Radlin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w województwie śląskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Radlin
Plac Radlińskich Olimpijczyków w Radlinie
Plac Radlińskich Olimpijczyków w Radlinie
Herb
Herb Radlina
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat wodzisławski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja rybnicka
Prawa miejskie 1954-1975, 1997
Burmistrz Barbara Magiera
Powierzchnia 12,53 km²
Wysokość 245-298 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

17 892[1]
1 427,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 44-310
Tablice rejestracyjne SWD
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Radlin
Radlin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radlin
Radlin
Ziemia50°02′28,32″N 18°27′57,60″E/50,041200 18,466000
TERC
(TERYT)
2415021
SIMC 0945108
Urząd miejski
ul. Rymera 15
44-310 Radlin
Strona internetowa
BIP

Radlin (brak nazwy niem.[2]) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim.

Według danych z 31 grudnia 2015 r. miasto miało 17 913 mieszkańców[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Radlin historycznie położony jest na Górnym Śląsku na ziemi wodzisławskiej. Geograficznie leży na Płaskowyżu Rybnickim.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,53 km²[4]. Miasto stanowi 4,37% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 r. Radlin miał obszar 12,53 km², w tym: użytki rolne: 63%, użytki leśne: 2%[5].

Sąsiednie gminy: Marklowice, Pszów, Rybnik, Rydułtowy, Wodzisław Śląski.

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Radlin jest gminą miejską, niepodzieloną na dzielnice (jednostki pomocnicze gminy). W skład miasta wchodzi kilka miejscowości, z których większe są umownie nazywane dzielnicami[6]:

  • Biertułtowy – centralna część miasta, graniczy z Redenem, Głożynami i Marcelem,
  • Bottrop – część kolonii Emma (Marcel), nieistniejąca[7],
  • Dołki – część Redenu,
  • Głożyny – rozległa miejscowość, granicząca z Redenem i Biertułtowami,
  • Marcel (dawniej Emma) – kolonia przemysłowa między Obszarami a Biertułtowami, od nazwy kopalni,
  • Obszary – miejscowość granicząca z Marcelem,
  • Reden – kolonia przemysłowa Biertułtów, graniczy z Głożynami, od nazwy kopalni,
  • Wypędów – kolonia Biertułtów (ul. Wypandów i okolica).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2007 r.[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 17 711 100 9159 51,7 8552 48,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1413,5 731,0 682,5

Co daje miastu 2297 lokatę pod względem powierzchni i 385 lokatę pod względem liczby ludności w skali kraju.

Według danych z roku 2002[9] średni miesięczny dochód na mieszkańca wynosił 1251,81 zł.

Piramida wieku mieszkańców Radlina w 2014 r.[1]:
Piramida wieku Radlin.png

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historyczne początki

Radlin jest miejscowością starą, ale niewiele zachowało się o nim wzmianek w kronikach bądź też w aktach urzędowych. Nazwę swą prawdopodobnie wywodzi od słowa „radło” w znaczeniu pługa, lub jego części, co wskazuje na rolniczy charakter miejscowości. Z okresu najazdów Tatarów w 1241 zachowało się podanie, według którego chłopi radlińscy uwolnili oblężonego przez Tatarów w zamku wodzisławskim księcia, za co ten przyjął swych wybawców do stanu szlacheckiego. Stanowiące obecne centrum miasta Biertułtowy były wzmiankowane już w 1305 r. jako Bertholdi villa, zaś pierwsza wzmianka o Radlinie pochodzi z 1365 r. i zamieszczona jest w starym akcie sprzedaży nieznanego bliżej Konrada von Radlin[potrzebny przypis]. Był on właścicielem całego lub części Radlina, a po nim miejscowość przeszła w ręce Plankuara, później Sednitzkiego. Od 1602 r. właścicielem był Jerzy Charwat Plawetzki z Plawecz, zaś Radlin Górny bez Szonowic należał do właściciela Wodzisławia, wchodząc w skład Wodzisławskiego Państwa Stanowego. Do Radlina należały również Obszary wraz z tzw. Pogwizdowem. Pierwsza wzmianka o nich pochodzi z 1696 r. Występują pod nazwą Romanshofod imienia obszarnika pruskiego Romana, który był właścicielem dość rozległych terenów[potrzebny przypis].

Radlin rozwijał się dość wolno. W 1783 r. Mieszkało w nim 51 rolników, 13 ogrodników i liczył tylko 279 mieszkańców. Radlin Dolny długo należał do dóbr rycerskich, a w 1804 r. Przeszedł w ręce właścicieli Wodzisławia, gdyż hrabia wodzisławski zakupił cały Radlin Dolny i część Górnego tzw. Szonowiec.

Dłuższą notkę o tej miejscowości spotykamy w dokumentach pochodzących z końca XIX w., dokładniej mówiąc w zapiskach wodzisławskiego kronikarza Franiczka Henke, który podaje, że Radlin jest jedną z największych wsi powiatu rybnickiego i składa się z Radlina Górnego i Dolnego oraz z Obszar.

Henke podaje, że w Radlinie Górnym było 51 gospodarstw rolnych, zaś w wyniku parcelacji liczba ich wzrosła do 70, ale ich powierzchnia użytkowa poważnie się zmniejszyła. Poza tym było tu 89 chałupników, 2 wodne młyny, 183 domy zamieszkane przez 2190 mieszkańców, w tym 11 ewangelików i 2 żydów. Resztę stanowili katolicy. Same obszary liczyły 107 mieszkańców, w tym 8 ewangelików.

Godny uwagi jest również fakt, że każda dzielnica miała swą własną pieczęć z herbem. I tak Radlin Górny pieczętował się sercem, z którego wychodziły 2 kwiaty, Radlin Dolny mężczyzną toczącym przed sobą koło od wozu, zaś Obszary skrzyżowanymi grabiami, kosą i cepem[10].

Willa Rudolfa Wachsmanna, dyrektora kopalni "Emma" w Radlinie, projektu Williama Müllera

Główne centrum życia mieściło się w Radlinie Dolnym (obecnie tzw. Radlin II), tu znajdowała się szkoła podstawowa i kościół – filia parafii Wodzisław, gdzie proboszczem był ks. Reszka. Do 1870 r. nie było na tych terenach obowiązku uczęszczania do szkoły. Zainteresowani mieszkańcy, np. z Obszar, wysyłali swe dzieci do szkoły mieszczącej się w Radlinie Dolnym.

Industrializacja i rozwój urbanistyczny

Wraz z rozwojem przemysłu (głównie kompleksu kopalnianego w skład którego wchodziła kopalnia Emma, dzisiejsza KWK Marcel, elektrociepłownia oraz koksownia, dzisiejsza Koksownia Radlin) intensywnie rozbudowane zostały Obszary oraz Biertułtowy będące dzielnicami Radlina. Na terenach przykopalnianych na przełomie XIX i XX w. powstało modernistyczne osiedle-ogród zwane "Kolonią Emma". Przy pracach nad osiedlem uczestniczyli słynni niemieccy architekci wczesnego modernizmu, m.in. William Müller, czy później Hans Poelzig. Układ urbanistyczny osiedla w większości zachował się do dziś w niezmienionej formie. W latach 70. wyburzona została jedynie północna część osiedla, zwana "Bottropem"[7].

II wojna światowa

W wyniku działań wojennych, Radlin, jako ważny ośrodek górniczej aglomeracji, nie ucierpiał tak bardzo, jak chociażby sąsiedni Wodzisław Śląski. Mimo tego miały miejsce lokalne zrywy a nawet bitwy. Do najsłynniejszej doszło w rejonie rolniczej dzielnicy Głożyny, gdzie dziś znajduje się pamiątkowy obelisk[11].

Do największej tragedii w czasie II wojny światowej doszło w okolicach nieczynnego szybu "Reden" który był miejscem nazistowskiego mordu na mieszkańcach terenów ziemi rybnicko-wodzisławskiej. W latach 1939-1945 hitlerowcy wrzucali żywcem do nieczynnego szybu pojmane osoby z okolicznych terenów. W miejscu tragedii dziś znajduje się pomnik upamiętniający tamte wydarzenia, oraz park miejski.

Budynki Kolonii Emma w Radlinie

W marcu 1945 r. Armia Czerwona toczy na ziemi rybnicko-wodzisławskiej krwawe boje z cofającymi się Niemcami. 27 marca Radlin został zajęty przez Rosjan. Trzy dni później żołnierze sowieccy wysiedlili większość ludności Kolonii Emma. Pomieszczenia w kamienicach radlińskiego osiedla zajął sztab 38 Armii Czerwonej – siły bojowej IV Frontu Ukraińskiego[12]. Rosyjski pisarz, poeta, dramaturg i korespondent wojenny Konstantin Michajłowicz Simonow tak opisał ówczesną wizytę w mieście: "Powietrze pełne było pyłu węglowego, wszędzie napotykaliśmy jeziorka węglowe o czarnej brudnej wodzie. Także gleba była czarna. Pejzaż był ponury. [...] Murowany budynek typu koszarowego z czerwonej cegły, (tam kwaterował Simonow) choć z zewnątrz ponury, ale jak wiele niemieckich domów mieszkalnych, wewnątrz był bardzo przytulny [...]. Kopalnia i koksownia funkcjonowały”.[12].

Po miesiącu stacjonowania w Kolonii Emma Armii Czerwonej przystąpiono do odbudowy zniszczonej infrastruktury, uruchomienia administracji oraz szkolnictwa[13].

W Polsce Ludowej

W 1945 naczelnikiem gminy zostaje przedwojenny wójt Radlina, Karol Brandys, były oficer Wolska Polskiego[14]. W referendum w 1946 zdecydowana większość mieszkańców (90% społeczności Radlina) opowiedziała się przeciw narzuconym propozycjom dotyczącym zniesienia Senatu, unarodowienia gospodarki i wyznaczeniu nowej granicy kraju[15]. 1 maja 1949 nazwa radlińskiej kopalni zostaje zmieniona z „Emma” na „Marcel”, dla upamiętnienia lokalnego działacza związkowego i lewicowego, Józefa Kolorza (pseudonim "Marcel")[16].

W wyniku wzrostu liczby mieszkańców Radlina, miejscowość otrzymała prawa miejskie 13 listopada 1954[17]. Oprócz działalności przemysłowej, Radlin staje się ważnym ośrodkiem na sportowej mapie Polski. W 1951 sekcja piłkarska klubu sportowego związany z radlińską kopalnią (Górnik Radlin) uzyskuje tytuł Wicemistrza I Ligii Krajowej. Na bazie tradycji przedwojennego "Sokoła" w mieście zaczyna funkcjonować ośrodek przygotowań olimpijskich dla gimnastyków[18]. Powstają również instytucje użyteczności publicznej: "Dom Kultury", "Dom Sportu", przychodnie zdrowia oraz nowe osiedla mieszkaniowe[19].

W 1975 r. Radlin (wraz z Marklowicami, Pszowem, Rydułtowami i Wilchwami) włączono do Wodzisławia Śląskiego.

Po 1989 roku

1 stycznia 1997 r. Radlin został odłączony od Wodzisławia Śląskiego[20], jednak dawne dzielnice Radlin Dolny i Górny, tworzące razem tzw. Radlin II, pozostały w granicach administracyjnych Wodzisławia. W latach 1997-1998, już jako ponownie niezależne miasto, Radlin administracyjnie należał do województwa katowickiego (następnie śląskiego).

W 2014 r. w Radlinie uruchomiono pierwszą w przemysłowej części Górnego Śląska tężnię[21].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Tradycje działalności na niwie kultury w Radlinie, sięgają czasów przełomu XIX i XX w. Ważną postacią dla krzewienia działalności kulturalnej w Radlinie, był Leopold Zarzecki, założyciel Związku Katolickich Robotników im. św. Józefa i Towarzystwa Młodzieży Polskiej "Eleusis"[25].

W latach 60. w Radlinie powstaje Zakładowy Dom Kultury przy KWK "Marcel", późniejszy Miejski Ośrodek Kultury w Radlinie.

W 1990 r. w Radlinie (będącym wówczas dzielnicą Wodzisławia Śląskiego) powstaje Radlińskie Towarzystwo Kulturalne, jako forma protestu przeciwko planom przeznaczenia Domu Kultury na cele handlowe i chęć poprawy sytuacji życia kulturalnego na terenie Radlina[26]. W tych kręgach pojawia się również postulat usamodzielnienia się dzielnicy Radlin, jako osobnego samorządu.

Organem prasowym radlińskiego samorządu jest miesięcznik "Biuletyn Radlin"[27]. Oprócz tego w mieście wydawane są czasopisma "Wici" (wyd. Radlińskie Towarzystwo Kulturalne)[28], "wARTo!" (wyd. Miejski Ośrodek Kultury)[29], oraz prasa wyznaniowa (parafialna).

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa nr 3
  • Przedszkole Publiczne nr 1 im. Gromadki Misia Uszatka[30]
  • Przedszkole Publiczne nr 2
  • Przedszkole Publiczne nr 3 im. Akademii Wesołych Bajtli[31]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza[32]
  • Sportowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Komisji Edukacji Narodowej[33]
  • Szkoła Podstawowa nr 3[34]
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Gustawa Morcinka[35]

Szkoły Ponadpodstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Branżowa Szkoła I stopnia w Radlinie (dawna Zasadnicza Szkoła Górnicza)[36]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Ognisko Pracy Pozaszkolnej w Radlinie[37]
  • Świetlica Środowiskowa w Radlinie[38]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. Wniebowzięcia NMP

Na terenie Radlina funkcjonują dwie parafie rzymskokatolickie (parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i parafia Niepokalanego Serca Maryi), a także Społeczność Chrześcijańska "Opoka" Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan[39]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Ulica W. Korfantego w Radlinie (Kolonia Emma w Radlinie)

W Radlinie znajduje się przystanek kolejowy Radlin Obszary z którego odjeżdżają pociągi Kolei Śląskich w kierunku Rybnika i Wodzisławia Śląskiego. W mieście jest również towarowa stacja kolejowa Radlin Marcel, obsługująca wyłącznie ruch towarowy z KWK i EC Marcel i Koksowni Radlin. Najbliższa stacja kolejowa z międzynarodowymi połączeniami kolejowymi znajduje się w Wodzisławiu Śląskim.

Handel i usługi[edytuj | edytuj kod]

Wraz z rozwojem urbanistycznym gmin wchodzących w skład dzisiejszego miasta Radlin, głównie Biertułtów i Obszar, oraz rozwojem przemysłu górniczego, charakter miasta zmieniał się z rolniczego na przemysłowo-usługowy. Wpłynęło to również na handel i usługi. Od drugiej połowy XIX wieku w centrum Biertułtów funkcjonować zaczyna gospoda „Wollner Gasthaus Inhaber Wilhelm Mrosek”[40] która była ważnym ośrodkiem nie tylko usługowym ale i kulturalnym gminy i regionu. Od 1897 następuje szybki rozwój budownictwa w okolicy dzisiejszej kopalni "Marcel", głównie w obrębie Kolonii Emma, na terenie której funkcjonować zaczął konsum kopalniany[41]. Główny plac targowy znajdował się wówczas na terenie dzisiejszego Parku im. Leopolda Zarzeckiego w Biertułtowach[42].

Drugim etapem rozwoju sfery handlowej i usługowej to przełom lat 70. i 80. kiedy to w mieście powstają punkty handlowe w ramach sieci sklepów górniczych (tzw. "sklepy G.")[43]

Przełom ustrojowy po 1989 umożliwił większą swobodę zakładania działalności gospodarczej, co znacząco wpłynęło na zwiększenie punktów drobnego handlu i usług. Oprócz lokalnych przedsiębiorców na terenie miasta zaczynają funkcjonować supermarkety oraz dyskonty.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby i stowarzyszenia sportowe[edytuj | edytuj kod]

Osiągnięcia sportowe[edytuj | edytuj kod]

Z Radlinem związane są nazwiska dwudziestu Olimpijczyków, którzy pochodzili bądź trenowali w radlińskich klubach sportowych. Przede wszystkim reprezentując Klub Sportowy Górnik Radlin oraz Klub Gimnastyczny „Radlin”, którego obiekt gimnastyczy pełnił również rolę Ośrodka Przygotowań Olimpijskich.

Radlińscy Olimpijczycy:

- Jan Deutschmanek, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie (1928)

- Paweł Gaca, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Janina Kurzanka-Bartoniek, gimnastyczka, uczestniczka Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Ryszard Kucjas, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Paweł Gawron, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Jerzy Krasówka, piłkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Paweł Sobek, piłkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Alfred Kucharczyk, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Rzymie (1960), w Tokio (1964) i w Meksyku (1968)

- Ernest Hawełek, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Rzymie (1960), i w Tokio (1964)

- Wilhelm Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Tokio (1964), w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

- Mikołaj Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Tokio (1964), w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

- Sylwester Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Meksyku (1968), w Monachium (1972) i w Montrealu (1976)

- Jerzy Kruża, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

- Alfons Andrzej Stawski, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Monachium (1972)

- Marian Pieczka, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

- Zbigniew Kicka, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

- Andrzej Biegalski, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

- Leszek Bandach, szermierz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Seulu (1988)

- Leszek Blanik, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Sydney (2000) i w Pekinie (2008)

- Piotr Gabrych, siatkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Atenach (2004)[45]

Sukcesy krajowe:

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Stadion Górnika Radlin –

  • Pojemność – 133 miejsca siedzące
  • Oświetlenie – brak
  • Wymiary boiska 105 m x 67 m

MOSiR Radlin[50]

  • Duża sala (na sali swoje mecze ligowe rozgrywa SK Górnik Radlin)
  • Mała sala (na parkiecie są wymalowane pola do szermierki)
  • Duży basen
    • Wymiary 25 m x 12,5 m
    • Głębokość od 1,85 m do 1,3
    • 6 torów pływackich
    • Zjeżdżalnia wodna długości 80 m
  • Mały basen

Obiekt Gimnastyczny im. Leszka Blanika[51] (tzw. „Sokolnia”)[52]

Organizacje pozarządowe[edytuj | edytuj kod]

Działalność społeczna:

  • Stowarzyszenie Biuro Porad Obywatelskich w Radlinie
  • Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych w Radlinie
  • Stowarzyszenie "Młody Radlin"
  • Harcerski Krąg Seniora w Radlinie
  • Stowarzyszenie na rzecz Dzieci i Młodzieży "Tęcza"
  • Stowarzyszenie Aktywni Społecznie
  • Stowarzyszenie Integracji i Rozwoju" Dobre Anioły"

Przedsiębiorczość:

  • Forum Firm Miasta Radlin

Bezpieczeństwo:

  • Ochotnicza Straż Pożarna w Biertułtowach
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Głożynach

Osoby związane z Radlinem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Radlin podpisał umowy partnerskie z miastami:

Oprócz miast partnerskich Radlin współpracuje z następującymi miastami w Europie:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Radlińska hałda (przy kopalni "Marcel") widnieje na okładce płyty "Necrocosmos" metalowej grupy Gallileous[66][67]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Radlin, w oparciu o dane GUS.
  2. Radlin (obecny Radlin II) miał do 1922 r. i w latach 1939–1945 urzędową nazwę niemiecką identyczną z polską. Ponieważ obecne miasto Radlin nie obejmuje właściwego, "starego" Radlina (Radlin II), dlatego niemiecka nazwa urzędowa Radlin odnosi się wyłącznie do Radlina II.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r. Stan w dniu 31.12.2015 r. (pol.). Główny Urząd statystyczny. [dostęp 2016-10-13]. s. 137.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  5. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  6. Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt), 5976 Loslau, 1912; WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25000, P48-S27-G, Wodzisław, 1939.
  7. a b Nowiny.pl, Bottrop w Radlinie z pruską ścianą • Radlin, www.nowiny.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  8. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009. ISSN 1734-6118. (pol.)
  9. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  10. Adamczyk, Błażej., Radlin : wypisy do dziejów, Radlin: [Przedsiębiorstwo Graficzne Drukmasz], 2012, ISBN 978-83-934605-1-9, OCLC 804817109.
  11. Uroczyste Odsłonięcie Obelisku. Serwis internetowy Szkoły Podstawowej nr 3 w Radlinie. [dostęp 2015-07-30].
  12. a b Kolonia Emma, Szlakiem Emmy i Marcela [dostęp 2016-08-06] (pol.).
  13. Historia Radlina. [dostęp 2015-07-30].
  14. Inwentarz archiwalny, inwentarz.ipn.gov.pl [dostęp 2017-10-06].
  15. Ryszard Adamski, Przełomy na Górnym Śląsku w czasach PRL cz. 2, www.nowiny.rybnik.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  16. Dariusz Zalega, Józef Kolorz: Za chlebem i o chleb, „La Monde Diplomatique Edycja Polska, 09/139 (wrzesień 2017”, 6 października 2017.
  17. Rządowe Centrum Legislacji, Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 - Dziennik Ustaw, dziennikustaw.gov.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  18. OpenSolution.org, Historia - Klub Gimnastyczny Radlin, kg.radlin.pl [dostęp 2017-10-06].
  19. Radlin.pl / Historia, miasto.radlin.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  20. Kancelaria Sejmu RP, Internetowy System Aktów Prawnych, isap.sejm.gov.pl [dostęp 2017-02-09].
  21. Tężnia solankowa w Radlinie (pol.). slaskie.travel.pl. [dostęp 2015-01-29].
  22. Willa Dyrektora - Szlak Emmy i Marcela. (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  23. Historia Radlina (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  24. Tężnia solankowa w Radlinie
  25. Plac Zarzeckiego. Szlak Emmy i Marcela. Szlak Emmy i Marcela. [dostęp 2014-10-07].
  26. Radlińskie Towarzystwo Kulturalne. Historia.. KulturalnyRadlin.pl. [dostęp 2014-10-07].
  27. Biuletyn Radlin. Biuletyn Radlin - strona oficjalna.. [dostęp 2014-10-07].
  28. RTK. Osiągnięcia. [dostęp 2014-10-07].
  29. J. Pietrek: WARTO...zaproszenie dla twórców i animatorów kultury. [dostęp 2014-10-07].
  30. CHARAKTERYSTYKA PATRONA PRZEDSZKOLA - Przedszkole Publiczne im. "Gromadki Misia Uszatka" nr 1 w Radlinie – www.pp1.radlin.pl, pp1.radlin.pl [dostęp 2016-01-29].
  31. Uroczystość nadania imienia... (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  32. Szkoła Podstawowa nr 1 w Radlinie - RADLIN.ONLINE/SP1, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  33. Sportowa Szkoła Podstawowa nr 2 - RADLIN.ONLINE/SSP2, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  34. Szkoła Podstawowa nr 3 - RADLIN.ONLINE/SP3, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  35. Szkoła Podstawowa nr 4 - RADLIN.ONLINE/SP4, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  36. Super User, Historia, zspradlin.nazwa.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  37. Informacje dla rodziców - Serwis Internetowy Ogniska Pracy Pozaszkolnej w Radlinie – www.opp.radlin.pl. opp.radlin.pl. [dostęp 2015-09-09].
  38. Kontakt - Serwis Internetowy Świetlicy Środowiskowej w Radlinie – www.swietlica.radlin.pl, swietlica.radlin.pl [dostęp 2016-01-29].
  39. Bar piwny zamienił się w świątynię. www.nowiny.pl. [dostęp 2015-07-07].
  40. Nowiny.pl, Bar Turek - kultowy lokal w Radlinie odchodzi do historii • Radlin, www.nowiny.pl [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  41. Emma, Kolonia Emma w Radlinie [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  42. Park Zarzeckiego, Szlakiem Emmy i Marcela [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  43. Barbara Kubica, Sklepy tylko dla górników: Pralki, futra, narty na książeczki "G", „Dziennikzachodni.pl” [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  44. UKS Trójka Radlin (pol.). szermierka.slask.pl. [dostęp 2015-01-29].
  45. OLIMPIJCZYCY | Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Radlinie. mosir.eu. [dostęp 2015-07-20].
  46. Osiągnięcia – Oficjalny Serwis Górnika Radlin.
  47. Rymerrybnik, O klubie - Rymer Rybnik, rymer-rybnik.futbolowo.pl [dostęp 2016-10-20].
  48. A. Biernat: Dominika Mosler wicemistrzynią Polski. naszemiasto.pl. [dostęp 2015-07-20].
  49. A. Biernat: Górnik Radlin: Szermierze wicemistrzami Polski!. naszemiasto.pl. [dostęp 2015-07-02].
  50. Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Radlinie.
  51. Baza sortowa w Radlinie (pol.). Market Radlin. [dostęp 2015-01-29].
  52. Klub Gimnastyczny RADLIN w Radlinie.
  53. Kamil Durczok w rodzinnych stronach. naszemiasto.pl, 12 czerwca 2002. [dostęp 16 lutego 2015].
  54. Wybrano nowe władze powiatu » Powiat Wodzisławski, www.powiatwodzislawski.pl [dostęp 2016-03-03].
  55. Krzysztof Sitarski: Parlamentarzyści ze Śląska powinni pracować razem, Dziennikzachodni.pl [dostęp 2016-01-27].
  56. Wybory 2015: Krzysztof Sitarski w Sejmie. Kim jest?, wodzislawslaski.naszemiasto.pl, 27 października 2015 [dostęp 2016-01-27] (pol.).
  57. Poseł Krzysztof Sitarski: Nie ma śląskiej mniejszości, jest większość, Nowiny - Tygodnik Regionalny [dostęp 2016-01-27].
  58. Jerzy Buczyński, Lubimyczytać.pl [dostęp 2016-01-27].
  59. Godulowa Saga. Jerzy Buczyński, górnik z Radlina napisał książkę o śląskim potentacie przemysłowym Karolu Goduli., www.nowiny.pl [dostęp 2016-01-27].
  60. OpenSolution.org, Polsko-niemiecka współpraca - Serwis Internetowy Urzędu Miasta Radlin – www.um.radlin.pl, www.old2015.radlin.pl [dostęp 2017-02-08].
  61. OpenSolution.org, MOHELNICE - miasto partnerskie Radlina - Serwis Internetowy Urzędu Miasta Radlin – www.um.radlin.pl, www.old2015.radlin.pl [dostęp 2017-02-08].
  62. OpenSolution.org, Radlin.pl - Miasta Partnerskie Radlina - Serwis Internetowy Urzędu Miasta Radlin – www.um.radlin.pl, www.radlin.pl [dostęp 2017-08-29].
  63. a b c d Arkadiusz Biernat, Radlin w projekcie Urbact III. To współpraca z Węgrami, Irlandczykami, Włochami i Hiszpanami, „Dziennikzachodni.pl” [dostęp 2017-02-10] (pol.).
  64. Radlin rozpoczyna współpracę z ukraińskim Rohatynem, miasto.radlin.pl [dostęp 2017-02-10] (pol.).
  65. „Szła dzieweczka…” z ukraińskim akcentem, czyli projekt „Kultura bez granic”, miasto.radlin.pl [dostęp 2017-08-29] (pol.).
  66. Nowiny.pl, nowiny.pl - portal, gazeta - Racibórz, Wodzisław, Rybnik, Agronowiny, www.nowiny.pl [dostęp 2017-06-07] (pol.).
  67. Gallileous : Necrocosmos, www.spirit-of-metal.com [dostęp 2017-06-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]