Radlin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w województwie śląskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Radlin
miasto i gmina
Ilustracja
Plac Radlińskich Olimpijczyków w Radlinie
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat wodzisławski
Aglomeracja rybnicka
Prawa miejskie 1954–1975, 1997
Burmistrz Barbara Magiera
Powierzchnia 12,53 km²
Wysokość 245–298 m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

17 759[1]
1417,3 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 44-310
Tablice rejestracyjne SWD
Położenie na mapie powiatu wodzisławskiego
Mapa konturowa powiatu wodzisławskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Radlin”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Radlin”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Radlin”
Ziemia50°02′28,32″N 18°27′57,60″E/50,041200 18,466000
TERC (TERYT) 2415021
SIMC 0945108
Urząd miejski
ul. Rymera 15
44-310 Radlin
Strona internetowa
BIP

Radlinmiasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim.

Według danych z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 17 759 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Radlin historycznie położony jest na Górnym Śląsku na ziemi wodzisławskiej. Geograficznie leży na Płaskowyżu Rybnickim.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,53 km²[2]. Miasto stanowi 4,37% powierzchni powiatu.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2002 r. Radlin miał obszar 12,53 km², w tym: użytki rolne: 63%, użytki leśne: 2%[3]. „Raport o stanie miasta” z 2018 roku wskazuje, że obszar rolny w Radlinie zajmuje powierzchnię 501 ha, z kolei grunty leśne – 123 ha. Grunty zabudowane i zurbanizowane to 620 ha (w tym m.in.: tereny mieszkaniowe – 293 ha, przemysłowe – 149 ha oraz drogi – 83 ha)[4]

Sąsiednie gminy: Marklowice, Pszów, Rybnik, Rydułtowy, Wodzisław Śląski.

Części miasta[edytuj | edytuj kod]

Współczesny Radlin jest gminą miejską, niepodzieloną na dzielnice (jednostki pomocnicze gminy). W skład miasta wchodzi kilka miejscowości, lub określeń historycznych z których większe są umownie nazywane dzielnicami[5]:

Oprócz tych nazw na terenie dzisiejszego Radlina funkcjonują również historyczne określenia:

  • Babigóra (również jako „Babia Góra Kolonia”[7]) wzniesienie pomiędzy Redenem a podnóża kopalni „Hoym” (dziś Zabytkowa Kopalnia „Ignacy” w Rybniku), rejon ul. Sokolskiej[6].
  • Bottrop – część kolonii Emma (Marcel), nieistniejąca[8],
  • Dołki (również jako „Dołki Kolonia”[7]) – część Redenu[6],
  • Emerżona – część Głożyn przy granicy z Pszowem. Miejsce połaci macierzanki, zwanej w lokalnym etnolekcie „ermeżoną” (stąd nazwa). Kiedyś miejsce pikników[6].
  • Frajgut – teren przy ul. Rydułtowskiej, zabudowany w latach 50 XX wieku[6].
  • Grubskie Brzegi – teren przylegający do tzw. „Versuch Kohlengrube” (próbnej kopalni) na gruntach majątku folwarku biertułtowskiego. Rejon ul. Hallera i ul. Rydułtowskiej[6].
  • Jasienicz – teren pomiędzy Biertułtowami a Głożynami (współcześnie rejon ul. Spacerowej i ul. Matejki w Radlinie)[6]
  • Marianka – część Kolonii Emma w Radlinie, tzw. druga kolonia, czyli budynki przeznaczone dla robotników kopalnianych, dziś rejon ul. Mielęckiego[6]
  • Magierowy Las – leśny obszar znajdujący się naprzeciw Kościoła na Głożynach. Nazwa pochodzi od pierwszego właściciela, Ignacego Magiery[6].
  • Myto – miejsce skrzyżowania ul. Rybnickiej i ul. Korfantego. Historyczna granica państw stanowych: wodzisławskiego i rybnickiego. Od budynku pobierania myta wzięła się zwyczajowa nazwa miejsca[6].
  • Sauerowiec – rejon kąpieliska nieopodal granicy Radlina z Wodzisławiem Śląskim. Nazwa od nazwiska właściciela (Sauer)[6].
  • „Sadzonki” – teren dziejszego osiedla przy ul. Sienkiewicza w Biertułtowach obok cmentarza. W latach 50 X wieku zlikwidowano istniejące w tym miejscu ogródki działkowe (stąd nazwa)[6]
  • Szluchta – (niem. schlucht – wąwóz) niegdysiejsze ślepo zakończone torowisko wewnątrz Kolonii Emma w Radlinie, służące do rozładunku węgla lub produktów spożywczych. Obecnie plac zabaw i kompleks sportowy na styku ul. Mielęckiego i ul. Wieczorka[6][9].
  • Tropiciel – nazwa stosowana na przełomie XIX i XX wieku, dla określenia rejonu szybu kopalni „Biertułtowy” (zgłoszona w Wyższym Urzędzie Górniczym w Brzegu[6] w 1838). Nazwa od śląskiego „tropić”, czyli „zamartwiać”, „męczyć się”, odnosząca się do słabo wietrzonych pokładów kopalni i ręcznych kołowrotów[6].
  • Wypędów (niem. Vipendow)– kolonia Biertułtów (ul. Wypandów i okolica). Teren występujący na mapach już w XVIII wieku obejmujący obszar wokół cieku Niedobczyckiego. Miejsce ujęcia wody źródlanej. Obecnie miejsce gdzie znajduje się tężnia w Radlinie[6].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2007 r.[10]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 17 711 100 9159 51,7 8552 48,3
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1413,5 731,0 682,5

Co daje miastu 2297 lokatę pod względem powierzchni i 385 lokatę pod względem liczby ludności w skali kraju.

Według danych z roku 2002[11] średni miesięczny dochód na mieszkańca wynosił 1251,81 zł.

Piramida wieku mieszkańców Radlina w 2014 r.[12]:
Piramida wieku Radlin.png

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historyczne początki

Nazwy "Radlin" i "Biertułtowy" (centrum dzisiejszego Radlina) pojawiają się w Liber fundationis Episcopatus Vratislavienis,[13]. Nazwy te pojawiają się także w Codex diplomaticus Silesiae[13]. W XVI w. tereny dzisiejszego Radlina wchodziły w skład Wodzisławskiego Państwa Stanowego[14].

Radlin rozwijał się dość wolno. W 1783 r. Mieszkało w nim 51 rolników, 13 ogrodników i liczył tylko 279 mieszkańców. Radlin Dolny długo należał do dóbr rycerskich, a w 1804 r. Przeszedł w ręce właścicieli Wodzisławia, gdyż hrabia wodzisławski zakupił cały Radlin Dolny i część Górnego tzw. Szonowiec. Dłuższą notkę o tej miejscowości spotykamy w dokumentach pochodzących z końca XIX w., dokładniej mówiąc w zapiskach wodzisławskiego kronikarza Franza Henke, który podaje, że Radlin jest jedną z największych wsi powiatu rybnickiego i składa się z Radlina Górnego i Dolnego oraz z Obszar[14]. Henke podaje, że w Radlinie Górnym było 51 gospodarstw rolnych, zaś w wyniku parcelacji liczba ich wzrosła do 70, ale ich powierzchnia użytkowa poważnie się zmniejszyła. Poza tym było tu 89 chałupników, 2 wodne młyny, 183 domy zamieszkane przez 2190 mieszkańców, w tym 11 ewangelików i 2 żydów. Resztę stanowili katolicy. Same obszary liczyły 107 mieszkańców, w tym 8 ewangelików. Każda dzielnica miała swą własną pieczęć z herbem. I tak Radlin Górny pieczętował się sercem, z którego wychodziły 2 kwiaty, Radlin Dolny mężczyzną toczącym przed sobą koło od wozu, zaś Obszary skrzyżowanymi grabiami, kosą i cepem[6].

Willa Rudolfa Wachsmanna, dyrektora kopalni „Emma” w Radlinie, projektu Williama Müllera

Główne centrum życia mieściło się w Radlinie Dolnym (obecnie tzw. Radlin II), tu znajdowała się szkoła podstawowa i kościół – filia parafii Wodzisław, gdzie proboszczem był ks. Reszka. Do 1870 r. nie było na tych terenach obowiązku uczęszczania do szkoły. Zainteresowani mieszkańcy, np. z Obszar, wysyłali swe dzieci do szkoły mieszczącej się w Radlinie Dolnym.

Industrializacja i rozwój urbanistyczny

Wraz z rozwojem przemysłu (głównie kompleksu kopalnianego w skład którego wchodziła kopalnia Emma, dzisiejsza KWK Marcel, elektrociepłownia oraz koksownia, dzisiejsza Koksownia Radlin). Zakłady te wchodziły w skład Rybnickiego Gwarectwa Węglowego, którego siedziba w 1907 roku zostaje przeniesiona z Berlina do centrum Radlina (Biertułtów)[15]. Intensywnie rozbudowane zostały Obszary oraz Biertułtowy, będące dzielnicami Radlina. Na terenach przykopalnianych na przełomie XIX i XX w. powstało modernistyczne osiedle-ogród zwane „Kolonią Emma”. Przy pracach nad osiedlem uczestniczyli słynni niemieccy architekci wczesnego modernizmu, m.in. William Müller, czy później Hans Poelzig. Układ urbanistyczny osiedla w większości zachował się do dziś w niezmienionej formie. W latach 70. wyburzona została jedynie północna część osiedla, zwana „Bottropem”[8].

Po I wojnie światowej

Pod koniec 1918 roku władzę w miejscowości obejmuje czysto polska Rada Robotnicza. Władze w Berlinie niepokoją się, że będzie to prowadziło do utworzenia polskiej Republiki Radlińskiej. Władze robotnicze Radlina współpracują jednak z działaczami niemieckimi komunistycznego Związku Spartakusa[16]

II wojna światowa

Brama radlińskiej kopalni
Brama radlińskiej kopalni

W okresie okupacji hitlerowskiej na terenie Radlina funkcjonował obóz jeniecki dla żołnierzy Armii Czerwonej, ulokowany w miejscu dzisiejszego boiska przy ul. Mariackiej[17][18]. Zakwaterowani w tym miejscu jeńcy pracowali głównie w lokalnej kopalni. Wielu z nich pochowano na terenie biertułtowskiego cmentarza.

W wyniku działań wojennych, Radlin, jako ważny ośrodek górniczej aglomeracji, nie ucierpiał tak bardzo, jak chociażby sąsiedni Wodzisław Śląski. Mimo tego miały miejsce lokalne zrywy, a nawet bitwy. Do najsłynniejszej doszło w rejonie rolniczej dzielnicy Głożyny, gdzie dziś znajduje się pamiątkowy obelisk[19].

Do największej tragedii w czasie II wojny światowej doszło w okolicach nieczynnego szybu „Reden” który był miejscem nazistowskiego mordu na mieszkańcach terenów ziemi rybnicko-wodzisławskiej. W latach 1939–1945 hitlerowcy wrzucali żywcem do nieczynnego szybu pojmane osoby z okolicznych terenów. W miejscu tragedii dziś znajduje się pomnik upamiętniający tamte wydarzenia, oraz park miejski.

Budynki Kolonii Emma w Radlinie
Ulica W. Korfantego w Radlinie (Kolonia Emma w Radlinie)

W marcu 1945 r. Armia Czerwona toczy na ziemi rybnicko-wodzisławskiej krwawe boje z cofającymi się Niemcami. Widząc sytuację na froncie, Niemcy planują początkowo unieruchomienie kopalni. Jedna zdecydowana cześć załogi w okresie walk w marcu 1945 roku, zdecydowała się nie opuszczać stanowisk pracy[18]. 27 marca Radlin został zajęty przez Rosjan. Trzy dni później żołnierze sowieccy wysiedlili większość ludności Kolonii Emma. Pomieszczenia w kamienicach radlińskiego osiedla zajął sztab 38 Armii Czerwonej – siły bojowej IV Frontu Ukraińskiego[20]. Rosyjski pisarz, poeta, dramaturg i korespondent wojenny Konstantin Michajłowicz Simonow tak opisał ówczesną wizytę w Radlinie: „Powietrze pełne było pyłu węglowego, wszędzie napotykaliśmy jeziorka węglowe o czarnej brudnej wodzie. Także gleba była czarna. Pejzaż był ponury. [...] Murowany budynek typu koszarowego z czerwonej cegły (tam kwaterował Simonow) choć z zewnątrz ponury, ale jak wiele niemieckich domów mieszkalnych, wewnątrz był bardzo przytulny [...]. Kopalnia i koksownia funkcjonowały”.[20]

Po miesiącu stacjonowania w Kolonii Emma Armii Czerwonej przystąpiono do odbudowy zniszczonej infrastruktury, uruchomienia administracji oraz szkolnictwa[21]. Już 2 kwietnia 1945 radlińska kopalnia wydobyła pierwsze 115 ton węgla[18].

W Polsce Ludowej

W 1945 naczelnikiem gminy zostaje przedwojenny wójt Radlina, Karol Brandys, były oficer Wolska Polskiego[22]. W referendum w 1946 zdecydowana większość mieszkańców (90% społeczności Radlina) opowiedziała się przeciw narzuconym propozycjom dotyczącym zniesienia Senatu, unarodowienia gospodarki i wyznaczeniu nowej granicy kraju[23]. Po wojnie znacząco zwiększa się liczba ludności w Radlinie: na początku lat 30 XX. wieku mieszkało w Radlinie 8876 mieszkańców, z kolei w 1946 było ich już 14 031.[24]

1 maja 1949 nazwa radlińskiej kopalni zostaje zmieniona z „Emma” na „Marcel”, dla upamiętnienia lokalnego działacza związkowego i lewicowego, Józefa Kolorza (pseudonim „Marcel”)[25][18].

W wyniku wzrostu liczby mieszkańców Radlina, miejscowość otrzymała prawa miejskie 13 listopada 1954[26]. Oprócz działalności przemysłowej, Radlin staje się ważnym ośrodkiem na sportowej mapie Polski. W 1951 sekcja piłkarska klubu sportowego związany z radlińską kopalnią (Górnik Radlin) uzyskuje tytuł Wicemistrza I Ligi Krajowej. Na bazie tradycji przedwojennego „Sokoła” w miejscowości zaczyna funkcjonować ośrodek przygotowań olimpijskich dla gimnastyków[27]. Powstają również instytucje użyteczności publicznej: „Dom Kultury”, „Dom Sportu”, przychodnie zdrowia oraz nowe osiedla mieszkaniowe[28]. W 1975 r. Radlin (wraz z Marklowicami, Pszowem, Rydułtowami i Wilchwami) włączono do Wodzisławia Śląskiego.

Po 1989 roku

23 sierpnia 1989 na terenie KWK "Marcel" podpisane zostało porozumienie pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym a Dyrektorem Generalnym Wspólnoty Węgla Kamiennego w Katowicach, po akcji strajkowej w kopalniach KWK "Marcel", KWK "Morcinek", KWK "Jowisz" i KWK "Gródziec". W porozumieniach brał udział m.in. Leszek Piotrowski[29]. Na przełomie kwietnia i maja 1990 r. w Radlinie (będącym wówczas dzielnicą Wodzisławia Śląskiego) powstaje Radlińskie Towarzystwo Kulturalne, skupiające się zarówno na działalności kulturalnej, jak również na postulacie odłączenia się Radlina z Wodzisławia Śląskiego[30].

1 stycznia 1997 r. Radlin został odłączony od Wodzisławia Śląskiego[31], jednak dawne dzielnice Radlin Dolny i Górny, tworzące razem tzw. Radlin II, pozostały w granicach administracyjnych Wodzisławia. W latach 1997–1998, już jako ponownie niezależne miasto, Radlin administracyjnie należał do województwa katowickiego (następnie śląskiego).

W 2014 r. w Radlinie uruchomiono pierwszą w przemysłowej części Górnego Śląska tężnię[32].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowa kapliczka Św. Jana Nepomucena z 1719 roku
Zabytkowa kapliczka Św. Jana Nepomucena z datą „1719”

Handel i usługi[edytuj | edytuj kod]

Wraz z rozwojem urbanistycznym gmin wchodzących w skład dzisiejszego miasta Radlin, głównie Biertułtów i Obszar, oraz rozwojem przemysłu górniczego, charakter miasta zmieniał się z rolniczego na przemysłowo-usługowy. Wpłynęło to również na handel i usługi. Od drugiej połowy XIX wieku w centrum Biertułtów funkcjonować zaczyna gospoda „Wollner Gasthaus Inhaber Wilhelm Mrosek”[39] która była ważnym ośrodkiem nie tylko usługowym, ale i kulturalnym gminy i regionu. Od 1897 następuje szybki rozwój budownictwa w okolicy dzisiejszej kopalni „Marcel”, głównie w obrębie Kolonii Emma, na terenie której funkcjonować zaczął konsum kopalniany[40]. Główny plac targowy znajdował się wówczas na terenie dzisiejszego Parku im. Leopolda Zarzeckiego w Biertułtowach[41].

Drugim etapem rozwoju sfery handlowej i usługowej to przełom lat 70. i 80. kiedy to w dzielnicy Radlin powstają punkty handlowe w ramach sieci sklepów górniczych (tzw. „sklepy G.”)[42]

Przełom ustrojowy po 1989 umożliwił większą swobodę zakładania działalności gospodarczej, co znacząco wpłynęło na zwiększenie punktów drobnego handlu i usług. Oprócz lokalnych przedsiębiorców na terenie miasta zaczynają funkcjonować supermarkety oraz dyskonty.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W Radlinie znajduje się przystanek kolejowy Radlin Obszary z którego odjeżdżają pociągi Kolei Śląskich w kierunku Rybnika i Wodzisławia Śląskiego. W mieście jest również towarowa stacja kolejowa Radlin Marcel, obsługująca wyłącznie ruch towarowy z KWK i EC Marcel i Koksowni Radlin. Najbliższa stacja kolejowa z międzynarodowymi połączeniami kolejowymi znajduje się w Wodzisławiu Śląskim.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Miejski Ośrodek Kultury

|Tradycje działalności na niwie kultury w Radlinie, sięgają czasów przełomu XIX i XX w. Ważną postacią dla krzewienia działalności kulturalnej w Radlinie, był Leopold Zarzecki, założyciel Związku Katolickich Robotników im. św. Józefa i Towarzystwa Młodzieży Polskiej „Eleusis[43].

W latach 60. w Radlinie powstaje Zakładowy Dom Kultury przy KWK „Marcel”, późniejszy Miejski Ośrodek Kultury w Radlinie. W 1990 r. w Radlinie powstaje Radlińskie Towarzystwo Kulturalne, początkowo jako forma protestu przeciwko planom przeznaczenia Domu Kultury na cele handlowe i chęć poprawy sytuacji życia kulturalnego na terenie Radlina[44]. Po odłączeniu się Radlina ze struktur Wodzisławia Śląskiego powstają kolejne organizacje kulturalne na terenie miasta, m.in. Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych w Radlinie, Radlińska Przystań, Stowarzyszenie SZOK, czy Stowarzyszenie Młody Radlin[45]

Organem prasowym radlińskiego samorządu jest miesięcznik „Biuletyn Radlin”[46]. Oprócz tego w mieście wydawane są czasopisma „Wici” (wyd. Radlińskie Towarzystwo Kulturalne)[47], „wARTo!” (wyd. Miejski Ośrodek Kultury)[48], oraz prasa wyznaniowa (parafialna).

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa nr 3
  • Przedszkole Publiczne nr 1 im. Gromadki Misia Uszatka[49]
  • Przedszkole Publiczne nr 2
  • Przedszkole Publiczne nr 3 im. Akademii Wesołych Bajtli[50]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza[51]
  • Sportowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Komisji Edukacji Narodowej[52]
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Ziemi Radlińskiej[53]
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Gustawa Morcinka[54]

Szkoły ponadpodstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Branżowa Szkoła I stopnia w Radlinie (dawna Zasadnicza Szkoła Górnicza)[55]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Ognisko Pracy Pozaszkolnej w Radlinie[56]
  • Świetlica Środowiskowa w Radlinie[57]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. Wniebowzięcia NMP
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP

Na terenie Radlina znajdują się dwa kościoły rzymskokatolickie;

Oprócz tych parafii teren Radlina obejmują parafie znajdujące się już poza granicami miasta Radlin:

Oprócz parafii rzymskokatolickich na terenie Radlina działa także Społeczność Chrześcijańska „Opoka” Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan[58]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby i stowarzyszenia sportowe[edytuj | edytuj kod]

Osiągnięcia sportowe[edytuj | edytuj kod]

Z Radlinem związane są nazwiska dwudziestu Olimpijczyków, którzy pochodzili bądź trenowali w radlińskich klubach sportowych. Przede wszystkim reprezentując Klub Sportowy Górnik Radlin oraz Klub Gimnastyczny „Radlin”, którego obiekt gimnastyczy pełnił również rolę Ośrodka Przygotowań Olimpijskich.

Radlińscy Olimpijczycy:

– Jan Deutschmanek, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie (1928)

Paweł Gaca, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

– Janina Kurzanka-Bartoniek, gimnastyczka, uczestniczka Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

Ryszard Kucjas, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

Paweł Gawron, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

Jerzy Krasówka, piłkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

Paweł Sobek, piłkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

Alfred Kucharczyk, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Rzymie (1960), w Tokio (1964) i w Meksyku (1968)

Ernest Hawełek, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Rzymie (1960), i w Tokio (1964)

Wilhelm Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Tokio (1964), w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

Mikołaj Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Tokio (1964), w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

Sylwester Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Meksyku (1968), w Monachium (1972) i w Montrealu (1976)

Jerzy Kruża, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

Alfons Andrzej Stawski, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Monachium (1972)

Marian Pieczka, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

Zbigniew Kicka, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

Andrzej Biegalski, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

Leszek Bandach, szermierz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Seulu (1988)

Leszek Blanik, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Sydney (2000) i w Pekinie (2008)

Piotr Gabrych, siatkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Atenach (2004)[60]

Sukcesy krajowe:

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Stadion Górnika Radlin

  • Pojemność – 133 miejsca siedzące
  • Oświetlenie – brak
  • Wymiary boiska 105 × 67 m

MOSiR Radlin[65]

  • Duża sala (na sali swoje mecze ligowe rozgrywa SK Górnik Radlin)
  • Mała sala (na parkiecie są wymalowane pola do szermierki)
  • Duży basen
    • Wymiary 25 × 12,5 m
    • Głębokość od 1,85 m do 1,3
    • 6 torów pływackich
    • Zjeżdżalnia wodna długości 80 m
  • Mały basen

Obiekt Gimnastyczny im. Leszka Blanika[66] (tzw. „Sokolnia”)[67]

Organizacje pozarządowe[edytuj | edytuj kod]

Działalność społeczna:

  • Stowarzyszenie Biuro Porad Obywatelskich w Radlinie (działające w latach 2003–2017)[68]
  • Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych w Radlinie
  • Stowarzyszenie „Młody Radlin”
  • Harcerski Krąg Seniora w Radlinie
  • Stowarzyszenie na rzecz Dzieci i Młodzieży „Tęcza”
  • Stowarzyszenie Aktywni Społecznie
  • Stowarzyszenie Integracji i Rozwoju” Dobre Anioły”

Przedsiębiorczość:

  • Forum Firm z siedzibą w Radlinie[69]

Bezpieczeństwo:

  • Ochotnicza Straż Pożarna w Biertułtowach
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Głożynach

Honorowi Obywatele Radlina[edytuj | edytuj kod]

  • Wiktor Bugla[70] – poeta, prozaik, regionalista, tłumacz wierszy Josepha von Eichendorffa[71]
  • Kazimiera Drewniok-Woryna – malarka i autorka książek, związana z zespołem Malarskim Twórców Nieprofesjonalnych “Oblicza”[71]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Radlin podpisał umowy partnerskie z miastami:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Radlińska hałda (przy kopalni „Marcel”) widnieje na okładce płyty „Necrocosmos” metalowej grupy Gallileous[76][77]
  • Hałda w Radlinie posłużyła również za plener w teledysku Artura Rojka pt „Sportowe Życie”[78] promującego płytę „Kundel”[79]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  3. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. Raport o stanie miasta Radlin.. Radlin: Urząd Miasta Radlin, 2018-09-28.
  5. Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt), 5976 Loslau, 1912; WIG – Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000, P48-S27-G, Wodzisław, 1939.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Adamczyk 2012 ↓.
  7. a b Władysław Kropiwnicki, Skorowidz miejscowości Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego z wyszczególnieniem powiatu, posterunku względnie Komisarjatu Policyjnego tudzież Sądów Grodzkich, 1931.
  8. a b Nowiny.pl, Bottrop w Radlinie z pruską ścianą • Radlin, www.nowiny.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  9. Szluchta, Szlakiem Emmy i Marcela [dostęp 2018-05-09] (pol.).
  10. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska, Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009, ISSN 1734-6118 (pol.).
  11. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  12. Radlin w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  13. a b Błażej Adamczyk, Radlin : wypisy do dziejów, Radlin: [Przedsiębiorstwo Graficzne Drukmasz], 2012, ISBN 978-83-934605-1-9, OCLC 804817109 [dostęp 2021-01-27].
  14. a b F. Henke, Kronika czyli opis topograficzno-historyczno-statystyczny miasta i wolnego mniejszego państwa stanowego Wodzisław na Górnym Śląsku, Towarzystwo Miłośników Ziemi Wodzisławskiej, 2001.
  15. Gazeta Rybnicka, 1991, nr 32 (32) - Śląska Biblioteka Cyfrowa, www.sbc.org.pl [dostęp 2021-04-12] (pol.).
  16. Dariusz Zalega „Gdy zmiotło trony” „Le monde diplomatique” listopad 2016, s. 37.
  17. Kanon Odznaki Krajoznawczej „Przyjaciel Radlina”, www.radlin.pl [dostęp 2019-03-13].
  18. a b c d 100 lat Kopalni Marcel, „Nowiny”, Rybnik , 30 listopada 1983, s. 4.
  19. Uroczyste Odsłonięcie Obelisku. Serwis internetowy Szkoły Podstawowej nr 3 w Radlinie. [dostęp 2015-07-30].
  20. a b Kolonia Emma, Szlakiem Emmy i Marcela [dostęp 2016-08-06] (pol.).
  21. Historia Radlina. [dostęp 2015-07-30].
  22. Inwentarz archiwalny, inwentarz.ipn.gov.pl [dostęp 2017-10-06].
  23. Ryszard Adamski, Przełomy na Górnym Śląsku w czasach PRL cz. 2, www.nowiny.rybnik.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  24. J. Ligęza (red.), Ziemia rybnicko-wodzisławska, 1970, s.314.
  25. Dariusz Zalega, Józef Kolorz: Za chlebem i o chleb, „La Monde Diplomatique Edycja Polska, 09/139 wrzesień 2017”, 6 października 2017.
  26. Rządowe Centrum Legislacji, Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 – Dziennik Ustaw, dziennikustaw.gov.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  27. OpenSolution.org, Historia – Klub Gimnastyczny Radlin, kg.radlin.pl [dostęp 2017-10-06].
  28. Radlin.pl / Historia, miasto.radlin.pl [dostęp 2017-10-06] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-25] (pol.).
  29. Stanisław Olejniczak (red.), Porozumienie, „Biuletyn Informacyjny NSZZ Solidarność - Region Śląsko-Dąbrowski”, 30 sierpnia 1989, s. 4.
  30. GENEZA RTK - Radlińskie Towarzystwo Kulturalne, www.rtk.radlin.pl [dostęp 2021-03-03].
  31. Kancelaria Sejmu RP, Internetowy System Aktów Prawnych, isap.sejm.gov.pl [dostęp 2017-02-09].
  32. Tężnia solankowa w Radlinie (pol.). slaskie.travel.pl. [dostęp 2015-01-29].
  33. Willa Dyrektora – Szlak Emmy i Marcela. (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  34. Historia Radlina (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  35. Tężnia solankowa w Radlinie.
  36. praca zbiorowa, Kapliczka Św. Jana Nepomucena w Radlinie, Radlińskie Towarzystwo Kulturalne, 2007.
  37. Pomnik Ofiar Szybu Reden w Radlinie, www.polskieszlaki.pl [dostęp 2020-06-22] (pol.).
  38. Redakcja, Radlin: Pomnik Powstańców Śląskich wrócił na swoje miejsce ZDJĘCIA, Dziennik Zachodni, 6 maja 2019 [dostęp 2020-06-22] (pol.).
  39. Nowiny.pl, Bar Turek – kultowy lokal w Radlinie odchodzi do historii • Radlin, www.nowiny.pl [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  40. Emma, Kolonia Emma w Radlinie [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  41. Park Zarzeckiego, Szlakiem Emmy i Marcela [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  42. Barbara Kubica, Sklepy tylko dla górników: Pralki, futra, narty na książeczki „G”, „Dziennikzachodni.pl” [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  43. Plac Zarzeckiego. Szlak Emmy i Marcela. Szlak Emmy i Marcela. [dostęp 2014-10-07].
  44. Radlińskie Towarzystwo Kulturalne. Historia.. KulturalnyRadlin.pl. [dostęp 2014-10-07].
  45. Historia, Miasto Radlin [dostęp 2021-03-03] (pol.).
  46. Biuletyn Radlin. Biuletyn Radlin – strona oficjalna.. [dostęp 2014-10-07].
  47. RTK. Osiągnięcia. [dostęp 2014-10-07].
  48. J. Pietrek: WARTO...zaproszenie dla twórców i animatorów kultury. [dostęp 2014-10-07].
  49. CHARAKTERYSTYKA PATRONA PRZEDSZKOLA – Przedszkole Publiczne im. „Gromadki Misia Uszatka” nr 1 w Radlinie – www.pp1.radlin.pl, pp1.radlin.pl [dostęp 2016-01-29].
  50. Uroczystość nadania imienia... (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  51. Szkoła Podstawowa nr 1 w Radlinie – RADLIN.ONLINE/SP1, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  52. Sportowa Szkoła Podstawowa nr 2 – RADLIN.ONLINE/SSP2, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  53. Szkoła Podstawowa nr 3 – RADLIN.ONLINE/SP3, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  54. Szkoła Podstawowa nr 4 – RADLIN.ONLINE/SP4, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  55. Super User, Historia, zspradlin.nazwa.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  56. Informacje dla rodziców – Serwis Internetowy Ogniska Pracy Pozaszkolnej w Radlinie – www.opp.radlin.pl. opp.radlin.pl. [dostęp 2015-09-09].
  57. Kontakt – Serwis Internetowy Świetlicy Środowiskowej w Radlinie – www.swietlica.radlin.pl, swietlica.radlin.pl [dostęp 2016-01-29].
  58. Bar piwny zamienił się w świątynię. www.nowiny.pl. [dostęp 2015-07-07].
  59. UKS Trójka Radlin (pol.). szermierka.slask.pl. [dostęp 2015-01-29].
  60. OLIMPIJCZYCY | Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Radlinie. mosir.eu. [dostęp 2015-07-20].
  61. Osiągnięcia – Oficjalny Serwis Górnika Radlin.
  62. Rymerrybnik, O klubie – Rymer Rybnik, rymer-rybnik.futbolowo.pl [dostęp 2016-10-20].
  63. A. Biernat: Dominika Mosler wicemistrzynią Polski. naszemiasto.pl. [dostęp 2015-07-20].
  64. A. Biernat: Górnik Radlin: Szermierze wicemistrzami Polski!. naszemiasto.pl. [dostęp 2015-07-02].
  65. Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Radlinie.
  66. Baza sortowa w Radlinie (pol.). Market Radlin. [dostęp 2015-01-29].
  67. Klub Gimnastyczny RADLIN w Radlinie.
  68. Radlińskie Biuro Porad Obywatelskich W Likwidacji NIP 6472306608 KRS 0000159526 REGON 278055422 | krs-pobierz.pl, krs-pobierz.pl [dostęp 2019-06-25] (pol.).
  69. Forum Firm z siedzibą w Radlinie – KRS.
  70. Zmarł Wiktor Bugla, poeta i Honorowy Obywatel Radlina, Miasto Radlin, 24 października 2020 [dostęp 2021-01-15] (pol.).
  71. a b Radlin.pl / Honorowi Obywatele Radlina [dostęp 2019-07-05] (pol.).
  72. OpenSolution.org, Polsko-niemiecka współpraca – Serwis Internetowy Urzędu Miasta Radlin – www.um.radlin.pl, www.old2015.radlin.pl [dostęp 2017-02-08].
  73. OpenSolution.org, MOHELNICE – miasto partnerskie Radlina – Serwis Internetowy Urzędu Miasta Radlin – www.um.radlin.pl, www.old2015.radlin.pl [dostęp 2017-02-08].
  74. Radlin podpisał umowę partnerską z miastem Rohatyn (Ukraina), miasto.radlin.pl [dostęp 2018-06-19] (pol.).
  75. Polska, Radlin i Rohatyn zostały miastami partnerskimi, www.tuwodzislaw.pl [dostęp 2018-06-19] (pol.).
  76. Nowiny.pl, nowiny.pl – portal, gazeta – Racibórz, Wodzisław, Rybnik, Agronowiny, www.nowiny.pl [dostęp 2017-06-07] (pol.).
  77. Gallileous: Necrocosmos, www.spirit-of-metal.com [dostęp 2017-06-07].
  78. Już jest! Radlińska hałda w premierowym singlu Artura Rojka [WIDEO], Radio 90.pl [dostęp 2020-03-05] (pol.).
  79. Hałda w Radlinie w teledysku Artura Rojka! Są pierwsze ujęcia [WIDEO], Radio 90.pl [dostęp 2019-12-26] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]