Radlin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w województwie śląskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Radlin
miasto i gmina
Ilustracja
Plac Radlińskich Olimpijczyków w Radlinie
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat wodzisławski
Aglomeracja rybnicka
Prawa miejskie 1954-1975, 1997
Burmistrz Barbara Magiera
Powierzchnia 12,53 km²
Wysokość 245-298 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

17 861[1]
1425,5 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 44-310
Tablice rejestracyjne SWD
Położenie na mapie powiatu wodzisławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wodzisławskiego
Radlin
Radlin
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Radlin
Radlin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radlin
Radlin
Ziemia50°02′28,32″N 18°27′57,60″E/50,041200 18,466000
TERC (TERYT) 2415021
SIMC 0945108
Urząd miejski
ul. Rymera 15
44-310 Radlin
Strona internetowa
BIP

Radlinmiasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim.

Według danych z 31 grudnia 2015 r. miasto miało 17 861 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Radlin historycznie położony jest na Górnym Śląsku na ziemi wodzisławskiej. Geograficznie leży na Płaskowyżu Rybnickim.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,53 km²[2]. Miasto stanowi 4,37% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 r. Radlin miał obszar 12,53 km², w tym: użytki rolne: 63%, użytki leśne: 2%[3].

Sąsiednie gminy: Marklowice, Pszów, Rybnik, Rydułtowy, Wodzisław Śląski.

Części miasta[edytuj | edytuj kod]

Współczesny Radlin jest gminą miejską, niepodzieloną na dzielnice (jednostki pomocnicze gminy). W skład miasta wchodzi kilka miejscowości, lub określeń historycznych z których większe są umownie nazywane dzielnicami[4]:

Oprócz tych nazw na terenie dzisiejszego Radlina funkcjonują również historyczne określenia:

  • Babigóra (również jako "Babia Góra Kolonia"[6]) wzniesienie pomiędzy Redenem a podnóża kopalni "Hoym" (dziś Zabytkowa Kopalnia "Ignacy" w Rybniku), rejon ul. Sokolskiej[5].
  • Bottrop – część kolonii Emma (Marcel), nieistniejąca[7],
  • Dołki (również jako "Dołki Kolonia"[6]) – część Redenu[5],
  • Emerżona - część Głożyn przy granicy z Pszowem. Miejsce połaci macierzanki, zwanej w lokalnym etnolekcie "ermeżoną" (stąd nazwa). Kiedyś miejsce pikników[5].
  • Frajgut - teren przy ul. Rydułtowskiej, zabudowany w latach 50 XX wieku[5].
  • Grubskie Brzegi - teren przylegający do tzw. "Versuch Kohlengrube" (próbnej kopalni) na gruntach majątku folwarku biertułtowskiego. Rejon ul. Hallera i ul. Rydułtowskiej[5].
  • Jasienicz - teren pomiędzy Biertułtowami a Głożynami (współcześnie rejon ul. Spacerowej i ul. Matejki w Radlinie)[5]
  • Marianka - część Kolonii Emma w Radlinie, tzw. druga kolonia, czyli budynki przeznaczone dla robotników kopalnianych, dziś rejon ul. Mielęckiego[5]
  • Magierowy Las - leśny obszar znajdujący się naprzeciw Kościoła na Głożynach. Nazwa pochodzi od pierwszego właściciela, Ignacego Magiery[5].
  • Myto - miejsce skrzyżowania ul. Rybnickiej i ul. Korfantego. Historyczna granica państw stanowych: wodzisławskiego i rybnickiego. Od budynku pobierania myta wzięła się zwyczajowa nazwa miejsca[5].
  • Sauerowiec - rejon kąpieliska nieopodal granicy Radlina z Wodzisławiem Śląskim. Nazwa od nazwiska właściciela (Sauer)[5].
  • "Sadzonki" - teren dziejszego osiedla przy ul. Sienkiewicza w Biertułtowach obok cmentarza. W latach 50 X wieku zlikwidowano istniejące w tym miejscu ogródki działkowe (stąd nazwa)[5]
  • Szluchta - (niem. schlucht - wąwóz) niegdysiejsze ślepo zakończone torowisko wewnątrz Kolonii Emma w Radlinie, służące do rozładunku węgla lub produktów spożywczych. Obecnie plac zabaw i kompleks sportowy na styku ul. Mielęckiego i ul. Wieczorka[5][8].
  • Tropiciel - nazwa stosowana na przełomie XIX i XX wieku, dla określenia rejonu szybu kopalni "Biertułtowy" (zgłoszona w Wyższym Urzędzie Górniczym w Brzegu[5] w 1838). Nazwa od śląskiego "tropić" czyli "zamartwiać", "męczyć się", odnosząca się do słabo wietrzonych pokładów kopalni i ręcznych kołowrotów[5].
  • Wypędów (niem. Vipendow)– kolonia Biertułtów (ul. Wypandów i okolica). Teren występujący na mapach już w XVIII wieku obejmujący obszar wokół cieku Niedobczyckiego. Miejsce ujęcia wody źródlanej. Obecnie miejsce gdzie znajduje się tężnia w Radlinie[5].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2007 r.[9]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 17 711 100 9159 51,7 8552 48,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1413,5 731,0 682,5

Co daje miastu 2297 lokatę pod względem powierzchni i 385 lokatę pod względem liczby ludności w skali kraju.

Według danych z roku 2002[10] średni miesięczny dochód na mieszkańca wynosił 1251,81 zł.

Piramida wieku mieszkańców Radlina w 2014 r.[1]:
Piramida wieku Radlin.png

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historyczne początki

Radlin jest miejscowością starą, ale niewiele zachowało się o nim wzmianek w kronikach bądź też w aktach urzędowych. Nazwę swą prawdopodobnie wywodzi od słowa „radło” w znaczeniu pługa, lub jego części, co wskazuje na rolniczy charakter miejscowości. Z okresu najazdów Tatarów w 1241 zachowało się podanie, według którego chłopi radlińscy uwolnili oblężonego przez Tatarów w zamku wodzisławskim księcia, za co ten przyjął swych wybawców do stanu szlacheckiego. Stanowiące obecne centrum miasta Biertułtowy były wzmiankowane już w 1305 r. jako Bertholdi villa, zaś pierwsza wzmianka o Radlinie pochodzi z 1365 r. i zamieszczona jest w starym akcie sprzedaży nieznanego bliżej Konrada von Radlin[potrzebny przypis]. Był on właścicielem całego lub części Radlina, a po nim miejscowość przeszła w ręce Plankuara, później Sednitzkiego. Od 1602 r. właścicielem był Jerzy Charwat Plawetzki z Plawecz, zaś Radlin Górny bez Szonowic należał do właściciela Wodzisławia, wchodząc w skład Wodzisławskiego Państwa Stanowego. Do Radlina należały również Obszary wraz z tzw. Pogwizdowem. Pierwsza wzmianka o nich pochodzi z 1696 r. Występują pod nazwą Romanshofod imienia obszarnika pruskiego Romana, który był właścicielem dość rozległych terenów[potrzebny przypis].

Radlin rozwijał się dość wolno. W 1783 r. Mieszkało w nim 51 rolników, 13 ogrodników i liczył tylko 279 mieszkańców. Radlin Dolny długo należał do dóbr rycerskich, a w 1804 r. Przeszedł w ręce właścicieli Wodzisławia, gdyż hrabia wodzisławski zakupił cały Radlin Dolny i część Górnego tzw. Szonowiec.

Dłuższą notkę o tej miejscowości spotykamy w dokumentach pochodzących z końca XIX w., dokładniej mówiąc w zapiskach wodzisławskiego kronikarza Franiczka Henke, który podaje, że Radlin jest jedną z największych wsi powiatu rybnickiego i składa się z Radlina Górnego i Dolnego oraz z Obszar.

Henke podaje, że w Radlinie Górnym było 51 gospodarstw rolnych, zaś w wyniku parcelacji liczba ich wzrosła do 70, ale ich powierzchnia użytkowa poważnie się zmniejszyła. Poza tym było tu 89 chałupników, 2 wodne młyny, 183 domy zamieszkane przez 2190 mieszkańców, w tym 11 ewangelików i 2 żydów. Resztę stanowili katolicy. Same obszary liczyły 107 mieszkańców, w tym 8 ewangelików.

Godny uwagi jest również fakt, że każda dzielnica miała swą własną pieczęć z herbem. I tak Radlin Górny pieczętował się sercem, z którego wychodziły 2 kwiaty, Radlin Dolny mężczyzną toczącym przed sobą koło od wozu, zaś Obszary skrzyżowanymi grabiami, kosą i cepem[5].

Willa Rudolfa Wachsmanna, dyrektora kopalni "Emma" w Radlinie, projektu Williama Müllera

Główne centrum życia mieściło się w Radlinie Dolnym (obecnie tzw. Radlin II), tu znajdowała się szkoła podstawowa i kościół – filia parafii Wodzisław, gdzie proboszczem był ks. Reszka. Do 1870 r. nie było na tych terenach obowiązku uczęszczania do szkoły. Zainteresowani mieszkańcy, np. z Obszar, wysyłali swe dzieci do szkoły mieszczącej się w Radlinie Dolnym.

Industrializacja i rozwój urbanistyczny

Wraz z rozwojem przemysłu (głównie kompleksu kopalnianego w skład którego wchodziła kopalnia Emma, dzisiejsza KWK Marcel, elektrociepłownia oraz koksownia, dzisiejsza Koksownia Radlin) intensywnie rozbudowane zostały Obszary oraz Biertułtowy będące dzielnicami Radlina. Na terenach przykopalnianych na przełomie XIX i XX w. powstało modernistyczne osiedle-ogród zwane "Kolonią Emma". Przy pracach nad osiedlem uczestniczyli słynni niemieccy architekci wczesnego modernizmu, m.in. William Müller, czy później Hans Poelzig. Układ urbanistyczny osiedla w większości zachował się do dziś w niezmienionej formie. W latach 70. wyburzona została jedynie północna część osiedla, zwana "Bottropem"[7].


II wojna światowa

Brama radlińskiej kopalni
Brama radlińskiej kopalni

W wyniku działań wojennych, Radlin, jako ważny ośrodek górniczej aglomeracji, nie ucierpiał tak bardzo, jak chociażby sąsiedni Wodzisław Śląski. Mimo tego miały miejsce lokalne zrywy a nawet bitwy. Do najsłynniejszej doszło w rejonie rolniczej dzielnicy Głożyny, gdzie dziś znajduje się pamiątkowy obelisk[11].

Do największej tragedii w czasie II wojny światowej doszło w okolicach nieczynnego szybu "Reden" który był miejscem nazistowskiego mordu na mieszkańcach terenów ziemi rybnicko-wodzisławskiej. W latach 1939-1945 hitlerowcy wrzucali żywcem do nieczynnego szybu pojmane osoby z okolicznych terenów. W miejscu tragedii dziś znajduje się pomnik upamiętniający tamte wydarzenia, oraz park miejski.

Budynki Kolonii Emma w Radlinie

W marcu 1945 r. Armia Czerwona toczy na ziemi rybnicko-wodzisławskiej krwawe boje z cofającymi się Niemcami. 27 marca Radlin został zajęty przez Rosjan. Trzy dni później żołnierze sowieccy wysiedlili większość ludności Kolonii Emma. Pomieszczenia w kamienicach radlińskiego osiedla zajął sztab 38 Armii Czerwonej – siły bojowej IV Frontu Ukraińskiego[12]. Rosyjski pisarz, poeta, dramaturg i korespondent wojenny Konstantin Michajłowicz Simonow tak opisał ówczesną wizytę w mieście: "Powietrze pełne było pyłu węglowego, wszędzie napotykaliśmy jeziorka węglowe o czarnej brudnej wodzie. Także gleba była czarna. Pejzaż był ponury. [...] Murowany budynek typu koszarowego z czerwonej cegły, (tam kwaterował Simonow) choć z zewnątrz ponury, ale jak wiele niemieckich domów mieszkalnych, wewnątrz był bardzo przytulny [...]. Kopalnia i koksownia funkcjonowały”.[12].

Po miesiącu stacjonowania w Kolonii Emma Armii Czerwonej przystąpiono do odbudowy zniszczonej infrastruktury, uruchomienia administracji oraz szkolnictwa[13].

W Polsce Ludowej

W 1945 naczelnikiem gminy zostaje przedwojenny wójt Radlina, Karol Brandys, były oficer Wolska Polskiego[14]. W referendum w 1946 zdecydowana większość mieszkańców (90% społeczności Radlina) opowiedziała się przeciw narzuconym propozycjom dotyczącym zniesienia Senatu, unarodowienia gospodarki i wyznaczeniu nowej granicy kraju[15]. 1 maja 1949 nazwa radlińskiej kopalni zostaje zmieniona z „Emma” na „Marcel”, dla upamiętnienia lokalnego działacza związkowego i lewicowego, Józefa Kolorza (pseudonim "Marcel")[16].

W wyniku wzrostu liczby mieszkańców Radlina, miejscowość otrzymała prawa miejskie 13 listopada 1954[17]. Oprócz działalności przemysłowej, Radlin staje się ważnym ośrodkiem na sportowej mapie Polski. W 1951 sekcja piłkarska klubu sportowego związany z radlińską kopalnią (Górnik Radlin) uzyskuje tytuł Wicemistrza I Ligii Krajowej. Na bazie tradycji przedwojennego "Sokoła" w mieście zaczyna funkcjonować ośrodek przygotowań olimpijskich dla gimnastyków[18]. Powstają również instytucje użyteczności publicznej: "Dom Kultury", "Dom Sportu", przychodnie zdrowia oraz nowe osiedla mieszkaniowe[19].

W 1975 r. Radlin (wraz z Marklowicami, Pszowem, Rydułtowami i Wilchwami) włączono do Wodzisławia Śląskiego.

Po 1989 roku

1 stycznia 1997 r. Radlin został odłączony od Wodzisławia Śląskiego[20], jednak dawne dzielnice Radlin Dolny i Górny, tworzące razem tzw. Radlin II, pozostały w granicach administracyjnych Wodzisławia. W latach 1997-1998, już jako ponownie niezależne miasto, Radlin administracyjnie należał do województwa katowickiego (następnie śląskiego).

W 2014 r. w Radlinie uruchomiono pierwszą w przemysłowej części Górnego Śląska tężnię[21].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Tradycje działalności na niwie kultury w Radlinie, sięgają czasów przełomu XIX i XX w. Ważną postacią dla krzewienia działalności kulturalnej w Radlinie, był Leopold Zarzecki, założyciel Związku Katolickich Robotników im. św. Józefa i Towarzystwa Młodzieży Polskiej "Eleusis"[25].

W latach 60. w Radlinie powstaje Zakładowy Dom Kultury przy KWK "Marcel", późniejszy Miejski Ośrodek Kultury w Radlinie.

W 1990 r. w Radlinie (będącym wówczas dzielnicą Wodzisławia Śląskiego) powstaje Radlińskie Towarzystwo Kulturalne, jako forma protestu przeciwko planom przeznaczenia Domu Kultury na cele handlowe i chęć poprawy sytuacji życia kulturalnego na terenie Radlina[26]. W tych kręgach pojawia się również postulat usamodzielnienia się dzielnicy Radlin, jako osobnego samorządu.

Organem prasowym radlińskiego samorządu jest miesięcznik "Biuletyn Radlin"[27]. Oprócz tego w mieście wydawane są czasopisma "Wici" (wyd. Radlińskie Towarzystwo Kulturalne)[28], "wARTo!" (wyd. Miejski Ośrodek Kultury)[29], oraz prasa wyznaniowa (parafialna).

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa nr 3
  • Przedszkole Publiczne nr 1 im. Gromadki Misia Uszatka[30]
  • Przedszkole Publiczne nr 2
  • Przedszkole Publiczne nr 3 im. Akademii Wesołych Bajtli[31]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza[32]
  • Sportowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Komisji Edukacji Narodowej[33]
  • Szkoła Podstawowa nr 3[34]
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Gustawa Morcinka[35]

Szkoły Ponadpodstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Branżowa Szkoła I stopnia w Radlinie (dawna Zasadnicza Szkoła Górnicza)[36]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Ognisko Pracy Pozaszkolnej w Radlinie[37]
  • Świetlica Środowiskowa w Radlinie[38]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. Wniebowzięcia NMP

Na terenie Radlina funkcjonują dwie parafie rzymskokatolickie (parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i parafia Niepokalanego Serca Maryi), a także Społeczność Chrześcijańska "Opoka" Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan[39]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowa kapliczka Św. Jana Nepomucena z 1719 roku
Zabytkowa kapliczka Św. Jana Nepomucena z 1719 roku

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Ulica W. Korfantego w Radlinie (Kolonia Emma w Radlinie)

W Radlinie znajduje się przystanek kolejowy Radlin Obszary z którego odjeżdżają pociągi Kolei Śląskich w kierunku Rybnika i Wodzisławia Śląskiego. W mieście jest również towarowa stacja kolejowa Radlin Marcel, obsługująca wyłącznie ruch towarowy z KWK i EC Marcel i Koksowni Radlin. Najbliższa stacja kolejowa z międzynarodowymi połączeniami kolejowymi znajduje się w Wodzisławiu Śląskim.

Handel i usługi[edytuj | edytuj kod]

Wraz z rozwojem urbanistycznym gmin wchodzących w skład dzisiejszego miasta Radlin, głównie Biertułtów i Obszar, oraz rozwojem przemysłu górniczego, charakter miasta zmieniał się z rolniczego na przemysłowo-usługowy. Wpłynęło to również na handel i usługi. Od drugiej połowy XIX wieku w centrum Biertułtów funkcjonować zaczyna gospoda „Wollner Gasthaus Inhaber Wilhelm Mrosek”[40] która była ważnym ośrodkiem nie tylko usługowym ale i kulturalnym gminy i regionu. Od 1897 następuje szybki rozwój budownictwa w okolicy dzisiejszej kopalni "Marcel", głównie w obrębie Kolonii Emma, na terenie której funkcjonować zaczął konsum kopalniany[41]. Główny plac targowy znajdował się wówczas na terenie dzisiejszego Parku im. Leopolda Zarzeckiego w Biertułtowach[42].

Drugim etapem rozwoju sfery handlowej i usługowej to przełom lat 70. i 80. kiedy to w mieście powstają punkty handlowe w ramach sieci sklepów górniczych (tzw. "sklepy G.")[43]

Przełom ustrojowy po 1989 umożliwił większą swobodę zakładania działalności gospodarczej, co znacząco wpłynęło na zwiększenie punktów drobnego handlu i usług. Oprócz lokalnych przedsiębiorców na terenie miasta zaczynają funkcjonować supermarkety oraz dyskonty.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby i stowarzyszenia sportowe[edytuj | edytuj kod]

Osiągnięcia sportowe[edytuj | edytuj kod]

Z Radlinem związane są nazwiska dwudziestu Olimpijczyków, którzy pochodzili bądź trenowali w radlińskich klubach sportowych. Przede wszystkim reprezentując Klub Sportowy Górnik Radlin oraz Klub Gimnastyczny „Radlin”, którego obiekt gimnastyczy pełnił również rolę Ośrodka Przygotowań Olimpijskich.

Radlińscy Olimpijczycy:

- Jan Deutschmanek, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie (1928)

- Paweł Gaca, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Janina Kurzanka-Bartoniek, gimnastyczka, uczestniczka Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Ryszard Kucjas, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Paweł Gawron, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Jerzy Krasówka, piłkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Paweł Sobek, piłkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach (1952)

- Alfred Kucharczyk, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Rzymie (1960), w Tokio (1964) i w Meksyku (1968)

- Ernest Hawełek, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Rzymie (1960), i w Tokio (1964)

- Wilhelm Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Tokio (1964), w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

- Mikołaj Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Tokio (1964), w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

- Sylwester Kubica, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Meksyku (1968), w Monachium (1972) i w Montrealu (1976)

- Jerzy Kruża, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Meksyku (1968) i w Monachium (1972)

- Alfons Andrzej Stawski, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Monachium (1972)

- Marian Pieczka, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

- Zbigniew Kicka, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

- Andrzej Biegalski, bokser, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976)

- Leszek Bandach, szermierz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Seulu (1988)

- Leszek Blanik, gimnastyk, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Sydney (2000) i w Pekinie (2008)

- Piotr Gabrych, siatkarz, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Atenach (2004)[45]

Sukcesy krajowe:

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Stadion Górnika Radlin –

  • Pojemność – 133 miejsca siedzące
  • Oświetlenie – brak
  • Wymiary boiska 105 m x 67 m

MOSiR Radlin[50]

  • Duża sala (na sali swoje mecze ligowe rozgrywa SK Górnik Radlin)
  • Mała sala (na parkiecie są wymalowane pola do szermierki)
  • Duży basen
    • Wymiary 25 m x 12,5 m
    • Głębokość od 1,85 m do 1,3
    • 6 torów pływackich
    • Zjeżdżalnia wodna długości 80 m
  • Mały basen

Obiekt Gimnastyczny im. Leszka Blanika[51] (tzw. „Sokolnia”)[52]

Organizacje pozarządowe[edytuj | edytuj kod]

Działalność społeczna:

  • Stowarzyszenie Biuro Porad Obywatelskich w Radlinie
  • Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych w Radlinie
  • Stowarzyszenie "Młody Radlin"
  • Harcerski Krąg Seniora w Radlinie
  • Stowarzyszenie na rzecz Dzieci i Młodzieży "Tęcza"
  • Stowarzyszenie Aktywni Społecznie
  • Stowarzyszenie Integracji i Rozwoju" Dobre Anioły"

Przedsiębiorczość:

  • Forum Firm Miasta Radlin

Bezpieczeństwo:

  • Ochotnicza Straż Pożarna w Biertułtowach
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Głożynach

Osoby związane z Radlinem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Radlin podpisał umowy partnerskie z miastami:

Oprócz oficjalnych miast partnerskich, Radlin współpracuje z następującymi miejscowościami w Europie:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Radlińska hałda (przy kopalni "Marcel") widnieje na okładce płyty "Necrocosmos" metalowej grupy Gallileous[66][67]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c http://www.polskawliczbach.pl/Radlin, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  3. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt), 5976 Loslau, 1912; WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25000, P48-S27-G, Wodzisław, 1939.
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Adamczyk 2012 ↓.
  6. a b Władysław Kropiwnicki, Skorowidz miejscowości Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego z wyszczególnieniem powiatu, posterunku względnie Komisarjatu Policyjnego tudzież Sądów Grodzkich, 1931.
  7. a b Nowiny.pl, Bottrop w Radlinie z pruską ścianą • Radlin, www.nowiny.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  8. „Szluchta”, Szlakiem Emmy i Marcela [dostęp 2018-05-09] (pol.).
  9. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009. ISSN 1734-6118. (pol.)
  10. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  11. Uroczyste Odsłonięcie Obelisku. Serwis internetowy Szkoły Podstawowej nr 3 w Radlinie. [dostęp 2015-07-30].
  12. a b Kolonia Emma, Szlakiem Emmy i Marcela [dostęp 2016-08-06] (pol.).
  13. Historia Radlina. [dostęp 2015-07-30].
  14. Inwentarz archiwalny, inwentarz.ipn.gov.pl [dostęp 2017-10-06].
  15. Ryszard Adamski, Przełomy na Górnym Śląsku w czasach PRL cz. 2, www.nowiny.rybnik.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  16. Dariusz Zalega, Józef Kolorz: Za chlebem i o chleb, „La Monde Diplomatique Edycja Polska, 09/139 (wrzesień 2017”, 6 października 2017.
  17. Rządowe Centrum Legislacji, Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 - Dziennik Ustaw, dziennikustaw.gov.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  18. OpenSolution.org, Historia - Klub Gimnastyczny Radlin, kg.radlin.pl [dostęp 2017-10-06].
  19. Radlin.pl / Historia, miasto.radlin.pl [dostęp 2017-10-06] (pol.).
  20. Kancelaria Sejmu RP, Internetowy System Aktów Prawnych, isap.sejm.gov.pl [dostęp 2017-02-09].
  21. Tężnia solankowa w Radlinie (pol.). slaskie.travel.pl. [dostęp 2015-01-29].
  22. Willa Dyrektora - Szlak Emmy i Marcela. (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  23. Historia Radlina (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  24. Tężnia solankowa w Radlinie
  25. Plac Zarzeckiego. Szlak Emmy i Marcela. Szlak Emmy i Marcela. [dostęp 2014-10-07].
  26. Radlińskie Towarzystwo Kulturalne. Historia.. KulturalnyRadlin.pl. [dostęp 2014-10-07].
  27. Biuletyn Radlin. Biuletyn Radlin - strona oficjalna.. [dostęp 2014-10-07].
  28. RTK. Osiągnięcia. [dostęp 2014-10-07].
  29. J. Pietrek: WARTO...zaproszenie dla twórców i animatorów kultury. [dostęp 2014-10-07].
  30. CHARAKTERYSTYKA PATRONA PRZEDSZKOLA - Przedszkole Publiczne im. "Gromadki Misia Uszatka" nr 1 w Radlinie – www.pp1.radlin.pl, pp1.radlin.pl [dostęp 2016-01-29].
  31. Uroczystość nadania imienia... (pol.). Radlin.pl. [dostęp 2015-01-29].
  32. Szkoła Podstawowa nr 1 w Radlinie - RADLIN.ONLINE/SP1, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  33. Sportowa Szkoła Podstawowa nr 2 - RADLIN.ONLINE/SSP2, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  34. Szkoła Podstawowa nr 3 - RADLIN.ONLINE/SP3, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  35. Szkoła Podstawowa nr 4 - RADLIN.ONLINE/SP4, radlin.online [dostęp 2017-11-22].
  36. Super User, Historia, zspradlin.nazwa.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  37. Informacje dla rodziców - Serwis Internetowy Ogniska Pracy Pozaszkolnej w Radlinie – www.opp.radlin.pl. opp.radlin.pl. [dostęp 2015-09-09].
  38. Kontakt - Serwis Internetowy Świetlicy Środowiskowej w Radlinie – www.swietlica.radlin.pl, swietlica.radlin.pl [dostęp 2016-01-29].
  39. Bar piwny zamienił się w świątynię. www.nowiny.pl. [dostęp 2015-07-07].
  40. Nowiny.pl, Bar Turek - kultowy lokal w Radlinie odchodzi do historii • Radlin, www.nowiny.pl [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  41. Emma, Kolonia Emma w Radlinie [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  42. Park Zarzeckiego, Szlakiem Emmy i Marcela [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  43. Barbara Kubica, Sklepy tylko dla górników: Pralki, futra, narty na książeczki "G", „Dziennikzachodni.pl” [dostęp 2017-05-06] (pol.).
  44. UKS Trójka Radlin (pol.). szermierka.slask.pl. [dostęp 2015-01-29].
  45. OLIMPIJCZYCY | Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Radlinie. mosir.eu. [dostęp 2015-07-20].
  46. Osiągnięcia – Oficjalny Serwis Górnika Radlin.
  47. Rymerrybnik, O klubie - Rymer Rybnik, rymer-rybnik.futbolowo.pl [dostęp 2016-10-20].
  48. A. Biernat: Dominika Mosler wicemistrzynią Polski. naszemiasto.pl. [dostęp 2015-07-20].
  49. A. Biernat: Górnik Radlin: Szermierze wicemistrzami Polski!. naszemiasto.pl. [dostęp 2015-07-02].
  50. Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Radlinie.
  51. Baza sortowa w Radlinie (pol.). Market Radlin. [dostęp 2015-01-29].
  52. Klub Gimnastyczny RADLIN w Radlinie.
  53. Kamil Durczok w rodzinnych stronach. naszemiasto.pl, 12 czerwca 2002. [dostęp 16 lutego 2015].
  54. Wybrano nowe władze powiatu » Powiat Wodzisławski, www.powiatwodzislawski.pl [dostęp 2016-03-03].
  55. Krzysztof Sitarski: Parlamentarzyści ze Śląska powinni pracować razem, Dziennikzachodni.pl [dostęp 2016-01-27].
  56. Wybory 2015: Krzysztof Sitarski w Sejmie. Kim jest?, wodzislawslaski.naszemiasto.pl, 27 października 2015 [dostęp 2016-01-27] (pol.).
  57. Poseł Krzysztof Sitarski: Nie ma śląskiej mniejszości, jest większość, Nowiny - Tygodnik Regionalny [dostęp 2016-01-27].
  58. Jerzy Buczyński, Lubimyczytać.pl [dostęp 2016-01-27].
  59. Godulowa Saga. Jerzy Buczyński, górnik z Radlina napisał książkę o śląskim potentacie przemysłowym Karolu Goduli., www.nowiny.pl [dostęp 2016-01-27].
  60. OpenSolution.org, Polsko-niemiecka współpraca - Serwis Internetowy Urzędu Miasta Radlin – www.um.radlin.pl, www.old2015.radlin.pl [dostęp 2017-02-08].
  61. OpenSolution.org, MOHELNICE - miasto partnerskie Radlina - Serwis Internetowy Urzędu Miasta Radlin – www.um.radlin.pl, www.old2015.radlin.pl [dostęp 2017-02-08].
  62. Radlin podpisał umowę partnerską z miastem Rohatyn (Ukraina), miasto.radlin.pl [dostęp 2018-06-19] (pol.).
  63. Polska, Radlin i Rohatyn zostały miastami partnerskimi, www.tuwodzislaw.pl [dostęp 2018-06-19] (pol.).
  64. OpenSolution.org, Radlin.pl - Miasta Partnerskie Radlina - Serwis Internetowy Urzędu Miasta Radlin – www.um.radlin.pl, www.radlin.pl [dostęp 2017-08-29].
  65. a b c d Arkadiusz Biernat, Radlin w projekcie Urbact III. To współpraca z Węgrami, Irlandczykami, Włochami i Hiszpanami, „Dziennikzachodni.pl” [dostęp 2017-02-10] (pol.).
  66. Nowiny.pl, nowiny.pl - portal, gazeta - Racibórz, Wodzisław, Rybnik, Agronowiny, www.nowiny.pl [dostęp 2017-06-07] (pol.).
  67. Gallileous : Necrocosmos, www.spirit-of-metal.com [dostęp 2017-06-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]