Gwiezdne wojny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Star Wars)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy serii filmów. Zobacz też: nazwa systemu obronnego USA: Wojny Gwiezdne.
Logo serii Gwiezdne wojny
Mapa galaktyki, w której rozgrywa się akcja Gwiezdnych wojen
Planeta Naboo. Ta scena została nakręcona na placu w Sewilli (Hiszpania).
Planeta Tatooine. Zdjęcia tej planety były kręcone w Tunezji w miejscowości Tatawin.
Leia Organa Solo i inne postacie
Tatooine
Tatooine
Skraplacze wilgoci na planecie Tatooine
Alfabet i cyfry Mandalorian

Gwiezdne wojny (ang. Star Wars) – seria filmów science fantasy z gatunku space opera George’a Lucasa oraz innych produktów związanych ze światem stworzonym w filmie: seriali, wydawnictw literackich, komiksów, gier fabularnych, gier komputerowych itp.

Trzonem świata Gwiezdnych wojen jest siedem wydanych i dwa planowane, pełnometrażowe filmy (w kolejności chronologicznej wydarzeń):

Tytuł Reżyseria Scenariusz Data premiery
Gwiezdne wojny: część I – Mroczne widmo George Lucas George Lucas Ziemia 19 maja 1999
Polska 17 września 1999
Gwiezdne wojny: część II – Atak klonów George Lucas George Lucas, Jonathan Hales Ziemia 16 maja 2002
Polska 16 maja 2002
Gwiezdne wojny: część III – Zemsta Sithów George Lucas George Lucas Ziemia 15 maja 2005
Polska 19 maja 2005
Gwiezdne wojny: część IV – Nowa nadzieja George Lucas George Lucas Ziemia 25 maja 1977
Polska 30 marca 1979
Gwiezdne wojny: część V – Imperium kontratakuje Irvin Kershner Lawrence Kasdan, George Lucas,
Leigh Brackett
Ziemia 21 maja 1980
Polska 9 kwietnia 1982
Gwiezdne wojny: część VI – Powrót Jedi Richard Marquand Lawrence Kasdan, George Lucas Ziemia 25 maja 1983
Polska 18 kwietnia 1985
Gwiezdne wojny: Przebudzenie Mocy J.J. Abrams Lawrence Kasdan, J.J. Abrams,
Michael Arndt
Ziemia 14 grudnia 2015
Polska 18 grudnia 2015
Gwiezdne wojny: część VIII Rian Johnson Rian Johnson Ziemia 14 grudnia 2017
Polska 14 grudnia 2017
Gwiezdne wojny: część IX Colin Trevorrow Colin Trevorrow, Derek Connolly Ziemia 23 maja 2019

Czas i miejsce akcji[edytuj]

 Osobny artykuł: Chronologia Gwiezdnych wojen.
 Osobny artykuł: Galaktyka Gwiezdnych wojen.

Zdanie Dawno, dawno temu w odległej galaktyce... rozpoczynające każdy z filmów jest jedyną wskazówką co do miejsca i czasu akcji. Wydarzenia pokazane w filmach są mitami przeszłości, na wzór fabuły baśni oraz starożytnych eposów o herosach.

Akcji dwóch pierwszych trylogii rozciąga się na przestrzeni dwóch pokoleń, natomiast opisana w różnych źródłach historia świata Gwiezdnych wojen sięga ponad 25 000 lat wstecz.

Późniejsze powieści (np. seria Nowa era Jedi) rozszerzają miejsce akcji Gwiezdnych wojen, ponieważ obca rasa zwana Yuuzhan Vong przybywa z innej galaktyki. Praktycznie wszystkie gatunki obcych istot we wcześniejszych filmach i książkach pochodziły z tej samej galaktyki, o której jest mowa w zdaniu początkowym filmów z serii – jeśli nie liczyć sporadycznych przypadków istot z „innego wymiaru”.

Postacie[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Postacie z cyklu Gwiezdne wojny.

Główne[edytuj]

Anakin SkywalkerLuke SkywalkerObi-Wan KenobiPalpatine (Darth Sidious)Han SoloLeia OrganaChewbaccaPadmé AmidalaC-3POR2-D2YodaReyFinnKylo RenBB-8

Drugoplanowe[edytuj]

JabbaGrievousMace WinduDookuJar Jar BinksLando CalrissianQui-Gon JinnBail OrganaBoba FettJango FettMon MothmaDarth MaulWilhuff TarkinWicketWedge AntillesNute GunrayKit FistoWattoQuarsh PanakaOwen LarsShmi SkywalkerKi-Adi-Mundi • Snoke • Phasma • Hux • Maz Kanata • Gial AckbarBeru LarsGreedo • Poe Dameron • TarffulMaximilian VeersLorth NeedaZam WesellFinis ValorumFirmus Piett

Frakcje[edytuj]

Republika GalaktycznaImperium GalaktyczneJediSithowieSojusz RebeliantówNowa RepublikaKonfederacja Niezależnych SystemówFederacja HandlowaMandalorianieNajwyższy PorządekRuch Oporu

Filmy[edytuj]

Historia[edytuj]

Pomysł Gwiezdnych wojen powstał we wczesnych latach 70. i w tym czasie był wielokrotnie zmieniany. Oryginalny film Gwiezdne wojny (jeszcze bez podtytułu Część IV: Nowa nadzieja, który dodano w 1980 roku) miał premierę w 1977 roku, ale rok wcześniej wydano adaptację książkową autorstwa Alana Deana Fostera (jako ghostwritera). Zgodnie z wypowiedzią Fostera udzieloną magazynowi Empire, w przypadku, gdyby film nie odniósł znaczącego sukcesu, planowano jego niskobudżetową kontynuację w oparciu o książkę Spotkanie na Mimban.

Gwiezdne wojny okazały się jednak przebojem, co pozwoliło na nakręcenie dwóch kolejnych filmów, o uprzednio zaplanowanej fabule[1]. W 1993 roku ogłoszono, że powstanie kolejna trylogia – prequele uzupełniające historię Anakina Skywalkera. W 1999 ukazał się pierwszy film z nowej serii – Mroczne widmo, zaś premiera szóstego filmu (w kolejności kręcenia), czyli Zemsty Sithów, odbyła się 19 maja 2005.

W środowisku fanów oraz filmowym krążyło wiele plotek na temat pierwotnie zaplanowanej liczby filmów, podawano 9 czy 12 części, na podstawie wczesnych wypowiedzi Lucasa. Dane te nigdy nie zostały jednak potwierdzone oficjalnie, a od ok. 1997 roku reżyser wyraźnie stwierdzał, że uważa historię za zamkniętą i nie zamierza kręcić kolejnych ruchomych obrazów. Wypowiadał się także sceptycznie na temat ewentualnej pełnometrażowej kontynuacji Gwiezdnych wojen po swojej śmierci.

30 października 2012 roku wytwórnia Lucasfilm, odpowiedzialna za dotychczasowe części serii, została sprzedana korporacji The Walt Disney Company (za 4,05 miliardy dolarów). Studio zaplanowało realizację trzech sequeli[2][3][4]. Pierwszy – Przebudzenie Mocy, powstał w 2015 roku i został wyreżyserowany przez J.J. Abramsa[5].

Miejsce w kulturze[edytuj]

Filmy czerpią bardzo wiele z archetypowych postaci i motywów obecnych w klasycznej literaturze. Oparte są one na koncepcji Mocy – energii, która może być kontrolowana przez kogoś obdarzonego wrodzoną zdolnością, oraz odpowiednio wytrenowanego, aby móc z niej korzystać. Moc może być użyta, aby przesuwać przedmioty, czytać i kontrolować myśli, a nawet wpływać na przebieg bitew. Można tu dopatrzyć się pewnych inspiracji mitologią hinduską (Brahman). W Galaktyce istnieje zakon Jedi – światłych rycerzy jasnej strony Mocy, stojących na straży pokoju. Wielu upadłych Jedi, którzy opuścili zakon, pogrążyło się w chaosie. Mroczni Jedi utworzyli w zamierzchłych czasach imperium Sithów, w którym tworzyła się kultura adeptów ciemnej strony. Po jego unicestwieniu, ostatni lordowie Sith „w ukryciu” czekali na odpowiednią chwilę, by znów zawładnąć galaktyką (rządy Imperatora).

Akcja toczy się Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce… . Zdanie to pojawia się na początku każdej z części filmu oraz w wielu nawiązaniach. Budzi jednocześnie skojarzenia z antyczną epiką heroiczną.

Polityka[edytuj]

Jednym z najczęściej wspominanych nawiązań jest nazwa systemu obronnego USA: Wojny Gwiezdne, któremu nazwę nadał prezydent Ronald Reagan. W 1983 komunistyczny reżim ZSRR został natomiast przez niego określony mianem imperium zła[6].

Do motywów i postaci z Gwiezdnych wojen nawiązują także wypowiedzi polskich polityków (np. Tomasz Nałęcz w 2003 w wywiadzie dla radia RMF FM nazwał autorów propozycji korupcyjnej złożonej Adamowi Michnikowi „Imperium zła”, i stwierdził, że Lord Vader się zaniepokoił działaniami komisji śledczej[7]).

Nawiązania do innych filmów[edytuj]

Liczba 1138 pojawia się w wielu filmach (m.in. pierwszych sześciu kanonicznych), a także w niektórych grach[8]. Jeden z pierwszych filmów Lucasa to „Elektroniczny labirynt THX 1138 4EB”, którego akcja ma miejsce w roku 2187. W części IV Leia jest uwięziona w celi 2187, a imię jednego z głównych bohaterów części VII to FN-2187[9]. Jest to inspiracja filmem „21-87Arthura Lipsetta[10].

Wpływ na kulturę masową[edytuj]

Popularność sagi George’a Lucasa jest zjawiskiem na skalę światową. Jest to fenomen kinematograficzny, techniczny, ale też np. socjologiczny. Gwiezdne wojny są wyjątkowo silnie zakorzenione w kulturze; trudno jest zliczyć nawiązania do tych filmów George’a Lucasa, zwłaszcza kulturze popularnej.

Główne motywy i interpretacje[edytuj]

Gwiezdne wojny przedstawiają samoniszczącą naturę gniewu i nienawiści. Określają to słowa Yody: Strach prowadzi do gniewu, gniew prowadzi do nienawiści, nienawiść prowadzi do cierpienia, cierpienie prowadzi na Ciemną Stronę Mocy. Zło ma podstawy psychologiczne, a nienawiść rodzi się w człowieku w wyniku cierpienia, jakiego ów człowiek doświadcza. Anakin-Vader w dzieciństwie był pogardzanym niewolnikiem, nigdy nie miał ojca i wcześnie oddzielony został od matki, której późniejszej tragicznej śmierci nie mógł przez to zapobiec. Równocześnie młodzieniec kuszony jest przez zło (uosabiane przez mroczną postać Dartha Sidiousa), które odwołuje się do jego ambicji i podsyca je, aby ostatecznie zawrzeć „szatański pakt” – poddanie się mu za cenę zaspokojenia własnych pragnień i posiadania wszechmocy, która okazuje się złudna.

Dobro i Zło są w Gwiezdnych wojnach przedstawione jednoznacznie, jednak nie oznacza to, że opisywany świat jest czarno-biały: nawet Jedi (w tym Yoda) mają swoje słabości. Nawet Vader nie jest w istocie zły, jest zwyczajnym człowiekiem, który uległ powabom zła. Gwiezdne wojny to opowieść o sile tkwiącej w miłości: to, czego nie mogli dokonać najwięksi i najpotężniejsi Rycerze Jedi – pokonanie Sithów – dokonuje się dzięki miłości syna do ojca oraz ojca do syna. Opowieść zestawia też dwa rodzaje „miłości”: egoistyczną, wpychającą Anakina w objęcia Ciemnej Strony, oraz altruistyczną, która doprowadza do jego ostatecznego ocalenia.

Gwiezdne wojny to także analiza mechanizmu narodzin systemów autorytarnych i totalitarnych. Republika przechodzi głęboki kryzys i przestaje spełniać swoje funkcje. Senat podnosi podatki, co wzbudza sprzeciw federacji handlowej, która wychodzi naprzeciw skorumpowanemu systemowi. Dochodzi do wojny, która ma na celu obalenie reżimu. Anakin Skywalker, stojąc po stronie zakonu Jedi, zaczyna rozumieć, iż to ów zakon sprawuje władzę w imieniu demokracji. Wygórowane ambicje mieszają się w nim ze szczerą chęcią niesienia pomocy, przez co staje się Darthem Vaderem, aby wybawić ludzi od nieszczęścia.

Istnieje także antytechnologiczna interpretacja. Prymitywne ludy Ewoków i Gungan pokonują wrogów wyposażonych w nowoczesną broń. Bywa to także interpretowane jako rozrachunek Lucasa z zakończoną na krótko przed rozpoczęciem zdjęć do pierwszej trylogii wojną w Wietnamie[potrzebny przypis].

Inspiracje[edytuj]

Kręcąc oryginalną sagę George Lucas inspirował się przede wszystkim powieścią Franka Herberta Diuna oraz komiksem science fiction Valerian (oba zostały wydane w latach 60. XX wieku). Duże znaczenie miały również Władca Pierścieni J.R.R. Tolkiena, cykl Fundacja Isaaca Asimova i filmy o samurajach (m.in. w reżyserii Akiry Kurosawy).

Inne media[edytuj]

Expanded Universe (Legendy)[edytuj]

Expanded Universe (EU), czyli z ang. rozszerzony wszechświat, obejmuje wszystkie oficjalnie licencjonowane materiały poza obiema filmowymi trylogiami. Są to książki, komiksy, gry komputerowe i fabularne, seriale animowane oraz inne rodzaje wydawnictw. EU zapoczątkowany został książką Spotkanie na Mimban napisaną przez Alana Deana Fostera w 1978 roku. Expanded Universe obejmuje okres daleko wybiegający poza ramy filmów, bardzo rozbudowując historię Galaktyki, zarówno przed akcją filmów, jak i po nich. Książki najczęściej skupiają się na wydarzeniach poprzedzających lub następujących bezpośrednio po akcji filmów.

EU wprowadza wiele nowych postaci. Są nimi np. bliźniaki Jaina i Jacen Solo, Mara Jade oraz taktyczny geniusz wielki admirał Thrawn. Wprowadzone są nowe wielkie historie, takie jak wojna z Yuuzhan Vongami, także historia postaci pobocznych w EU jest znacząco rozbudowana – na przykład losy Jango i Bobby Fetta. Dokładnie zostają też historie Sithów, wraz z wprowadzeniem Zasady Dwóch, czy też historia zakonu Jedi.

W EU Imperium zniewala obce gatunki, ponieważ Palpatine, jego poplecznicy oraz duża część urzędników i wojskowych są ksenofobami. Pomysł ten został wyraźnie zaznaczony dopiero w adaptacji książkowej Zemsty Sithów. Koncepcja zniewolenia obcych ras jest analogią do rasizmu.

25 kwietnia 2014, planując wydaniem siódmego filmu, firma Lucasfilm Ltd. ogłosiła, że za kanon z wydanych dotąd utworów uważane będą tylko dwie filmowe trylogie i serial animowany Gwiezdne wojny: Wojny klonów, a pierwszym nowym elementem będzie Star Wars: Rebelianci. Kolejne wydania pozostałych utworów z poprzedniego EU otrzymały szyld Legends[11].

Adaptacja radiowa[edytuj]

Radiowa adaptacja Gwiezdnych wojen została wyemitowana w amerykańskim National Public Radio w 1981 roku. Potem kolejno przedstawiono nagrania dwóch pozostałych części. Scenariusze były stworzone przez pisarza science-fiction Briana Delaya, który także napisał serię książek o przygodach Hana Solo.

Filmy fabularne[edytuj]

Filmy animowane[edytuj]

Seriale telewizyjne[edytuj]

Seriale telewizyjne – animowane[edytuj]

Książki[edytuj]

Komiksy[edytuj]

  • Mroczne Imperium (Dark Empire) 1-3 (TM-Semic 1997)
  • Mroczne Imperium II (Dark Empire II) 1-3 (polska numeracja jako 4-6; TM-Semic 1997)
  • Gwiezdne wojny – komiks (miesięcznik, kompilacje po kilka komiksów) 1-5/1999, 1-6/2000 (Egmont)
  • Mroczne widmo (The Phantom Menace) (Egmont 1999)
  • Opowieści Jedi (Tales of the Jedi) (Egmont):
  1. Złoty wiek Sith (Golden Age of the Sith) 1-2 (Egmont 2000)
  2. Upadek Imperium Sith (The Fall of the Sith Empire) (Egmont)
  • Atak klonów (Attack of the Clones) (Egmont 2002)
  • Trylogia Thrawna (Thrawn Trilogy) (Amber):
  1. Dziedzic Imperium (Heir to the Empire) (Amber)
  2. Ciemna strona Mocy (Dark Force Rising) (Amber)
  3. Ostatni Rozkaz (The Last Command) (Amber)
  • Karmazynowe Imperium (Crimson Empire) (Egmont)
  • Karmazynowe Impeium II: Rada w krwi (Crimson Empire II: Council of Blood) (Egmont)
  • Jango Fett (Amber)
  • Zam Wesell (Amber 2002)
  • Ciemność I, II (Darkness) (Amber komiks 2003)
  • Związek I, II (Union) (Amber komiks 2004)
  • Republika (Republic) 67 (Mandragora 2005)
  • Obsesja (Obsession) 1-5 (Mandragora 2005)
  • Tag & Bink kopnęli w kalendarz (Tag & Bink Are dead – Issue 1) 8/05 (Mandragora 2005)
  • Więzy krwi, wojny klonów (Republic – issue #64: bloodlines) (Mandragora 2005)
  • Tag & Bink kopnęli w kalendarz II (Tag & Bink Are dead – Issue 2) 1/06 (Mandragora 2006)
  • „Generał” Skywalker (Empire #27: „General” Skywalker) 1-2 (Mandragora 2006)
  • Star Wars Komiks (miesięcznik, kompilacje po kilka komiksów) (Egmont, od 2008)
  • Dziedzictwo: Złamany (Legacy: Broken) (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Kawałki (Legacy: Shards) (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Smocze Szpony (Legacy: Claws of Dragon ) (Egmont 2009)
  • Dzieci Mocy (Egmont 2008)
  • Chwila Zwątpienia (Egmont 2008)
  • Ścieżka Wojownika (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Nowy (Egmont 2008)
  • Boba Fett: Narzędzie Zniszczenia (Egmont 2008)
  • Wedge Antilles: Szczęściarz (Egmont 2008)
  • Sith Pośród Cieni (Egmont 2008)
  • Darth Maul: Naznaczony (Egmont 2008)
  • Dzięki, Stwórco (Egmont 2008)
  • Troje Przeciwko Galaktce (Egmont 2008)
  • Rutyna (Egmont 2009)
  • Cienie i Światło (Egmont 2009)
  • Boba Fett: Poświęcenie (Egmont 2009)
  • Żołnierz (Egmont 2009)
  • Hoth (Egmont 2009)
  • Za Linią Wroga (Egmont 2009)

Gry komputerowe[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]