Tramwaje w Gorzowie Wielkopolskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tramwaje w Gorzowie Wielkopolskim
tramwaj
Ilustracja
Tramwaj Pesa Twist 2015N
Państwo

 Polska

Województwo

 lubuskie

Lokalizacja

Gorzów Wielkopolski

Operator

MZK Gorzów Wlkp.

Liczba linii

3

Lata funkcjonowania

od 1899 (z przerwami w latach: 1922–1924, 1945–1947, 2017–2020)

Infrastruktura
Długość sieci

12,2 km[1]

Rozstaw szyn

1435 mm

Napięcie zasilania

-600 V DC

Liczba zajezdni

1

Strona internetowa
Portal Transport szynowy

Tramwaje w Gorzowie Wielkopolskim – system komunikacji tramwajowej w Gorzowie Wielkopolskim administrowany jest przez Miejski Zakład Komunikacji. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie szyn 1435 mm i sieci składającej się z 12,2 km (24,43 km toru pojedynczego).

Historia[edytuj | edytuj kod]

29 lipca 1899 roku uroczyście uruchomiono tramwaje elektryczne. Powstały wówczas trzy linie – z Dworca Głównego do Hopfenbruch (okolice południowej strony dzisiejszej ul. Warszawskiej), z Friedrichstadt (Frydrychowo) do Paradeplatz (dziś już nieistniejący) oraz z General von Strantz-Kaserne (koszary) do Markt (Wełniany Rynek). W przeciwieństwie do innych niemieckich miast w tramwajach nie było wówczas kontrolerów biletów. Opłaty za przewóz pobierane były przez motorniczego lub przy wykorzystaniu tzw. Zahlboxów – pierwszych biletomatów. W latach 1903–1904 powstała odnoga do dzisiejszego Parku Słowiańskiego oraz przedłużenie linii do Placu Słonecznego. 11 września 1922 roku eksploatację tramwajów zawieszono z powodu nierentowności. 15 sierpnia 1924 roku ruch tramwajowy wznowiono, a w 1926 roku nastąpiło uruchomienie linii tramwajowej na Zamoście ze Starego Rynku (według innych źródeł – Wełnianego Rynku) przez nowo wybudowany most na Warcie.

W 1943 roku po Gorzowie zaczęły jeździć trolejbusy. Na ten czas częściowo zrezygnowano z kursowania tramwajów. Były trzy linie trolejbusów – linia nr 1 wyjeżdżała z dworca na ul. Sikorskiego i kończyła trasę przy placu na ul. Kilińskiego. Linia nr 2 zaczynała przy katedrze, a potem za pomocą pętli między ulicami Koniawską i Kobylogórską zawracały. Linia nr 3 wyjeżdżała z placu na ul. Słonecznej i tam również kończyła trasę. W Gorzowie łącznie kursowało 11 sztuk trolejbusów - siedem sztuk włoskiego Fiata 6567/511 od 1944 r. i cztery MAN-y[2].

30 stycznia 1945 roku na tory ostatni raz wyjechały tramwaje przed ponad dwuletnią przerwą. W 1947 roku została reaktywowana jedna linia tramwajowa, 21 lipca 1951 roku nastąpiło wznowienie ruchu tramwajowego na Zamoście, a w 1955 roku oddano do eksploatacji linię tramwajową do ul. Energetyków. 1 maja 1972 roku oddano do eksploatacji linie tramwajową na Wieprzyce, a w 1973 roku wybudowano linie tramwajową do pętli Piaski. Jednocześnie po przebudowie mostu zlikwidowano linię tramwajową na Zamoście.

Gorzów Wielkopolski był do czasu przybycia z Pesy pierwszych tramwajów niskopodłogowych ostatnim polskim miastem z własną siecią tramwajową, w którym wszystkie eksploatowane wagony pochodzą z lat 60. i 70. Na gorzowskie ulice wyjeżdżały sprowadzane od roku 1995 (wcześniejsze nabytki wycofano już z ruchu) z niemieckiego Kassel wyprodukowane w latach 60. i 70. XX wieku wagony 6ZGTW (wyprodukowane jako dwukierunkowe) i 6EGTW (jednokierunkowe). Producentami wagonów, bazujących na rozwiązaniach technicznych serii GT6 Duewagu, były firmy Wegmann i Credé. Choć wagony GT6 i pochodne jeździły lub nadal jeżdżą w wielu polskich miastach, ich odmiana eksploatowana przez MZK Gorzów jest unikatem na skalę kraju. Dwa spośród 6ZGTW - wagony o numerach 258 i 259, również pochodzące z Kassel - w latach 1999-2011 były własnością muzeum komunikacji w Amsterdamie[3]

W marcu 2007 roku prezydent miasta zasugerował możliwość likwidacji torowiska prowadzącego na osiedle Piaski w celu utworzenia deptaka na ul. Chrobrego. Spotkało się to ze zdecydowanymi protestami mieszkańców oraz większości klubów radnych Rady Miejskiej. W maju 2007 roku prezydent Tadeusz Jędrzejczak wycofał się ze swojego pomysłu.

30 listopada 2009 roku uruchomione ponownie zostały linie 4 i 5 do pętli Dworzec[4].

Na początku roku 2011 MZK zaproponował likwidację całej sieci tramwajowej w mieście, tłumacząc się kosztami generowanymi przez przestarzałe tramwaje. Wzbudziło to niezadowolenie mieszkańców, co skutkowało petycją do Prezydenta miasta, Rady Miasta i Dyrektora MZK w sprawie zaprzestania likwidacji linii tramwajowych i wszczęcia poczynań mających na celu rozwój tramwajów w Gorzowie. Petycję podpisało ponad 4000 osób[5][6]. 1 kwietnia 2011 roku dotarł jeden z dwóch kupionych tramwajów 6ZGTW z muzeum Holandii, drugi z nich dostarczono 9 kwietnia[7]. Oba wagony pochodzą z 1966 roku.

2 stycznia 2012 roku z powodu zmniejszenia dotacji przez Prezydenta i Radę Miejską zostały zawieszone kursy linii 4 i 5.

1 października 2017 komunikacja tramwajowa w Gorzowie Wielkopolskim została zawieszona z powodu remontu całej sieci. 2 lipca 2020 wznowiony został ruch na linii 1[8].

W nocy z 15 na 16 kwietnia 2019 roku przyjechał pierwszy wagon Pesa Twist 2015N[9]. 17 kwietnia 2020 roku odbyły się jazdy próbne nowego tramwaju[potrzebny przypis], a 2 lipca – w urodziny miasta – pierwsze przejazdy z pasażerami[10].

Od dnia 26 października 2020 r., ze względu na rozpoczęcie przebudowy DK 22, tramwaje dojeżdżają tylko do przystanku „Dowgielewiczowej”. Pętla „Silwana” zostanie rozebrana, aby w przyszłości tramwaje mogły jeździć jeszcze dalej – do ul. Filedorfa-Nila[11].

Około 2017 roku zrezygnowano z użytkowania starego niemieckiego tramwaju „Helmuta”. We wrześniu 2020 roku wrócił na tory, ale odnowiony[12].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Przystanek "Katedra" na deptaku w ciągu ul. Sikorskiego (2021)

Sieć tramwajowa w Gorzowie Wielkopolskim składa się z 12,2 km (24,43 km toru pojedynczego). Torowiska były budowane i modernizowane w różnych okresach. Część torowisk wybudowana została ponad 40 lat temu – w latach 60. XX w. (odcinek w ul. Sikorskiego – od ul. Dworcowej do katedry czy odcinek w ul. Kasprzaka – od stacji Shell do ul. Dowgielewiczowej), a część w latach 70. (w ul. Dworcowej z pętlą czy pętla na Os. Piaski), ich obecny stan techniczny po wielu latach ciągłej eksploatacji nie jest więc zadowalający. MZK w Gorzowie Wielkopolskim Sp. z o.o. systematycznie remontował torowiska tramwajowe, lecz ze względu na ograniczone środki finansowe, naprawy te realizowano na krótkich odcinkach. W latach 2005-2012 dokonano 19 istotnych napraw torów, o łącznej długości 1 685 m.[13]

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Tabor tramwajowy eksploatowany przez MZK w Gorzowie Wielkopolskim Sp. z o.o. to wagony dwóch typów 105N i 105Na produkcji polskiej (Konstal Chorzów) – w liczbie 16 sztuk oraz 6E/ZGTW produkcji niemieckiej (Wegmann/Dűwag) – 19 sztuk. Wagony z rodziny 105N są wozami pojedynczymi, jednokierunkowymi i jednostronnymi, wysokopodłogowymi – o konstrukcji stalowej. Posiadają one 4 pary drzwi – po jednej na przednim i tylnym pomoście oraz dwie pary drzwi w środkowej części wagonu. W porównaniu z wagonem 105N, wagon 105Na posiada przełączalny rozruch z układu równoległego na szeregowy – w celu zmniejszenia poboru prądu. Każdy wagon serii 105N i 105 Na wyposażony jest w 4 silniki o mocy 41,5 kW, po dwa na każdym wózku.

Nominalnie wagon zabiera 120 pasażerów, w tym 20 na miejscach siedzących. W Gorzowie Wielkopolskim wagony te były włączane do eksploatacji w latach 1976–1988. Wagony typu 6E/ZGTW są dwustronne, przegubowe, wysokopodłogowe i wyposażone w 4 pary drzwi po każdej ze stron wagonu oraz w dwie kabiny na krańcach wagonu (w Gorzowie nie korzysta się z dwukierunkowości tych wagonów). Pudło wagonu osadzone jest na trzech wózkach, z czego na dwóch skrajnych znajdują się silniki (po jednym na wózek), o mocy 110 kW. Jeden wagon przegubowy jest w stanie zabrać 145 pasażerów, w tym 35 na miejscach siedzących. Wagony były nabywane w latach 2005–2011.

Średni wiek taboru, wg stanu na dzień 31 grudnia 2012 r., wynosił: dla wagonów 105N/Na – 30 lat, przy średnim przebiegu – 1,18 mln kilometrów; dla wagonów 6E/ZGTW – wynosi 44,7 lat, przy średnim przebiegu – 1,17 mln km w Niemczech plus 0,62 mln km w Polsce, razem średnio – 1,79 mln km. Wagony typu 105N/Na mogą podlegać modernizacji, polegającej na przebudowie konstrukcji wagonu na przegubową i częściowo niskopodłogową (człon środkowy), z wymienionymi wózkami, systemem drzwi, wykończeniem wnętrza i siedziskami. Koszt takiej modernizacji stanowi jednak około połowy kosztu zakupu nowoczesnego wagonu tramwajowego. Pomimo to, przeprowadzało je w kraju już kilku operatorów tramwajowych (m.in. MPK Kraków S.A., MPK Wrocław Sp. z o.o., MZK Szczecin, Tramwaje Śląskie S.A. czy MPK Poznań Sp. z o.o.). W Gorzowie Wielkopolskim stan techniczny wszystkich wagonów typu 105N/Na, MZK Sp. z o.o. w 2012 r. ocenił jako zaledwie zadowalający (najniższa ocena dopuszczająca do eksploatacji), z możliwością przeprowadzenia modernizacji. Z uwagi na wiek i zastosowane przestarzałe rozwiązania techniczne, wagony typu 105N/Na są bardzo awaryjne. Wagony typu 6E/ZGTW, poza zaawansowanym wiekiem (13 wagonów wyprodukowano w 1966 r.) w większości mają też bardzo duży przebieg (7 wozów wykonało ponad 2 mln km) i charakteryzują się wysoką awaryjnością. Pomimo to, w 2012 r. ich stan MZK w Gorzowie Wielkopolskim Sp. z o.o. ocenił jako:  zadowalający – dla 10 wagonów;  dostateczny – dla 6 wagonów;  dobry – dla 3 wagonów. Wagony w stanie dobrym mają stosunkowo niewielki przebieg (dwa z nich – niewiele ponad 500 tys. km każdy). Jako graniczny dla tego taboru okres eksploatacji przyjęto: 2015 r. – dla 4 szt. wagonów;  2016 r. – dla 5 szt. wagonów;  2017 r. – dla 5 szt. wagonów;  2018 r. – dla pozostałych wagonów. Stan techniczny taboru jest ledwie zadowalający[14]. Od 2019 roku w MZK jeżdżą też Pesy z serii Twist.

Źródło[15]

Zdjęcie Model Rok wprowadzenia Uwagi przewóz osób na wózkach  Sztuk
Konstal N 1995 1 wagon historyczny N 1
6ZGTW Gorzów.jpg Düwag 6EGTW / 6ZGTW 1995 / 1999 Tabor liniowy.
Długość:20,1 m
Waga:24,3t
N 8
Pesa Twist Gorzów.jpg Pesa Twist 2015N 2019 Tabor liniowy.

Długość: 24,2 m

T 14
Wszystkie wagony 23
Ilość wagonów liniowych 22
Udział wagonów niskopodłogowych wśród liniowych 64%

Modernizacja[edytuj | edytuj kod]

Założenia[edytuj | edytuj kod]

W październiku 2013 roku zaproponowano „Koncepcję Rozwoju Podsystemu Tramwajowego Publicznego Transportu Zbiorowego W Gorzowie Wielkopolskim”[16]. Jest ona filarem szerszej wizji zrównoważonego rozwoju systemu transportu w mieście oraz sąsiednich gminach, tj.: Bogdaniec, Deszczno, Kłodawa, Lubiszyn i Santok[17]. Wizja ta zakłada umacnianie roli miasta jako silnego ośrodka o charakterze regionalnym oraz rozwój nowoczesnego transportu zbiorowego spełniającego oczekiwania pasażerów poprzez integrację podsystemów autobusowego, tramwajowego (którego utrzymanie było decyzją podyktowaną w głównej mierze jego historią sięgającą roku 1899[18]) oraz innych systemów transportowych[19]. Koncepcja zaowocowała szczegółowym planem przeprowadzenia modernizacji zawierającym:

  • plan sieci komunikacyjnej, na której będą realizowane przewozy o charakterze użyteczności publicznej;
  • identyfikację potrzeb przewozowych;
  • określenie zasad finansowania usług przewozowych;
  • określenie preferencji dotyczących wyboru rodzaju środków transportu;
  • ustalenie zasad organizacji rynku przewozów;
  • określenie standardów usług przewozowych użyteczności publicznej;
  • organizację systemu informacji dla pasażerów w tym dynamicznej na przystankach;
  • przedłużenie sieci w kierunku osiedla Ustronie oraz budowa linii na osiedlach Sady i Parkowe (3,32 km);
  • modernizację sieci tramwajowej (5,74 km istniejących tras - tor pojedynczy i podwójny);
  • przebudowę pętli na ul. Kostrzyńskiej oraz w Wieprzycach;
  • wymianę taboru aby ograniczyć hałas tramwajowy - zakup 14 nowych niskopodłogowych, dwukierunkowych wagonów tramwajowych;
  • budowę punktu przesiadkowego;
  • modernizację zajezdni tramwajowej[20].

Projekt „System Zrównoważonego Transportu Miejskiego w Gorzowie Wielkopolskim”  podzielono na dwie części. Pierwsza, realizowana przez miasto, to inwestycja obejmująca budowę punktu przesiadkowego i trasy tramwajowej jak również modernizację już istniejących tras oraz zakup systemu informacji pasażerskiej i monitoringu. MZK Sp. z.o.o. odpowiada zaś za część drugą, której celem jest nabycie 14 nowoczesnych tramwajów oraz modernizację zajezdni[21].

Okres przejściowy[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na trwanie prac modernizacyjnych przejazdy tramwajowe zostały wstrzymane 30 września 2017 roku. Zastąpiono je dodatkowymi kursami autobusów. 2 lipca 2020 (czyli w rocznicę lokacji Gorzowa Wielkopolskiego) przywrócono linię nr 1 od zajezdni przy ulicy Kostrzyńskiej do pętli przy „Silwanie”. Tego dnia również, pierwszy raz po gorzowskich torach, przejechała nowa Pesa Twist 2015N[22].

Koszty inwestycji[23][edytuj | edytuj kod]

28 czerwca 2017 roku prezydent Gorzowa Wielkopolskiego Jacek Wójcicki i prezes gorzowskiego MZK Roman Maksymiak podpisali w Ministerstwie Rozwoju umowy na dofinansowanie z Unii Europejskiej obu części inwestycji. Koszty z podziałem na zakresy odpowiedzialności dwóch podmiotów zajmujących się modernizacją wraz z unijnym wsparciem uwzględnia tabela.

Koszt „Systemu Zrównoważonego Transportu Miejskiego w Gorzowie Wielkopolskim” 199 276 871 zł
Dotacja z UE na „System Zrównoważonego Transportu Miejskiego w Gorzowie Wielkopolskim” 84 374 394 zł
Koszt zakupu tramwajów i infrastruktury technicznej 122 475 966 zł
Dotacja z UE na zakup tramwajów i infrastruktury technicznej 74 624 518 zł
Suma kosztów poniesionych przez Gorzów Wielkopolski (67%) 321 752 837 zł
Suma dotacji z UE (33%) 158 998 912 zł

Linie tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

Obsługiwane linie[edytuj | edytuj kod]

Linia Trasa Długość
[km]
Liczba przystanków
Gorzów tram line nr 1.svg WieprzyceDowgielewiczowej
Kostrzyńska – Plac Słoneczny – Aleje 11 Listopada – gen. Władysława Sikorskiego – Warszawska – Podmiejska – Pomorska – Franciszka Walczaka
9 19 (kier. „Dowgielewiczowej”)
20 (kier. „Wieprzyce”)
Linia Trasa Długość
[km]
Liczba przystanków
Gorzów tram line nr 2.svg WieprzycePiaski
Kostrzyńska – Plac Słoneczny – Aleje 11 Listopada – gen. Władysława Sikorskiego – Bolesława Chrobrego – Mieszka I – Kazimierza Wielkiego
7
Gorzów tram line nr 3.svg Piaski ↔ Dowgielewiczowej
Kazimierza Wielkiego – Mieszka I – Bolesława Chrobrego – Warszawska – Podmiejska – Pomorska – Franciszka Walczaka
7,5

Zawieszone na stałe[edytuj | edytuj kod]

Linia Trasa Długość
[km]
Liczba przystanków
Gorzów tram line nr 4.svg Dworzec GłównySilwana
Dworcowa – gen. Władysława Sikorskiego – Warszawska – Podmiejska – Pomorska – Franciszka Walczaka
5,7 12
Gorzów tram line nr 5.svg Dworzec GłównyPiaski
Dworcowa – gen. Władysława Sikorskiego – Bolesława Chrobrego – Mieszka I – Kazimierza Wielkiego
4 10

Schematy linii tramwajowych[edytuj | edytuj kod]

Sieć tramwajowa w Gorzowie Wielkopolskim (1926)
Schemat sieci tramwajowej w Gorzowie Wielkopolskim (stan na 30.11.2009)


Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gorzów Wielkopolski wreszcie myśli o tramwajach – Transport Publiczny, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2017-11-27].
  2. Trolejbusy w dawnym Gorzowie.
  3. Wagony z lat 60. i 70.
  4. Daniel Siczyński: Po latach znów tramwajem na dworzec. gorzow24.pl, 30 listopada 2009. [dostęp 2009-11-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (15 grudnia 2009)].
  5. www.komunikacjaorg: NIE likwidacji tramwajów w Gorzowie.
  6. Zgodnie z regulaminem konsultacji jedna osoba mogła wysłać tylko jeden wniosek, więc petycja mimo podpisania przez 4000 osób była liczona jako jeden głos.
  7. Infotram:Holenderskie wagony dla MZK Gorzów Wielkopolski.
  8. Tramwaje wróciły do Gorzowa Wielkopolskiego, infotram.pl [dostęp 2020-09-01] (pol.).
  9. Pierwszy Twist już w Gorzowie. Rozpoczyna jazdy próbne, transport-publiczny.pl [dostęp 2021-02-09] (pol.).
  10. Tramwaje z bydgoskiej Pesy już jeżdżą po Gorzowie Wielkopolskim.
  11. Gorzów: Tramwaje na krótszej trasie jeszcze tej jesieni. Silwana do likwidacji, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2020-10-26] (pol.).
  12. Na gorzowskie tory znów wyjedzie Helmut, czyli stary niemiecki tramwaj.
  13. Sieć tramwajowa.
  14. Tabor ( Reda – Gorzów Wielkopolski, sierpień – październik 2013 r. ).
  15. MZK Gorzów – TABOR, www.mzk-gorzow.com.pl [dostęp 2020-07-01] [zarchiwizowane z adresu 2020-09-26].
  16. http://www.gorzow.pl/system/obj/368_Koncepcja_tramwajowa.pdf
  17. http://transport.gorzow.pl/wp-content/uploads/2016/12/charakterystyka-planowanej-sieci.pdf
  18. System zrównoważonego transportu miejskiego w Gorzowie Wielkopolskim » Autobusy zastąpią tramwaje [dostęp 2021-01-12] (pol.).
  19. System zrównoważonego transportu miejskiego w Gorzowie Wielkopolskim » Historia projektu [dostęp 2021-01-12] (pol.).
  20. Plan transportowy po aktualizacji 2016.
  21. System zrównoważonego transportu miejskiego w Gorzowie Wielkopolskim » Założenia projektu [dostęp 2021-01-12] (pol.).
  22. Tramwaje wracają do Gorzowa od 2 lipca, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2021-01-12] (pol.).
  23. System zrównoważonego transportu miejskiego w Gorzowie Wielkopolskim » Miliony na modernizację transportu miejskiego [dostęp 2021-01-12] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]