Kłodawa (gmina w województwie lubuskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kłodawa
gmina wiejska
Urząd Gminy w Kłodawie
Urząd Gminy w Kłodawie
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat gorzowski
TERYT 0801042
Wójt Anna Mołodciak (2006)
Powierzchnia 234,72 km²
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności

8 506[1]
• gęstość 35,22 os./km²
Nr kierunkowy 95
Tablice rejestracyjne FGW
Adres urzędu:
ul. Gorzowska 40
66-415 Kłodawa
Szczegółowy podział administracyjny
Plan gminy Kłodawa (powiat gorzowski)
Liczba sołectw 11
Liczba miejscowości 19
Położenie na mapie powiatu
Gorzowski-klodawa.gif
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Kłodawa
Kłodawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kłodawa
Kłodawa
Ziemia52°47′N 15°13′E/52,791389 15,215833
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Kłodawagmina wiejska w Polsce, w województwie lubuskim, powiecie gorzowskim. W latach 1975–1998 wchodziła w skład województwa gorzowskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Gmina Kłodawa znajduje się w północno-zachodniej części województwa lubuskiego, w pobliżu Gorzowa Wielkopolskiego. Od północy graniczy z gminami Barlinek i Nowogródek Pomorski, od wschodu z gminą Strzelce Krajeńskie i gminą Santok, od zachodu z gminą Lubiszyn i od południa z miastem Gorzów Wielkopolski.

Z punktu widzenia regionalizacji fizycznogeograficznej gmina jest położona w megaregionie Pozaalpejska Europa Środkowa, prowincji Niż Środkowoeuropejski, podprowincji Pojezierze Południowobałtyckie, makroregionie Pojezierze Południowopomorskie i wchodzącym w jego skład mezoregionie Równina Gorzowska. Jest to teren o charakterze wyżynnym, ukształtowany pod wpływem procesów glacjalnych najmłodszego, bałtyckiego zlodowacenia, porośnięty gęstymi lasami, gdzie występują liczne jeziora[2].

Według regionalizacji przyrodniczo-leśnej gmina zalicza się do krainy I Bałtyckiej, dzielnicy 3 Pojezierze Wałecko-Myśliborskie, mezoregionu Równina Gorzowska[3].

Warunki klimatyczne[edytuj | edytuj kod]

Klimatogram dla gminy Kłodawa[4]
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
 
 
40
 
0
-4
 
 
30
 
1
-2
 
 
20
 
6
-1
 
 
30
 
15
4
 
 
60
 
16
7
 
 
60
 
21
11
 
 
50
 
22
12
 
 
50
 
22
12
 
 
50
 
18
9
 
 
30
 
13
9
 
 
40
 
6
2
 
 
20
 
0
-3
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm

Obszar, w którym znajduje się gmina, należy do strefy klimatu umiarkowanego, na pograniczu dzielnicy pomorskiej i lubuskiej. Rejon ten zaliczany jest do najcieplejszych w Polsce. Wiatry wieją przeważnie z kierunku zachodniego i południowo-zachodniego. Temperatury w latach 1981–2000 wahały się od –24,6 °C do +37,4 °C. Czas trwania pokrywy śnieżnej w okresach od listopada do kwietnia przekracza 25 dni. Liczba dni z mrozem i przymrozkami nie przekracza 90 do 100, a okres wegetacyjny trwa przez 200–215 dni[5]. Początek fenologicznej wiosny (rozkwitanie roślin, których liście i kwiaty rozwijają się równocześnie) wypada pomiędzy 30 kwietnia a 10 maja. Początek wczesnej jesieni (pełnia kwitnienia wrzosów i dojrzewanie owoców kasztanowca) wypada pomiędzy 10 a 15 września.

Skrajne wartości opadów występują w lipcu (ok. 80 mm) i lutym (ok. 30 mm). Średnia liczba dni w roku z opadem śnieżnym wynosi 34 dni. Pierwszy opad śnieżny występuje średnio w drugiej połowie listopada, a ostatni w pierwszej połowie kwietnia. Średnia liczba dni pochmurnych wynosi około 150 rocznie, z czego najwięcej przypada na miesiące zimowe[6].

Dane ze stacji meteorologicznej w pobliskim Gorzowie Wielkopolskim obrazują z dużym przybliżeniem warunki pogodowe w gminie[7]:

Temperatury powietrza w °C
średnie skrajne amplitudy

temperatur skrajnych

1971–2000 1991–2000 2001–2005 2001–2010 2016 maksimum minimum
2001–2010
8,6 9,0 9,2 9,3 9,8 37,4 -24,6 62,0
Opady atmosferyczne, prędkość wiatru, usłonecznienie i zachmurzenie
Roczne sumy opadów w mm Średnia

prędkość

wiatru w m/s

Usłonecznienie w h Średnie

zachmurzenie

w oktantach

1971–2000 1991–2000 2001–2005 2001–2010 2016 2016
531 541 553 572 473 2,5 1 697 5,5

Zasoby przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Rezerwaty przyrody
Obiekty przyrodnicze
Pomnikowe dęby
Jeziora Suche i Lubieszewko (Portki)
Jezioro Lubie
Jezioro Wojcieszyckie
Miejsce odpoczynku nad jeziorem Sulemińskim
Kozak na brzegu jeziora
Próg na rzeczce Santocznej
Zawilec gajowy
Pomnik przyrody (dąb szypułkowy w Wojcieszycach)
Jesienny pejzaż
Pomnikowe dęby
Wojcieszyce okolica2.jpg
Wojcieszyce okolica14.jpg
Wojcieszyce okolica12.jpg
Struga Srebrna
Wojcieszyce okolica4.jpg
Wojcieszyce okolica13.jpg
Wojcieszyce okolica6.jpg
Zaśnieżone pola
Droga przez zimowy las
Struga Srebrna zimą

69,4% powierzchni gminy stanowią grunty leśne, 25,4% użytki rolne. Wody otwarte zajmują 2,5% powierzchni gminy. Wśród utworów geologicznych przeważają gliny zwałowe, ich zwietrzeliny oraz piaski i żwiry lodowcowe.

Północna część terenu gminy została zaliczona do krajowego obszaru węzłowego korytarza ekologicznego ECONET-POLSKA[8]. Wypełnia ją krajobraz leśny młodoglacjalny. Obszary o powierzchni 8.625,00 ha wchodzą w skład Barlinecko-Gorzowskiego Parku Krajobrazowego, a dalsze 8.170,00 ha stanowi jego otulinę. Dominują tutaj bory: mieszany świeży, a w wilgotniejszych obniżeniach mieszany wilgotny oraz lasy: świeży z buczynami pomorskimi, mieszany świeży z buczynami pomorskimi i dąbrowami, w wilgotniejszych obniżeniach mieszany wilgotny olsowy i jesionowy. Drzewostany pod względem gatunkowym stanowią na większości obszaru monolit sosnowy (83% powierzchni leśnej) z dodatkiem modrzewia (1,1%), świerka (0,8%), jednak są dość bogato urozmaicone gatunkami liściastymi: bukiem (6,8%), dębem szypułkowym i bezszypułkowym (1,7%), brzozą (1,8%) i jarzębiną. W mniejszych ilościach występują też: grab pospolity, klon pospolity i klon jawor, jesion wyniosły, wiąz szypułkowy, topola osika oraz lipa drobnolistna.

Również świat roślinny poszycia jest bardzo bogaty, obejmuje łącznie 639 gatunków paprotników i roślin kwiatowych oraz 138 gatunków porostów, w tym 41 gatunków uznanych za ginące na terenie kraju. Na bogatym w różnorodne siedliska obszarze występuje bardzo bogata fauna zwierząt kręgowych i bezkręgowych. Opisano występowanie 16 gatunków pijawek, 65 gatunków mięczaków i wiele gatunków owadów, skorupiaków, pajęczaków i innych.

Z kręgowców najlepiej rozpoznano ptaki, ryby i ssaki łowne. Spośród 142 gatunków występujących ptaków, 105 gnieździ się na terenie parku, pozostałe obserwowano w różnym czasie. Z gatunków rzadkich, objętych ochroną gatunkową występują: bielik, jastrząb, rybołów, orlik krzykliwy, kania rdzawa i czarna, puchacz, żuraw, gągoł, zimorodek, dzięcioły i inne[9].

W południowej części gminy dominuje krajobraz rolniczy z gruntami ornymi, łąkami i pastwiskami. Jest on urozmaicony zadrzewieniami i zakrzewieniami występującymi przy drogach, rowach, kanałach i innych ciekach w formie alei, szpalerów, rzędów oraz różnej wielkości kęp. Tworzą je gatunki liściaste, właściwe dla siedlisk łęgowych, czyli wierzby, topole, wiązy, olszyny, jesiony, dęby i inne. Obszarom użytków rolnych towarzyszy osadnictwo związane z gospodarką rolną i leśną. Krajobraz wiejski tych miejscowości harmonizuje zarówno z elementami krajobrazu leśnego, jak i rolniczego[10].

W części wschodniej tego obszaru dominują duże areały gruntów ornych, jest niezbyt wiele elementów wzbogacających krajobraz, np. sieci hydrograficznej. Część zachodnia jest bardziej zróżnicowana, liczne cieki oraz ciągi i płaty zadrzewień tworzą mozaikę krajobrazową.

Rolę łączników pomiędzy dużymi jednostkami przyrodniczymi spełniają lokalne korytarze ekologiczne[11]:

  • „Dolina Kłodawki” – łączy wielki kompleks leśny Puszczy Gorzowskiej (Barlineckiej) z doliną Warty,
  • „Dolina Santocznej” – łączy Pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką poprzez Puszczę Gorzowską z północnym korytarzem zewnętrznym „Dolina Płoni”,
  • „Dolina Pełczy” – łączy wschodnią częścią Puszczy Gorzowskiej z doliną Noteci.

Gleby na terenie gminy w większości należą do niskich klas bonitacyjnych. Przeważają klasy V i VI, które zajmują 79,6% wszystkich gleb. W południowej części gminy miejscami występują wyższe klasy (III i IV). Powierzchniową warstwę gleb tworzą utwory plejstoceńskie, powstałe podczas zlodowacenia północnopolskiego (bałtyckiego): gliny, piaski i żwiry oraz utwory pyłowe pochodzenia wodnego. Niewielkie powierzchnie zajmują piaski rzeczne w dolinach rzek oraz osady organiczne. Możemy wyróżnić między innymi gleby:

  • brunatne – wytworzone na siedliskach o odczynie zbliżonym do obojętnego (6–7 pH) w podłożu zróżnicowanych gatunkowo lasów liściastych. Skałą macierzystą są w przewadze gliny zwałowe, rzadziej piaski naglinowe i naiłowe. Na terenie gminy występują głównie w postaci odosobnionych wysepek pośród gleb typu bielicowego.
  • hydrogeniczne, wytworzone dzięki sumującym się oddziaływaniom nadmiernego uwilgotnienia i udziału roślinności bagiennej. Są to głównie gleby wytworzone z torfów i gytii. Występują na terasach dennych wielu strumieni, w rozlicznych kotlinkach, basenach pojeziernych i obniżeniach terenu rozsianych na całym obszarze.
  • bielicowe i rdzawe są typem dominującym na terenie gminy. Zostały wytworzone na piaskach luźnych, różnej genezy, przy współudziale środowiska kwaśnego, pod drzewostanami iglastymi[6].

W gminie występują liczne jeziora o dużych walorach krajobrazowych i znaczącej wartości przyrodniczej. W większości są to jeziora rynnowe, genetycznie związane z wodami roztopowymi lądolodu bałtyckiego. Charakteryzują się podłużnym i wąskim, kształtem o na ogół nieregularnym przebiegu. Ich brzegi są z reguły wysokie i strome, dna są silnie zróżnicowane, występują w nich przegłębienia i płycizny. Część jezior układa się w ciągi, tworzące malownicze łańcuchy. Do największych jezior należą: Lubie (75,8 ha), Chłop (58,7 ha), Przyłęg (43,2 ha), Grabino (36,4 ha), Ostrowite 26,0 ha), Kłodawskie (26,3 ha), Mrowinko (25,1 ha), Nierzym (18,8 ha), Wojcieszyckie (10,49 ha).

Przez teren gminy przepływają rzeczki i strugi: Kłodawka (27,2 km), Santoczna (25,3 km), Marwica (23,8 km), Grabinka (12,9 km), Srebrna (12,0 km), Przyłęg (8,4 km) i Pełcz[11].

Ochrona przyrody

Powierzchnia o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chroniona[12]
Ogółem W tym Pomniki przyrody
rezerwaty przyrody obszary chronionego krajobrazu użytki ekologiczne
w hektarach
19 147,4 114,4 10 516,0 9,9 8

Na obszarze gminy znajdują się następujące rezerwaty przyrody[13]:

  • Dębina – 12,18 ha, chroni grąd środkowoeuropejski[14],
  • Przyłężek – 35,08 ha, chroni fragment rzeki Przyłężek, w której występują ryby łososiowate, nadbrzeżnych skarp i otaczających rzekę drzewostanów[15],
  • Wilanów – 67,16 ha, chroni fragment lasu mieszanego pochodzenia naturalnego z udziałem buka na krańcowym stanowisku gromadnego zasięgu, z charakterystycznym, bogatym runem[16].

Północna i wschodnia część gminy została włączona do obszarów Natura 2000:

  • Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków „Puszcza Barlinecka” (PLB080001), obejmujący 44,4% powierzchni gminy,
  • Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk „Ostoja Barlinecka” (PLH080071), obejmujący 43,7% powierzchni gminy.
Pomniki przyrody na terenie Gminy Kłodawa[6]
Obiekt Położenie Obwód cm Wysokość

/ Wiek

Uwagi
dąb szypułkowy Quercus robur Łośno, dz. nr 483l 420 26 / 385
grupa 5 buków zwyczajnych Fagus silvatica Santocko, dz. 729 380–430 23–26 /?
Skupienie 2 dębów szypułkowych Quercus robur Kłodawa, dz. nr 1085 340, 355 16 / 400
dąb szypułkowy Quercus robur Wojcieszyce, dz. nr 197 423 28 / 230
kasztanowiec biały Aesculus hippocastanum Różanki, dz. nr 300/2 405 23/–
dąb szypułkowy Quercus robur Różanki, dz. nr 142 (droga gminna)
głaz narzutowy Nadl. Kłodawa, oddz. 236t 365 Napis na głazie „Wanschen – 1932”
głaz narzutowy Nadl. Kłodawa, oddz. 236p2 250 Pomnik leśnika zamordowanego w 1923 r.

Układ osadniczy[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości z lotu ptaka
Chwalęcice
Kłodawa
Lipy
Łośno
Mironice
Różanki
Różanki Szklarnia
Rybakowo
Santocko
Santoczno
Wojcieszyce
Zdroisko

Na sieć osadniczą gminy Kłodawa składa się 19 miejscowości, z których 10 jest wsiami sołeckimi, a pozostałe 9 osadami leśnymi. Część wsi Różanki, która jest wyodrębnionym przestrzennie osiedlem zwanym Różanki Szklarnia, nie stanowi miejscowości, a mimo to uzyskała status sołectwa.

Miejscowości uwzględnione w systemie TERYT (w nawiasie identyfikator SIMC)[17]:

Wsie: Chwalęcice (0181800), Kłodawa (0181817), Łośno (0181852), Mironice (0181875), Różanki (0181881), Rybakowo (0181912), Santocko (0181935), Santoczno (0181958), Wojcieszyce (0181964), Zdroisko (0181987)

Osady leśne: Lipy (0181869), Mironice (0181823), Rębowo (0181941), Różanki (0181898), Rybakowo (0181929), Smolarki (0181830), Wojcieszyce (0181970), Zamoksze (0181846), Zdroisko (0181906)

Miejscowości nie wyodrębnione w systemie TERYT:

  • Dzicz – dwuzagrodowa osada leśna, siedziba leśnictwa w pobliżu Wojcieszyc,
  • Lubociesz – osada leśna oraz ośrodek wypoczynkowy nad jeziorem Lubie. Administracyjnie zaliczona do osady leśnej Lipy[18],
  • Mszaniec – osada leśna zamieszkała przez 23 osoby, zaliczone do wsi Kłodawa, choć znajduje się ok. 5 km od jej najbliższych zabudowań,
  • Przyłęsko – dawna leśniczówka, obecnie ośrodek wypoczynkowy 3 km na północny wschód od Rybakowa,
  • Różanki Szklarnia (lub Szklarnia) – osiedle przyzakładowe, zamieszkałe przez ok. 250 osób, oddalone o ok. 2,5 km od najbliższych zabudowań wsi Różanki, jednak formalnie do niej zaliczone
  • Zielęcin – jednozagrodowa osada leśna, dawna leśniczówka przy drodze powiatowej nr 1405F na północ od Rybakowa[19].

Miejscowości zanikłe: Marzęcin

Osadnictwo koncentruje się głównie w południowej części gminy, wykształcając układ pasmowy, łączący miasto Gorzów Wielkopolski z najbliższymi jednostkami gminnymi na kierunkach ciągów komunikacyjnych dróg: krajowej nr 22 – Gorzów Wielkopolski – Strzelce Krajeńskie, wojewódzkiej nr 151 Gorzów Wielkopolski – Barlinek, a także dróg powiatowych 11332 – Gorzów – Chwalęcice – Kłodawa, 11314 Kłodawa – Wojcieszyce. W północnej części gminy osadnictwo charakteryzuje się znacznym rozproszeniem i obfituje w enklawy śródleśne. Tworzą je miejscowości Łośno, Lipy, Zdroisko, Rybakowo, Santoczno, Mszaniec, Rębowo, Smolarki i Zamoksze. Miejscowości te charakteryzują się gorszym wyposażeniem w elementy infrastruktury technicznej i słabą dostępnością komunikacyjną.

Szkielet sieci osadniczej tworzą przede wszystkim wsie średnie. Najbardziej ludnymi miejscowościami gminy są: Kłodawa (34,9% mieszkańców gminy) Różanki (16,6%), Chwalęcice (12,9%), Wojcieszyce (11,0%) i Santocko (9,3%). Pozostałe odznaczają się znacznie mniejszą liczbą ludności. Na terenach gminy dominuje mieszkalnictwo o niskiej intensywności. Zabudowa wielorodzinna występuje w miejscowościach: Wojcieszyce, Różanki, Łośno i Kłodawa.

Podobnie jak i w całym regionie, od początku lat 90 XX w. miało miejsce szereg niekorzystnych dla stanu ładu przestrzennego zjawisk: dekoncentracja zabudowy, wprowadzanie nowych jej zespołów bez starannego powiązania z otoczeniem, budowa obiektów o agresywnym w stosunku do otoczenia wyrazie architektonicznym, degradacja niektórych obiektów i zespołów zabytkowych. Skala tych negatywnych zjawisk nie narusza jednak w drastyczny sposób historycznie ukształtowanego układu sieci osadniczej gminy.

Bliskie sąsiedztwo Gorzowa Wielkopolskiego, wysoka jakość środowiska przyrodniczego, dogodne położenie komunikacyjne oraz intensywnie rozwijająca się infrastruktura techniczna, wywołały presję osadniczą i zasadnicze zmiany w zagospodarowaniu przestrzennym gminy. Kilka wsi z dawnych typowo rolniczych przekształciło się w suburbia – miejscowości o charakterze podmiejskim z dominującą funkcją mieszkaniową. Są to zwłaszcza Kłodawa, Chwalęcice, a po części również Santocko[6]. Wiąże się to ze znacznym przyrostem liczby mieszkańców wymienionych wsi, podczas gdy w pozostałych jest ona stabilna lub nawet nieco maleje. Zjawiska te ilustruje poniższy diagram oraz dane liczbowe zawarte w tabeli (dane za lata 2001–2017 wg stanu na 31 grudnia, za rok 2018 wg stanu na 30 czerwca)[20].

Zmiany liczby mieszkańców miejscowości oraz (lub) sołectw w XXI wieku
Miejscowość 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
M M M M M M M S S S S S S S M M M S
Chwalęcice 569 604 640 701 752 826 842 892 911 916 954 990 1 003 1 023 1 065 1 085 1 091 1 109
Kłodawa 1 102 1 152 1 202 1 315 1 452 1 587 1 600 1 999 2 152 2 252 2 403 2 514 2 601 2 716 2 827 2 844 2 966 3 034
Mszaniec 22 23 25 24 23 23 23 23 23 23
Zamoksze 51 48 50 48 46 47 47 39 39 39
Łośno 373 364 369 376 384 377 376 429 447 456 461 456 459 466 437 445 441 485
Lipy 38 38 39 41 43 45 45 49 49 46
Mironice 68 69 70 73 71 74 74 119 118 111 113 112 112 121 79 83 84 83
Różanki 1 106 1 127 1 139 1 159 1 196 1 213 1 210 1 024 1 043 1 062 1 086 1 099 1 109 1 109 1 383 1 414 1 407 1 168
Różanki Szklarnia 215 203 207 204 200 197 198 257
Rybakowo 205 207 211 224 239 231 236 234 236 238 244 250 255 267 289 288 283 287
Santocko 462 476 467 468 477 486 497 559 590 621 657 686 708 729 778 794 803 800
Santoczno 187 192 198 211 213 235 235 229 212 217 224 233 233 231 231 222 222 228
Wojcieszyce 933 942 928 945 937 921 920 926 944 953 938 946 945 957 975 968 958 950
Zdroisko 89 91 96 116 114 118 120 127 133 136 138 138 138 131 162 159 158 161
Legenda Wieś sołecka Miejscowość niekoniecznie pokrywająca się z sołectwem M dane dla miejscowości S dane dla sołectw

Do pozytywnych cech krajobrazu osadniczego należy zaliczyć brak zagospodarowania przemysłowego oraz dużych obiektów infrastrukturalnych, relatywnie dobry stan techniczny zabudowy, a także mały udział zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej.

Planowanie przestrzenne

Kompleksowe ujęcie wizji zagospodarowania obszaru gminy zawiera studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego przyjęte 13 lipca 2010 r.[21] i częściowo zmienione 12 czerwca 2013 r.[22] w wyniku odrzucenia przez mieszkańców w drodze referendum koncepcji lokalizacji lotniska na terenie gminy[23]. Konkretyzacja ustaleń zawartych w studium następuje w drodze sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. W razie ich braku wydawane są jednostkowe decyzje administracyjne o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu lub o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Niejednokrotnie odmowa wydania decyzji szkodliwej z punktu widzenia planistycznego nie jest możliwa, dlatego gmina dąży do sporządzania planów dla całych miejscowości lub możliwie dużych ich części.

Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego oraz decyzje o warunkach zabudowy[24]
Rok
2010 2015 2016 2017
Obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego
plany zagospodarowania przestrzennego ogółem (szt.) 41 47 48 48
powierzchnia gminy objęta obowiązującymi planami (ha) 335 4 500 4 571 4 571
udział powierzchni objętej obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego w powierzchni ogółem (%) 1,4 19,2 19,5 19,5
łączna powierzchnia gruntów rolnych, dla których zmieniono w planach przeznaczenie na cele nierolnicze (ha) 113 130 140 140
łączna powierzchnia gruntów leśnych, dla których zmieniono w planach przeznaczenie na cele nieleśne (ha) 6 7 7 7
Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego w trakcie sporządzania
projekty planów ogółem (szt.) 7 5 3 4
powierzchnia gminy objęta planami w trakcie sporządzania (ha) 11 814 8 158 8 087 8 137
Wydane decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu
decyzje o warunkach zabudowy ogółem (szt.) 152 95 119 141
w tym decyzje o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego 28 20 12 13
decyzje dotyczące zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej 78 44 64 93
decyzje dotyczące zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej 0 1 0 0
decyzje dotyczące zabudowy usługowej 4 16 5 5
decyzje dotyczące innej zabudowy 42 14 38 30

Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, jak i miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego uwzględniają[11]:

  • tereny mieszkaniowe pod zabudowę jednorodzinną obejmujące zarówno tradycyjne rejony osadnicze w bezpośrednim sąsiedztwie istniejącej od lat zabudowy, jak również bardzo duże i całkowicie nowe obszary dotychczas pozbawione zabudowy. Zostały wyznaczone we wszystkich miejscowościach gminy i w każdym przypadku obejmują powierzchnie nieadekwatnie duże w stosunku do aktualnie występujących potrzeb. Na południe od miejscowości Różanki przewidziano rozległy obszar pod zabudowę wielorodzinną.
  • tereny usługowe skoncentrowane głównie w pasie drogi krajowej nr 22 pomiędzy Gorzowem Wielkopolskim i Różankami. Mniejsze obszary wskazano również na południe od Wojcieszyc (teren dawnej farmy) oraz na północ od Santocka przy planowanej północnej obwodnicy Gorzowa Wielkopolskiego Tereny zabudowy mieszkaniowej z dopuszczeniem usług nieuciążliwych zostały wskazane w północnej części Kłodawy, a w mniejszym stopniu również w Santocku, Chwalęcicach, Różankach, na tzw. Osiedlu Południowym w Wojcieszycach, w Łośnie i Rybakowie.
  • tereny przemysłowe wyznaczone na południe od wsi Wojcieszyce. Nieduże obszary przeznaczone na działalność produkcyjną, a także bazy i składy zostały zlokalizowane na północy i południu Kłodawy w bezpośrednim sąsiedztwie drogi wojewódzkiej nr 151 i na południe od wsi Różanki.
  • tereny usług sportu, rekreacji i turystyki wyznaczone w wyniku zmiany Studium w 2013 r. pomiędzy Wojcieszycami i Różankami. Jak stwierdza się w Strategii zrównoważonego rozwoju Gminy Kłodawa, było to podyktowane raczej koniecznością znalezienia nowego przeznaczenia, aniżeli rzeczywistą potrzebą. (...) Można z bardzo dużym prawdopodobieństwem założyć, że obszar ten będzie zawsze pełnił funkcje rolnicze.
  • tereny produkcji rolnej zachowane w rejonie Różanek, Wojcieszyc oraz pomiędzy Santockiem i Chwalęcicami.
  • tereny dla komunikacji zarezerwowane dla tzw. północnej obwodnicy Gorzowa, czyli łącznika pomiędzy drogą ekspresową S3 i drogą krajową nr 22 przebiegającego w przybliżeniu na granicy obszarów rolno-osadniczych oraz leśnych, a także obejście od strony wschodniej miejscowości Kłodawa w ciągu drogi wojewódzkiej nr 151.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według stanu na 31.12.2017 r. gmina Kłodawa liczyła 8506 mieszkańców, z czego 50,6% stanowiły kobiety, a 49,4% mężczyźni[1]. Pół roku później liczba mieszkańców wyniosła już 8 566, z czego 8275 było zameldowanych na pobyt stały, a 291 na pobyt czasowy[25].

Dane o ludności z dnia 31 grudnia 2017[24]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 8506 100 4305 50,61 4201 49,39
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 1463 17,2 745 8,76 718 8,44
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 5795 68,13 2723 32,01 3072 36,12
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 1248 14,67 837 9,84 411 4,83

W latach 1988–2017 liczba mieszkańców wzrosła o 80%. Systematycznie rośnie również wskaźnik obciążenia demograficznego[26], który w roku 2017 wyniósł 41,7%.

Gmina systematycznie wykazuje dodatni przyrost naturalny. W roku 2000 r. wyniósł on 5,4‰, w 2005 – 3,2‰, w 2010 – 2,7‰, w 2015 – 1,1‰, a w 2017 roku 2,8‰. Również saldo migracji jest zdecydowanie dodatnie[24]. Zwłaszcza to drugie zjawisko determinuje szybki przyrost liczby mieszkańców gminy, której południowa część w coraz większej mierze przekształca się w „sypialnię Gorzowa”. Mieści się to w ogólnokrajowej tendencji suburbanizacyjnej, polegającej na masowym migrowaniu mieszkańców miast do okolicznych wsi i związanej ze zmianami stylu życia, wzrostem majętności oraz dostępności do kredytów.

30,7% mieszkańców jest stanu wolnego, 55,1% żyje w małżeństwie, 5,9% jest po rozwodzie, a 8,1% to wdowy/wdowcy[27].

64,7% mieszkańców jest w wieku produkcyjnym, 20,6% w wieku przedprodukcyjnym, a 14,7% w wieku poprodukcyjnym. Średni wiek mieszkańców wynosi 38,3 lat[1].

Piramida wieku Gmina Klodawa.png

Zasoby mieszkaniowe[edytuj | edytuj kod]

Widoki wsi
Zabudowa centrum Różanek
Zabudowa centrum wsi Kłodawa
Kłodawa, ul. Gorzowska
Zabudowa szeregowa na nowym osiedlu w Kłodawie
Bloki mieszkalne w Wojcieszycach
Przedwojenne domy przy ul. Wspólnej w Wojcieszycach
Bloki z wielkiej płyty i średniowieczny kościół w Wojcieszycach
Dom o konstrukcji szachulcowej w Mironicach
Łośno
Przystanek PKS w Lubocieszy (Lipach)

Na terenie Gminy dominuje zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Budynki wielorodzinne znajdują się w Wojcieszycach (7 bloków czteropiętrowych i 3 jednopiętrowe), Różankach Szklarni, a także Różankach, Łośnie i Kłodawie.

Gmina jest właścicielem 25 mieszkań komunalnych o łącznej powierzchni 1204 m² oraz 7 mieszkań socjalnych o powierzchni 312 m², jednak zapotrzebowanie jest większe.

Stara zabudowa tworzy zazwyczaj uporządkowane układy i cechuje się podobnymi gabarytami. Natomiast nowa zabudowa jednorodzinna wykazuje bardzo duże zróżnicowanie gabarytów, pokrycia i nachylenia dachów, kolorystyki elewacji, a także zastosowanych materiałów.

Zasoby mieszkaniowe (stan w dniu 31 XII)[28]
Budynki

mieszkalne

Mieszkania Izby Powierzchnia

użytkowa

mieszkań w m²

Przeciętna
liczba izb

w mieszkaniu

liczba osób na powierzchnia

użytkowa w m²

1 mieszkanie 1 izbę 1 mieszkania na 1 osobę
1996 1 243 5 096 92 240 4,13 3,99 0,97 74,7 18,7
2006 2 083 9 702 202 516 4,65 3,08 0,66 97,2 31,5
2016 2 319 2 707 13 372 296 301 4,94 3,11 0,63 109,5 35,2

Liczba mieszkań oddawanych do użytku w latach 1996–2017[1]

Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania, zarówno ogółem, jaki i przypadająca na 1 mieszkańca stale rośnie i jest znacząco wyższa, niż średnio w kraju czy w powiecie gorzowskim. Wynika to głównie z rodzaju zabudowy w ostatnich 25 latach, w której przeważają domy jednorodzinne o znaczącej powierzchni.

Przeciętna powierzchnia 1 mieszkania oddawanego do użytku w latach 1996–2017[1]

Systematycznie poprawia się również standard mieszkań, co jest wynikiem zarówno nowego budownictwa, jak i modernizacji starszych domów. Od szeregu lat gmina realizuje program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest, ponosząc koszta demontażu oraz utylizacji pokryć dachowych wykonanych z eternitu[29].

Wyposażenie mieszkań w instalacje techniczno-sanitarne[24]
Rok Liczba mieszkań

ogółem

Mieszkania wyposażone w:
wodociąg łazienkę centralne

ogrzewanie

gaz sieciowy
ilość % ilość % ilość % ilość %
2006 2 083 2 000 96,0 1 806 86,7 1 350 64,8 149 7,1
2016 2 707 2 668 98,6 2 544 94,0 2 103 77,7 963 26,1

Infrastruktura techniczna i transportowa[edytuj | edytuj kod]

Wodociągi i kanalizacja

W południowej, przyległej do miasta Gorzowa Wielkopolskiego części gminy, to jest w miejscowościach Kłodawa, Chwalęcice, Santocko, Mironice, Różanki, Różanki Szklarnia i Wojcieszyce, usługi polegające na dostarczaniu wody pitnej oraz odbiorze ścieków świadczy kompleksowo Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Gorzowie Wielkopolski Pobiera ono wodę z ujęć w Gorzowie Wielkopolski i Kłodawie, a nieczystości odprowadza kolektorami grawitacyjnymi i tłocznymi do zbiorczej oczyszczalni ścieków w miejscowości Łupowo (gmina Bogdaniec). Gmina przekazała PWiK urządzenia wodociągowe i kanalizacyjne z tego terenu w zamian za akcje o wartości ok. 20 mln zł[30].

W północnej części, tj. miejscowościach Santoczno, Rybakowo, Zdroisko, Łośno (wraz z Lipami) właścicielem sieci wodociągowej jest gmina. Zarządza nią Zakład Komunalny Gminy Kłodawa w Różankach, korzystający z własnych studni głębinowych w Zdroisku i Łośnie. Na tym terenie nie ma zbiorczej sieci kanalizacyjnej. Ścieki gromadzone są w zbiornikach bezodpływowych, a następnie odwożone do punktu zlewnego w Różankach, skąd tłoczone są za pośrednictwem miejskiej sieci kanalizacyjnej do oczyszczalni. Na tych terenach gmina wspiera budowę przydomowych oczyszczalni ścieków, pozyskując na ten cel środki unijne.

Sieć wodociągowa i kanalizacyjna (stan na 31.XII)[28][24]
Sieć wodociągowa Sieć kanalizacyjna Oczyszczalnie przydomowe Zbiorniki bezodpływowe
długość sieci w km przyłącza do budynków korzystający w % ogółu ludności długość sieci w km przyłącza do budynków korzystający w % ogółu ludności szt. szt.
2016 119,9 2 659 99,0 83,0 1 569 63,6 99 684
2017 121,5 2450 92,31 86,8 1785 71,74 177

Energia

Zaopatrzenie w energię elektryczną zapewnia ENEA S.A Wydział Usług Dystrybucji Gorzów Wielkopolski Obszar gminy zasilany jest ze stacji elektroenergetycznych 110/15 kV zlokalizowanych w Gorzowie Wlkp: „Jedwabie”, „Słowiańska”, „Górczyn” oraz w Łupowie i Strzelcach Krajeńskich.

Sieć gazowa średniego ciśnienia została w większości wybudowana po roku 2002 przez EWE energia sp. z o.o., która dostarcza do odbiorców we wsiach Santocko, Kłodawa, Chwalęcice, Wojcieszyce i Różanki gaz ziemny wysokometanowy E (GZ-50), pobierany ze stacji 760240 w Kłodawie należącej do Wielkopolskiej Spółki Gazownictwa sp. z o.o.[31] Do osiedla Różanki Szklarnia gaz dostarczany jest przez PGNiG. Ponadto znaczna część mieszkańców korzysta z gazu butlowego propan-butan.

Sieć gazowa (stan na 31.XII.2016)[24]
Długość czynnej sieci km Przyłącza do budynków Odbiorcy gazu Zużycie gazu w tys. m³ Mieszkania ogrzewane gazem
ogółem rozdzielcza ogółem mieszkalnych
127,8 71,1 1 119 1 070 1 084 1 407 237

Łączność

Na terenie gminy (w miejscowościach Kłodawa, Różanki i Wojcieszyce) znajdują się 3 centrale telefoniczne firmy Orange Polska S.A. połączone liniami światłowodowymi z centralą nadrzędną w Gorzowie Wielkopolski oraz stacje bazowe telefonii komórkowej, zlokalizowane w Kłodawie (2), Łośnie i Nierzymiu.

W 2014 r. w ramach programu wojewódzkiego w części gminy została zbudowana szkieletowa sieć internetowa o dużej przepustowości. Obecnie trwają prace przygotowawcze w celu rozprowadzenia jej do odbiorców w poszczególnych miejscowościach[32].

Transport publiczny

Miejscowości wchodzące w skład gminy Kłodawa są obsługiwane głównie przez przedsiębiorstwo PKS Gorzów Wielkopolski Sp. z o.o. w Gorzowie Wielkopolski poprzez następujące linie[33]:

  • 1A: Gorzów Wielkopolski – Wojcieszyce – Różanki – Różanki Szklarnia – Gorzów Wielkopolski
  • 1B: trasa Gorzów Wielkopolski – Wojcieszyce – Różanki – Różanki Szklarnia – Gorzów Wielkopolski
  • 2A: Gorzów Wielkopolski – Kłodawa – Mironice – Santocko
  • 2B: Gorzów Wielkopolski – Chwalęcice – Kłodawa – Mironice – Santocko – Mironice – Kłodawa – Gorzów Wielkopolski
  • 3A: Gorzów Wlkp – Kłodawa – Łośno – Lipy – Rybakowo – Santoczno – Zdroisko – Różanki – Różanki Szklarnia – Gorzów Wielkopolski
  • 3B: Gorzów Wlkp – Różanki Szklarnia – Różanki – Zdroisko – Santoczno – Rybakowo – Lipy – Łośno – Kłodawa – Gorzów Wielkopolski
  • 3C: Gorzów Wielkopolski – Kłodawa – Łośno – Lipy – Rybakowo – Santoczno – Zdroisko – Różanki – Wojcieszyce – Kłodawa – Gorzów Wielkopolski
  • 3D: Gorzów Wielkopolski – Kłodawa – Wojcieszyce – Różanki – Zdroisko – Santoczno – Rybakowo – Lipy – Łośno – Kłodawa – Gorzów Wielkopolski

Ponadto Miejski Zakład Komunikacji w Gorzowie Wielkopolski obsługuje linie:

  • 111: Gorzów Wielkopolski – Chwalęcice
  • 201: Gorzów Wielkopolski – jezioro Nierzym (sezonowa)

Gospodarowanie odpadami

Zadania związane z wywozem odpadów wykonuje w imieniu gminy Związek Celowy Gmin MG-6[34]. W roku 2017 zostało odebranych 1 029,5 tony śmieci, w tym 131,1 tony odpadów wielkogabarytowych. 582,9 ton odpadów komunalnych było zdatnych do biodegradacji, a 99,5 tony szkła oraz 6,2 tony papieru i tektury do wykorzystania jako surowce wtórne[20].

Zakład Komunalny Gminy Kłodawa

Działa od początku roku 2012. Aktualnie zatrudnia 12 pracowników. Prowadzi działalność w zakresie:

  • zbiorowego zaopatrzenia w wodę mieszkańców wsi Łośno, Rybakowo, Santoczno i Zdroisko. W roku 2016 było w nich łącznie 525 odbiorców, w roku 2017 – 542,
  • zbiorowego odprowadzania ścieków w części miejscowości Łośno,
  • wywozu własnym samochodem asenizacyjnym nieczystości płynnych. W roku 2017 zostało odebranych i przekazanych do punktu zlewnego 8 400m³, co miesiąc obsługiwano ok. 77 punktów odbioru,
  • budowy przydomowych oczyszczani ścieków (15 szt. w roku 2017),
  • administracji cmentarzy komunalnych w miejscowościach Kłodawa, Różanki, Łośno i Santoczno,
  • utrzymania terenów zielonych,
  • zimowego utrzymania dróg[35].

Drogi

Na terenie gminy brakuje dróg wodnych oraz sieci kolejowej (połączenia zapewnia stacja Gorzów Wielkopolski).

Drogi krajowe i wojewódzkie w gminie Kłodawa[36][37]
Droga Trasa Długość w gminie
S3E65 ŚwinoujścieGoleniówSzczecinKluczParnicaGorzów WielkopolskiZielona GóraA4 (Legnica) – BolkówLubawkaCzechy 6 km
22 NiemcyKostrzyn nad OdrąGorzów WielkopolskiCzłopaWałczCzłuchówStarogard GdańskiMalborkElblągGrzechotkiRosja 11 km
151 Gorzów WielkopolskiBarlinekReczWęgorzynoŁobezŚwidwin 11 km
Drogi powiatowe

posiadają na terenie gminy łączną długość 44,50 km. Ich stan techniczny w dużej części jest zły, dlatego gmina Kłodawa niejednokrotnie z własnych środków udziela Powiatowi Gorzowskiemu dotacji na prace remontowe i modernizacyjne[38].

  • 1404F: Wojcieszyce – Różanki – Janczewo,
  • 1405F: od skrzyżowania z drogą wojewódzką nr 151 przez Łośno i Zdroisko do Czechowa,
  • 1406F: Kłodawa – Wojcieszyce – Wawrów – Czechów,
  • 1407F: Santoczno – Wielisławice – Bronowice,
  • 1408F: droga przez wieś Rybakowo (ul. Lipowa),
  • 1409F: Gorzów Wlkp – Chwalęcice – Kłodawa,
  • 1410F: Witnica – Lubno – Marwice – Santocko – Kłodawa
  • 1411F: Łośno – Różanki
  • 1412F: od drogi krajowej nr 22 do drogi pow. 1405F
Drogi gminne i wewnętrzne
  • drogi gminne publiczne posiadają długość 37,84 km,
  • drogi wewnętrzne posiadają długość 86,49 km[20].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Główną funkcją gminy przez wiele lat była gospodarka leśno-drzewna i rolnictwo uzupełniane funkcjami pozarolniczymi, głównie w zakresie usług. Współcześnie w strukturze gospodarki gminnej wzrasta rola funkcji mieszkaniowej oraz turystyki i rekreacji, przy zmniejszającej się roli produkcji rolniczej i usług związanych z tym sektorem.

Podmioty gospodarki narodowej w rejestrze REGON według wybranych sekcji (stan w dniu 31 XII 2016)[39]
Ogółem W tym
rolnictwo, leśnictwo,

łowiectwo

i rybactwo

przemysł budownictwo handel; naprawa

pojazdów

samochodowych

transport

i gospodarka

magazynowa

zakwaterowanie

i gastronomia

informacja

i komunikacja

obsługa rynku

nieruchomości

działalność

profesjonalna,

naukowa

i techniczna

razem w tym

przetwórstwo

przemysłowe

1 188 49 112 97 145 257 86 32 17 18 77

W ciągu ostatnich kilkunastu lat bardzo dynamicznie zwiększa się liczba podmiotów gospodarczych, jednak ten przyrost dotyczy głównie bardzo małych przedsiębiorstw. W roku 2017 ich udział wynosił 97,8%.

Podmioty gospodarcze wg klas wielkości[24]
Rok Ogółem Na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym Liczba zatrudnionych
0–9 10–49 50–249
ogółem na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym ogółem na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym ogółem na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym
2005 549 132,54 528 127,47 16 3,86 5 1,21
2010 919 181,16 889 175,24 23 4,53 7 1,38
2015 1 188 216,72 1 162 212,16 20 3,65 5 0,91
2017 1 262 229,25 1 235 224,34 22 4,00 5 0,91

Zdecydowana większość podmiotów gospodarczych należy do sektora prywatnego. 85,4% z nich to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą.

Podmioty gospodarki narodowej według wybranych form prawnych[24]
Rok Ogółem w tym
spółki handlowe spółki cywilne Państwowe i samorządowe

jednostki prawa budżetowego

fundacje, stowarzyszenia

i organizacje społeczne

osoby fizyczne prowadzące

działalność gospodarczą

razem w tym z udziałem kapitału zagranicznego
1995 319 10 6 9 3 262
2000 446 20 12 10 9 351
2005 549 30 12 11 8 448
2010 919 40 14 10 18 784
2015 1 187 58 13 9 10 40 1 006
2017 1 262 70 12 47 7 39 1 078

80,2% gruntów na terenie gminy jest własnością Skarbu Państwa. Składa się na to głównie 69,1% gruntów leśnych oraz 8,8% użytków rolnych i 1,6% gruntów pod wodami. Drogi zajmują łącznie 1,6% powierzchni gminy.

Struktura własności użytków gruntowych w gminie Kłodawa w hektarach (30.06.2018)[40]
Wyszczególnienie Ogółem Grunty rolne Grunty

leśne

Grunty zabudowane i zurbanizowane Grunty pod wodami Użytki

ekologiczne

Tereny

różne

razem w tym razem w tym razem w tym
orne sady łąki Pastwiska mieszkalne. przemysłowe rekreacyjno-wypoczynkowe drogi płyną

cymi

stoją

cymi

Ogółem 23 447 5 947 3 667 32 1 027 217 16 282 593 140 6 18 381 583 527 56 17 25
w tym
Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa (SP) 18 801 2 072 1 261 2 239 99 16 197 141 1 5 129 351 299 52 17 23
Grunty SP przekazane w użytkowanie wieczyste 238 237 195 27 1 1
Grunty spółek SP i innych państwowych osób prawnych 111 3 5 103 103
Grunty gmin i związków międzygminnych 365 177 75 63 20 15 171 1 12 144 2 2
Grunty osób fizycznych 3 554 3 318 2 012 30 699 98 65 167 136 3 1 3 2 2 2
Grunty spółdzielni 11 11
Grunty kościołów i związków wyznaniowych 91 90 89 1
Grunty powiatów 84 1 1 83 83
Grunty Województw 24 1 1 23 22
Grunty spółek prawa handlowego 163 32 19 5 1 2 125 125

Rolnictwo

Użytki rolne zajmują prawie 23% powierzchni gminy, z czego 16% stanowią grunty orne, a 4,5% łąki. Przeważają gospodarstwa małe; średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi 6,9 ha, a w północnej części gminy jeszcze mniej, bo 2,8 ha. Największym przedsiębiorstwem rolnym jest Zakład Ogrodniczy Maciej Mularski, zajmujący się produkcją pomidorów w Różankach Szklarni, a ponadto dzierżawiący od Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa znaczne obszary gruntów pozostałych po byłej Stacji Hodowli Roślin w Wojcieszycach[41].

Gospodarstwa rolne wg grup obszarowych (dane ze spisów rolnych)[24]
Rok Ogółem o powierzchni użytków rolnych
do 1 ha 1–5 ha 5–10 ha 10–15 ha 15 ha i więcej
2002 727 246 172 74 29 28
2010 574 268 193 59 24 30

Produkcja rolna skupia się na uprawie zbóż podstawowych. Rozwijają się również specjalistyczne kierunki produkcji rolnej, np. uprawa warzyw i owoców (zwłaszcza w okolicach Kłodawy, Chwalęcic i Różanek), hodowla bydła mięsnego i mlecznego, a także rybactwo (w Mironicach, Kłodawie i Lipach) oraz hodowla drobiu.

Leśnictwo

Lasy zajmują 16 282 ha, tj. prawie 70% powierzchni gminy. W zdecydowanej większości są własnością Skarbu Państwa, tylko 25 ha (0,15%) gruntów leśnych stanowi własność indywidualną. W ostatnich latach powierzchnia lasów powoli rosła, na co istotny wpływ miały dopłaty z UE do zalesiania gruntów rolnych.

Lasy państwowe zarządzane są przez: Nadleśnictwo Kłodawa (14 549 ha), Nadleśnictwo Bogdaniec (566 ha) i Nadleśnictwo Strzelce Krajeńskie (1 578 ha). Poziom urządzenia i użytkowania jest bardzo wysoki, co obfituje dużą produktywnością, bogactwem runa leśnego i zwierzyny łownej.

Na terenie gminy posiadają obwody 4 koła łowieckie: „Leśnik” w Kłodawie, „Wilk” w Różankach, „Orzeł” w Santocku i „Knieja-Lubociesz w Lipach”[11].

Przemysł

Niewielkie i niezbyt liczne przedsiębiorstwa produkcyjne skupiły się głównie w Kłodawie. Do największych należą: Constans Sp. zo.o. – producent okien i drzwi, Vetoquinol Biowet Sp. zo.o. – działająca na rynku medycyny weterynaryjnej, B&B Bilusa – producent okien i drzwi.

Gmina stanowi naturalną rezerwę terenową dla lokalizacji nowych firm produkcyjnych oraz centrów magazynowo-logistycznych. Aby stworzyć ku temu zachętę i ułatwienia, w obrębie miejscowości Wojcieszyce na powierzchni 25 ha została w roku 2016 utworzona podstrefa Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Również północna część wsi Kłodawa, w której działa już kilka podmiotów gospodarczych, może rozwinąć się w lokalną strefę gospodarczą[42].

Handel

Sklepy wielkopowierzchniowe istnieją tylko we wsi Kłodawa (supermarkety Tesco i Dino). Na Osiedlu Południowym w Wojcieszycach funkcjonuje salon samochodowy Toyoty, w Różankach są hurtownie artykułów sportowych oraz słodyczy. W pozostałych miejscowościach działają tylko niewielkie sklepy wielobranżowe, będące często przedsiębiorstwami rodzinnymi.

Usługi

Znaczna liczba zakładów usługowych pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb mieszkańców[43].

Górnictwo

W rejonie Różanek działa kopalnia kruszywa prowadzona przez firmę „Stężyca”[44].

Transport

Do największych przedsiębiorstw przewozowych należą firmy „Transton” w Wojcieszycach oraz „Kozaryn” w Różankach[45].

Transport publiczny obsługuje przedsiębiorstwo PKS Gorzów Wielkopolski oraz – w znacznie mniejszym stopniu – Miejski Zakład Komunikacji w Gorzowie Wlkp

Lokalny rynek pracy

Fizyczna bliskość oraz dobre warunki dojazdu przesądzają o silnym wpływie sytuacji gospodarczej w mieście Gorzowie Wielkopolski na lokalny rynek pracy w gminie Kłodawa.

Według stanu na koniec 2016 roku było zatrudnionych 616 mieszkańców gminy, z tego równo po 308 kobiet i mężczyzn. Na 1000 mieszkańców zatrudnione są 73 osoby.

Bezrobocie rejestrowane w roku 2016 wynosiło 3,8% (4,8% wśród kobiet oraz 3,0% wśród mężczyzn) i było znacznie niższe zarówno od średniej krajowej (8,2%), jako i wojewódzkiej (8,6%). W roku 2017 bezrobotnych było już tylko 1,8% mieszkańców gminy ogółem, w tym 1,4% mężczyzn i 2,3% kobiet. Występujące niedobory w podaży siły roboczej w regionie gorzowskim, w tym również w gminie Kłodawa, są łagodzone przez zatrudnianie pracowników z Ukrainy.

26,2% aktywnych zawodowo pracuje w sektorze rolniczym (rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo), 43,3% w przemyśle i budownictwie, 13,2% w sektorze usługowym (handel, naprawa pojazdów, transport, zakwaterowanie i gastronomia, informacja i komunikacja), a 1,3% w sektorze finansowym (działalność finansowa i ubezpieczeniowa, obsługa rynku nieruchomości). Gmina oraz jej jednostki jest pracodawcą dla ok. 150 osób. Lokalne firmy zatrudniają łącznie ponad 420 osób[11].

Znaczna, choć trudno uchwytna statystycznie liczba mieszkańców jest zatrudnionych na stałe, bądź sezonowo, w krajach zachodnioeuropejskich.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto wyniosło 3 882,12 PLN, co odpowiadało 90.50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w Polsce oraz 103,93% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w województwie lubuskim[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obecne tereny gminy Kłodawa do połowy XIII wieku należały do Pomorzan i Polan. Miejscowości Kłodawa i Mironice zaliczały się do systemu obronnego linii Noteci i Warty, którego centrum stanowił Santok. W II połowie XIII wieku ziemie te zagarnięte zostały przez margrabiów brandenburskich i weszły w skład Nowej Marchii. Do Polski powróciły dopiero w 1945 roku na mocy Deklaracji Poczdamskiej.

Gmina Kłodawa 1945–1950

Strukturę polskiej administracji publicznej na Ziemiach Odzyskanych tworzono nawiązując do demokratycznych instytucji prawnoustrojowych II Rzeczypospolitej. Gmina Kłodawa powstała w marcu 1945 r. Złożyły się na nią gromady (wsie) Kłodawa, Chwalęcice, Łośno, Marzęcin, Mironice, Santocko i Wojcieszyce. Pierwszym wójtem, z nominacji pełnomocnika rządu (starosty) Floriana Kroenke, został Władysław Szmigiel. Od maja do listopada 1945 funkcję tę sprawował Stefan Celberg, potem Henryk Machnikowski, a po miesiącu Mikołaj Łucewicz. W styczniu 1946 r. wójtem został Michał Kubik.

W październiku 1945 r. został powołany Zarząd Gminny, a nieco wcześniej Gminna Rada Narodowa, składająca się z radnych delegowanych przez partie polityczne (5 przez PPS, 2 przez PSL i 1 przez PPR) oraz dokooptowanych bezpartyjnych. Początkowo GRN przewodniczył wójt M. Kubik, potem Michał Lasota. Zmiany w składzie Rady następowały m.in. z powodów politycznych. W roku 1947 po wyborach parlamentarnych usunięto członków PSL i przewodnictwo objął Piotr Gliński. Rok później, po tzw. zjeździe zjednoczeniowym i utworzeniu PZPR, doszło do prawdziwej czystki: spośród 21 członków GRN tylko trzech zachowało swoje funkcje. Przewodnictwo objął Antoni Gaj, a potem W. Mroczek[46].

Gmina Kłodawa 1950–1954

20 marca 1950 r. została wydana ustawa o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, która zniosła dotychczasowy system samorządowy, w tym stanowisko wójta. Organami wykonawczymi pochodzących z wyboru gminnych rad narodowych stały się ich prezydia[47].

Przewodniczącym Prezydium GRN został Artur(?) Stasiak, a następnie Kazimierz Glejzer.

Gromada Kłodawa 1954–1972

Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych zniosła gminy oraz dotychczasowe gromady będące odpowiednikami sołectw, a w ich miejsce powołała nowe jednostki administracyjne – gromady[48].

W skład Gromady Kłodawa weszły wsie Chwalęcice, Kłodawa, Łośno, Mironice, Santocko i Wojcieszyce. W roku 1971 została ona powiększona o miejscowości, które wcześniej wchodziły w skład zniesionej Gromady Różanki oraz o wieś Małyszyn do tej pory należącą do gromady Lubiszyn.

Przewodniczącym prezydium gromadzkiej rady narodowej, która zebrała się po raz pierwszy w grudniu 1954 r., został Aleksander Lipka. Po kilku miesiącach zastąpił go na tej funkcji Józef Bruszko. Od 1957 do 1961 roku pełnił ją Ludwik Kruszewski. Pod koniec 1961 r. przewodniczącym został Antoni Musiał i pozostał nim aż do kolejnej reformy[46].

Gmina Kłodawa 1973–1990

Kolejna reforma podziału administracyjnego miała miejsce w 1973 roku. Na mocy ustawy z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych został zniesiony podział na gromady i osiedla, a w ich miejsce utworzono gminy. Gminne rady narodowe stały się organami władzy państwowej i podstawowymi organami samorządu społecznego na terenie gminy. Utworzono instytucję naczelnika gminy jako organu administracji państwowej w gminie oraz organu wykonawczego i zarządzającego gminnej rady narodowej. Był on powoływany przez przewodniczącego wojewódzkiej rady narodowej, a od roku 1975 przez wojewodę, po uzyskaniu pozytywnej opinii gminnej rady narodowej[49].

Gromadzka rada narodowa przekształciła się w gminną radę narodową i prawie przez rok funkcjonowała w niezmienionym składzie pod przewodnictwem Leona Szymkowiaka. Kolejnymi przewodniczącymi GRN byli: Bogdan Malinowski (do 1974 r.), Mieczysław Łygo (do roku 1979), Ryszard Adamski (do 1980), Janina Sapkowska (do 1988), Anna Rajewska (do 1990). Pierwszym naczelnikiem gminy został Antoni Musiał, drugim Franciszek Listowski (od roku 1979 do 1982), trzecim i ostatnim Józef Kończak (od 1982 do 1989 r.).

W roku 1977 wieś Małyszyn oraz fragmenty wsi Chwalęcice oraz Santocko zostały odłączone od gminy Kłodawa i przyłączone do miasta Gorzowa Wielkopolskiego[46]

Gmina Kłodawa 1990–

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. przywróciła gminom charakter jednostek samorządu terytorialnego z radą gminy jako organem stanowiącym i kontrolnym oraz wójtem jako organem wykonawczym[50].

Pierwszym wójtem został Marian Jurek, który pełnił tę funkcję do roku 1995. Po nim nastąpili: Andrzej Wawrzyński (do 1998), Józef Kruczkowski (do 2006) i Anna Mołodciak.

Obowiązki przewodniczącego rady gminy sprawowali kolejno: Leonard Ruklicz, Anna Rajewska, Dorota Żołędziejewska, Ryszard Arciszewski, Stanisław Dreger, Andrzej Legan i Jan Kubera[46].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabytki
Kościół w Wojcieszycach
Widok kościoła w Wojcieszycach od północnego wschodu
Kościół w Santocznie
Kościół w Różankach

Do najciekawszych zabytków na terenie gminy należą:

  • kościół w Wojcieszycach wybudowany w końcu XIII, z apsydą i barokową wieżą z początków XVIII wieku. Ogrodzony ceglanym murem z ozdobną, kutą bramą i dwiema furtami z XIX wieku.
  • kościół w Santocznie powstały w 1767 roku poprzez adaptację budynku magazynowego. W latach 1780–1782 został rozbudowany i powiększony o prezbiterium, roku 1819 dobudowano wieżę. Zachowała się znaczna część pierwotnego wyposażenia[51].
  • Kościół w Różankach zbudowany w pierwszej połowy XVII wieku. Około 1735 roku dostawiono wieżę. Na otoczonym kamiennym murem cmentarzu zachowało się kilka reliktów sprzed 1945 roku, w tym pomnik mieszkańców poległych w I wojnie światowej[52].

Ponadto w ewidencji konserwatorskiej znajduje się ok. 165 obiektów o walorach zabytkowych, reprezentatywnych dla regionu i czasu ich powstania.

Wykaz obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa[53]
MIejscowość Obiekt Data powstania Cechy Nr w rejestrze
Łośno dom nr 67 1746 dawna huta, konstr. szachulcowa KOK-I-479
Mironice dwór k. XIX w L-371/A
Różanki kościół 1735, 1874 ewangelicki, ob. rzymskokatolicki L-341/A
cmentarz przykościelny 358/91
zespół folwarczny 1 poł. XIX w dom mieszkalny, 3 budynki gospodarcze L-380/A
Santoczno kościół XVIII, XIX w ewangelicki, ob. rzymskokatolicki, konstr. szachulcowa L-339/A
szkoła 2 poł. XVIII, pocz. XX w 2110
Wojcieszyce kościół k. XIII w romańsko-barokowy L-340/A

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Placówki oświatowe
Szkoła Podstawowa w Kłodawie
Szkoła Podstawowa w Różankach
Przedszkole w Kłodawie
Przedszkole w Wojcieszycach
Przedszkole w Różankach

W gminie działają następujące publiczne placówki oświatowe:

1. Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Kłodawie, w której uczą się dzieci z sołectw Kłodawa, Chwalęcice, Santocko, Mironice i Łośno.

  • prowadzi klasy gimnazjalne

2. Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Różankach, w której uczą się dzieci z sołectw Różanki, Różanki Szklarnia, Wojcieszyce, Zdroisko, Rybakowo i Santoczno.

  • prowadzi klasy gimnazjalne.

3. Publiczne Przedszkole „Bajkolandia” w Kłodawie

4. Publiczne Przedszkole „Wesoła Gromada” w Wojcieszycach

  • z Oddziałem Zamiejscowym w Różankach

Nadzór Pedagogiczny nad placówkami oświatowymi w gminie sprawuje Lubuski Kurator Oświaty.

Dane dotyczące nauczycieli i kadry pedagogicznej[54]
Placówka SP

w Kłodawie

SP

w Różankach

Razem

szkoły

Przedszkole

w Kłodawie

Przedszkole w

Wojcieszycach

Razem

przedszkola

Ogółem
Liczba nauczycieli zatrudnionych 43 29 72 8 11 19 91
w tym w pełnym wymiarze 39 21 60 6 9 15 75
w niepełnym wymiarze 4 8 12 2 2 4 16
Liczba nauczycieli według stopnia awansu zawodowego
stażyści 0 0 0 1 2 3 3
kontraktowi 8 4 12 1 1 2 14
mianowani 7 5 12 4 2 6 18
dyplomowani 28 20 48 2 6 8 56
Liczba nauczycieli tzw. nietablicowych
bibliotekarze 1 1 2 0 0 0 2
psychologowie 1 1 2 0 0 0 2
logopedzi 0 1 1 0,2 0,2 0,4 1,4
pedagodzy 1 2 3 0 0 0 3

Przedszkola

Budynki przedszkoli w Wojcieszycach i Różankach pochodzą z przełomu lat 70 i 80 XX w. i w ciągu ostatnich kilku lat zostały zmodernizowane. Przedszkole w Kłodawie mieści się w przedwojennym budynku, który został poddany remontowi oraz ociepleniu. Z uwagi na wzrastającą liczbę dzieci niezbędna jest rozbudowa obiektu lub wybudowanie nowego.

Przedszkola w roku szkolnym 2016/2017[54]
Nazwa Oddziały Uczniowie Liczba uczniów uczestniczących w zajęciach
korekcyjno-

kompensacyjnych

rewalidacyjnych logopedycznych nauki języka

angielskiego

Przedszkole Publiczne w Kłodawie 4 95 8 10 95
Publiczne Przedszkole W Wojcieszycach

z Oddziałem Zamiejscowym w Różankach

5 113 2 2 7 90
Razem 9 208 10 2 10 185

W roku szkolnym 2016/2017 wszystkie dzieci przedszkolne korzystały z pełnego wyżywienia.

Szkoły podstawowe

Szkoły działają w stosunkowo nowych, funkcjonalnych obiektach z dobrym zapleczem edukacyjnym i sportowym. Uczniowie dowożeni są autobusami szkolnymi z poszczególnych wsi, część uczniów dowożona jest samochodami przez rodziców, dojeżdża rowerem lub dochodzi pieszo. Absolwenci najczęściej kontynuują naukę w szkołach średnich w Gorzowie Wielkopolski

Dane dotyczące uczniów szkół podstawowych[54]
Zespół szkół w Różankach Kłodawie Razem
Liczba uczniów w szkole 159 341 500
Liczba oddziałów 8 17 25
Liczba uczniów z obwodu szkoły uczęszczających do innej szkoły 57 30 87
Liczba zajęć pozalekcyjnych: 20 33 56
w tym kół zainteresowań / liczba uczniów 10 / 84 30 / 298 40 / 382
zajęć sportowych / liczba uczniów 6 / 108 3 / 96 9 / 204
pozostałych zajęć rekreacyjnych / liczba uczniów 4/32 0 4 / 32
Liczba uczniów uczestniczących
w zajęciach dydaktyczno-wyrównawczych 55 126 181
zajęciach rewalidacyjnych 2 2 2
zajęciach logopedycznych 18 25 43
zajęciach korekcyjno-kompensacyjnych 7 39 46
zajęciach socjoterapeutycznych 9 0 9
Liczba uczniów uczących się języków obcych (angielskiego) 159 341
Liczba uczniów korzystających z wyżywienia refundowanego 58 98 156

Gimnazja

Dane dotyczące uczniów klas gimnazjalnych[54]
Zespół szkół w Różankach Kłodawie Razem
Liczba uczniów w szkole 121 65 186
Liczba oddziałów 6 3 9
Liczba uczniów z obwodu szkoły uczęszczających do innej szkoły 64 33 97
Liczba zajęć pozalekcyjnych: 18 8 26
w tym kół zainteresowań / liczba uczniów 12 / 78 5 / 52 17 / 130
zajęć sportowych / liczba uczniów 6 / 108 3 / 96 9 / 204
Liczba uczniów uczestniczących
w zajęciach dydaktyczno-wyrównawczych 6 23 29
zajęciach rewalidacyjnych 1 0 1
zajęciach logopedycznych 0 4 4
zajęciach socjoterapeutycznych 2 2 4
nauczaniu indywidualnym 1 0 1
Liczba uczniów uczących się języków obcych 121 65 186
w tym języka angielskiego 121 65 186
języka niemieckiego 121 65 186
Liczba uczniów korzystających z wyżywienia 50 13 63
w tym z posiłków refundowanych z GOPS 40 12 52
Efekty edukacji

Spośród 53 uczniów, którzy w roku 2017 ukończyli gimnazja, blisko 30% kontynuuje naukę w liceach ogólnokształcących, 52% w technikach i ok. 18% w szkołach zawodowych.

Porównanie średnich wyników procentowych egzaminu gimnazjalnego w układzie terytorialnym(2017)[54]
Historia,

WOŚ

Język

polski

Przedmioty

przyrodnicze

Matematyka Język

angielski

poziom

podstawowy

Język

angielski

poziom

rozszerzony

Język

niemiecki

poziom podstawowy

Województwo lubuskie 57,12 67,12 50,64 44,74 65,18 50,57 56,41
Powiat gorzowski 57,01 67,78 50,83 45,29 64,94 46,89 57,16
Gmina Kłodawa 55,83 64,42 50,25 46,98 66,57 44,33 56,00
Gimnazjum Różanki 50,00 64,40 46,80 33,70 61,90 39,70
Gimnazjum Kłodawa 58,80 64,34 52,00 53,80 69,13 46,84 56,0
Poziom wykształcenia mieszkańców gminy Kłodawa w %[55]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Imprezy i zespoły artystyczne
Spotkanie zespołów amatorskich w GOK
Festyn ‘Kłodawska Majówka’
Zespół wokalny „Echo” z Wojcieszyc
Występ niemieckiego zespołu Kariolle na dożynkach gminnych
Zespół ‘Kłodawianki’
Zajęcia na obozie w Lipach
Zespół ‘Kosy’
Budynek Gminnego Ośrodka Kultury

GOK

Przedmiotem działania Gminnego Ośrodka Kultury w Kłodawie z siedzibą w Wojcieszycach jest:

  1. edukacja kulturalna i wychowanie przez sztukę,
  2. gromadzenie, dokumentowanie, tworzenie i udostępnianie dóbr kultury,
  3. tworzenie warunków dla rozwoju amatorskiego ruchu artystycznego oraz zainteresowanie wiedzą i sztuką,
  4. rozpoznawanie i zaspakajanie potrzeb kulturalnych[56].

GOK powstał 1 stycznia 1985 r. w wyniku porozumienia Naczelnika Gminy Kłodawa z dyrektorem Stacji Hodowli Roślin w Wojcieszycach o wspólnym prowadzeniu działalności kulturalnej, na mocy którego gmina przejęła przyzakładowy Dom Socjalny, w którym znajduje się m.in. sala widowiskowa na 120 miejsc. W początkowym okresie działalność skupiała się na sekcjach zlokalizowanych w Wojcieszycach: muzycznej, plastycznej, fotograficznej, teatralnej oraz na sprawowaniu opieki nad zespołami amatorskimi, działającymi w pozostałych wsiach, m.in. w Kłodawie, Różankach, Santocku i Łośnie. W 1996 r. GOK został przekształcony w Gminny Ośrodek Kultury i Sportu (GOKiS), w jego struktury włączono Wielosekcyjny Klub Sportowy. W roku 1999 doszły zadania związane z turystyką oraz wydawaniem czasopisma gminnego „Kłodawskie Wieści”.

W roku 2003 dokonano kolejnych zmian w statucie, tym razem polegających na wyłączeniu zadań i obowiązków dotyczących sportu i turystyki oraz działalności wydawniczej. Stało się widoczne dążenie do możliwie równomiernego objęcia działalnością GOK terenu całej gminy. Placówce zostały podporządkowane świetlice dziecięce (działające w dziesięciu sołectwach) i powierzona wiodąca rola w organizowaniu cyklicznych imprez gminnych oraz zajęć pozaszkolnych w trakcie ferii zimowych i wakacji. Działalność statutowa jest finansowana z budżetu Gminy Kłodawa, a dużą część środków pozyskiwana z Euroregionu Pro Europa Viadrina oraz organizacji Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży. Od połowy roku 2011 dyrektorem GOK jest Jarosław Pikuła[57].

W roku 2017 pod patronatem GOK działało 10 grup artystycznych, w których uczestniczyło 114 osób. 3 zespoły muzyczno-instrumentalne posiadały łącznie 30 członków, 3 zespoły folklorystyczne 50 członków. Grupy taneczne liczą 34 członków i podobnie jak dorosłe zespoły śpiewacze, występują na imprezach organizowanych przez poszczególne sołectwa oraz imprezach gminnych[58].

GOK jest organizatorem corocznych imprez masowych (np. „Kłodawska Majówka” i dożynki), współorganizatorem imprez sołeckich, zawodów strażackich, spotkań seniorów oraz inicjatorem wielu imprez związanych z działalnością bieżącą. W roku 2017 odbyło się 38 imprez, w których uczestniczyło ogółem 5480 osób. Z tego 2 imprezy nosiły charakter festiwali i przeglądów artystycznych (350 uczestników), 11 koncertów (2 400 uczestników), 6 prelekcji, spotkań i wykładów (500 uczestników), 12 imprez turystycznych i sportowo-rekreacyjnych (1 100 uczestników), 2 konkursy (200 uczestników), 3 pokazy teatralne (800 uczestników)i 2 warsztaty (200 uczestników).

Placówka wspiera działalność zespołów śpiewaczych i tanecznych. Posiada 7 sekcji, w tym n.in. taneczną, filmową, plastyczną, sportową (gra w bule) w których uczestniczy 106 osób[24]. Część sekcji działa poza siedzibą Ośrodka, na miejscu prowadzony jest m.in. salon gier komputerowych i dwa razy w tygodniu organizowane są dyskoteki dla młodzieży[59].

Biblioteka

Przedmiotem działania Gminnej Biblioteki Publicznej w Kłodawie jest:

  1. gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych,
  2. obsługa użytkowników, przede wszystkim udostępnianie zbiorów oraz prowadzenie działalności informacyjnej, zwłaszcza informowanie o zbiorach własnych, innych bibliotek, muzeów i ośrodków informacji naukowej, a także współdziałania z archiwami w tym zakresie,
  3. udostępnianie zbiorów bibliotecznych na miejscu w placówce,
  4. popularyzacja książki, informacji, wiedzy i czytelnictwa,
  5. współdziałanie z bibliotekami innych sieci, instytucjami upowszechniania kultury, organizacjami i towarzystwami w rozwijaniu i zaspakajaniu potrzeb oświatowych i kulturalnych społeczeństwa[60].

Gminna Biblioteka Publiczna w Kłodawie powstała w 1948 roku. Na początku księgozbiór zawierał 100 woluminów, 10 lat później liczył już 4273 egzemplarzy. W roku 1961 ksiądz Józef Szmurło przekazał placówce 700 książek z prywatnego księgozbioru. Od 2005 roku w bibliotece w Kłodawie funkcjonuje pracownia internetowa, a od 2010 roku dostęp do internetu oferuje także filia w Różankach. W 2008 roku placówka uzyskała status samorządowej instytucji kultury. W tym samym roku powstał Dyskusyjny Klub Książki. Biblioteka uczestniczy w licznych programach i konkursach, co pozwala na pozyskiwanie dodatkowych środków na działalność. Od 2007 roku placówką kieruje Magdalena Turska[61].

Główna siedziba biblioteki znajduje się w zaadoptowanym budynku w Kłodawie. Obecnie trwa budowa nowych pomieszczeń dla książnicy. We wsi Różanki działa filia biblioteki gminnej. W 2016 roku było zarejestrowanych łącznie 836 czytelników (tj. ok. 10% mieszkańców gminy).

Biblioteki publiczne (z filiami) w 2016 r.[24]
Biblioteki Księgozbiór

w wol.

Czytelnicy Wypożyczenia Użytkowanych komputerów Liczba

pracowników

Liczba ludności

na 1 placówkę

biblioteczną

w wol. na 1 czytelnika w wol ogółem dostępnych dla czytelników
2 24 330 836 11 835 14,2 15 11 5 2 102

Ruch amatorski

Chóry
  • Laudamus Te – czterogłosowy chór mieszany przy parafii św. Stanisława Kostki w Różankach. Istnieje od roku 2007. Jest laureatem konkursów w Gorzowie Wlkp i Sulęcinie. Występował w Niemczech (Seelow). Ma w repertuarze pieśni kościelne, ludowe i okolicznościowe[62].
Zespoły wokalno-muzyczne i folklorystyczne
  • Brzezinki (Santocko)
  • Bukowina (Zdroisko)
  • Echo (Wojcieszyce)
  • Strumyk (Santoczno)
  • Kłodawianki (Kłodawa)
  • Róży Kwiat (Różanki)
  • Kosy (Zdroisko)[63]
Zespoły taneczne
  • JMJ (Santocko)
  • Rivers (Santoczno)
  • FEL-X (Różanki)
  • Marimba (Wojcieszyce)
  • Smile (Różanki Szklarnia)[58]

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsiach: Chwalecice, Kłodawa, Różanki, Rybakowo i Wojcieszyce znajdują się pełnowymiarowe boiska do piłki nożnej. Przy szkołach podstawowych w Kłodawie i Różankach istnieją duże sale sportowe.

Na terenie gminy działają następujące kluby sportowe[64]:

  • Gminny Klub Sportowy SHR Wojcieszyce – historia klubu sięga roku 1848, kiedy to drużyna wystawiona przez mieszkańców rozegrała mecz piłkarski z żołnierzami Armii Czerwonej, a następnie utworzyła Ludowy Zespół Sportowy. Pod koniec 1958 r. stał się on klubem przyzakładowym miejscowej Stacji Hodowli Roślin. ZLKS SHR Wojcieszyce największe sukcesy sportowe osiągał w latach 80 XX w.: piłkarze przez pięć sezonów grali w III lidze, a w sezonie 1987/1988 zajęli 3 miejsce w końcowej tabeli, awansując jednocześnie do 1/8 finału Pucharu Polski[65]. Było to możliwe m.in. dzięki wzmocnieniu drużyny przez studentów gorzowskiej filii AWF w Poznaniu. W tym czasie klub powołał własne przedsiębiorstwo remontowo-budowlane, którego zyski finansowały wydatki na sport. Działalność gospodarcza wygasła w początkach lat 90, w tym czasie zanikła współpraca z AWF. Likwidacja Stacji Hodowli Roślin oznaczała konieczność poszukiwania nowych rozwiązań organizacyjnych i ekonomicznych. Z klubu odeszły sekcje brydżowa oraz kulturystyczna, zanikło szkolenie młodzieży. Aktualnie drużyna piłkarska seniorów uczestniczy w rozgrywkach klasy A[66].
  • Wielosekcyjny Klub Sportowy RÓŻA Różanki – w 1960 roku powstał Ludowy Zespół Sportowy Różanki. W roku 1980 klub przyjął nazwę LZS Róża. W roku 1981 awansował do klasy A, zaś cztery lata później do klasy okręgowej. Największy sukces odnióśł w 1993 roku. awansując do IV ligi. Aktualnie drużyna piłkarska uczestniczy w rozgrywkach klasy A.
  • Ludowy Uczniowski Klub Sportowy „Junior” Różanki powstał w 1996 roku jako Młodzieżowy Ludowy Zespół Sportowy, od roku 2005 występuje pod obecną nazwą. Głównym celem klubu jest promowanie zdrowego stylu życia, rozwijanie sportowych zainteresowań, popularyzacja piłki nożnej oraz praca wychowawcza z dziećmi i młodzieżą. Zawodnicy Juniora uczestniczą w licznych turniejach piłkarskich rozgrywanych na boiskach otwartych i w halach. Największym sukcesem było zdobycie w 2012 r. przez drużynę żaków II miejsce w finałowych rozgrywkach wojewódzkich o puchar LZPN.
  • Gminny Klub Piłkarski Kłodawa w Kłodawie powstał w roku 2014. Posiada drużynę występującą w klasie A.
  • Rybakowski Klub Sportowy “Rybakowo” powstał w 2010 r. Drużyna piłkarska występuje w klasie B.
  • Jeździecki Klub Sportowy “ROBIR” Chwalęcice powstał w 2011 roku w oparciu o Stajnię „Robir” prowadzoną przez Marię i Ryszarda Obidowskich. Korzysta z krytej ujeżdżalni, w której prowadzone są treningi przez cały rok. Zawodniczki klubu startują w zawodach regionalnych i towarzyskich na terenie całego kraju. Klub organizuje u siebie parkury otwarte w formie zawodów z pucharami i floots[67].
  • KSS Kłodawa działa przy gorzowskim stowarzyszeniu brydża sportowego.
  • Klub Piłkarski Progres Gorzów Wlkp zajmuje się szkoleniem dzieci i młodzieży od przedszkolaków aż po juniorów starszych. W roku 2018 drużyna młodzików wywalczyła mistrzostwo województwa lubuskiego. Główna siedziba klubu mieści się w Gorzowie Wielkopolskim, jednak korzysta on również ze stadionu piłkarskiego w Wojcieszycach[68].

Turystyka i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Klodawa witacz.jpg
Jezioro Lubie. W głębi ośrodek wypoczynkowy w Lipach
Pierwsze żeglarskie kroki
Trasa rowerowa w okolicach Mironic
Ścieżka rowerowa Gorzów-Kłodawa
Na dzikiej plaży w Wojcieszycach
Zimowa kąpiel w jeziorze Kłodawskim
Gospodarstwo agroturystyczne E. Krystkiewicza w Wojcieszycach
Wakeup na jeziorze Kłodawskim

Gmina posiada szczególne walory do uprawiania turystyki aktywnej i stanowi największy obszar turystyczno-rekreacyjny dla sąsiedniego miasta Gorzowa Wielkopolskiego Do rozwoju turystyki i rekreacji szczególnie predysponowany jest lesisty i obfitujący w jeziora teren Barlinecko-Gorzowskiego Parku Krajobrazowego oraz jego otuliny, w tym miejscowości: Łośno, Lipy, Santoczno, Rybakowo i Zdroisko.

Znacznym potencjałem dysponuje również południowa część gminy. Drogi publiczne, przy części których istnieją ciągi pieszo-rowerowe, a także gruntowe (np. Gorzów Wielkopolski – Wojcieszyce) i leśne, są intensywnie wykorzystywane do wycieczek rowerowych oraz nordic walking. Dużą popularnością cieszą się kąpieliska nad jeziorem Nierzym i w Kłodawie. Wyspecjalizowane usługi świadczy ośrodek jeździecki „Robir w Chwalęcicach oraz ośrodek rybacko–wędkarski „Azyl”. w Mironicach.

Rozwojowi i lepszemu wykorzystaniu potencjału turystycznego służy członkostwo gminy w Lokalnej Grupie Działania „Kraina Szlaków Turystycznych”, stowarzyszeniu skupiającym 11 gmin z północnej części województwa lubuskiego[69].

Szlaki turystyczne

Przez teren gminy przebiegają oznaczone szlaki[70]:

szlak turystyczny czerwony (pieszy czerwony) długości 108 km, prowadzący z Kostrzyna nad Odrą, przez Dąbroszyn, Witnicę, Bogdaniec, Gorzów Wielkopolski, jezioro Ostrowite, Santoczno, rezerwat „Rzeka Przyłężek”, Brzozę do Strzelec Krajeńskich,

szlak turystyczny niebieski (pieszy niebieski) długości 66, prowadzący ze Skwierzyny przez Murzynowo, Santok, rezerwat „Zdroiskie Buki: jezioro Wełmino, Santoczno, jezioro Mrowinko, jezioro Lubie, Lipy, Sitno Moczydelskie, Moczydło do Barlinka,

szlak turystyczny zielony (pieszy zielony) długości 12,3 km, prowadzący z Górek Noteckich przez Zdroisko do Santoczna,

szlak turystyczny czarny (pieszy czarny) długości 10,2 km, prowadzący z Leśniczówki Wojcieszyce przez jezioro Lubie do Lip,

szlak rowerowy czerwony (rowerowy czerwony) długości 97,2 km, prowadzący z Kostrzyna nad Odrą przez Dąbroszyn, Krześnicę, Kamień Wielki, Mościce, dolinę Witny, Mosinę, Lubiszyn, Ściechów, rezerwat „Bagno Chłopiny, jezioro Marwickie, dolinę Kłodawki, Mironice, Kłodawę, Santoczno, rezerwat „Rzeka Przyłężek”, rezerwat „Wilanów” do Strzelec Krajeńskich,

szlak rowerowy niebieski (rowerowy niebieski) długości 35 km, prowadzący z Gorzowa Wielkopolskiego przez Czechów, Santok, Górki Noteckie, rezerwat „Zdroiskie Buki” do Santoczna,

szlak rowerowy zielony (rowerowy zielony) długości 13 km, z Czechowa przez Janczewo do Zdroiska,

szlak rowerowy żółty (rowerowy żółty) Kłodawa – Chwalęcice – Santocko,

szlak rowerowy zielony (rowerowy zielony) długości 64,5 km, prowadzący z Gorzowa Wielkopolskiego przez Santocko, rezerwat „Dębina”, Łośno, Lipy, dolinę Santocznej, Santoczno, jezioro Ostrowite, Wojcieszyce i z powrotem do Gorzowa Wielkopolskiego,

szlak rowerowy czarny (rowerowy czarny) długości 4,6 km, prowadzący z Wojcieszyc do Łośna.

  • po rzece Santoczna – kajakowy, prowadzący z Lip (Lubociesza) nad jeziorem Lubie do Santoczna.

Na terenie gminy wyznakowano też siedem tras do nordic-walking. Przebiegają one w obrębie miejscowości: Kłodawa i Mironice (trasa zielona, czerwona i niebieska), ośrodka Nierzym (czerwona i niebieska), Zdroiska (niebieska) oraz Lip (niebieska). W obrębie Barlinecko Gorzowskiego Parku Krajobrazowego wytyczono dwie ścieżki edukacyjne: przy jeziorach Lubie i Sulemińskie[71].

Baza noclegowa

Ośrodki wypoczynkowe, oferujące po kilkadziesiąt miejsc, są zlokalizowane w Zdroisku, Lipach i Przyłęsku. Gospodarstwa agroturystyczne i pokoje gościnne znajdują się w Lipach, Rębowie, Rybakowie, Santocku, Santocznie, Wojcieszycach, Zdroisku i nad jeziorem Nierzym[72].

Siłownie plenerowe

W roku 2018 we wszystkich wsiach sołeckich z terenu gminy zostały zamontowane urządzenia do ćwiczeń siłowych na wolnym powietrzu.

Kąpieliska
Wykaz kąpielisk[73]
Nazwa Adres lub lokalizacja Sezon kąpielowy Dużą liczbę kąpiących się

określono na osób

Organizator
Kąpielisko nad

Jeziorem Kłodawskim

Kłodawa, ul. Wojcieszycka, 22.06–31.08 150 Gmina Kłodawa
Kąpielisko na

jeziorze Nierzym

pomiędzy Różankami a Zdroiskiem 22.06–31.08 960 Miasto Gorzów Wielkopolski

Ośrodek Sportu i Rekreacji

Mieszkańcy korzystają również z dzikich plaż, znajdujących się m.in. w Rybakowie, Santocku, Santocznie i Wojcieszycach.

Wake Park

Na jeziorze Kłodawskim znajdują się urządzenia umożliwiające uprawianie wakeboardingu[74].

Ochrona zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Podstawową opiekę medyczną zapewniają mieszkańcom ośrodki zdrowia w Kłodawie, Różankach i Wojcieszycach, w których przyjmuje lekarz rodzinny i pediatra. W ośrodkach w Kłodawie oraz Różankach są gabinety stomatologiczne. Opiekę w pozostałym zakresie oraz w placówkach zamkniętych zapewnia miasto Gorzów Wielkopolski

Opieka zdrowotna[24]
2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Przychodnie ogółem 6 3 3 3 6 6 5
Porady lekarskie ogółem 18 581 18 155 18 808 18 301 20 635 20 293
Porady w ramach podstawowej opieki zdrowotnej 15 661 16 410 15 816 16 655 16 429 18 679 19 158

Pomoc społeczna[edytuj | edytuj kod]

Rozwiązywaniu problemów społecznych służy działalność Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Warsztatów Terapii Zajęciowej oraz bieżącą współpraca jednostek gminy z Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie oraz z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną w Gorzowie Wielkopolski

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

Z danych zawartych w poniższej tabeli wynika, że z pomocy społecznej korzysta około 10% mieszkańców gminy, co świadczy o znacznej skali problemów.

Liczba objętych pomocą GOPS w latach 2011–2017[75]
2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Rodziny 327 350 336 322 342 330 349
Osoby w rodzinie 801 846 847 771 815 750 773

Najczęstszymi przyczynami kwalifikującymi do udzielenia pomocy są: ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność lub długotrwała ciężka choroba, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych. Rzadziej występują trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietność, alkoholizm, narkomania, sieroctwo, bezdomność, przemoc w rodzinie, zdarzenie losowe lub sytuacje kryzysowe. Bardzo często te problemy są ze sobą sprzężone.

Świadczenia z tytułu ciąży i wychowywania dzieci w latach 2011–2017[75]
2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Zasiłki rodzinne Rodziny 320 310 283 265 235 292 294
Liczba zasiłków 6 090 5 653 5 311 4 989 4 419 5 160 5 247
500+ Rodziny 689 778
Liczba świadczeń 5 969 8 156
Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

w roku 2017 obejmowała 313 osób (w tym 264 mężczyzn) opieką polegającą m.in. na rozmowach motywujących do podjęcia leczenia, zmiany postawy, skorzystania z konsultacji specjalisty. Udziela pomocy, również finansowej, w terapii odwykowej oraz po przebytym podstawowym programie leczenia zachęcając do udziału w programach motywujących i podtrzymujących abstynencję. Rozpatruje wnioski o wszczęcie postępowania wobec osób uzależnionych i pokrywa koszta postępowania sądowego w sprawach o zobowiązanie do podjęcie leczenia. Podejmuje działania interwencyjne w zgłoszonych przypadkach sprzedaży napojów alkoholowych nieletnim i osobom nietrzeźwym.

Komisja wspiera różnorakie działania adresowane do dzieci i młodzieży, dofinansowuje działalność świetlic środowiskowych oraz organizację wypoczynku letniego[76].

Warsztaty Terapii Zajęciowej

działają w miejscowości Chwalęcice jako jednostka organizacyjna gminy. Uczestniczy w nich 30 osób, w większości o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ośmioro z nich (tj. 27%) jest mieszkańcami gminy Kłodawa. W ramach rehabilitacji prowadzone są zajęcia rozwijające umiejętności życia codziennego, przygotowujące do życia w środowisku społecznym, rozwijające psychofizyczne sprawności niezbędne w pracy[77].

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

W roku 2017 na terenie gminy stwierdzono 50 przestępstw, znacznie mniej (o 46%) niż w roku 2016. 13 z nich polegało na kradzieży mienia, 10 na kradzieży z włamaniem, 7 na prowadzeniu pojazdów w stanie nietrzeźwości, 4 na zniszczeniu mienia, 3 na używaniu narkotyków. Nie odnotowano zabójstw ani spowodowania uszczerbku na zdrowiu. Wykryto sprawców 25 (tj. 50%) przestępstw. Najwięcej przestępstw miało miejsce we wsiach Kłodawa (18), Santocko (9) i Różanki (8).

Bezpieczeństwo ruchu drogowego

Najwięcej kolizji i wypadków w roku 2017 zdarzyło się na drodze krajowej nr 22 (35 zdarzeń), drodze wojewódzkiej nr 151 (26) i trasie S3 (6). W podziale na miejscowości najwięcej było ich w Kłodawie (27), Różankach (11), Wojcieszycach (9) i Chwalęcicach (4)[78].

Zdarzenia drogowe
2015 2016 2017
Wypadki 5 6 3
Kolizje 82 130 128
Razem 87 136 131
Zabici 5 0 0
Ranni 9 0 6
Działania Policji

W roku 1999 roku został zlikwidowany Komisariat Policji w Kłodawie, a teren gminy został w całości objęty działaniami Komisariatu II Komendy Miejskiej Policji w Gorzowie Wielkopolski Do jego obsługi przydzielono na stałe dwoje dzielnicowych, którzy prowadzą punkt konsultacyjny Rewiru Dzielnicowych. Niezależnie od tego do wiadomości publicznej podane są numery telefonów komórkowych dzielnicowych, co znacznie ułatwia mieszkańcom skontaktowanie się z nimi w razie potrzeby. W razie potrzeby na teren gminy są kierowani funkcjonariusze z innych służb – ruchu drogowego, kryminalnej, patrolowej itd.

Sprawy zgłaszane dzielnicowym przez obywateli w roku 20178
Sprawa Ilość zgłoszeń
Spory sąsiedzkie 123
Spożywanie alkoholu, przemoc w rodzinie itp. 93
Zawiadomienie o wykroczeniu 30
Zawiadomienie o przestępstwie 4

W roku 2017 dzielnicowi ujawnili łącznie 152 wykroczenia i wspólnie z policjantami zespołu ds. wykroczeń przeprowadzili 57 postępowań wyjaśniających. Nałożonych zostało 139 mandatów, w 26 przypadkach zastosowano pouczenia. Dzielnicowi wykonywali również 148 razy czynności dla innych jednostek (np. przesłuchania, wywiady). Prowadzili 10 procedur Niebieskiej Karty, a w ich ramach odbyli ok. 120 spotkań w rodzinach dotkniętych problemem przemocy[78].

Działania Straży Gminnej

Została powołana w roku 1999 i przez cały czas działa w jednoosobowym składzie. Wykonuje zadania związane z utrzymaniem czystości, ładu i porządku, ujawnianiem i zapobieganiem aktom wandalizmu, wybrykom chuligańskim i innym wykroczeniom, zapewnieniem bezpieczeństwa na imprezach gminnych. Współpracuje z Policją, Strażą Leśną, Społeczną Strażą Rybacką oraz Gminną Komisją ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Ośrodkiem Pomocy Społecznej.

W roku 2017 Straż Gminna skontrolowała pod kątem utrzymania porządku i czystości 164 posesje, pouczyła 74 osoby i nałożyła 6 mandatów karnych. Podczas wspólnego z Policją patrolowania w godzinach wieczorno-nocnych kąpielisk i zbiorników wodnych, zostało wylegitymowanych 28 osób, zatrzymano 4 nietrzeźwe osoby przejawiające agresję i ukarano mandatem 3 osoby za zakłócanie spokoju[79].

Interwencje Straży Gminnej w sprawach dotyczących naruszeń przepisów w roku 2017
Pouczeń Mandatów karnych Spraw skierowanych

do policji

Razem
Kodeks Wykroczeń 95 5 3 103
w

tym

Art. 49–64 (porządek i spokój publiczny) 8 3 3 14
Art. 65–69 (przeciw instytucjom) 4 4
Art. 70–83 (bezpieczeństwo osób i mienia) 19 1 20
Art. 84–103 (bezpieczeństwo w komunikacji) 12 12
Art. 104–108 (osoby) 4 4
Art. 109–118 (zdrowie) 8 8
Art. 119–132 (mienie) 6 1 7
Art. 133–139 (interes konsumentów) 3 3
Art. 140–142 (obyczajność) 12 12
Art. 143–145 (urządzenia publiczne) 9 9
Art. 148–166 (szkodnictwo leśne) 10 10
Ustawa o ochronie zdrowia 10 10
Ustawa o utrzymaniu porządku i czystości 18 2 20
Ustawa o miarach i wagach 1 1
Ustawa o wychowaniu w trzeźwości 8 8
Przepisy porządkowe wydane przez Radę Gminy 12 13
Inne pozakodeksowe przepisy o wykroczeniach 10 10
Ogółem 155 7 6 167

Aktywność społeczna[edytuj | edytuj kod]

Gminny finał WOŚP w 2017 r.
Spotkanie opłatkowe seniorów
Turniej gier karcianych
Święto Pieczonego Ziemniaka 2012 – festyn wiejski w Wojcieszycach
Remiza OSP w Różankach
OSP Kłodawa
OSP Santocko
OSP Rybakowo
Uczestnicy zawodów wędkarskich w Kłodawie
Uczestnicy zawodów wędkarskich o puchar sołtysa

Organizacje pozarządowe[80]

  • Stowarzyszenie „Dirt Racers” w Łośnie. Głównym celem jest konsolidacja środowiska miłośników pojazdów terenowych, organizacja i realizacja zadań związanych z turystyką, rekreacją oraz sportami off-road. Numer KRS 0000668299. Prezesem jest Kamil Giżycki.
  • Stowarzyszenie „Nasza Gminna Rodzina” w Kłodawie. Do głównych celów należy zapobieganie wykluczeniu cyfrowemu; spisanie i skatalogowanie przed i powojennej historii miejscowości gminy; promowanie regionu, kultury ludowej, lokalnych tradycji i atrakcji. Numer KRS 0000507251. Prezesem jest Tomasz Hałas.
  • Stowarzyszenie „Nasze Różanki” powstało w roku 2011. Dba o zrównoważony rozwój Różanek i rozwiązywanie bieżących problemów wsi (np. odbudowa rowów melioracyjnych, remonty ulic). Doprowadziło do wyremontowania pomnika mieszkańcom poległym podczas I Wojny Światowej oraz wybudowania obelisku upamiętniającego stulecie odzyskania niepodległości. Protestowało przeciw budowie biogazowni w okolicach Różanek. Prezesem jest Bożena Adamczyk. Numer KRS 0000408277[81].
  • Stowarzyszenie „OKO-Oblicza Kłodawskich Okolic” w Kłodawie. Do głównych celów należy animacja i edukacja kulturalna, działania na rzecz wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży, zdrowia emocjonalnego dzieci i młodzieży, zwiększenia udziału osób starszych w życiu społecznym oraz tworzenie i wspieranie form współpracy międzypokoleniowej. Jest zarejestrowane w KRS pod numerem 0000411618. Prezesem jest Magdalena Turska[82].
  • Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Zdroiskiej „Pro Nature”. Do głównych celów należy ochrona środowiska ze szczególnym uwzględnieniem terenu wsi, podnoszenie turystyczno-wypoczynkowych walorów wsi, ochrona praw mieszkańców oraz użytkowników działek rekreacyjnych. Współorganizuje m.in. coroczne festyny „narodowe”. Numer KRS 0000023733. Przewodniczącą Zarządu jest Grażyna Kaźmierczak.
  • Stowarzyszenie Przyjaciół Rybakowa. Do głównych celów należy wspieranie lokalnych inicjatyw kulturalnych, ekologicznych i sportowych. Prezesem jest Jolanta Kostrubiec. Nr KRS 0000671195.
  • Stowarzyszenie Przyjaciół Santocznej w Santocznie. Do głównych celów należy działalność na rzecz rozwoju regionu wokół rzeki Santocznej, w szczególności Rybakowa i Santoczna, a także poprawy warunków życia mieszkańców. Prezesem jest Roman Glapa. Nr KRS 0000546228[83].
  • Stowarzyszenie Rozwoju Wsi „NOVA” w Łośnie. Istotnym celem stowarzyszenia jest rozwój wsi, pomoc społeczna oraz wyrównywanie różnic rozwoju miast i wsi, prowadzenie działalności edukacyjnej i kulturalnej w szczególności na rzecz dzieci i młodzieży. Prezesem jest Emilian Marek Prorok. Nr KRS 0000339819[84].
  • Stowarzyszenie Szkolna Rodzina w Różankach. Do głównych celów należy prowadzenie działalności wychowawczej wśród dzieci i młodzieży oraz jej wychowawców w wymiarze społecznym, kulturalnym, patriotycznym w duchu wartości chrześcijańskich. Prezesem jest Donata Iwona Grzegocka. Nr KRS 0000393870.
  • Stowarzyszenie „Wojcieszyce XXI” powstało w roku 2011. Jest zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000392947; liczy niespełna 30 członków, prezesem jest Andrzej Korona[85]. Koncentruje się na działaniach o charakterze integracyjnym, kulturalno-rozrywkowym, a także szkoleniowym. Pozyskało od Fundacji Orange wyposażenie pracowni komputerowej, która została ulokowana w świetlicy wiejskiej. Jest głównym organizatorem corocznych festynów pn. „Święto Pieczonego Ziemniaka”[86].

Ochotnicza Straż Pożarna

Na terenie gminy działa 5 jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej, które są stowarzyszeniami wchodzącymi w struktury Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zrzeszają w sumie 168 członków. Prezesem Oddziału Gminnego OSP jest Anna Mołodciak. Trzy jednostki zostały włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.

Stan organizacyjny OSP w gminie Kłodawa (30 VI 2018)[87]
Miejscowość Liczba członków Drużyny Samochody pożarnicze Włączona

do KSRG

zwyczajnych honorowych wspierających średnie lekkie
Kłodawa 49 4 3 2 2 X
Różanki 24 3 5 1 1 1 X
Santocko 34 4 1 2 1 X
Łośno 12 2 9 1 1
Rybakowo 18 1 1 1
Razem 137 14 17 6 7 2 3

Kluby Seniora

Pierwszy Klub Seniora zawiązał się z inicjatywy Stanisława Dregera w roku 2003 w Wojcieszycach, a krótko potem w pozostałych wsiach. Są to organizacje nieformalne, jednak bardzo aktywne. Prawa członkowskie automatycznie uzyskują mieszkańcy, którzy ukończyli 60 rok życia i tylko od nich zależy, czy i w jakim stopniu będą z nich korzystać. Działalność polega najczęściej na organizacji cyklicznych spotkań (m.in. z okazji Dnia Seniora). Przynajmniej raz w roku organizowana jest autokarowa wycieczka krajowa lub zagraniczna[88].

Samorząd gminny[edytuj | edytuj kod]

Organa samorządu

W skład Rady Gminy Kłodawa kadencji 2018–2023 wchodzi piętnastu radnych: Bożena Adamczak, Gerard Bieryło, Henryk Brzana, Ryszard Burzawa, Katarzyna Chmiel-Dera, Rafał Chodkiewicz, Wanda Grabowska, Andrzej Korona (przewodniczący), Jan Kubera, Roman Leśnicki, Janina Maciejewska, Benedykt Piotrowski, Ireneusz Winnik, Wiesław Witczyk, Damian Żołędziejewski[89].

Tylko jedna osoba wybrana do Rady Gminy kandydowała z listy partyjnej (Koalicyjny Komitet Wyborczy Platforma.Nowoczesna Koalicja Obywatelska). Pozostałe kandydowały z list komitetów wyborczych wyborców o zasięgu gminnym lub nawet ograniczonym do jednego okręgu wyborczego: KWW Tomasza Hałasa (1 radny) KWW Razem dla Gminy Kłodawa (8 radnych), KWW Nasza Gmina Kłodawa (3 radnych), KWW Janiny Maciejewskiej (1 radna), KWW Nasze Wojcieszyce (1 radny)[90].

Wójtem jest od roku 2006 Anna Mołodciak, kandydująca z listy KWW Razem dla Gminy Kłodawa[91]. W wyborach samorządowych, przeprowadzonych w roku 2018, była jedynym zgłoszonym kandydatem na to stanowisko[92].

Budżet gminy

Dynamika dochodów i wydatków budżetowych gminy w latach 2009–2016[1]

Wykonanie dochodów budżetowych w 2017 r.[93]
Wyszczególnienie Plan po zmianach Wykonanie %
w zaokrągleniu do 1 zł
Subwencje 7 623 537 7 623 537 100,00
Dotacje na zadania zlecone gminie 8 531 002 8 463 184 99,21
Dotacje na inwestycje 853 963 840 343 98,41
Dotacje na zadania własne i porozumienia 1 393 358 1 347 204 96,69
Dochody własne 19 975 304 20 026 577 100,26
w

tym

podatek od nieruchomości 4 950 000 5 167 669 104,40
podatek rolny 399 000 396 244 99,31
podatek leśny 495 950 494 226 99,65
podatek od środków transportowych 133 000 130 550 98,16
majątkowe 403 400 187 958 46,59
Ogółem 38 377 164 38 300 847 99,80
Wykonanie wydatków budżetowych w 2017 r.[93]
Wyszczególnienie Plan po zmianach Wykonanie %
w zaokrągleniu do 1 zł
Wydatki majątkowe 8 335 727 7 033 179 84,37
Wydatki bieżące 29 835 538 28 801 962 96,54
w

tym

wynagrodzenia i pochodne 10 953 141 10 651 878 97,25
dotacje 922 000 918 613 99,63
świadczenia na rzecz osób fizycznych 9 692 844 9 544 468 98,47
obsługa długu publicznego 75 000 69 341 92,45
pozostałe wydatki 8 192 552 7 617 662 92,98
Ogółem 38 171 265 35 835 141 93,88

Sołectwa

Utworzono 11 jednostek pomocniczych gminysołectw, z których dziewięć obejmuje w całości wsie: Chwalęcice, Kłodawa, Łośno, Mironice, Rybakowo, Santocko, Santoczno, Wojcieszyce i Zdroisko, natomiast dwa – fragmenty wsi Różaki (sołectwa Różanki oraz Różanki Szklarnia)[94].

W budżecie gminy nie został wyodrębniony fundusz sołecki, jednak są w nim corocznie planowane środki na finansowanie działań podejmowanych przez sołectwa. Uzyskują one również dochody własne, głównie z wynajmu sal i świetlic, które znajdują się we wszystkich wsiach. Przykład planowania i rozliczania rocznych dochodów oraz wydatków sołectwa można znaleźć na stronie internetowej wsi Wojcieszyce[95][96].

Liczba mieszkańców poszczególnych sołectw[25]
Sołectwo mieszkańców
Chwalęcice
  
1109
Kłodawa
  
3034
Łośno
  
485
Mironice
  
83
Różanki
  
1168
Różanki~Szkl.
  
257
Rybakowo
  
287
Santocko
  
804
Santoczno
  
228
Wojcieszyce
  
950
Zdroisko
  
161

Symbole[edytuj | edytuj kod]

Symbole gminy Kłodawa
Używany wzór herbu
Prawnie obowiązujący wzór herbu
Błędy w używanym wzorze herbu
Projekt nowego wzoru graficznego herbu
Porównanie wzorów herbu
Projekt wzoru herbu udostojnionego
Prawnie obowiązujący wzór flagi
Projekt nowego wzoru graficznego flagi
Projekt pieczęci urzędowej z herbem gminy
Projekt pieczęci reprezentacyjnej

Dnia 24 marca 1990 r. Rada Gminy zatwierdziła herb gminy. Nawiązuje on do pieczęci przedwojennej Gemeinde Cladov i przedstawia w polu zielonym poziomo leżącą brązową kłodę drewna, na której wspiera się snop zboża, na nich zaś znajdują się skrzyżowane ku dołowi kosa i grabie[46].

W statucie gminy Kłodawa, uchwalonym w lutym 2009 roku, znajdowały się błędne z punktu widzenia zasad heraldyki i weksylologii blazony (opisy) herbu oraz flagi gminy, a ich wzorce w załącznikach do statutu zawierały zniekształcone wizerunki grafik bitowych i nie nadawały się do wykorzystania[97]. W praktyce używany był wzorzec herbu w grafice wektorowej oraz flaga zawierająca oprócz wizerunku herbu również napis Gmina Kłodawa. W toku prac komisji nadzwyczajnej, powołanej przez Radę Gminy w celu przygotowania projektu nowej wersji statutu[98], zostały opracowane poprawne opisy oraz wzorce graficzne herbu i flagi, również w wersjach udostojnionych, a dodatkowo wzorce pieczęci urzędowych z herbem gminy oraz pieczęci reprezentacyjnej. Przyjęcie tych projektów nie oznaczało ustanowienia nowych symboli gminy, lecz wniesienie niezbędnych poprawek do opisów i wzorów graficznych.

Uchwała Rady Gminy w sprawie uchwalenia nowego Statutu Gminy Kłodawa została podjęta 26.09.2018 r. Zawiera poprawione wzorce graficzne oraz blazony herbu i flagi:

  • Herb Gminy Kłodawa przedstawia w polu tarczy o barwie zielonej skrzyżowane kosę z grabiami, zaś pod nimi snop zboża w słup złoty/żółty, stojący na kłodzie w pas; okucia kosy i grabi srebrne/białe, styliska kosy i grabi oraz kłoda brązowe.
  • Flagą Gminy Kłodawa jest płachta barwy białej o proporcjach 8:5 z umieszczonym w polu sercowym płachty herbem Gminy Kłodawa[99].

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Gmina Kłodawa współpracuje z Amt Seelow-Land (odpowiednikiem polskiej gminy) położonym w powiecie marchijsko-odrzańskim Niemcy Po obu stronach granicy organizowane są spotkania robocze i integracyjne, wspólne imprezy kulturalne i sportowe (np. halowe turnieje piłki nożnej w Diedersdorf, zawody wędkarskie „O Kłodawską Złotą Rybkę”, Polsko-Niemieckie Zawody Pożarnicze, rajdy rowerowe odbywające się równolegle w Kłodawie i Falkenhagen).

Wzajemne deklaracje partnerskie umożliwiają pozyskanie ze środków Unii Europejskiej dofinansowywania wielu zadań, poczynając od tzw. małych projektów, aż po duże zadania inwestycyjne, polegające na rozbudowie sieci kanalizacyjnej i wodociągowej, modernizacji dróg czy budowie ścieżek rowerowych[100].

Związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki

Ludzie związani z gminą[edytuj | edytuj kod]

  • Karol Parno Gierliński (ur. 12 marca 1938 w Poznaniu, zm. 4 lutego 2015 w Nowym Mieście nad Pilicą) – cygańsko-polski rzeźbiarz, poeta i prozaik; działacz społeczny. Autor elementarza dla dzieci romskich Miri szkoła – Romano elementaro. Mieszkał i tworzył w Wojcieszycach w latach 1999–2006[103].
  • Elżbieta Rafalska (ur. 22 czerwca 1955 we Wschowie) – senator VI kadencji, posłanka na Sejm VI, VII i VIII kadencji, w latach 2006–2007 sekretarz stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, od 2015 minister rodziny, pracy i polityki społecznej. Mieszka w Różankach[104].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Gmina Kłodawa w liczbach. www.polskawliczbach.pl. [dostęp 2018-06-23].
  2. Jan Bieńkowski: Utwory geologiczne. Chronione obiekty przyrody w powiecie gorzowskim. [dostęp 2018-06-19].
  3. Chronione obiekty przyrody w Powiecie Gorzowskim, www.przyroda.powiatgorzowski.pl [dostęp 2018-06-20].
  4. Weatherbase (ang.). [dostęp 2015-04-28].
  5. Jan Bieńkowski: Warunki topoklimatyczne. Chronione obiekty przyrody w powiecie gorzowskim. [dostęp 2015-06-30].
  6. a b c d Zmiana studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Kłodawa – tekst jednolity. Załącznik nr 1 do uchwały nr XXIX/228/13 Rady Gminy Kłodawa z dnia 12 czerwca 2013 r. plik do pobrania. [dostęp 2015-07-23].
  7. Rocznik statystyczny województwa lubuskiego 2017. Zielona Góra: Urząd Statystyczny, 2017.
  8. Encyklopedia Leśna, www.encyklopedialesna.pl [dostęp 2018-07-02].
  9. Jan Bieńkowski: Barlinecko – Gorzowski Park Krajobrazowy. Chronione obiekty przyrody w powiecie Gorzowskim. [dostęp 2018-06-23].
  10. Jan Bieńkowski: Funkcjonalne cechy rzeźby terenu. Chronione obiekty przyrody w powiecie Gorzowskim. [dostęp 2018-06-30].
  11. a b c d e Strategia zrównoważonego rozwoju gminy Kłodawa Aktualizacja na lata 2016–2025, w oparciu o opracowanie NFOS, BIP Gminy Kłodawa, 2016 [dostęp 2018-06-30].
  12. Urząd Statystyczny w Zielonej Górze, Portrety powiatów i gmin województwa lubuskiego w 2016 r., 2017.
  13. Rejestr rezerwatów przyrody województwa lubuskiego, RDOŚ Gorzów Wielkopolski stan na 12 lutego 2014. [dostęp 2018-06-20].
  14. Jan Bieńkowski, Rezerwat Przyrody Dębina, Chronione obiekty przyrody w powiecie Gorzowskim [dostęp 2018-06-19].
  15. Jan Bieńkowski: Rezerwat Przyrody Rzeka Przyłężek. Chronione obiekty przyrody w powiecie Gorzowskim. [dostęp 2018-06-23].
  16. Jan Bieńkowski: Rezerwat Przyrody Wilanów. Chronione obiekty przyrody w powiecie Gorzowskim. [dostęp 2018-06-23].
  17. Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju. Wykaz miejscowości na terenie Gminy Kłodawa. GUS.
  18. Lubociesz. Wikimapia. [dostęp 2018-06-23].
  19. System Informacji Przestrzennej. Urząd Gminy Kłodawa. [dostęp 2018-06-23].
  20. a b c Dane Urzędu Gminy w Kłodawie.
  21. Uchwała Nr XLVIII/362/10 Rady Gminy Kłodawa z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie: uchwalenia zmiany Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania przestrzennego Gminy Kłodawa.. BIP Gminy Kłodawa. [dostęp 2018-06-23].
  22. Uchwała Nr XIX/228/2013 Rady Gminy Kłodawa z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie uchwalenia zmiany części studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gm. Kłodawa w miejscowości Różanki i Wojcieszyce.
  23. Większość przeciw lotnisku. Wojcieszyce – lokalne sprawy w globalnej sieci. [dostęp 2018-07-20].
  24. a b c d e f g h i j k l Bank Danych Regionalnych (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  25. a b Stan na 30.06.2018 Dane Urzędu Gminy w Kłodawie.
  26. Pojęcia stosowane w statystyce publicznej. GUS. [dostęp 2018-06-29].
  27. Uwzględniono osoby w wieku 15+. Dane Narodowego Spisu Powszechnego 2011.
  28. a b Urząd Statystyczny w Zielonej Górze, Portrety powiatów i gmin województwa lubuskiego w 2016 r., 2017.
  29. Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest dla Gminy Kłodawa na lata 2009–2032 (załącznik do uchwały Rady Gminy z dnia 25,10.2017r.). BIP Gminy Kłodawa. [dostęp 2018-07-16].
  30. Urząd Gminy w Kłodawie: Informacja o stanie mienia komunalnego i jego obrocie od 01.01.2017 r. do 31.12.2017 r.. BIP gminy Kłodawa. [dostęp 2018-06-29].
  31. Kłodawa EWE, www.ewe.pl [dostęp 2018-06-22] (pol.).
  32. Gmina Kłodawa przystąpiła do Lubuskiej Unii Światłowodowej. Gmina Kłodawa – samorządowy portal internetowy. [dostęp 2018-06-23].
  33. Komunikacja autobusowa, Gmina Kłodawa – samorządowy portal internetowy [dostęp 2018-06-22] (pol.).
  34. Związek Celowy Gmin MG-6, www.zcg.net.pl [dostęp 2018-07-02] (pol.).
  35. Zakład Komunalny Gminy Kłodawa: Sprawozdanie z działalności Zakładu Komunalnego Gminy Kłodawa za rok 2017. Różanki: 2018.
  36. Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz.U. z 2009 r. nr 187, poz. 1446).
  37. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  38. Uchwała nr XXXVI Rady Gminy Kłodawa z dnia 29 stycznia 2018 r. w sprawie udzielenia pomocy finansowej dla Powiatu Gorzowskiego na zadanie pod nazwą „Remont drogi powiatowej w miejscowości Santocko”. BIP Gminy Kłodawa. [dostęp 2018-06-28].
  39. Województwo Lubuskie. Podregiony, powiaty, gminy. Zielona Góra: Urząd Statystyczny w Zielonej Górze, 2017.
  40. Dane Starostwa Powiatowego w Gorzowie Wlk.
  41. b. Stacja Hodowli Roslin, Wojcieszyce – lokalne sprawy w globalnej sieci, 31 maja 2010 [dostęp 2018-07-09] (pol.).
  42. Kłodawa. Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna. [dostęp 2018-06-29].
  43. Firmy – lista. Gmina Kłodawa – samorządowy portal internetowy. [dostęp 2018-07-10].
  44. Żwirownia Gorzów Wielkopolski – piasek, żwir, kruszywo naturalne, www.zwirowniegorzow.pl [dostęp 2018-07-09].
  45. Kozaryn Transport Spedycja, www.kozaryn.pl [dostęp 2018-07-09] (ang.).
  46. a b c d e Zdzisław Zysnarski: Kłodawa historia pewnej wsi – Kladow die Geschichteeines Dorfes. Kłodawa – Herford: Urząd Gminy Kłodawa i Bundesarbeitsgemeinschaft Landsberg (Warthe) Stadt und Land e.v., 2000. ISBN 83-911922-1-0.
  47. Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Dziennik Ustaw 1950 nr 14, poz. 130. [dostęp 2018-06-29].
  48. Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych.. Dziennik Ustaw 1954 nr 43, poz. 191. [dostęp 2018-06-29].
  49. Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych.. Dziennik Ustaw 1972 nr 49, poz. 312. [dostęp 2018-06-29].
  50. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 1990 r. nr 16, poz. 95, ze zm.).
  51. Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków – Santoczno – kościół pw. Przemienienia Pańskiego, www.lwkz.pl [dostęp 2018-06-25] (ang.).
  52. Kościół Różanki, kosciol-rozanki.manifo.com [dostęp 2018-06-25] (pol.).
  53. Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków – Rejestr i ewidencja zabytków, www.lwkz.pl [dostęp 2018-06-20] (ang.).
  54. a b c d e Urząd Gminy w Kłodawie: Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych Gminy Kłodawa za rok szkolny 2016/2017. Kłodawa, 2017. [dostęp 2018-06-23].
  55. Dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2011 r: Poziom wykształcenia – Gmina Kłodawa. [dostęp 2018-06-29].
  56. Księga rejestrowa instytucji kultury. BIP Gminy Kłodawa. [dostęp 2018-06-23].
  57. Niektóre ważne daty w historii GOK. Wojcieszyce – lokalne sprawy w globalnej sieci, opublikowano 24 czerwca 2010. [dostęp 2017-02-27].
  58. a b Zespoły taneczne – GOK Wojcieszyce, Gminny Ośrodek Kultury w Kłodawie z/s w Wojcieszycach [dostęp 2018-06-23] (pol.).
  59. GOK Wojcieszyce. Gminny Ośrodek Kultury w Kłodawie z/s w Wojcieszycach. [dostęp 2018-06-23].
  60. Księga rejestrowa instytucji kultury. BIP Gminy Kłodawa. [dostęp 2018-06-23].
  61. O nas, biblioteka.klodawa.pl [dostęp 2018-06-23] (pol.).
  62. Chór parafialny :: Kościół Różanki, kosciol-rozanki.manifo.com [dostęp 2018-06-26] (pol.).
  63. Zespoły wokalno-muzyczne. Gminny Ośrodek Kultury w Kłodawie z/s w Wojcieszycach. [dostęp 2018-06-23].
  64. Sport i rekreacja, Gmina Kłodawa – samorządowy portal internetowy [dostęp 2018-06-25] (pol.).
  65. Maciej Kusina, Skarb – SHR Wojcieszyce, www.90minut.pl [dostęp 2018-06-25].
  66. Krótka historia wojcieszyckiego sportu. Wojcieszyce – lokalne sprawy w globalnej sieci, opracowano na podstawie: Karolina Paszkowska Dzieje wsi Wojcieszyce PWSZ w Gorzowie Wlkp. 2003, opublikowano 2017-02-27. [dostęp 2015-07-23].
  67. Stajnia ROBIR Chwalęcice, www.stajniarobir.pl [dostęp 2018-06-25] (pol.).
  68. Klub Piłkarski Progres Gorzów Wlkp., www.kpprogres.pl [dostęp 2018-06-25] (pol.).
  69. Stowarzyszenie Kraina Szlaków Turystycznych Lokalna Grupa Działania, www.kst-lgd.pl [dostęp 2018-07-09] (pol.).
  70. Teresa Znój, Zagospodarowanie turystyczne powiatu gorzowskiego i miasta Gorzowa Wielkopolskiego, UAM, Poznań, 2004.
  71. Łączy nas przyroda – Natur verbindet. Kłodawa: PPH Zapol Dmochowski, Sobczyk i sp. j., 2006. ISBN 83-60140-23-5.
  72. Baza noclegowa, Gmina Kłodawa – samorządowy portal internetowy [dostęp 2018-07-17] (pol.).
  73. Wykaz kąpielisk, Gmina Kłodawa – samorządowy portal internetowy [dostęp 2018-06-24] (pol.).
  74. Wakepark Gorzów wita. WAKEPARK GORZÓW. [dostęp 2018-07-19].
  75. a b Informacja Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kłodawie z dn. 4.97.2017.
  76. Sprawozdanie z działalności Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w 2017 r., Kłodawa, 14 grudnia 2017.
  77. Maria Szubert: Sprawozdanie z działalności Warsztatu Terapii Zajęciowej. Chwalęcice: 2018.
  78. a b Komisariat II Policji: Informacja o stanie bezpieczeństwa i porządku publicznego w roku 2017 na terenie Gminy Kłodawa. Gorzów Wlkp.: 5.02.2018.
  79. Marian Matczak: Sprawozdanie dot działalności Straży Gminnej w Kłodawie od dnia 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz przygotowania do sezonu letniego 2018. Kłodawa: 28.05.2018.
  80. Wykaz stowarzyszeń niesportowych, dla których Starosta Gorzowski jest organem nadzoru. Stan na 07.06.2018 roku. BIP Starostwa Powiatowego w Gorzowie Wielkopolskim. [dostęp 2018-07-16].
  81. B.A: Zebranie walne stowarzyszenia „Nasze Różanki” w Różankach – 26.03.2018. Różanki – nasza wieś samorządna. [dostęp 2018-06-23].
  82. OKO Oblicza Kłodawskich Okolic, www.facebook.com [dostęp 2018-06-27] (pol.).
  83. Stowarzyszenie Przyjaciół Santocznej, www.facebook.com [dostęp 2018-07-02] (pol.).
  84. Stowarzyszenie Rozwoju Wsi NOVA, www.facebook.com [dostęp 2018-07-15] (pol.).
  85. Stowarzyszenie Wojcieszyce XXI. Wojcieszyce – lokalne sprawy w globalnej sieci, opublikowano 3 września 2011. [dostęp 2017-07-23].
  86. Wieńczysława Piórkowska, Wojcieszyce XXI – Święto ziemniaka, Lubuskie Aktualności Rolnicze, grudzień 2013 – styczeń 2013.
  87. Bożena Popowska: Informacja o stanie organizacyjnym OSP w Gminie Kłodawa. Kłodawa: 6.07.2018.
  88. Klub Seniora. Wojcieszyce – lokalne sprawy w globalnej sieci, opublikowano 12 czerwca 2010. [dostęp 2015-07-19].
  89. Skład, Gmina Kłodawa Samorządowy Portal Informacyjny [dostęp 2018-12-03] (pol.).
  90. Wybory samorządowe 2018. Państwowa Komisja Wyborcza. [dostęp 2018-10-22].
  91. Władze, BIP Gminy Kłodawa [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  92. Wybory Samorządowe 2018, Państwowa Komisja Wyborcza [dostęp 2018-10-22] (pol.).
  93. a b Sprawozdanie z wykonania budżetu Gminy Kłodawa za 2017 rok. BIP Gminy Kłodawa, 2018-03-21. [dostęp 2018-06-29].
  94. Sołectwa, www.klodawa.pl [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  95. Plan finansowo-rzeczowy na rok 2018. Wojcieszyce – lokalne sprawy w globalnej sieci. [dostęp 2018-06-23].
  96. Sprawozdanie Sołtysa za rok 2017. Wojcieszyce – lokalne sprawy w globalnej sieci. [dostęp 2018-06-23].
  97. Uchwała nr XXX/223/09 Rady Gminy Kłodawa z dnia 25 lutego 2009 r. w sprawie uchwalenia statutu Gminy Kłodawa. Dz. Urz. Woj. Lub 2009 nr 35, poz. 487. [dostęp 2018-06-23].
  98. Uchwała Rady Gminy Kłodawa nr X//76/2015 z dnia 7 października 2015 w sprawie powołała doraźnej komisji Rady Gminy Kłodawa ds. opracowania Statutu Gminy Kłodawa oraz Statutów Sołectw. BIP Gminy Kłodawa. [dostęp 2018-06-23].
  99. Uchwała nr XLVII/338/18 Rady Gminy Kłodawa z dnia 26 września 2018 r. w sprawie uchwalenia Statutu Gminy Kłodawa (pol.). Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego poz. 2256, 2018-09-10. [dostęp 2018-10-26].
  100. Kłodawa – przyjazna gmina. 10-lecie współpracy gmin Kłodawa i Seelow-Land. Kłodawa: PPH Zapol Dmochowski, Sobczyk i sp.j., 2010. ISBN 978-83-751822-8-6.
  101. Kłodawa pw. Matki Bożej Różańcowej – Oficjalna strona Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej, diecezjazg.pl [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  102. Różanki pw. św. Stanisława Kostki – Oficjalna strona Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej, diecezjazg.pl [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  103. Andrzej Korona: Człowiek, artysta, działacz społeczny. Parno. [dostęp 2018-06-23].
  104. Minister Elżbieta Rafalska. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. [dostęp 2018-06-29].