Tramwaje w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tramwaje w Toruniu
Tramwaje w Toruniu
Niskopodłogowy tramwaj Pesa Swing
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miejscowość Toruń
Organizator Toruń
Operator MZK Toruń
Liczba linii 8
Historia
Lata funkcjonowania
• konnych
• elektrycznych

1891–1899
od 1899
Infrastruktura
Siec tramwajowa w Toruniu2017.png
Schemat linii tramwajowych

     istniejące

     projektowana[1]

     zajezdnia

     tory odstawcze

     tory odstawcze projektowane

Długość sieci
• odcinki jednotorowe
• odcinki podziemne
24,2 km
1,36 km
brak
Rozstaw szyn 1000 mm
Napięcie zasilania 600V
Liczba zajezdni 1
Liczba przystanków 51
Tabor
Liczba wagonów
• całkowita
• niskopodłogowych

72
17
Strona internetowa
Portal Portal Transport szynowy
Schemat przebiegu linii tramwajowych

     Linie istniejące

     Linie zlikwidowane

Schemat przebiegu linii tramwajowych

     Linie istniejące

     Linie projektowane lub planowane

Tramwaje w Toruniu – system komunikacji tramwajowej istniejący w Toruniu.

Początek komunikacji tramwajowej w Toruniu datuje się na rok 1891. Linie obsługuje Miejski Zakład Komunikacji Sp. z o.o. w Toruniu. System składa się z 8 linii (5 dziennych, 2 nocnych i 1 sezonowej). Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie szyn 1000 mm. Tramwaje linii (1, 2, 3 i 5) kursują od rana do wieczora we wszystkie dni tygodnia. Pierwsze wozy wyjeżdżają na trasy o godzinie 4.32, a zjazd do zajezdni wykonują o 23.09[2], natomiast linia numer 4 kursuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 5.05 do 18.10. Tramwaje linii nocnych (1 N i 3 N) kursują od godziny 23.45 do 4.15.

Spis treści

Charakterystyka sieci[edytuj]

Komunikacja tramwajowa nie jest głównym środkiem transportu w Toruniu, ale stanowi jego ważny element. Cała sieć znajduje się w granicach administracyjnych miasta. Torowiska są w 85% wydzielone z ruchu ulicznego. Większość tras jest dwutorowa, wyjątkiem jest pętla uliczna na Bydgoskim Przedmieściu. Cała sieć obecnie znajduje się w części miasta położonej na prawym brzegu Wisły – łączy wschodnie tereny z zachodnimi. Brakuje połączeń północ-południe. Torowiska biegną głównie przez tereny zurbanizowane (mieszkalne), wyjątkiem jest torowisko od ulicy Wschodniej do pętli Elana (tereny przemysłowe)[3].


Toruńskie tramwaje dawniej i dziś
Tramwaj na Rynku Staromiejskim – rok 1920
Konstal 805Na na ulicy Uniwersyteckiej – lata 80. XX w.
Konstal 805Na na ulicy Warszawskiej – lata 90. XX w.
Konstal 805Na na ul. Ślaskiego - rok 2015
Swing w alei Solidarności – rok 2015
Pięcioczłonowy Swing na ulicy Warszawskiej – rok 2016


Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia tramwajów w Toruniu.

Okres niemiecki 1891–1918[edytuj]

Plan Torunia z 1910 roku z siecią tramwajową
Tramwaj na ulicy Mickiewicza/Sienkiewicza, początek XX w.
Tramwaj na ulicy Bydgoskiej, początek XX w.
Przystanek tramwajowy przy „grzybku”, czynny w latach 1899–1927
Most drogowy im. Józefa Piłsudskiego. W latach 1934–1939 i 1950–1984 kursowały po nim tramwaje
W 1970 roku zlikwidowano torowisko na Starym Mieście – ulice: Różana, Szeroka, Królowej Jadwigi
Bilet komunikacji miejskiej z 1977 roku
Zlikwidowana linia do dworca Toruń Północ; aleja Solidarności przed modernizacją w 2014 roku
Konstal 805Na, jeden zmodernizowany w roku 2007, drugi natomiast w latach 90. XX w.
Odbudowane torowisko po 23 latach w Alei Solidarności

Pierwszy tramwaj konny pojawił się w Toruniu 16 maja 1891. Pierwsze wozy zaczęły kursy z Bydgoskiego Przedmieścia na Dworzec kolejowy Toruń Miasto przez: Rynek Staromiejski i ul. Szeroką, a przy ulicy Sienkiewicza zbudowano pierwsze budynki zajezdni (wozownię i stajnię). W 1893 roku pierwsza linia w mieście przewiozła ponad 550 tysięcy pasażerów przy 21 osobach całego personelu[4]. Budowę i eksploatację tramwajów konnych prowadziło berlińskie przedsiębiorstwo Havestadt Contag. W 1898 roku komunikację tramwajową w mieście przejęła firma Towarzystwo Akcyjne Elektrizitäts Gesellschaft Felix Singer z Berlina, która w ciągu półtora miesiąca przebudowała tabor i linię w elektryczny tramwaj (linia ta, podobnie jak w następnych latach, była jednotorowa)[5]. Pod koniec 1901 komunikacja tramwajowa przeszła do firmy Zakłady Elektryczne miasta Toruń. Trasa pierwszej elektrycznej linii nr 1 biegła ulicami: (w dzisiejszym brzmieniu ich nazw) Bydgoska, Chopina, pl. Rapackiego, Kopernika, św. Ducha, Rynek Staromiejski, Szeroka, Królowej Jadwigi, Rynek Nowomiejski, św. Jakuba, pl. św. Katarzyny, Dworzec Toruń Miasto. Od czasu elektryfikacji sieci tramwajowej sukcesywnie zwiększano liczbę linii kursujących po mieście. W 1899 roku uruchomiono linię nr 2 łączącą centrum Torunia z wówczas jeszcze podmiejską wsią, a od 1906 roku dzielnicą Mokre. Na rok 1903 przypadła budowa pętli ulicznej okalającej sporą część Bydgoskiego Przedmieścia, w cztery lata później uruchomiono linię nr 3, która połączyła Rynek Staromiejski z północną dzielnicą miasta, Chełmińskim Przedmieściem[6].

Okres II Rzeczypospolitej 1920–1939[edytuj]

Po pierwszej wojnie światowej wystąpiły perturbacje związane z tworzeniem się nowo powstałego państwa polskiego. Brakowało funduszy na sieć tramwajową, co doprowadziło w 1921 roku do trzymiesięcznej przerwy w kursowaniu wszystkich tramwajów na terenie miasta. Po kilku latach zastoju nastąpiło ponowne nasilenie w rozbudowę komunikacji tramwajowe. W 1928 roku rozpoczęto budowę mostu drogowego na Wiśle, który miał stanowić arterię ruchu komunikacyjnego między prawym i lewym brzegiem miasta. Dopiero w czasie budowy przeprawy zdecydowano, że centrum (plac Bankowy) zostanie połączone z Dworcem Toruń Główny linią tramwajową, wcześniej myślano o innych rozwiązaniach np. komunikacja trolejbusowa[7]. Po oddaniu do użytku nowego mostu w 1934 roku, utworzono nową linię nr 4, spięła ona, tak jak wcześniej zakładano, plac Bankowy z Dworcem Toruń Główny i okolicznym Podgórzem – od 1938 roku dzielnicą miasta. W latach 1934–1935 powstała linia nr 5, łącząca Przedmieścia Jakubskie i Bydgoskie, będąca najdłuższą linią miasta (6,3 km; linia nr 1 miała wówczas 6 km, linia nr 2 – 3,8 km, linie 3 i 4 po około 2 km)[4]. W 1915 roku wprowadzono do toruńskich tramwajów konduktorów[4]. Kilkakrotnie uzupełniano tabor o wozy silnikowe: w 1926 – cztery wozy hamburskiej Simens-Schuckwerke, w 1929 roku dwa z sanockiej Fabryki Zieleniewskiego i w 1935 roku dwa z Gdańskiej Fabryki Wagonów. To nie wystarczyło, aby liczba i jakość taboru była zadowalająca, tym bardziej że ponad połowa wozów silnikowych (11 z 19) pochodziła z czasów niemieckich[4]. Przed wybuchem II wojny światowej długość torowisk wynosiła 13,5 km.

Okres okupacji niemieckiej 1939–1945[edytuj]

Przez prawie cały okres okupacji niemieckiej komunikacja tramwajowa (ruch liniowy) funkcjonowała bez większych przeszkód, jedynie linia do Dworca Toruń Główny została zawieszona na skutek wysadzenia mostu przez wojsko polskie (Tory tramwajowe na lewym brzegu Wisły od mostu do Dworca Kolejowego oraz na dwóch przęsłach mostu drogowego zostały w czasie wojny zlikwidowane przez okupanta)[8]. Po zbudowaniu przez Niemców mostu drewnianego, linię tę zastąpiono komunikacją autobusową, która z przerwami istniała do 1950 roku. Natomiast dla polskiej załogi przedsiębiorstwa okres okupacji był bardzo trudny. Została ona zdziesiątkowana kampanią wrześniową. Wielu pracowników znalazło się w obozach jenieckich lub na robotach przymusowych[9].

Okres PRL 1945–1989[edytuj]

Lata 40.[edytuj]

Po II wojnie światowej, w wyniku złego stanu torowisk, ruch tramwajowy na pewien okres zawieszono. Komunikację szynową udało się przywrócić dopiero 1 maja 1945[4]. Wojnę przetrwało 16 z 19 wozów silnikowych, a także 14 doczep[4]. Początkowo rozbudowa taboru odbywała się drogą pozyskiwania starych pojazdów z innych miast (najstarsze z nich z 1901 roku, część z 1916 roku), mimo to załoga borykała się z trudnościami w utrzymaniu taboru liniowego. Okres 1945–1950, to wegetacja całego przedsiębiorstwa. Bywało, że na 55 posiadanych jednostkach w ruchu liniowym było 6 do 9 wozów. Wagony doczepne w tym okresie w ogóle nie kursowały[10].

Lata 50.[edytuj]

Od 1954 roku następowała stopniowa poprawa nie tylko w komunikacji, ale i warunków pracy całej załogi przedsiębiorstwa. Nie zmienia to faktu, że pierwsze lata powojenne były szczególnie trudne dla toruńskiej komunikacji tramwajowej. Ciągle brakowało części zamiennych i innych materiałów potrzebnych do uzupełnienia zdewastowanych wozów. Wraz z odbudową zniszczonego mostu drogowego przez Wisłę przewidziano odbudowę linii tramwajowej do Dworca Toruń Główny. Uroczyste otwarcie mostu i linii nastąpiło w listopadzie 1950 roku (linię tramwajową otwarto 5 tygodni wcześniej). Od 1958 roku zaczęto uzupełniać tabor o nowe pojazdy z chorzowskiej firmy Konstal, ale również sprowadzano używane wozy, najczęściej z miast, w których likwidowano komunikację tramwajową[4] (Słupsk, Inowrocław, Jelenia Góra i Olsztyn). Na koniec lat 50. długość torowisk wynosiła 17 km.

Lata 60.[edytuj]

W okresie masowej likwidacji linii tramwajowych w Polsce, szczególnie tramwajów wąskotorowych, w Toruniu – na przekór panującym tendencjom – władze miejskie przystąpiły do modernizacji i budowy nowych torowisk, między innymi wybudowano dwutorową linię w ciągu ulicy Broniewskiego.

Pod koniec lat 60. podjęto decyzję o wyprowadzeniu ruchu tramwajowego ze Starego Miasta. Linia przed likwidacją biegła od placu Bankowego (teraz Rapackiego) przez Łuk Cezara, ulicę Różaną, Rynek Staromiejski, następnie ulicą Szeroką, Królowej Jadwigi do Rynku Nowomiejskiego i dalej do placu św. Katarzyny[11]. Na odcinku plac Bankowy – ul. Królowej Jadwigi torowisko było dwutorowe. Była ostatnią linią na terenie ścisłego centrum (Stare Miasto).

Lata 70.[edytuj]

Początek lat 70. to dokończenie inwestycji zaczętych w minionym dziesięcioleciu, czyli likwidacja torowiska w ścisłym centrum (Stare Miasto), po wcześniejszym wybudowaniu tzw. małej obwodnicy staromiejskiej ulicami: Wały Generała Sikorskiego i Szumana. Kasacja spowodowała, że tramwaje zniknęły z historycznego średniowiecznego centrum Torunia, a tym samym Toruń dołączył do grona miast, które zawiesiły kursowanie tramwajów w zabytkowej części miasta. W Toruniu obyło się to bez protestów mieszkańców. Pod koniec lat 70. sieć ponownie się rozrosła – powstała nowa linia numer 6, która łączyła Dworzec Główny PKP z wielkim zakładem przemysłowym – ulokowaną we wschodniej części miasta „Elaną”. W latach 1976–1980 w mieście funkcjonowały stare i nowe wersje wozów Konstalu, które stały się podstawą transportu w latach 70. i 80. XX wieku[4].

Lata 80[edytuj]

Lata 80. nie spowodowały zahamowania rozwoju sieci tramwajowej na terenie miasta, co prawda w 1984 roku zlikwidowano torowisko do dworca Toruń Główny i od tego czasu sieć tramwajowa znajduje się tylko w prawobrzeżnej części Torunia, ale już w 1986 roku przedłużono torowisko do dużej dzielnicy – Na Skarpie, w 1987 roku otwarto linię w ulicy Kraszewskiego i Czerwona Droga – była to ostatnia wybudowana linia tramwajowa w Toruniu do czasu uruchomienia linii na Bielany (2014 rok). Te dwie ostanie duże inwestycje w sieć dobrze wpłynęły na cały układ komunikacyjny miasta, a długość torowisk zwiększyła się do 26 km.

Po 1990 roku[edytuj]

Lata 90.[edytuj]

Pierwsze lata przemian politycznych i gospodarczych były trudnym okresem dla toruńskich tramwajów. Podobnie jak w innych miastach Polski, zaczęła ona przeżywać regres. W 1991 roku zlikwidowano jednotorowe torowisko z centrum miasta do Dworca Toruń Północ[12]. Tak duża (3 km) kasacja torowiska spowodowała, że sieć tramwajowa w mieście straciła na znaczeniu. Cała duża północna dzielnica miasta (Chełmińskie Przedmieście) została pozbawiona komunikacji tramwajowej. Zastąpiono ją komunikacją autobusową i taki stan trwa do dziś. W latach 2014–2020 władze miasta planują przywróceniu tejże linii tramwajowej[13].

Lata 2000–2009[edytuj]

Początek XXI wieku to odwrócenie tendencji marginalizowania transportu szynowego w mieście. Co prawda nastąpiło kolejne ograniczanie linii tramwajowej (30 grudnia 2004 zawieszono linię numer 5, łączącą Elanę z pętlą przy ul. Olimpijskiej), ale zaczęto poważnie myśleć o modernizacji i rozbudowie sieci. Przystąpiono do unowocześniania taboru tramwajowego, remontując stare 805Na. Chrzest pierwszego zmodernizowanego składu odbył się na terenie zajezdni tramwajowej w 2007 roku, przy udziale mieszkańców i władz miasta. Na koniec dekady wybrano ostateczny wariant przebiegu nowej trasy na Bielany i do miasteczka uniwersyteckiego[14].

Po 2010 roku[edytuj]

Po roku 2010 kontynuowano modernizację starych wagonów 805Na i zaczęto remont lub przebudowę licznych torowisk w mieście, między innymi na ulicy Szumana i na placu Hoffmana. Rozpoczęto projektowanie nowego odcinka torowiska do miasteczka uniwersyteckiego i węzła przesiadkowego w alei Solidarności. Nastąpiła poprawa w infrastrukturze przystankowej, między innymi likwidacji uległ przystanek „Waryńskiego” (do tramwaju wchodziło się z ulicy), po wcześniejszym wybudowaniu nowego przystanku „Gołębia” już z platformą, a w zachodniej części miasta zmieniono nazwę dwóch przystanków – „Merinotex” na „Szosa Bydgoska” i „Stadion” na „plac Skalskiego” – oraz pętli tramwajowej „Merinotex Pętla” na „Motoarena”.

Kolejne zmiany w komunikacji tramwajowej przyniosła budowa nowego mostu drogowego im. Elżbiety Zawackiej i nowej Trasy Wschodniej. W ramach rozbudowy placu Daszyńskiego zostało zlikwidowane torowisko przy ulicy Wschodniej. 31 marca 2011 o godzinie 22.58 po raz ostatni przemierzył ulicę Wschodnią skład 213+214. Była to do dziś ostatnia likwidacja torowiska w Toruniu. Od 1 kwietnia 2011 tramwaje linii nr 4 dojeżdżały jedynie do pętli Wschodnia.

W marcu 2013 roku ruszyła budowa nowej linii tramwajowej na Bielany. Otwarto ją uroczyście przy udziale władz miasta, mieszkańców i gości w dniu Święta Torunia w czerwcu 2014 roku. Powstały trzy duże skrzyżowania tramwajowe (plac NOT, plac Teatralny i skrzyżowanie ulic Sienkiewicza, Broniewskiego i Bema), co pozwoliło na lepsze wykorzystanie torowisk do ruchu liniowego oraz pierwszy w historii Torunia węzeł przesiadkowy, który integruje komunikację tramwajową z autobusową. Od 25 czerwca 2014 zmieniono trasę linię numer 1, którą skierowano na nowe torowisko do miasteczka uniwersyteckiego przez węzeł przesiadkowy, a linię numer 3 z ulicy Uniwersyteckiej przekierowano na aleję Solidarności. Trasę linii numer 2 i 5 pozostawiono bez zmian, natomiast linię numer 4 zawieszono, a po czterech miesiącach przywrócono do ruchu liniowego, ale na zmienionej trasie. Dziś kuruje od pętli Uniwersytet do pętli Elana[15].

Od października 2014 roku do czerwca 2015 roku – zgodnie z wcześniejszym zamówieniem Urzędu Miasta z Pesy – docierały sukcesywnie do Torunia niskopodłogowe składy Swing 122NbT w liczbie 12. Na początku 2015 roku podpisano kolejną umowę z Pesą na dostawę pięciu niskopodłogowych składów Swing, tym razem dwukierunkowych[16]. Tramwaje te docierały do miasta sukcesywnie, a ostatni z nich dotarł do Torunia w grudniu 2015 roku.

Rok 2015 upłynął na pracach torowych na ulicach, m.in.: Szumana, Warszawskiej i Ślaskiego[17], a 7 października otwarto drugi węzeł przesiadkowy na Placu 18 Stycznia[18].

W 2016 roku władze miasta przeprowadziły konsultacje społeczne dotyczące przebiegu dwóch nowych linii tramwajowych: do dzielnic Jar i Rubinkowo. Do pierwszej z nich trasa została wytyczna ulicami, m.in.: Szosa Chełmińska, Długa i Legionów[19], natomiast w wyniku protestów mieszkańców Rubinkowa przebieg drugiej trasy nie został ustalony, a konsultacje w tej sprawie odroczono[20].

W tym samym roku przeprowadzono prace torowe, m.in. na ulicy Broniewskiego[21].

W styczniu 2017 roku rozpisano przetarg na projekt nowej linii tramwajowej na Jar, natomiast jego rozstrzygnięcie i podpisanie umowy ze zwycięską firmą miało miejsce na początku września tegoż roku[22]. W kwietniu tego samego roku ogłoszono drugi przetarg, tym razem dotyczący przebudowy układu torowo-drogowego na ul. Wały gen. Sikorskiego i al. Jana Pawła II wraz z budową wydzielonego pasa tramwajowo – autobusowego, a także nowego, dwutorowego odcinka torowiska łączącego pl. Niepodległości z pl. Artylerii Polskiej. Przetarg ten ma zostać rozstrzygnięty do końca 2017 roku[23].

W lipcu w siedzibie Ministerstwa Rozwoju w Warszawie prezydent Torunia podpisał umowę o dofinansowanie projektu pn. "Poprawa funkcjonowania komunikacji miejskiej w Toruniu – Bit-City II" w wysokości prawie 200 milionów złotych[24].

We wrześniu władze miasta ponownie zorganizowały konsultacje społeczne dotyczące nowej linii tramwajowej na terenie dzielnicy Rubinkowo. Podobnie jak w konsultacjach, które miały miejsce rok wcześniej, mieszkańcy sprzeciwili się budowie linii tramwajowej na Rubinkowie[25].

W tym samym roku przeprowadzono prace torowe, m.in. na ul. Skłodowskiej – Curie[26].

Pętle tramwajowe[edytuj]

Pętla Motoarena
Pętla Wschodnia
Pętla Olimpijska
Pętla Uniwersytet
Pętla Elana
Fragment torowiska tramwajowego przy dworcu Toruń Główny

Czynne pętle tramwajowe[edytuj]

Pętla Stara nazwa Dzielnica Rok otwarcia Liczba torów Plany Linie Inna infrastruktura
Motoarena Merinotex Bydgoskie Przedmieście 1972 2 przebudowana w 2014 roku 2, 5, 3N dwa tory odstawcze
Elana Wierzbowa Rubinkowo 1974 1 w planach dobudowa drugiego toru 2, 4, 3N X
Wschodnia X Rubinkowo 1980 2 przeznaczona do likwidacji 3 X
Olimpijska Na Skarpie[27] Na Skarpie 1986 2 przebudowana w 2013 roku 1, 5, 1N trzy tory odstawcze
Uniwersytet X Bielany 2014 2 otwarta 2014 roku[28] 1, 4, 1N tramwajowo-autobusowa

Pętla uliczna używana liniowo[edytuj]

Pętla Dzielnica Rok otwarcia Liczba torów Linia Historia
Reja Bydgoskie Przedmieście 1902 1 3 Została wytyczona ulicami Sienkiewicza, Mickiewicza, Reja i Bydgoską. W 1964 roku zlikwidowano torowisko w ulicy Mickiewicza, a w zamian wybudowano dwutorową linię w ciągu ulicy Broniewskiego. Z pętli ulicznej na Bydgoskim Przedmieściu korzystają również tramwaje linii numer 5. W kierunku pętli „Motoarena” wozy tej linii pokonują pętle ulicami: Sienkiewicza i Broniewskiego, natomiast jadąc w stronę pętli „Olimpijska”, pokonują ją ulicami: Reja i Bydgoską.

Pętla uliczna nieużywana liniowo[edytuj]

Pętla Dzielnica Rok otwarcia liczba torów Historia
Plac Teatralny Centrum 2014 2 Powstała po oddaniu torowiska w alei Solidarności i została wytyczona ulicami: Uniwersytecką, Wałami Generała Sikorskiego, aleją Solidarności i Odrodzenia. Zawracanie tramwajów możliwe jest tylko z kierunku Elana – Centrum. Pierwszy raz pętla ta została wykorzystana do ruchu liniowego 11 maja 2015 roku, kiedy to na okres remontu torowiska na Bydgoskiem Przedmieściu tramwaje linii numer 3 ograniczyły swą trasę do placu Teatralnego[29].

Pętle tramwajowe zlikwidowane[edytuj]

Pętla Dzielnica Rok likwidacji Używana liniowo Powód likwidacji Linie
Dworzec Główny Stawki 1984 1934–1939 i 1950–1984 zamknięto torowisko przez most drogowy 4
Ślaskiego Na Skarpie 1986 1981–1986 przedłużono torowisko do pętli Olimpijska 1, 4
Dworzec Północ Chełmińskie Przedmieście 1991 1955–1991 zlikwidowano torowisko na Chełmińskim Przedmieściu 3

Pętle „końcówki” zlikwidowane[edytuj]

Końcówka Dzielnica Data likwidacji Powód likwidacji
Grudziądzka Mokre 1917 przedłużenie torowiska do dworca Toruń Mokre (Wschodni)
Grunwaldzka Chełmińskie Przedmieście 1927 przedłużenie torowiska do ulicy Wybickiego
Toruń Miasto Jakubskie Przedmieście 1936 przedłużenie torowiska na Jakubskie Przedmieście (Rzeźnia, a później Gazownia)
Wybickiego Chełmińskie Przedmieście 1955 przedłużenie torowiska do Dworca Toruń Północny
Rzeźnia Jakubskie Przedmieście 1956 przedłużenie torowiska do budynków gazowni
Wrzosy Wrzosy 1972 zlikwidowanie torowiska na Wrzosy
Gazownia Jakubskie Przedmieście 1974 przedłużenie torowiska do Elany przez ulicę Wschodnią
Toruń Mokre Mokre 1980 przedłużenie torowiska do ulicy Wschodniej

Torowiska tramwajowe[edytuj]

Estakada im. Marka Sudaka widziana od spodu.jpg
Torun ul Kosciuszki 02.JPG
Plac Daszyńskiego ul. Kościuszki
Torowisko tramwajowa przy ulicy Konstytucji 3 Maja w Toruniu.jpg
Torowisko tramwajowa przy ulicy Ślaskiego w Toruniu.jpg
ul. Konstytucji 3 Maja ul. Ślaskiego
Nowe torowisko tramwajowe w Toruniu na ul Sienkiewicza.jpg
Torowisko jednotorowe w Toruniu przy ulicy Bydgoskiej.jpg
ul. Sienkiewicza ul. Bydgoska
Torowisko przy Szosie Lubickiej w Toruniu.jpg
Torowisko na ulicy Warszawskiej w Toruniu.jpg
ul. Szosa Lubicka ul. Warszawska
Most kolejowy w Toruniu33.jpg
Ulica Lubicka w Toruniu.jpg
ul. Traugutta ul. Lubicka
Torowisko tramwajowe przy ul. Gagarina w Toruniu.jpg
Torowisko tramwajowe przy ul. Uniwersyteckiej w Toruniu.jpg
ul. Gagarina ul. Uniwersytecka
Torowisko tramwajowe na ulicy Kraszewskiego w Toruniu.jpg
Torowisko tramwajowe na ulicy Wały Generała Sikorskiego w Toruniu.jpg
ul. Kraszewskiego Wały Generała Sikorskiego

Torowiska jednotorowe[edytuj]

  • ul. Reja
  • ul. Sienkiewicza (od Bydgoskiej do Broniewskiego)
  • ul. Bydgoska (od Reja do Sienkiewicza)

Torowiska dwutorowe[edytuj]

  • ul. Okrężna
  • ul. Gagarina
  • ul. Sienkiewicza (od Broniewskiego do Gagarina)
  • ul. Bydgoska
  • ul. Chopina
  • Aleja Jana Pawła II
  • Wały Generała Sikorskiego
  • Aleja Solidarności
  • ul. Bema
  • ul. Karaszewskiego
  • ul. Czerwona Droga
  • ul. Odrodzenia
  • ul. Przy Kaszowniku
  • ul. Warneńczyka
  • ul. Kościuszki
  • ul. Skłodowskiej-Curie
  • ul. Szumana
  • ul. Warszawska
  • ul. Traugutta
  • ul. Lubicka
  • ul. Szosa Lubicka
  • ul. Ślaskiego
  • ul. Konstytucji 3 Maja

Torowiska odbudowane[edytuj]

Torowiska nieużywane liniowo[edytuj]

  • ul. Uniwersytecka
  • ślepy tor na pętli Olimpijska
  • ślepy tor przy pętli Wschodnia
  • ślepy tor przy zajezdni ulica Sienkiewicza
  • ślepy tor na placu Rapackiego

Torowiska zlikwidowane[edytuj]

  • ul. Mickiewicza
  • ul. Kopernika
  • ul. Ducha
  • ul. Różana
  • ul. Chełmińska
  • ul. Kujawska
  • ul. Szeroka
  • ul. Królowej Jadwigi
  • ul. Wschodnia
  • ul. Szosa Chełmińska
  • Most Drogowy
  • ul. Grudziądzka

Torowiska nieużywane, odcięte od sieci[edytuj]

  • Szosa Chełmińska (od ulicy Dekerta do ulicy Bema)

Ponadto zachowały się pojedyncze słupy trakcyjne przy dworcu Toruń Główny i w okolicach starego dworca Toruń Północ (dawna pętla tramwajowa linii 3)

Inwestycje i plany[edytuj]

Inwestycje realizowane do roku 2014[edytuj]

Nowa linia tramwajowa na Bielanach
Nowa linia tramwajowa na Bielanach
Fragment ul. Długiej, na której trwają przygotowania (wymiana sieci ciepłowniczej) do budowy linii tramwajowej na JAR (stan z września 2016 roku)[31]
Nowe torowisko w kierunku Portu Drzewnego

Toruń w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego, czyli funduszy unijnych, otrzymało 10 milionów euro na rozbudowę sieci tramwajowej w latach 2007–2013. W projekcie przewidziano następujące projekty:

  • budowa systemu zarządzania ruchem drogowym
  • przebudowa i budowa systemu sygnalizacji świetlnej, uwzględniającego priorytet dla komunikacji tramwajowej
  • budowa i przebudowa przystanków tramwajowych dla potrzeb obsługi taboru niskopodłogowego
  • zaprojektowanie i wdrożenie systemu informacji przystankowej
  • budowa linii tramwajowej do dzielnicy Bielany (UMK)
  • powiązanie linii tramwajowej z dzielnicą Bielany (UMK), z dzielnicami Rubinkowo i Na Skarpie
  • modernizacja pętli Olimpijska dla potrzeb obsługi linii na dzielnice Bielany (UMK)
  • budowa łącznika tramwajowego w alei Solidarności – stworzenie węzła przesiadkowego

Największą inwestycją była budowa nowej linii tramwajowej do kampusu UMK w dzielnicy Bielany. Na zlecenie Urzędu Miasta firma WYG International przeprowadziła analizy dotyczące trasy przebiegu linii, ostatecznie zdecydowano, że nowa linia pobiegnie od ulicy Broniewskiego ulicą Sienkiewicza i po północnej stronie Gagarina, skąd skręci w ulicę Okrężną, którą dotrze do pętli Uniwersytet. Nowe torowisko liczy 1,9 km. W 75% biegnie wydzielonym pasem, tzw. zielonym torem. Od pl. Teatralnego na trasie do pętli zlokalizowanych jest 9 przystanków, w tym sześć nowych – „Cinema City”, „700-lecia”, „Matejki”, „Sienkiewicza”, „Fałata”, „Od Nowa”, „Akademiki”, „UMK (rektorat)”, „Okrężna”. 10. przystanek znajduje się przy pętli. We wrześniu 2010 roku odbył się konkurs na zaprojektowanie i wybudowanie linii, najtańszą ofertę opiewającą na kwotę 47,7 mln zł złożył warszawski Budimex[32][33][34]. Budowa linii tramwajowej w kierunku UMK rozpoczęła się 11 marca 2013 roku[35]. Tramwaje rozpoczęły kursowanie na nowej linii 24 czerwca 2014 roku.

Plany inwestycyjne w latach 2014–2023[edytuj]

Władze miasta planują w ramach perspektywy unijnej 2014–2023 wybudowanie dwóch linii tramwajowych[36][37][38].

Zadanie 1: budowa linii tramwajowej na Jar[edytuj]

  • Zakres zadania obejmuje[39][40]:
    • budowę linii tramwajowej wzdłuż ulic: Szosa Chełmińska, Długa, Legionów/Polna, Ugory, Watzenrodego do skrzyżowania z ul. Strobanda, gdzie kończy się tzw. trójkątem torowym
    • przebudowę ulic: Szosa Chełmińska (na odcinku od skrzyżowania z ulicami Czerwona Droga, Odrodzenia, do skrzyżowania z ulicą Dekerta), Długa (na odcinku od Szosy Chełmińskiej do ul. Legionów), Legionów (na odcinku od ulicy Długiej do ulicy Inżynierskiej)
    • przebudowę skrzyżowań ulic Polna/Ugory i Ugory/Watzenrodego w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia linii tramwajowej
    • przebudowę węzła torowego na skrzyżowaniu ulic: Czerwona Droga/Odrodzenia/Szosa Chełmińska/al. Solidarności
    • budowę torów odstawczych wraz z myjnią tramwajowo-autobusową przy ul. Legionów

Zadanie 2: budowa linii tramwajowej w centrum miasta[edytuj]

  • Zakres zadania obejmuje[41][42]:
    • budowę linii tramwajowej wzdłuż al. Jana Pawła II od pl. Artylerii Polskiej do pl. Niepodległości
    • przebudowę układu torowo-drogowego w ul. Wały gen. Sikorskiego i al. Jana Pawła II wraz z budową wydzielonego pasa tramwajowo – autobusowego
    • budowa węzła przesiadkowego na pl. Rapackiego

Modernizacja istniejących torowisk[edytuj]

  • torowisko wraz z siecią trakcyjną w ul. Bydgoskiej (od ul. Reja do ul. Chopina)
  • torowisko wraz z siecią trakcyjną w Szosie Lubickiej (od pl. Daszyńskiego do ul. Ślaskiego)
  • torowisko wraz z siecią trakcyjną w ul. Kraszewskiego i ul. Broniewskiego (od pl. Niepodległości do ul. Reja)
  • torowisko wraz z siecią trakcyjną w ul. Przy Kaszowniku i ul. Warneńczyka (od pl. bp. Jana Chrapka do ul. Podgórnej)

Plany inwestycyjne po 2023 roku[edytuj]

Plany likwidacji[edytuj]

  • likwidacja pętli Wschodnia[47]

Przystanki tramwajowe[edytuj]

W Toruniu po wybudowaniu nowej linii tramwajowej na Bielany liczba przystanków wzrosła do 51. Prawie wszystkie platformy zostały zmodernizowane i przystosowane do obsługi taboru niskopodłogowego. Platformy zostały wyposażone w wiaty przystankowe, w System Informacji Pasażerskiej i w monitoring[48], a także w małą architekturę[49]. W Toruniu do niedawna występował tylko jeden przystanek, z którego pasażerowie wsiadają bezpośrednio z jezdni (plac św. Katarzyny). W sierpniu 2015 roku powstał w tym miejscu przystanek wiedeński.

Przystanki tramwajowe pod Estakadą im. Marka Sudaka
Mała architektura na przystanku
Iiczba przystanków Platformy status
34 63 zmodernizowane
9 19 nowe
2 3 antyzatoka (ul. Sienkiewicza)
1 2 nieużywany (ul. Uniwersytecka)
1 2 przeznaczony do likwidacji (pętla Wschodnia)
1 2 wiedeński
3 7 pozostałe

Węzły przesiadkowe z komunikacją tramwajową[edytuj]

Istniejące[edytuj]

  • Aleja Solidarności - główny węzeł przesiadkowy w mieście, integrujący komunikację tramwajową i autobusową, został otwarty w czerwcu 2014 roku. Wyposażony jest w dwie platformy autobusowo-tramwajowe, wiaty przystankowe, ławki, małą architekturę, a także elektroniczne tablice wyświetlające czas przyjazdu wozów MZK. Przez węzeł kursują linie tramwajowe 1, 3, 1N i 3N oraz linie autobusowe 01, 02, 03, 04, 10, 12, 13, 14, 20, 21, 22, 27, 30, 31, 32, 35, 37 i 38[50].
  • Plac 18 Stycznia - węzeł przesiadkowy, który integruje sieć tramwajową z koleją w ramach projektu BiT-City, został otwarty w sierpniu 2015 roku. W ramach tej inwestycji na placu 18 Stycznia zostały wybudowane dwie platformy tramwajowe, a plac Pokoju Toruńskiego został połączony traktem pieszym (ul. Skrzyńskiego) z placem przy Dworcu Toruń Miasto. Cały teren odzyskał swój historyczny wygląd[51].

Planowane[edytuj]

  • Plac Rapackiego - budowa platform autobusowo-tramwajowych jest uzależniona od remontu placu Rapackiego i starego mostu drogowego. Jest kilka propozycji, planów i koncepcji dotyczących wyglądu, charakteru i funkcji placu Rapackiego po modernizacji, ale oficjalnie żadna z nich do dziś nie została wybrana przez władze miasta[52].

Linie dzienne[edytuj]

Linie[edytuj]

Numer linii
Historia
1 Jest pierwszą w historii linią tramwajową w mieście, powstała w 1891 roku. To jedyna linia, która pokonywała ul. Szeroką w samym środku zabytkowego centrum miasta i była ostatnią kursującą pod Łukiem Cezara. W latach 70. kursowała z Bydgoskiego Przedmieścia na Jakubskie, później przez ulicę wschodnią do Elany (pętla „Wierzbowa”, obecnie „Elana”) W latach 80., po wybudowaniu pierwszego odcinka torów Na Skarpę, dojeżdżała do pętli „Ślaskiego”, a później aż do pętli „Olimpijska” (1986 rok). Jej obecna trasa obowiązuje od 25 czerwca 2014. Po otwarciu nowego torowiska tramwajowego na Bielany łączy pętlę „Olimpijska” z nowo wybudowaną pętlą „Uniwersytet”.
2 Powstała w 1904 roku i pierwotnie połączyła centrum miasta Torunia z gminą (wieś) Mokre. Jest jedną z trzech, które pokonywały trasę w Zespole Staromiejskim. Od 1987 roku jeździ nieprzerwanie na trasie „Elana” – „Merinotex”, obecnie „Motoarena”.
3 Powstała w 1906 roku i była trzecią linią tramwajową w mieście. Kursowała pierwotnie z centrum miasta na Chełmińskie Przedmieście, później Bydgoskie PrzedmieścieChełmińskie Przedmieście. Jest jedną z trzech linii, które pokonywały trasę w Zespole Staromiejskim. W 1956 roku, po wybudowaniu drugiego toru przy ulicy Kujawskiej, łączyła przez okres ok. 5 lat dwa toruńskie Dworce: Toruń Główny z Toruniem Północnym. Przed likwidacją, która nastąpiła w 1991 roku, kursowała od pętli „Toruń Północny” do pętli ulicznej „Reja”. Była jedyną północną linią tramwajową. Do 1972 roku kursowała aż do dzielnicy Wrzosy. Od 1991 do 2007 roku linii tej nie było w rozkładzie jazdy. Wróciła po 16 latach, ale jako linia „szczytowa”, a tramwaje tej linii kursowały na trasie: „Elana” – „Reja”, później „Motoarena”. Dziś kursują od pętli „Wschodnia” do pętli ulicznej „Reja” przez aleję Solidarności.
4 Powstała w 1934 roku i pierwotnie łączyła plac Bankowy z Dworcem Toruń Główny. Przechodziła kilka modyfikacji. Jest jedną z czterech linii, które pokonywały Most im. Piłsudskiego na Wiśle i ostatnią, która wykonywała kursy do dworca Toruń Główny. Po 1984 roku został skierowana przez ulicę Uniwersytecką do pętli „Ślaskiego”, później Olimpijskiej. W takiej formie czwórka kursowała do 2007 roku. W 2011 roku, po likwidacji torowiska przy ulicy Wschodniej, linia po 27. latach przestała kursować na Skarpę. 25 czerwca 2014 została zawieszona. Wróciła na trasę po czteromiesięcznej przerwie. Kursuje na trasie „Uniwersytet” – „Elana”.
5 Powstała w 1973 roku po oddaniu nowego torowiska do Merinotexu i połączyła nowo wybudowaną pętlę z Jakubskim Przedmieściem. W latach 90. linia kursowała od pętli Olimpijska do pętli „Elana”. Od 2004 do 2011 roku była zawieszona. Dziś jest czynną linią tramwajową, obsługuje trasę od pętli „Olimpijska” do pętli „Motoarena” przez Bydgoskie Przedmieście.
8 Tramwaje tej linii kursują podczas zawodów i imprez odbywających się na stadionie żużlowym Motoarena na trasie „plac Teatralny” – „Motoarena”. Pierwszy kurs „ósemki” odbył się 11 października 2014 r. podczas Wielkiego Finału Speedway Grand Prix[53].

Schemat[edytuj]

Schemat linii tramwajowych dziennych:

Ważny od 27 października 2014 roku

Spis przystanków[edytuj]

1 2 3 4 5 8
  • Uniwersytet
  • Okrężna
  • Aula UMK
  • Akademiki
  • Od Nowa
  • Fałata
  • Sienkiewicza
  • Kraszewskiego
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Aleja Solidarności
  • Wały gen. Sikorskiego
  • Plac św. Katarzyny
  • Gołębia
  • Targowa
  • Plac Daszyńskiego
  • Merkury
  • Przy Skarpie
  • Jamontta
  • Ślaskiego
  • Wyszyńskiego
  • Ligi Polskiej
  • Kosynierów Kościuszkowskich
  • Olimpijska
  • Motoarena
  • Szosa Bydgoska
  • Plac Skalskiego
  • Osiedle Zieleniec
  • Reja
  • Sienkiewicza
  • Kraszewskiego
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Uniwersytecka
  • Przy Kaszowniku
  • Jubilat
  • Świętopełka
  • Szpital Miejski
  • Dworzec Wschodni
  • Wschodnia
  • Tofama
  • Przychodnia
  • Elana A
  • Elana B
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Ogród Botaniczny
  • Plac Rapackiego
  • Wały gen. Sikorskiego
  • Aleja Solidarności
  • Uniwersytecka (PKS)
  • Przy Kaszowniku
  • Jubilat
  • Świętopełka
  • Szpital Miejski
  • Dworzec Wschodni
  • Wschodnia (pętla)
  • Uniwersytet
  • Okrężna
  • Aula UMK
  • Akademiki
  • Od Nowa
  • Fałata
  • Sienkiewicza
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Uniwersytecka
  • Przy Kaszowniku
  • Jubilat
  • Świętopełka
  • Szpital Miejski
  • Dworzec Wschodni
  • Wschodnia
  • Tofama
  • Przechodnia
  • Elana A
  • Elana B
  • Motoarena
  • Szosa Bydgoska
  • Plac Skalskiego
  • Osiedle Zieleniec
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Ogród Botaniczny
  • Plac Rapackiego
  • Wały gen. Sikorskiego
  • Plac św. Katarzyny
  • Gołębia
  • Targowa
  • Plac Daszyńskiego
  • Merkury
  • Przy Skarpie
  • Jamontta
  • Ślaskiego
  • Wyszyńskiego
  • Ligi Polskiej
  • Kosynierów Kościuszkowskich
  • Olimpijska
  • Motoarena
  • Szosa Bydgoska
  • Plac Skalskiego
  • Osiedle Zieleniec
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Ogród Botaniczny
  • Plac Rapackiego
  • Wały gen. Sikorskiego
  • Aleja Solidarności
  • Odrodzenia
  • Osiedle Młodych
  • Kraszewskiego
  • Sienkiewicza
  • Reja
  • Osiedle Zieleniec
  • Plac Skalskiego
  • Szosa Bydgoska
  • Motoarena

Częstotliwość kursowania tramwajów[edytuj]

Linia Trasa Szczyt komunikacyjny Poniedziałek – piątek Ferie Sobota i niedziela Święta Uwagi
1 Uniwersytet – Olimpijska 5–8 min 12 min 15 min 15 min 15 min Linia ta jest obsługiwana przez wagony typu 805Na i 805NaND oraz przewóz osób na wózkach  częściowo taborem niskopodłogowym
2 Elana – Motoarena 10 min 10 min 15 min 15 min 15 min Linia ta jest obsługiwana przez wagony typu 805Na i 805NaND oraz przewóz osób na wózkach  częściowo taborem niskopodłogowym
3 Reja – Wschodnia 10 min 10 min 15 min 15 min 15 min Linia ta jest obsługiwana przez wagony typu 805Na i 805NaND oraz przewóz osób na wózkach  częściowo taborem niskopodłogowym
4 Uniwersytet – Elana 20–30 min 20–30 min 30–35 min nie kursuje nie kursuje Linia ta jest obsługiwana przez wagony typu 805Na i 805NaND oraz przewóz osób na wózkach  częściowo taborem niskopodłogowym
5 Motoarena – Olimpijska 30 min 30 min 30 min 30 min 30 min Linia ta jest obsługiwana przez wagony typu 805Na i 805NaND oraz przewóz osób na wózkach  częściowo taborem niskopodłogowym
8 Motoarena – Motoarena Tramwaje tej linii kursują podczas zawodów i imprez odbywających się na stadionie żużlowym Motoarena

Linia turystyczna[edytuj]

Numer linii
Historia
Turystyczna Tramwajowa linia turystyczna w Toruniu powstała w 1993 roku i obsługiwana jest przez jedyny w taborze MZK wagon turystyczny („zabytkowy”) przerobiony z tramwaju typu N. Linia nie ma przyporządkowanej numeracji (choć najczęściej była oznaczona numerem 1) ani stałem trasy. Kursuje ona w okresie wakacyjnym (weekendy).

Linie zlikwidowane lub zawieszone[edytuj]

Numer linii
Historia
6 Linia ta powstała w 1976 roku w dwa lata po wybudowaniu torowiska do Elany i łączyła tereny przemysłowe z dworcem Toruń Główny. Pokonywała Most im. Piłsudskiego na Wiśle. Kursowała zaledwie 4 lata i zalicza się do najkrócej działających linii w dziejach komunikacji tramwajowej w Toruniu.
1 R Była to modyfikacja linii numer 1, polegająca na skróceniu części kursów do pętli ulicznej „Reja”. Kursowała kilka lat. Swoje ostanie kursy wykonywała w 2011 roku.
2 W Była to modyfikacja linii numer 2, polegająca na skróceniu części kursów do pętli „Wschodnia”. Kursowała kilka lat. Na początku 2007 roku została zlikwidowana.

Linie nocne[edytuj]

Linie[edytuj]

Numer linii
Historia
1 N Kursuje od pętli Olimpijska do pętli Uniwersytet przez węzeł przesiadkowy w alei Solidarności. Kursy wykonywane są przez cały tydzień (noc), a także w weekendy i święta. Przed otwarciem torowiska na Bielany tramwaje tej linii jeździły między pętlą uliczną „Reja”, a pętlą „Olimpijska”.
3 N Linię uruchomiono 1 stycznia 2015. Jest piątą linią tramwajową nocną w historii MZK w Toruniu. Kursuje na trasie: „Motoarena” – „Elana” przez Bydgoskie Przedmieście i węzeł przesiadkowy w alei Solidarności.

Schemat[edytuj]

Schemat linii tramwajowych nocnych:

Ważny od 1 stycznia 2015 roku

Linie zlikwidowane lub zawieszone[edytuj]

Numer linii
Historia
2 N Kursowała na przełomie lat 50. i 60. na trasie Bydgoskie Przedmieście – Dworzec Toruń Mokre, teraz Wschodni.
33 N Kursowała od 1979 roku pierwotnie na trasie pętla uliczna „Reja” – „Wschodnia”, później – do pętli „Ślaskiego”. Zlikwidowana po kilka latach.
4 N Kursowała w końcówce lat 60. i w 1978 roku na trasie: Dworzec Toruń Główny – Dworzec Toruń Północny. Jest jedną z czterech linii, które pokonywały Most im. Piłsudskiego na Wiśle.

Tabor[edytuj]

Wagony liniowe[edytuj]

Typ Właściwości Początek eksploatacji Liczba Uwagi
805Na 1980 37 Kursują po mieście najczęściej w zestawach dwuwagonowych
805NaND monitoring  2007 18[54] Kursują po mieście w zestawach dwuwagonowych, jak i pojedynczo tzw. „solówka”
122NbT Swing klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz osób na wózkach monitoring  2014 6[55]
121NbT Swing klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz osób na wózkach monitoring  2015 6[56]
122NbTDuo Swing pojazd dwukierunkowy klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz osób na wózkach monitoring  2015 5[57]
Łączna liczba: 72

Wagony zamówione[edytuj]

  • I przetarg:

W czerwcu 2013 roku MZK Toruń ogłosił przetarg na zakup 12 nowych w pełni niskopodłogowych tramwajów przegubowych. Oferty złożyły firmy Pesa i Solaris[58]. Wynik przetargu został ogłoszony 1 października 2013. Najkorzystniejszą ofertę złożyła firma Pesa, a oferta firmy Solaris została odrzucona[59]. Umowę podpisano 18 grudnia 2013 w zajezdni MZK. Kontrakt warty jest ponad 92,5 mln zł[60]. 30 września 2014 roku do Torunia dotarł pierwszy (z docelowo 12) niskopodłogowy tramwaj typu Swing[61]. 8 czerwca do zajezdni tramwajowej na ul. Sienkiewicza dojechał ostatni tramwaj trójczłonowy, kończąc realizację przetargu na zakup 12 nowych tramwajów[62].

  • II przetarg:

7 listopada 2014 Miejski Zakład Komunikacji w Toruniu ogłosił przetarg na dostawę do końca września 2015 roku nowych, niskopodłogowych, przegubowych wozów tramwajowych. Zamówienie obejmowało dostawę 4 (możliwość zakupu 2 wozów dodatkowo) składów dwukierunkowych[63] o długości od 28 do 32 m. Jedyną ofertę złożyła bydgoska Pesa, która koszt dostawy 4 pięcioczłonowych tramwajów wraz z tzw. pakietem serwisowym wyceniła na ponad 38 mln zł przy planowanym kosztorysie przewoźnika wynoszącym 35,3 mln zł[64]. Ostatecznie władze miasta zdecydowały się na zakup 5 składów dwukierunkowych Pesa Swing Duo oraz jednego wozu wieżowego do obsługi nowych tramwajów, jak i sieci trakcyjnej. Podpisanie umowy w tej sprawie nastąpiło 8 kwietnia 2015[65]. Dostawy pojazdów zakończono 24 grudnia[57][66].

Wagony zmodernizowane[edytuj]

Typ wagonu Lata modernizacji Opis Inne Liczba wozów
805Na lata 90. i pocz. XXI wieku Zmiany dotyczyły części elektrycznej i wnętrza – m.in. pulpitu, wymiany elektryki i zdjęcie ramki na światła, dodano również charakterystyczny dla Torunia trzeci rząd siedzeń. Ciągle stanowią podstawę toruńskiego taboru. brak 37
805NaNd lata 2007–2014 Wagony były remontowane w Toruniu przez pracowników Miejskiego Zakładu Komunikacji. Modernizacji uległy: elektryczność, pantograf, kabina motorniczego, fotele, kształt i kolor (nowy design)[49]. Wyremontowano 14 wozów z kabiną motorniczego i 4 bez niej (wagony doczepne)[67]. jak w Łodzi, GOPie i Gdańsku 18

Modernizacja i przebudowa wagonów[68]

Rok produkcji (dostawa) Numer wagonu 805Na Data remontu Rok produkcji (dostawa) Numer wagonu 805NaND Data przebudowy
1979 212 31 sierpnia 1997 1980 213-214 22 września 2007
1980 218 31 sierpnia 1997 1982 228 22 września 2008
1980 222 12 sierpnia 2003 1982 229 22 września 2008
1980 224 7 stycznia 1998 1982 230-231 15 września 2009
1980 226 25 marca 2002 1983 232-233 25 czerwca 2010
1981 227 25 maja 2000 1983 238
1982 228-228 4 czerwca 1998 1983 239
1983 235 19 maja 2000 1983 238
1983 242-243 9 września 1999 1983 239
1984 252-253 5 listopada 1998 1983 240
1986 256-257 8 kwietnia 1999 1983 241
1987 226-263 6 grudnia 2002 1984 244
1990 268-269 31 maja 2001 1984 245
1990 270 8 marca 1999 1987 258-249
1990 271 15 października 2000 1987 264-265

Wagony techniczne[edytuj]

Wagon techniczny
Wagon szkoleniowy
Wagon turystyczny
Rodzaj wagonu Nazwa wagonu Rok powstania
Pług lemieszowy 5N 1956[69]
Pług wirnikowy 2N 1955[69]

Tabor techniczny

  • Star 266 (żuraw wypadkowy)
  • Star 266 (sieciowy)
  • Star 266 (dźwig)
  • Jelcz 317 (wywrotka)
  • Ursus C 360
  • Ursus C 360
  • Autosan H6 (pogotowie torowe)

Wagon szkoleniowy

Rodzaj wagonu Nazwa wagonu Liczba składów
Szkoleniowy Konstal 805Na 2

Wagon historyczny[edytuj]

Rodzaj wagonu Nazwa wagonu Rok powstania Historia
Turystyczny Konstal 5N – Mocno zmodyfikowany 1993[69] Mimo bogatej historii zakładu, brak jest właściwego taboru historycznego. Jego namiastką jest wagon turystyczny powstały w warsztacie MZK Toruń. Jest on częściowo odkryty przy wejściach. Można rezerwować przejazd po istniejących liniach. Czasem jest także włączany do ruchu w sezonie letnim (obowiązuje osobna opłata). Wagon historyczny był eksponowany na placu Teatralnym w sezonie letnim w 2006 roku, mieszcząc tam kawiarnię. Od września 2007 roku wagon historyczny z okazji starań Torunia o miano Europejskiej Stolicy Kultury stał na Rynku Staromiejskim, jednak w 2011 roku wrócił na stałe do zajezdni. W czerwcu 2014 roku brał udział w otwarciu nowej linii na Bielany.

Wagony – kasacja lub sprzedaż[edytuj]

Typ wagonu Zdjęcie Liczba wagonów Rok kasacji
tabor z okresu niemieckiego  ?  ?
Konstal 2N1, 2N2, 2ND  ? lata 90.
803N MZK Torun Tramwaj – Konstal 102Na tram nr 209 in Toruń Aug 1990 – Flickr – sludgegulper 10 ostatni 1999
805Na Tramwaj 805Na w Toruniu na pętli Wschodnia 12 po dostarczeniu wszystkich zamówionych składów niskopodłogowych

Wygląd tramwajów[edytuj]

W Toruniu w okresie międzywojennym tramwaje były koloru żółtego, dopiero po wojnie zmieniono barwę wagonów na krem i czerwień (kremowe były elementy na wysokości okien).

Na początku latach 70. XX wieku na tory wyjechały pierwsze tramwaje przegubowe typu 803N i też były kremowo – czerwone (krem występował na wysokości okien i na dolnych elementach wozu). Pierwszy wagon 805Na, który stanowi obecnie najliczniejszą grupę w taborze pojawił się na ulicach miasta w 1980 roku i również był w dwóch barwach: krem i czerwień.

Od 2007 roku po Toruniu kursują zmodernizowane składy typu 805NaND w kolorystyce żółto-niebieskiej (kolor żółty ma symbolizować kolorystyczny powrót do korzeni, a niebieski nawiązuje do barw Torunia).

Od października 2014 roku MZK posiada 12 niskopodłogowych składów typu swing. Nawiązanie kolorystyczne jest inne niż w tramwajach 805NaND. Kolor niebieski symbolizuje niebo, a żółty promienie słoneczne. Kolorystyka dla nowego taboru została wybrana w drodze konkursu przez mieszkańców Torunia, a zaprojektowali ją studenci Wydziału Sztuk Pięknych UMK w Toruniu[70].

Wygląd tramwajów w Toruniu
Konstal 805Na
Trójczłonowy skład – Pesa Swing 122NbT
Skład szkoleniowy (Konstal 805Na)
Pięcioczłonowy skład – Pesa Swing 122NbT


Zajezdnia[edytuj]

 Osobny artykuł: Zajezdnia tramwajowa w Toruniu.

Remonty torowisk[edytuj]

Żółta tabliczka boczna z przebiegiem zmienionej trasy

Podczas remontów torowisk tramwajowych w Toruniu, wprowadza się następujące praktyki:

  • czasowe zmiany tras tramwajowych
  • zawieszenie linii
  • zastępcza komunikacja autobusowa, linie 50, 51, 52, 53[71]. Najczęściej numeracja komunikacji zastępczej wygląda następująco:
    • linia autobusowa numer 50 zastępuje różne linie tramwajowe
    • linia autobusowa numer 51 zastępuje linię tramwajową numer 1
    • linia autobusowa numer 52 zastępuje linię tramwajową numer 2
    • linia autobusowa numer 53 zastępuje linię tramwajową numer 3
  • żółta tabliczka: zmiana trasy
  • żółta tabliczka boczna z przebiegiem trasy

Zasilanie trakcji tramwajowej[edytuj]

Trakcja tramwajowa zasilana jest standardowym napięciem dla polskich sieci tramwajowych, dostarczana przez 3 podstacje:

Nazwa stacji
Lokalizacja (ulica)
zachodnia Broniewskiego
wschodnia Wschodnia
centralna Przy Kaszowniku
rezerwowy punkt sterowania Sienkiewicza

W latach 2014 - 2015 zmodernizowano stacje trakcyjne zasilania dla całej sieci tramwajowej w Toruniu. Modernizowano i rozbudowo wtedy trzy podstacje, tj. „Zachodnia”, „Wschodnia” i „Centralna”. Prace remontowe kosztowały ponad 8,5 mln zł[72].

System Informacji Pasażerskiej[edytuj]

Tablica Systemu Informacji Pasażerskiej na placu św. Katarzyny

W lutym 2014 roku rozpoczął się montaż pierwszych słupów SIP na przystankach tramwajowych. System Informacji Pasażerskiej, który za pomocą tablic świetlnych pokazuje pasażerom rzeczywisty czas przyjazdu tramwajów na przystanki, został uruchomiony w czerwcu 2014 roku. W systemie przewidziano zainstalowanie 27 jednostronnych tablic i 18 dwustronnych na 44 przystankach tramwajowych na terenie całego miasta[73]. Pojazdy szynowe zostały wyposażone w anteny satelitarne GPS, ustalające aktualne położenie wozu oraz adaptery GPRS przekazujące te informacje do centrum dyspozytorskiego, które mieści się przy ul. Sienkiewicza (zajezdnia tramwajowa). Systemem objętych zostało 33 wagonów[73].

Wagony objęte systemem SIP Liczba wagonów
121NbT/122NbT 17
805NaND 14
805Na 2

Oznaczenia toruńskich tramwajów[edytuj]

Herb miasta, numer boczny wozów i logo MZK Toruń
Herb Miasta Torunia i numer boczny wozu. W takiej konfiguracji występuje tylko na wagonach 805Na
Najnowsze oznaczenie, rok 2014. Występuje na nowych wagonach Swing
Logo MZK w Toruniu. Występuje na wagonach 805Na i 805NaND
Logo MZK w Toruniu. Występuje na nowych wagonach Swing
Herb Miasta Torunia. Występuje na wagonach 805Na, 805NaND i Swing


Linia tramwajowa łącząca Toruń z Bydgoszczą[edytuj]

Z pomysłem budowy linii tramwajowej między stolicami województwa wystąpił 2013 roku marszałek województwa kujawsko-pomorskiego. Tramwaj łączący oba miasta byłby elementem integracji obszaru metropolitalnego tychże miast. Zarówno w Bydgoszczy, jak i w Toruniu byłby on wpięty w obecną sieć tramwajową. Miałby to być typowy tramwaj z własnościami komunikacji miejskiej[74][75].

  • Długość torowiska – ok. 30 km
  • Czas przejazdu – ok. 50 min
  • Prędkość wozów – ok. 100 km/h
  • Trasa – wzdłuż drogi krajowej numer 80
  • Liczba przystanków – 8

Projekt znajduje się we wstępnej fazie przygotowań, stąd brakuje jeszcze szczegółów dotyczących budowy i kosztów całego przedsięwzięcia. Decyzję musi poprzedzić szereg analiz i opracowań, od zbadania zasadności ekonomicznej aż po rozwiązania techniczne (np. most na rzece Wiśle w Fordonie)[76].

Oznaczenia toruńskiej komunikacji[edytuj]

Znak informacyjny
Tramwajowy rozkład jazdy
Przystankowe oznakowanie linii autobusowych
Tablica informacyjna z nazwą przystanku


Patroni toruńskich tramwajów[edytuj]

Pod koniec 2017 roku władze Torunia planują nazwać nowe tramwaje (Pesa Swing i Pesa Swing Duo) imionami i nazwiskami słynnych torunian[77].

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Witold Urbanowicz, Toruń z przetargiem na projekty budowy i modernizacji tras tramwajów, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2017-02-03] (pol.).
  2. http://www.torun.pl/pl/miasto/transport-publiczny/komunikacja-miejska/rozklad-jazdy-komunikacji-miejskiej.
  3. MZK (pol.). mzk-torun.pl.
  4. a b c d e f g h Walczak-Więcławska A., 95 lat w służbie toruńczyków, Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, Toruń 1986.
  5. Walczak-Więcławska A., 95 lat w służbie toruńczyków, Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, Toruń 1986, Dane ze strony MZK Toruń.
  6. Historia.
  7. 60 lat torunskich tramwajow elektrycznych. 1959.
  8. 60lat torunskich tramwajów elektrychnych. 1959.
  9. 60 lat toruńskich tramwajów elektrycznych, Warszawa 1959, s. 55.
  10. 60 lat toruńskich tramwajów elektrycznych, s. 56.
  11. http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/34400,torun-tramwaj-na-torunskiej-starowce-.html.
  12. http://nowosci.com.pl/114083,Na-tramwaj-beda-tu-dlugo-czekac.html.
  13. Tramwajem na toruński JAR (pol.). nowosci.com.pl. [dostęp 2013-12-16].
  14. Toruń postawi na tramwaje. Dzięki UE (pol.). infotram.pl. [dostęp 2009-09-08].
  15. http://www.kurierkolejowy.eu/aktualnosci/19690/Pierwszy-w-historii-tramwaj-dojechal-na-UMK-w-Toruniu.html.
  16. Toruńskie swingi w komplecie. Tuzin niskopodłogowych tramwajów na torach (pol.). nowosci.com.pl. [dostęp 2015-06-09].
  17. RUCH NA DROGACH (pol.). torun.pl. [dostęp 2015-03-13].
  18. Nowy węzeł przesiadkowy Toruń Miasto oficjalnie otwarty - Nowości - Dziennik Toruński, Toruń, Kujawy i Pomorze - aktualności, informacje, artykuły, wydarzenia., nowosci.com.pl [dostęp 2016-06-14].
  19. Toruń wybrał przebieg tramwaju na JAR [dostęp 2017-10-04] (pol.).
  20. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2017-10-04].
  21. Zmiany w komunikacji | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2016-06-14].
  22. Toruń z przetargiem na projekty budowy i modernizacji tras tramwajów [dostęp 2017-10-04] (pol.).
  23. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2017-10-04].
  24. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2017-10-04].
  25. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2017-10-04].
  26. Roboty torowe - zmiany w komunikacji | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2017-10-04] (pol.).
  27. Toruń miasto dobrych połączeń, 2015.
  28. http://mzk-torun.pl/newsy-na-glownej/petla-uniwersytet.
  29. Majowe zmiany w komunikacji (pol.). torun.pl. [dostęp 2015-05-06].
  30. Torowisko w al. Solidarności (kiedyś Nowickiego) zostało zlikwidowane w 1991 roku po likwidacji linii na Chełmińskie Przedmieście, a odbudowane w 2014 podczas budowy nowej linii na Bielany
  31. Linia tramwajowa na JAR. Wykopy przed wielką inwestycją [WIZUALIZACJE] - Nowości - Dziennik Toruński, Toruń, Kujawy i Pomorze - aktualności, informacje, artykuły, wydarzenia., nowosci.com.pl [dostęp 2016-09-04].
  32. Rozwój komunikacji tramwajowej w latach 2007–2013.
  33. Tramwajem prosto na Bielany.
  34. Dziennik Toruński NOWOŚCI.
  35. „Toruń: Rusza budowa linii tramwajowej na Bielany” [dostęp 2013-03-11].
  36. http://www.transport-publiczny.pl/wiadomosci/torun-dwie-nowe-linie-tramwajowe-do-2020-r-2842.html.
  37. Tramwaj za kilka lat pojedzie na os. JAR w Toruniu (pol.). pomorska.pl. [dostęp 2015-02-20].
  38. Unia Europejska przesadza nas do tramwajów (pol.). [dostęp 2014-11-08].
  39. Tramwajem na toruński JAR, „nowosci.com.pl” [dostęp 2017-10-04] (pol.).
  40. Tramwajem na JAR | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2017-10-04] (pol.).
  41. m, Nowa linia tramwajowa ma powstać w centrum Torunia [warianty], „pomorska.pl” [dostęp 2017-10-04] (pol.).
  42. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2017-10-04].
  43. http://www.transport-publiczny.pl/mobile/ambitne-plany-rozwoju-komunikacji-zbiorowej-w-toruniu-796.html.
  44. http://www.mmtorun.pl/artykul/tramwajem-do-portu-drzewnego-mozliwe.
  45. Artur Olewiński, Toruń: Pięć wariantów dla zajezdni tramwajowej, „nowosci.com.pl” [dostęp 2017-10-04] (pol.).
  46. ), Na jakim etapie przygotowań jest obecnie nowa linia tramwajowa we wschodnim Toruniu, „torun.naszemiasto.pl”, 20 maja 2016 [dostęp 2017-10-05] (pol.).
  47. Wybrana Trasa Wschodnia | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2015-12-07].
  48. http://bitcity.kujawsko-pomorskie.pl/aktualnosci/35-ralizacja-projektu/106-monitoring.
  49. a b http://www.projekt-tramwajowy.torun.pl.
  50. http://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20140624/TORUN01/140629562.
  51. http://torun.wyborcza.pl/torun/1,48723,15032263,Zbuduja_wezel_przy_dworcu_Torun_Miasto_za_54_7_mln.html.
  52. http://nowosci.com.pl/313697,Negocjacje-prezydenta-i-marszalka-o-przebudowie-pl-Rapackiego.html.
  53. Nowa linia tramwajowa nr 8. Dodatkowe kursy MZK (pol.). nowosci.com.pl. [dostęp 2014-10-11].
  54. http://infotram.pl/text.php?id=62914.
  55. Ostatni duży swing jest już w Toruniu (pol.). torun.gazeta.pl. [dostęp 2015-01-08].
  56. W Toruniu jest już 10 nowoczesnych swingów z Pesy (pol.). torun.gazeta.pl. [dostęp 2015-05-05].
  57. a b MZK Toruń: Tramwaje dwukierunkowe w komplecie (pol.). mzk-torun.pl, 2015-12-24. [dostęp 2015-12-24].
  58. „Kto podbije Toruń – Pesa czy Solaris?” [dostęp 2013-08-23].
  59. „Tramwaje Pesy trafią do Torunia” [dostęp 2013-10-02].
  60. Toruń z umową na tramwaje z PESY! [dostęp 2013-12-18].
  61. http://torun.wyborcza.pl/torun/1,79568,16207601,Al__Solidarnosci_otwarta__W_srode_pojada_tramwaje.html?order=najfajniejsze_odwrotnie.
  62. 12 Swing w Toruniu. (pol.). mzk-torun.pl, 2015-06-09. [dostęp 2015-06-09].
  63. Komplet pięcioczłonowych Swingów w Toruniu (pol.). infotram.pl. [dostęp 2015-01-08].
  64. Marcin Behrendt Toruń chce zamówić kolejne tramwaje. Pesa już gotowa.
  65. Swingiem bez pętli (pol.). torun.pl. [dostęp 2015-04-08].
  66. Toruń nie tylko ze Swingami, ale też z nowym wozem wieżowym, transport-publiczny.pl, 31 grudnia 2015 [dostęp 2016-01-02].
  67. http://mzk-torun.pl/newsy-na-glownej/tramwaje-zmodernizowane-galeria-zdjec.
  68. toruńskie tramwaje. Torun: 2009, s. 204.
  69. a b c http://seba.rail.pl/tkmkm/tabor_tech.php.
  70. http://bitcity.torun.pl/aktualnosci/54-wybierz-wygląd-nowych-tramwajów.html.
  71. http://tkmkm.xn.pl.
  72. http://www.bitcity.torun.pl/aktualnosci/49-poznaliśmy-wykonawcę-kontraktu-na-zadanie-4.html.
  73. a b http://www.projekt-tramwajowy.torun.pl/index.php?nr=8&kat_glowna=1.
  74. Marszałek łączy Toruń z Bydgoszczą tramwajem (pol.). nowosci.com.pl. [dostęp 2013-12-16].
  75. Jedzie tramwaj z Torunia (pol.). express.bydgoski.pl. [dostęp 2013-12-16].
  76. Tramwaje pojadą z Torunia do Bydgoszczy? (pol.). infotram.pl. [dostęp 2013-03-20].
  77. Magistrat podchwycił pomysł „Nowości” nadania nowym tramwajom nazw osób związanych z Toruniem, nowosci.com.pl [dostęp 2015-12-07].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]