Kwas foliowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Witamina B9)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kwas foliowy
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Kryształy kwasu foliowego
Kryształy kwasu foliowego
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C19H19N7O6
Masa molowa 441,41 g/mol
Wygląd żółtopomarańczowe kryształy w kształcie igieł[3]
Identyfikacja
Numer CAS 59-30-3
PubChem 6037[4]
DrugBank DB00158[5]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC B03BB01

Kwas foliowy, witamina B9organiczny związek chemiczny z grupy witamin B. Jego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa folium, oznaczającego „liść”.

W organizmie człowieka jest syntezowany przez bakterie jelitowe[8], a jego biologicznie aktywną formą jest kwas lewomefoliowy (5-MTHF).

Występowanie[edytuj]

Występuje w żywności w postaci folianów (soli kwasu foliowego), dlatego często termin witamina B9 utożsamia się z całą grupą związków (ustalono, że może istnieć teoretycznie około 150 rozmaitych form kwasu foliowego; w przyrodzie jest ich nieco mniej, bo około 20 rodzajów).

Znajduje się w warzywach liściowych, głównie w szpinaku[8], ale także w sałacie, kapuście, brokule, szparagu, kalafiorze, brukselce, oraz w mniejszych ilościach w pomidorach, grochu, fasoli, soczewicy, soi, buraku, słoneczniku, orzechach, drożdżach piwowarskich, wątrobie, żółtku jaja, pszenicy, pomarańczach, bananach i awokado.

W wielu krajach (nie w Polsce) kwasem foliowym wzbogaca się chleb.

Rola w organizmie[edytuj]

Kwas foliowy reguluje wzrost i funkcjonowanie komórek; wpływa dodatnio na układ nerwowy i mózg, decyduje o dobrym samopoczuciu psychicznym; zapobiega uszkodzeniom cewy nerwowej u płodu, ma pozytywny wpływ na wagę i rozwój noworodków; bierze udział w zachowaniu materiału genetycznego i przekazywaniu cech dziedzicznych komórek, reguluje ich podział; usprawnia funkcjonowanie układu pokarmowego, uczestniczy w tworzeniu soku żołądkowego, zapewnia sprawne działanie wątroby, żołądka i jelit; jest czynnikiem antyanemicznym, pobudza procesy krwiotwórcze, czyli powstawanie czerwonych krwinek; chroni organizm przed nowotworami (szczególnie rakiem macicy).

W celu oceny spożycia folianów z różnych źródeł FAO i WHO wprowadziły pojęcie równoważnika folianów (DFE, ang. dietary folate equivalents). Przyjmuje się, że 1 μg syntetycznego kwasu foliowego, obecnego w spożytej żywności wzbogaconej, dostarcza 1,7 μg równoważnika folianów, a w formie suplementu diety pobranego na czczo – 2 μg równoważnika folianów[9].

Skutki niedoboru i profilaktyka[edytuj]

  • zahamowanie wzrostu i odbudowy komórek w organizmie
  • mała ilość czerwonych ciałek we krwi, tak zwana niedokrwistość megaloblastyczna (makrocytowa)[8]
  • uczucie przemęczenia i kłopoty z koncentracją
  • stany niepokoju, lęku, depresja, nadmierna drażliwość
  • bezsenność, roztargnienie, problemy z pamięcią
  • zaburzenia w trawieniu i we wchłanianiu składników odżywczych, niedożywienie, biegunka, zmniejszony apetyt, obniżona masa ciała[8]
  • stany zapalne języka oraz błony śluzowej warg, bóle głowy, kołatanie serca, przedwczesna siwizna
  • u dzieci i młodzieży zahamowanie wzrostu.

Prawidłowa podaż kwasu foliowego jest niezwykle istotna u kobiet w ciąży. Suplementacja kwasu foliowego w trakcie ciąży między innymi redukuje prawdopodobieństwo wystąpienia rozszczepu kręgosłupa u płodu – poważnej wady rozwojowej mogącej powstać około trzeciego tygodnia ciąży[10].

W celu profilaktyki wad cewy nerwowej u płodu zaleca się przyjmowanie 0,4 mg kwasu foliowego dziennie, przez okres - począwszy co najmniej miesiąc przed planowanym zapłodnieniem, aż do 12 tygodnia ciąży[11]. W praktyce, ze względu na duży odsetek ciąż nieplanowanych, zaleca się, aby wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, przyjmowały stale doustną suplementację kwasu foliowego w dawce 0,4 mg. U kobiet, które urodziły już jedno dziecko z wadą cewy nerwowej, zaleca się profilaktykę dawką 5 mg kwasu foliowego na dobę.

Skutki nadmiaru[edytuj]

Zwiększone dawki kwasu foliowego mogą powodować: bezsenność, rozdrażnienie, depresję, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, skórne reakcje alergiczne (wysypka, zaczerwienienie, swędzenie), w rzadkich przypadkach skurcz oskrzeli. Ponadto nadmiar kwasu foliowego w czasie ciąży zwiększa ryzyko zachorowania przez dziecko na astmę[12].

Wchłanianie przez organizm[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Farmakopea Polska IX. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2011, s. 4574. ISBN 9788388157776.
  2. W. Doroszewski (i in.): listny – Słownik języka polskiego. [dostęp 2013-06-28].
  3. a b c d e CRC Handbook of Chemistry and Physics. William M. Haynes (red.). Wyd. 95. Boca Raton: CRC Press, 2014, s. 3-278, 5-172. ISBN 9781482208689.
  4. Kwas foliowy – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  5. Kwas foliowy (DB00158) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  6. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VI. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2002, s. 1176. ISBN 83-88157-18-3.
  7. Kwas foliowy (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-05-28].
  8. a b c d Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 211. ISBN 8371832400.
  9. Ewa Sicińska, Joanna Wyka. Spożycie folianów w Polsce na podstawie pismiennictwa z ostatnich 10 lat (2000-2010). „Roczn. PZH”. 2011, 62, Nr 3, 247 – 256. s. 248. 
  10. Mulinare J, Cordero JF, Erickson JD, Berry RJ. Periconceptional use of multivitamins and the occurrence of neural tube defects. „JAMA”. 260 (21), 1988. DOI: 10.1001/jama.1988.03410210053035. PMID: 3184392. 
  11. Ciąża - kwas foliowy, Medycyna Praktyczna
  12. Whitrow et al. Effect of Supplemental Folic Acid in Pregnancy on Childhood Asthma: A Prospective Birth Cohort Study. „American Journal of Epidemiology”. 170 (12), s. 1486–1493, 2009. DOI: 10.1093/aje/kwp315. PMID: 19880541. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.