Olesno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Olesno.
Olesno
Ratusz
Ratusz
Herb Flaga
Herb Olesna Flaga Olesna
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat oleski
Gmina Olesno
gmina miejsko-wiejska
Data założenia przed 1226
Prawa miejskie 1275
Burmistrz Sylwester Piotr Lewicki
Powierzchnia 15,1 km²
Wysokość 240 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

9 648[1]
638,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 34
Kod pocztowy 46-300
Tablice rejestracyjne OOL
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Olesno
Olesno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olesno
Olesno
Ziemia 50°52′30″N 18°25′00″E/50,875000 18,416667Na mapach: 50°52′30″N 18°25′00″E/50,875000 18,416667
TERC
(TERYT)
1608034
SIMC 0932293
Urząd miejski
Pieloka 21
46-300 Olesno
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Rynek
Kościół Bożego Ciała
Kościół św. Michała
Kościół ewangelicki Krzyża Chrystusowego

Olesno (śl. Òleszno[2], niem. Rosenberg) – miasto w woj. opolskim, siedziba gminy Olesno i powiatu oleskiego. Historycznie leży na Górnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. częstochowskiego. Położone jest nad rzeką Stobrawą. Stacja kolejowa Olesno Śląskie.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 9 648 mieszkańców[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Polską nazwę Olesno oraz niemiecką Rosenberg w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Istnieje dokument erekcyjny kościoła św. Michała wydany w 1226 r. przez biskupa wrocławskiego Wawrzyńca. Potwierdzono w nim fakt istnienia w Oleśnie komory celnej. W XIII w. miasto było we władaniu książąt wrocławskich. Przed 1294 r. miasto zostało ponownie przejęte przez książąt opolskich. W 1327 r. książę Opola i Olesna Bolko II uznał zwierzchnictwo czeskie. W 1396 r. miasto posiada wojewoda krakowski Spytko z Melsztyna. W 1450 r. nowy właściciel Olesna książę Bernard Niemodlińsko Strzelecki, odnowił prawa lokacyjne miasta. W 1532 r. miasto będące w posiadaniu właścicieli prywatnych (rodzin Beesów i von Geschinów) znalazło się w granicach monarchii habsburskiej. W XVII-XVIII w. liczne kataklizmy nękające mieszkańców - klęski żywiołowe i zniszczenia wojenne. W 1708 r. panująca w mieście epidemia dżumy pozostawiła przy życiu jedynie 90 mieszkańców.

W 1742 r. Olesno wraz z większością Śląska zostało włączone do państwa pruskiego. Od 1816 r. Olesno było miastem powiatowym w rejencji opolskiej, grającym rolę potężnego ośrodka gospodarczego i kulturalnego. W 1848-1849 burzliwe wydarzenia Wiosny Ludów przeszły także przez tereny miasta. Wg danych z 1905 r. językiem ojczystym 56% mieszkańców był niemiecki, a niemal 35% polski; ponad 6% zadeklarowało dwujęzyczność.

W latach 1919-1921 Olesno było rejonem działań powstańczych i walk plebiscytowych. W pobliżu Olesna w czerwcu 1919 r. miały miejsce przygotowania do wybuchu tzw. powstania oleskiego mającego poprzedzać wybuch I powstania śląskiego. W plebiscycie górnośląskim 20 marca 1920 r. 3286 głosujących opowiedziało się za pozostaniem miasta w granicach Niemiec, zaś 473 osoby - za przyłączeniem do Polski.

W trakcie wojny znajdowały się tutaj filie obozu Stutthof. W 1945 r. do miasta wkroczyły wojska Armii Czerwonej i władzę przejęła administracja polska. Od 1958 r. rozpoczęło działalność Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Oleskiej. Popularyzuje kulturę ziemi oleskiej, tradycję folklorystyczną i etnograficzną regionu. Od 1966 r.wydaje rocznik Głos Olesna. Od 1992 r. Olesno utrzymuje partnerskie kontakty z niemieckim miastem Arnsbergiem. W 1999 r. przywrócono miastu funkcję powiatu.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

  • kościół fil. pw. św. Michała, ul. Kościelna, zbudowany w 1374 r. - poł. XIV w. z fundacji księcia Władysława Opolskiego, poł. XVII w., 1856 r. Murowany, wielokrotnie przebudowywany. Obecnie z cechami gotyckimi i barokowymi. Portal gotycki z XIV/XV wieku, ołtarz wczesnobarokowy, w prezbiterium dekoracja stiukowa z 1657 r. Otoczony murem z arkadką i bramą
  • plebania - wikarówka, ul. Kościelna 1, z poł. XVII, 1826 r.
  • kościół odpustowy pw. św. Anny, ul. Gorzowska 3, zbudowany w 1518 roku, l. 1668-1670; to obiekt sakralnych zabytków budownictwa drewnianego. Do głównej nawy dobudowano w latach 1668-1670 pięć kaplic usytuowanych na rzucie gwiazdy. Konstrukcja zrębowa na podmurowaniu. W ołtarzu głównym XVI-wieczne rzeźby. W nawie głównej, na belce tęczowej, rzeźbiona figura z XVII wieku. Wiele innych elementów starego wyposażenia liturgicznego, późnogotyckiego i późnorenesansowego. Ołtarz został skradziony. Do dnia dzisiejszego odzyskano tylko kilka figur. To co możemy oglądać, to replika
  • kościół ewangelicki, ul. Henryka Brodatego 1, z l. 1851-1853 - połowy XIX w.; wypisany z księgi rejestru
  • kaplica pw. św. Franciszka z Asyżu, przy dawnym szpitalu św. Anny, ul. Wielkie Przedmieście 2, z 1909 r.
  • cmentarz żydowski, z pocz. XIX w.: ruiny domu przedpogrzebowego, ogrodzenie
  • ratusz, obecnie muzeum, Rynek 20, zbudowany w 1826 r., w miejscu starszego z XVII wieku. Usytuowany w jednym z narożników czworobocznego rynku, z czasów lokacji. W 1945 roku spalony, odbudowany bez charakterystycznego wysokiego dachu z wieżą
  • mury obronne, z XIV/XV w., pozostałości po rozebraniu w XVII w., ul. Lompy,, wypisane z księgi rejestru
  • dom - kamienica barokowa, ul. Jaronia 7, z poł. XVIII w.; dwutraktowa, z sienią przelotową, nie ma osi. Elewacja frontowa trójosiowa, szczyt ujęty spływami, zwieńczony półkoliście

inne zabytki:

  • stara synagoga
  • synagoga
  • kościół parafialny pw. Bożego Ciała, obecny, zbudowany w 1913 roku, murowany, wzniesiony na miejscu poprzedniego drewnianego z XVII i XVIII wieku, który został przeniesiony do Gronowic. (Ostatnio spłonął).
  • pozostałości zespołu dworskiego z XIX w. w Oleśnie - Świercze: oficyna, czworak, spichlerz, wozownia - obecnie mieszkania i magazyny, pozostałości parku.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkola
    • Publiczne Przedszkole nr 3 (z Oddziałem Integracyjnym)
    • Publiczne Przedszkole nr 4
  • Szkoły podstawowe
  • Gimnazja
  • Szkoły ponadgimnazjalne
    • Zespół Szkół w Oleśnie, I Liceum Ogólnokształcące im. Lotników Polskich w Oleśnie
    • Zespół Szkół Ekonomicznych i Ogólnokształcących im. Mikołaja Kopernika w Oleśnie
    • Zespół Szkół Zawodowych im. Józefa Lompy w Oleśnie

Instytucje muzyczne i kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Dom Kultury
  • Muzeum im. Jana Nikodema Jaronia
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
  • Młodzieżowe Studium Muzyki Rozrywkowej

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Szlaki komunikacyjne:

Stacja kolejowa Olesno Śląskie.

Połączenia autobusowe obsługiwane są przez PKS Lubliniec, PKS Wieluń, PKS Kluczbork, PKS Opole, PKS Łódź, PKS Częstochowa, PKS Głogów oraz firmy prywatne, (dworzec autobusowy oraz wszystkie przystanki na terenie Olesna i powiatu oleskiego podlegają pod PKS Lubliniec).
Olesno posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Opolem, Częstochową, Łodzią, Lublińcem, Kluczborkiem, Wieluniem, Sieradzem i in.[5]

W 2011 otwarto oficjalnie sanitarne lądowisko przy ul. Klonowej.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Znani mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.. stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-06].
  2. Nazwa śląska za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. Użyto rozszerzonej wersji alfabetu proponowanego przez Grzegorza Wieczorka oraz Towarzystwo Piastowania Śląskiej Mowy "Danga" - wymowa Łoleszno
  3. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.28.
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 30.12.2012]. s. 82-83.
  5. PKS Lubliniec. 26.06.2011. [dostęp 2012-06-15].
  6. 6,0 6,1 Olesno.pl - Partnerstwo

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]