Grzegorz Korczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grzegorz Korczyński
właśc. Stefan Jan Kilanowicz

Grzegorz
Grzegorz Korczyński
generał broni generał broni
Data i miejsce urodzenia 17 czerwca 1915
Brzeziny
Data i miejsce śmierci 22 października 1971
Algier
Przebieg służby
Lata służby od 1942 (Armia Ludowa)
Główne wojny i bitwy wojna domowa w Hiszpanii,
II wojna światowa
Późniejsza praca ambasador PRL w Algierii
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu II klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych Krzyż Partyzancki Złoty Krzyż Zasługi Medal "Za waszą wolność i naszą" Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal za Warszawę 1939-1945 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny" Srebrny Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny" Brązowy Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny" Srebrny Medal "Za zasługi dla obronności kraju" Brązowy Medal "Za zasługi dla obronności kraju" Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Złota Odznaka „Za zasługi w zwalczaniu powodzi” Złote odznaczenie im. Janka Krasickiego Order Lenina Medal 100-lecia urodzin Lenina (ZSRR) Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” (ZSRR) Medal „Za wyzwolenie Warszawy” Medal jubileuszowy 30-lecia Radzieckiej Armii i Marynarki Wojennej (ZSRR)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Grób Grzegorza Korczyńskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Grzegorz Jan Korczyński, właśc. Stefan Jan[1] Kilanowicz, ps. „Grzegorz” (ur. 17 czerwca 1915 w Brzezinach, zm. 22 października 1971 w Algierze[2]) – polski działacz komunistyczny, generał broni Wojska Polskiego, funkcjonariusz organów bezpieczeństwa (MBP) i szef Zarządu II Sztabu Generalnego WPwywiadu wojskowego PRL.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci ojca w 1932 przerwał naukę w VII klasie gimnazjum. Pracował jako pracownik fizyczny, goniec, korepetytor i urzędnik. Z ostatniej pracy – w szpitalu przy ul. Karowej w Warszawie – został zwolniony po konflikcie z przełożonymi. Na początku 1937 roku wyjechał do Hiszpanii, gdzie brał udział w wojnie domowej, walcząc po stronie republikańskiej w brygadach międzynarodowych.

W sierpniu 1942 przerzucony z Francji do Polski wraz z grupą Dąbrowszczaków przez dowódcę Gwardii Ludowej Bolesława Mołojca. Od 1942 członek PPR i GL, dowódca oddziału GL im. Tadeusza Kościuszki działającego na południowej Lubelszczyźnie. Władysław Gomułka w swoich pamiętnikach stwierdzał, że „zdobył sobie sławę najlepszego dowódcy wśród dowódców oddziałów partyzanckich w całym kraju”[3].

14 września 1942 jego oddział zniszczył urządzenia kolejowe w Szastarce, rozbroił policjanta i skonfiskował z kasy pieniądze. Następnego dnia zniszczył urządzenia na stacji w Rzeczycy, a następnie podpalił pociąg wojskowy jadący na wschód (spłonął wówczas transport z silnikami lotniczymi) i rozbił niemiecki samochód na drodze Rzeczyca-Potok, zdobywając broń i amunicję. 24 września stoczył pod Szwedami zwycięską walkę z kompanią niemieckiej żandarmerii (zginęło 10 żandarmów, a 7 zostało rannych; gwardziści stracili 1 zabitego i 1 rannego). 9 października 1942 zniszczył w Trzydniku urząd gminny, pocztę i mleczarnię, uwolnił z aresztu jedną osobę i skonfiskował pieniądze i maszynę do pisania, a następnie, w nocy z 9 na 10 października zaatakował więzienie w Kraśniku i uwolnił kilkudziesięciu więźniów, w tym blisko związanego z oddziałem aktywistę PPR Edwarda Marszałka. 14 października stoczył potyczkę z Niemcami pod Łysakowem. Między listopadem 1942, a lutym 1943 we wsi Ludmiłówka i jej okolicach w powiecie kraśnickim Grzegorz Korczyński, i podlegli mu komunistyczni partyzanci z Gwardii Ludowej, zamordowali około 100 Żydów (głównie kobiet i dzieci). Zbrodnia miała charakter rabunkowy[4][5]. Fakt ten został na początku lat 50. wykorzystany jako pretekst do aresztowania Grzegorza Korczyńskiego.

 Osobny artykuł: pogrom w Ludmiłówce.

27 lipca 1943 pod Modliborzycami partyzanci z Grupy Operacyjnej GL „Grzegorza” wciągnęli w zasadzkę kilka niemieckich samochodów osobowych, zabijając kilkunastu Niemców wracających z Lublina z narady prowadzonej przez Hansa Franka, w tym kreishauptmanna Adama i innymi urzędnikami hitlerowskimi z Biłgoraja; samochody spalono[6]. W 1944 był dowódcą obwodu lubelskiego Armii Ludowej. W 1945 dokonywał pacyfikacji wiosek na terenie Lubelszczyzny, uznanych za współpracujące z antykomunistyczną partyzantką niepodległościową.

Od 15 marca 1946 do 5 września 1948 pełnił funkcję pomocnika ministra w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego do spraw operacyjnych (miał nadzór nad pracą Departamentu I, Wydziału I Samodzielnego, Zarządu Informacji, Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Głównego Urzędu Cenzury). W 1947 był zastępcą do spraw bezpieczeństwa dowódcy Grupy Operacyjnej „Wisła” podczas Akcji „Wisła”. Aresztowany 21 maja 1950 przez grupę operacyjną Biura Specjalnego MBP i po 4 latach śledztwa oskarżony i skazany w dniu 22 maja 1954 na dożywocie m.in. za mordy na ludności polskiej i żydowskiej.

MBP zamierzała także wykorzystać materiał dowodowy, aby skłonić Korczyńskiego do zeznań przeciwko Władysławowi Gomułce. Więziony w latach 1950–1956. 24 grudnia 1954 Sąd Najwyższy zmienił wyrok na 15 lat więzienia, na wolność wyszedł na fali politycznej „odwilży” w kwietniu 1956. Na wniosek Generalnej Prokuratury Sąd Najwyższy postanowieniem z 10 listopada 1956 wznowił postępowanie oraz uchylił wyrok skazujący, uzasadniając uchylenie tym, że śledztwo prowadzone było przez organa BP w sposób tendencyjny, a aresztowanie pod zarzutem szpiegostwa było spowodowane „chęcią wymuszenia od niego zeznań obciążających Władysława Gomułkę”. Podczas śledztwa stosowano wobec Korczyńskiego przymus fizyczny i psychiczny. Postanowieniem Prokuratora Generalnego z dnia 12 stycznia 1957 śledztwo przeciwko niemu umorzono[7].

Od końca grudnia 1956 do lipca 1965 szef Zarządu II Wywiadowczego Sztabu Generalnego WP – wywiadu wojskowego. Wiceminister obrony narodowej w latach 1965–1971. Od 1965 Główny Inspektor Obrony Terytorialnej, od 1968 w stopniu generała broni. W wydarzeniach marcowych w 1968 należał do wewnątrzpartyjnego stronnictwa „partyzantów” Mieczysława Moczara. W grudniu 1970 dowodził oddziałami Wojska Polskiego, pacyfikującymi demonstracje robotnicze na Wybrzeżu, był jednym z głównych odpowiedzialnych za masakry robotników w czasie tamtych wydarzeń i został za to usunięty z zajmowanych stanowisk, a następnie wysłany jako ambasador do Algierii. Zmarł tam 22 października 1971, według oficjalnej wersji z powodu zatrucia amebą (nieoficjalnie mówiono o samobójstwie, wypadku lub zabójstwie).

Działacz PPR i PZPR. W latach 1959–1971 członek Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1961–1971 poseł na Sejm PRL III, IV i V kadencji.

Pochowany w Alei Zasłużonych Cmentarza Komunalnego (d. Wojskowego) na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie uczestniczyli m.in. członkowie Biura Politycznego KC PZPR: minister obrony narodowej gen. broni Wojciech Jaruzelski oraz sekretarz KC PZPR Mieczysław Moczar, a także były I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka. W imieniu kierownictwa MON gen. Korczyńskiego pożegnał wiceminister obrony narodowej gen. dyw. Józef Urbanowicz.

Jego brat, Jerzy Kilanowicz, również był działaczem komunistycznym, oficerem GL-AL i funkcjonariuszem UB.

Przebieg służby od 1944[edytuj | edytuj kod]

  • 26 lipca 1944 – komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej w Lublinie.
  • 1 października 1944 – komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej w Warszawie.
  • 4 kwietnia 1945 – szef Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku.
  • 8 czerwca 1945 – oddelegowany do pracy w Rządowej Komisji Walki z Bandytyzmem.
  • 15 marca 1946 – pomocnik ministra bezpieczeństwa publicznego ds. operacyjnych.
  • 6 września 1948 – odwołany z Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i przeniesiony do dyspozycji Departamentu Personalnego Ministerstwa Obrony Narodowej.
  • 17 sierpnia 1949 – przeniesiony do rezerwy.
  • sierpień 1949 – dyrektor administracyjny Centrali Handlowej Przemysłu Drzewnego.
  • 21 maja 1950 – aresztowany.
  • 22 maja 1954 – skazany na dożywocie m.in. za „mordowanie ludności żydowskiej”, także w związku ze sprawą Władysława Gomułki.
  • 24 grudnia 1954 – wyrok dożywocia decyzją Sądu Najwyższego zostaje zamieniony na 15 lat więzienia.
  • 25 kwietnia 1956 – zwolniony z więzienia.
  • 7 listopada 1958 – szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP.
  • 8 lipca 1965 – szef Głównego Inspektoratu Obrony Terytorialnej i jednocześnie wiceminister obrony narodowej.
  • 10 marca 1971 – odwołany.
  • 4 kwietnia 1971 – ambasador nadzwyczajny i pełnomocny PRL w Algierii.
  • 22 października 1971 – zmarł w Algierii w niewyjaśnionych okolicznościach.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski: Rzecz o dowolności dowodów zbrodni. marzec, kwiecień 2006. [dostęp 2013-07-03]. s. 95.
  2. Hasło w encyklopedii PWN. [dostęp 2014-09-07].
  3. Władysław Gomułka: Pamiętniki t. II, s. 134, BGW 1994, ISBN 83-7066-552-7
  4. Piotr Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza: droga do władzy (1941–1944). Warszawa: Fronda, 2006, s. 178–182. ISBN 83-60335-75-3.
  5. Marek Jan Chodakiewicz, Piotr Gontarczyk, Leszek Żebrowski: Tajne oblicze GL-AL i PPR: dokumenty. T. 2. Warszawa: „Burchard Edition”, 1997, s. 61–64. ISBN 83-904446-7-4.
  6. Jerzy Ślaski: Polska Walcząca t. III, Warszawa 1999, s. 1094.
  7. Informacje w BIP IPN. [dostęp 2014-09-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. III, s. 292.
  • M. J. Chodakiewicz, P. Gontarczyk, L. Żebrowski: oprac. Tajne oblicze GL-AL, PPR. Dokumenty, Burchard Edition, t. II, Warszawa 1997.
  • J. B. Garas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942-1945, Warszawa 1971.
  • J. Ślaski: Polska Walcząca, t. II i III, Warszawa 1999.
  • P. Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941-1944 Warszawa 2003.
  • W. Czyżewski: Barwy życia i walki, część II, Wydawnictwo Projekt, Warszawa 2000.
  • J. Eisler: Grudzień ’70, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995.
  • H. P. Kosk: Generalicja Polska, tom I, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1999.
  • J. Królikowski: Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990 Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]