Jedwabne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jedwabne
Kościół św. Jakuba
Kościół św. Jakuba
Herb
Herb Jedwabnego
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat łomżyński
Gmina Jedwabne
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Krzysztof Moenke
Powierzchnia 11,47 km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

1732[1]
151,00 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 86
Kod pocztowy 18-420
Tablice rejestracyjne BLM
Położenie na mapie gminy Jedwabne
Mapa lokalizacyjna gminy Jedwabne
Jedwabne
Jedwabne
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jedwabne
Jedwabne
Ziemia 53°17′10″N 22°18′09″E/53,286111 22,302500Na mapach: 53°17′10″N 22°18′09″E/53,286111 22,302500
TERC
(TERYT)
3202707014
Urząd miejski
ul. Żwirki i Wigury 3
18-420 Jedwabne
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jedwabne w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Jedwabne w Wikisłowniku
Strona internetowa

Jedwabnemiasto w woj. podlaskim, w powiecie łomżyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jedwabne. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Według danych z 30 czerwca 2012 roku, miasto miało 1732 mieszkańców.

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii św. Jakuba Apostoła. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Jedwabne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Jedwabnem pojawiła się w roku 1455. Wieś Jedwabne powstała w wyniku akcji osadniczej prowadzonej przez księcia mazowieckiego Janusza I Starszego. Wieś powstała na terenie niestałej osady, Jedwabne siedliska, nad rzeczką Wiźnicą, na szlaku Wizna – Kubra. Założycielem wsi najprawdopodobniej był podsędek wiski Jan Bylica, ze Ślubowa w ziemi zakroczymskiej podpisujący się „Johannes Bylica de Jedwabne subiudex terrestis Visnensis”. Staraniem Jana Bylicy powstał tu w 1417 roku pierwszy drewniany kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, Świętego Jakuba i Wszystkich Świętych wzmiankowany w dokumentach z roku 1448. Wieś Jedwabne do 1680 roku należała do rodziny Jedwabińskich, a po śmierci ostatniego z Jedwabińskich, wieś przeszła w ręce Kraszewskich.

W roku 1736 właścicielem wsi został stolnik łomżyński Antoni Rostkowski. Z jego inicjatywy 17 lipca 1736 r. król August III nadał dla Jedwabnego magdeburskie prawa miejskie i prawo na odbywanie cotygodniowych targów w niedzielę oraz pięciu jarmarków w roku. W tym okresie Jedwabne posiadało wybudowany w latach 1737–1738 drewniany kościół z dwuwieżową fasadą, oraz synagogę wybudowaną około 1770 roku. W 1777 roku, płacąc 20 000 zł, nowym właścicielem Jedwabnego został Stanisław Rembieliński, sekretarz gabinetowy króla Stanisława Augusta, chorąży i poseł ziemi wiskiej. Pod koniec XVIII wieku powstały w Jedwabnem fabryki sukna. W 1851 r. w Jedwabnem pracowało już 17 warsztatów tkackich, zatrudniających 36 robotników i pod względem wartości produkcji Jedwabne zajmowało w Królestwie 11 miejsce. W 1862 roku w Jedwabnem zainstalowanych było 11 mechanicznych i 13 ręcznych krosien. Zakłady podupadły po powstaniu styczniowym. 8 kwietnia 1909 roku Kazimierz Skarżyński sprzedał jedwabieński majątek Aleksandrze Marcinkowskiej.

W okresie I wojny światowej Jedwabne było miejscem bardzo zaciekłych walk pozycyjnych, pozostałością których jest niemiecki cmentarz wojskowy w Jedwabnem i w Orlikowie.

W maju 1918 roku właścicielami dóbr zostali Helena i Henryk Prusowie. W kwietniu 1936 roku część nieruchomości dóbr majątku Jedwabne przeniesiona została na córkę i zięcia Heleny Prus, Irenę i Ferdynanda Hartwigów.

Proboszczem Jedwabnego był od 1931 do lipca 1940 roku ks. Ryszard Marian Szumowski, aresztowany przez NKWD i skazany na śmierć w Mińsku w styczniu 1941.

2 września 1939 r. miasto zajęły wojska niemieckie, jednak ostatecznie Jedwabne zostało zaanektowane przez Związek Radziecki w końcu miesiąca. Działalność rozpoczęły wówczas polskie organizacje podziemne, a oddział partyzancki stacjonujący na uroczysku Kobielne uległ rozbiciu przez Rosjan[2]. 22 czerwca 1941 Jedwabne zostało zajęte przez Niemców. 10 lipca 1941 miasto stało się miejscem mordu co najmniej 340[3] Żydów przez Polaków. Po wojnie aresztowano i skazano dziesięciu uczestników zbrodni. W 60. rocznicę pogromu odsłonięto pomnik pomordowanych.

Po reformie rolnej w roku 1944 ziemie majątku Jedwabne rozparcelowano, a dworek przejęto na cele kulturalne gminy Jedwabne.

W 2012 r. z granic miasta wyłączono obszar 199,21 ha (miejscowości Kajetanowo, Biczki, Kosaki-Turki)[4].

Honorowi Obywatele Jedwabnego[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-19].
  2. Relacja o ataku radzieckim na uroczysko Kobielne ukazała się w książce J. T. Grossa „W czterdziestym nas matko na Sybir zesłali. Polska a Rosja 1939-42” (wybór i opracowanie: Jan Tomasz Gross, Irena Grudzińska-Gross. Londyn: Aneks 1983). W latach 80. prof. Tomasz Strzembosz zbierał relacje z okresu okupacji radzieckiej i napisał na jej temat kilka prac.
  3. Według szacunków Instytutu Pamięci Narodowej.
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 158, poz. 937).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]