Wizna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wizna
Herb
Herb Wizny
Kościół św. Jana Chrzciciela z 1500 roku
Kościół św. Jana Chrzciciela z 1500 roku
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat łomżyński
Gmina Wizna
Liczba ludności 1300
Strefa numeracyjna (+48) 86
Kod pocztowy 18-430
Tablice rejestracyjne BLM
SIMC 0410086
Położenie na mapie gminy Wizna
Mapa lokalizacyjna gminy Wizna
Wizna
Wizna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wizna
Wizna
Ziemia 53°11′40″N 22°23′00″E/53,194444 22,383333Na mapach: 53°11′40″N 22°23′00″E/53,194444 22,383333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Wiznawieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie łomżyńskim, w gminie Wizna.

Miejscowość jest siedzibą gminy Wizna.

Była miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Bożejewo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii św. Jana Chrzciciela. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Piątnica.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Kościół na ilustracji z 1870
Dzwonnica przy kościele
kaplica katolicka z 1889 r.
Kaplica na cmentarzu katolickim
Pomnik poległych żołnierzy grupy operacyjnej „Narew”
Wielki mural przedstawiający żołnierzy kapitana Władysława Raginisa na ścianie jednego z domów w Wiźnie. To odwzorowanie autentycznego zdjęcia wykonanego 10 września 1939 roku.

Etymologia nazwy wsi jest niezwykle trudna do ustalenia. Przy obecnym stanie wiedzy niemożliwe jest jej wyjaśnienie na gruncie języków słowiańskich. Być może pochodzi od staropruskiego słowa wizene – "rozmaryn" lub od niem. Wiese(n) – "łąka" ("łąki")[2].

Historia Wizny[edytuj | edytuj kod]

XI - XV wiek

Położony nad Narwią gród w Wiźnie od XI wieku strzegł wschodniej granicy Mazowsza przed najazdami Jaćwingów i Galindów, a także kontrolował drogę prowadzącą z Mazowsza w kierunku Grodna. Była to w tym czasie najdalej wysunięta pozycja piastowska w kierunku Jaćwieży, która leżała niemal dokładnie w połowie odległości między Łomżą a Tykocinem (wzdłuż brzegów Narwi). Był to najczęściej wspominany w dokumentach tego czasu gród wschodniego Mazowsza. Gród był zbudowany z drewna przekładkowego wypełnionego gliną, obłożonego kamieniami i zwieńczonego ostrokołem. W XII wieku książę Bolesław nadał prawo spławiania towarów Narwią z Wizny do Makowa. W 1145 wielki książę kijowski Wsewołod II Olegowicz przeprowadził zwycięską kampanię w Polsce, występując po stronie Władysława II, który prowadził ówcześnie działania zbrojne przeciw Bolesławowi IV. W rezultacie tych wydarzeń polski gród Wizna odszedł do Rusi Kijowskiej - za cenę oddania właśnie tego grodu Bolesław zdołał nakłonić Rusinów do porzucenia sojuszu z Władysławem. Gród często był obiektem ataków Jaćwingów, Prusów i Litwinów. W 1286 roku gród wiski zajęli Litwini, którzy z niego prowadzili ataki przeciwko Krzyżakom. Książę Bolesław II mazowiecki po przymierzu z Litwinami przypieczętowanym małżeństwem z córką litewskiego księcia Trojdena, pozostawił w ich posiadaniu Wiznę, mimo protestów Krzyżaków. Gdy w 1294 roku Krzyżacy zdobyli i zburzyli gród w Wiźnie, książę Bolesław samodzielnie odbudował gród w roku 1296 i obsadził go swoją załogą. Od tej pory Wizna zaczęła stawać się centrum oddzielnej dzielnicy książęcej, w której od około roku 1340 rządził Siemowit IV.

Na podgrodziu około 1370-1373 roku lokowano na prawie książęcym, tj. polskim, osadę o charakterze miejskim. W 1379 roku stała się stolicą ziemi wiskiej, która graniczyła z Prusami i Litwą. W roku 1382 mazowiecki książę Siemowit IV zastawił Wiznę z całą kasztelanią Zakonowi Krzyżackiemu za 7000 florenów. Na podgrodziu mieszczącym osadę około 1390 roku został wzniesiony pierwotny kościół pod wezwaniem św. Marka. Osada ta została zniszczona przez pożar związany z napadem Litwinów w 1392 roku. W 1401 roku książę Siemowit IV wykupił zastaw od Krzyżaków. W tym też czasie odbudowano drewniany kościół na podgrodziu.

W 1435 roku nowa osada założona na północ od podgrodzia otrzymała prawo miejskie chełmińskie w związku z czym rozplanowano istniejący do dzisiaj rynek z siatką ulic. W XIV wieku na terenie dawnego piastowskiego grodu zbudowano nowy drewniany zamek z murowaną bramą. Zamek ten odnowiono około 1490 roku i wtedy prawdopodobnie powstał od strony majdanu gotycki kamienno-cegalny budynek o 3 metrowych ścianach[3]. W 1495 roku miasto wraz z ziemią wiską inkorporowano do Korony Królestwa Polskiego.

XVI - XVIII wiek

W 1525 roku zakończono budowę późnogotyckiego kościoła pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, który ufundowała księżna Anna Mazowiecka.

W Wiźnie przebywały Anna Jagiellonka i królowa Bona Sforza. Po śmierci króla Zygmunta Augusta w kościele św. Jana złożono trumnę z ciałem króla w drodze konduktu z Knyszyna do Krakowa. W 1603 roku zamek w Wiźnie spalił się. Znaczenie Wizny spadło wraz z rozwojem Łomży. W 1710 roku król August II Mocny nadał miastu prawo do organizowania dodatkowych jarmarków. Po III rozbiorze w 1795 roku Wizna została włączono do Królestwa Prus jako część Departamentu białostockiego.

XIX - XX wiek

Na mocy postanowień Pokoju w Tylży, Wizna w latach 1807-1815 wchodziła w skład Księstwa Warszawskiego i jego Departamentu łomżyńskiego. Od 1815 roku na mocy postanowień Kongresu wiedeńskiego obradującego po przegranej Napoleona Bonaparte, Wizna wraz z innymi terenami została zagarnięte przez Rosję.

W 1860 roku Wizna miała 2573 stałych mieszkańców.

Wizna stała się częścią odrodzonego państwa polskiego w 1919 roku. W 20-leciu międzywojennym liczba ludności wynosiła ponad 3000 mieszkańców. W 1932 roku w Wiźnie odsłonięto pomnik mieszkańców poległych w obronie Polski w wojnie z bolszewikami.

W 1939 roku w okolicy Wizny znajdował się jeden z punktów polskiej linii obronnej opartej o rzekę Narew. Wizna, a raczej położona na wschód od niej przeprawa przez Narew, była niezwykle ważnym punktem strategicznym. Niedaleko rozegrała się bitwa znana jako obrona Wizny.

Information icon.svg Osobny artykuł: obrona Wizny.

Dowódcą odcinka był kapitan Władysław Raginis. Walki o Wiznę trwały od 7 do 10 września. Punkt oporu w okolicach Wizny jest nazywany Polskimi Termopilami. 720 Polaków odpierało atak liczącego 42 tys. żołnierzy XIX korpusu pancernego dowodzonego przez generała Heinza Guderiana. Niedostateczne wsparcie artyleryjskie i nasycenie pozycji własną piechotą i bronią przeciwpancerną pozwoliło Niemcom szturmować poszczególne obiekty i niszczyć je przy użyciu ładunków wybuchowych. Oddziały polskie broniły się z dużym bohaterstwem, opóźniając marsz niemieckiego korpusu. Symbolem oporu stał się dowódca odcinka, który po kapitulacji ostatniego schronu nie opuścił bronionej pozycji, wysadzając się granatem. Polscy żołnierze poddali się dopiero po tym, jak Guderian zagroził rozstrzelaniem jeńców wojennych.

W czasie II Wojny światowej cała ludność żydowska została wymordowana przez Niemców. Nie ma już w Wiźnie synagogi, która stała obok dzisiejszej szkoły.

W 1944 roku wojska niemieckie wysadziły w powietrze gotycki kościół św. Jana Chrzciciela.

W latach 1975-1999 Wizna wchodziła w skład Województwa łomżyńskiego.

Zabytki i inne obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • kościół parafialny św. Jana Chrzciciela ukończony około 1525 roku w stylu późnogotyckim, fundacji księżnej Anny Mazowieckiej. Trójnawowy, orientowany, ze schodkowym szczytem. We wnętrzu fragment barokowego epitafium rodzeństwa Pawła i Krystyny Rakowskich zmarłych w 1608 roku. Kościół został wysadzony przez Niemców w 1944 roku i odbudowany w latach 1950-1959 pod kierunkiem konserwatora Władysława Paszkowskiego, nr rej.: 11 z 22.05.1952
  • dzwonnica barokowa z około 1650 roku, nr rej.: 15 z 22.05.1952
  • kaplica katolicka z 1889 roku, ul. Jana Pawła II/Czarnieckiego, nr rej.: A-524 z 5.12.1994
  • cmentarz katolicki z pocz. XIX w., nr rej.: 341 z 15.10.1987
  • cmentarz żydowski w Wiznie
  • kaplica z 1929 r., nr rej.: jak wyżej
  • zamczysko w Wiźnie z pozostałościami wałów grodu wczesnopiastowskiego z XI wieku, grodu książąt mazowieckich z XIII wieku oraz zamku z XV wieku, nr rej. 341 dnia 15.10.1985 r.
  • teren części miasta, nr rej.: 75 z 26.11.1956
  • krzyż przy ulicy Czarnieckiego

Transport[edytuj | edytuj kod]

KS Skra Wizna[edytuj | edytuj kod]

W Wiźnie funkcjonuje Klub Sportowy Skra Wizna. Początki tej drużyny sięgają 1955 roku. To właśnie wtedy powstał LZS Wizna, który, według doniesień z tamtego okresu, postawił na piłkę siatkową. Spadkobiercą pierwszego w Wiźnie klubu sportowego po wojnie była jednosekcyjna, zajmująca się wyłącznie piłką nożną Skra. Założycielami LZS Skra Wizna w 1993 roku byli: Leszek Klepacki, Jerzy Janczewski, Sławomir Olszewski i Andrzej Dobroński. Nazwa zespołu została wymyślona przez Wiesława Domurata, a herb zaprojektowany w 2010 roku przez Bartosza Grabowskiego.

Od początku 2001 roku funkcjonuje jako Klub Sportowy Skra Wizna. Wśród kibiców upowszechnianą nazwą jest WKS (skrót od Wiski Klub Sportowy). Klub rozgrywa swoje mecze na stadionie miejskim przy ul. Kombatantów (trybuna 150 krzesełek + 150 miejsc stojących), natomiast jego siedziba znajduje się w budynku pod adresem pl. kpt. Raginisa 35 w Wiźnie. Barwy klubu to czerwony i niebieski. SKRA posiada trzy oddziały – Seniorów, Juniorów i Trampkarzy. Największym sukcesem drużyny było awansowanie do IV Ligi Podlaskiej w 2008 roku. Od sezonu 2010/2011 zmaga się z przeciwnikami w A Klasie grupy podlaskiej.

Przypisy

  1. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 39.
  2. Zbigniew Babik, Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich, Kraków, 2001, ISBN 83-7052-597-0
  3. Informacja o zabytku Wizna-grodzisko

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]