Stawiski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stawiski
Herb
Herb Stawisk
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat kolneński
Gmina Stawiski
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Marek Waszkiewicz
Powierzchnia 13,28 km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

2419[1]
182,15 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 86
Kod pocztowy 18-520
(poczta: Stawiski)
Tablice rejestracyjne BKL
Położenie na mapie gminy Stawiski
Mapa lokalizacyjna gminy Stawiski
Stawiski
Stawiski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stawiski
Stawiski
Ziemia 53°22′47,10″N 22°09′17,80″E/53,379750 22,154944Na mapach: 53°22′47,10″N 22°09′17,80″E/53,379750 22,154944
TERC
(TERYT)
3202706054
Urząd miejski
pl. Wolności 13/15
18-520 Stawiski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Widok na kościół od strony rynku

Stawiskimiasto w woj. podlaskim, w powiecie kolneńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Stawiski. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Miasto jest położone nad rzeką Dzierzbią.

Według danych na dzień 30 czerwca 2012, miasto miało 2419 mieszkańców[1].

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii św. Antoniego Padewskiego. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Jedwabne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie wieś, założona przez Kurzątków herbu Awdaniec, którzy w latach 1407-1411 otrzymali puszczańskie włóki nad Dzierzbią. Wieś istniała jeszcze przed rokiem 1426. Należała ona do różnych właścicieli. Kolejno do: Radzanowskich, Niszczyckich, Grabowieckich, Wegierskich, Zamoyskich herbu Grzymała, Skrodzkich, ponownie Zamoyskich, Drozdowskich, Karukowskich, Bikowskich i wreszcie w XX w. – Kisielnickich.

Staraniem Fortunata Zamoyskiego około 1688 r. uzyskała prawa miejskie. Wprowadzona wówczas zmiana nazwy na Fortunatowo nie utrzymała się. W latach 1870-1921 Stawiski nie posiadały praw miejskich.

Ośrodkiem rozplanowania miasta jest trapezoidalny rynek, który pierwotnie był placem targowym u zbiegu dróg z Łomży i Wizny. Przez zachodnią pierzeję rynku przebiegała szosa Warszawa-Suwałki. Jest to dawny trakt handlowy, stanowiący oś układu urbanistycznego. Południową zabudowę przyrynkową wypełnia kościół i dawny klasztor franciszkanów, sprowadzonych do Stawisk w 1688 r. Na południe od rynku znajduje się zespół budynków stacji pocztowej z 1828 roku. W południowo-zachodniej części miasta mieściła się murowana synagoga wzmiankowana w 1739 r., zburzona w 1942 roku. W budynku synagogi mieści się dziś kino i remiza strażacka. Zniszczeniu uległ również kirkut, położony za miastem. Nagrobki i sarkofagi usytuowane na niewielkim wzniesieniu przed wjazdem do miasteczka, pozapadały się w ziemię i pozarastały. W pobliżu szosy w stronę Łomży na terenie dawnego cmentarzyska, zwanego Mogiłki znajduje się grodzisko. Informuje o tym przydrożna płyta.

Budowę kościoła rozpoczęto w 1788 r. i ukończono go w latach 1813-1818 z wyjątkiem wież. Otwarty w 1822 r. W 1927 roku dobudowano wieże. Zostały zniszczone w czasie II wojny światowej i odbudowane w latach 1951-1952. Kościół późnobarokowy, bazylikowy, trójnawowy. W głównym ołtarzu znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z końca XVII w., zasuwany obrazem św. Józefa z I poł. XIX w. W zwieńczeniu widoczna jest płaskorzeźba Chrystusa. Po bokach stoją rzeźby św. Piotra i Pawła z 1954 r. Ołtarze boczne wykonane w I poł. XVIII w., a przebudowane w obecnym stuleciu. W kościele istnieje nagrobek Stanisława Kisielnickiego, klasycystyczny wykonany z gipsu w 1869 r.

Klasztor, obecnie plebania, został zbudowany w 1791 r. przez franciszkanów. Zostali oni usunięci ze Stawisk w 1867 r. za poparcie powstania styczniowego. Połowę budynku klasztornego przekształcono i przeznaczono na cele świeckie. Początkowo mieściły się w nim koszary, potem szkoła, a około 1935 r. przerobiono kilka cel piętra na salę teatralną. Wyburzono łącznik między klasztorem a kościołem.

Na pamiątkę walki o odzyskanie niepodległości w 1918 r. i walk w 1920 roku, wystawiono w 1924 r. na rynku, na cementowym cokole wizerunek Orła Białego rwącego się do lotu.

W czasie II wojny światowej na terenie miasta istniało getto żydowskie.

12 grudnia 1882 r. urodził się w Stawiskach Akiba Rubinstein, jeden z najwybitniejszych szachistów świata. W latach dwudziestych przeniósł się do Brukseli, gdzie zmarł 14 marca 1961 r.

W czasie Powstania Kościuszkowskiego, 1-2 lipca 1794 r. gen. A. Karwowski zorganizował obóz wojsk powstańczych, a następnie starł się z Prusakami pod Lachowem. Stawiski w 1812 r. strawił pożar. Odbudowane miasto stało się ośrodkiem słynącym z wyrobu kożuchów, sukna i kapeluszy. Czynne były również garbarnie i farbiarnie. Ponownie Stawiski zostały spalone w lipcu 1915 r. w czasie walk wojsk rosyjskich i pruskich. Pod Stawiskami stoczono bitwę z bolszewikami w lipcu 1920 r. W czasie II wojny światowej aktywnie działała placówka AK pod dowództwem kpt. Władysława Steczkowskiego „Biały Orzeł”

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Brama Kisielnickich

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola

  • Miejskiego Przedszkola w Stawiskach (ul. Cedrowska 1)

Szkoły Podstawowe

Gimnazja

Szkoły Ponadgimnazjalne

  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Stawiskach (ul. Smolniki 1)

Szkoły Filialne

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Szerzeniem kultury zajmuje się Gminny Ośrodek Kultury, w skład którego wchodzi Biblioteka Publiczna i jej filie znajdujące się w Porytem Włościańskiem i Romanach. Jednym z jego zadań jest organizacja różnego typu imprez o zasięgu gminnym. W GOK – u odbywają się m.in. Walentynki, Dzień Dziecka, Powitanie lata, Święto Niepodległości, Mikołajki. W Gminnym Ośrodku Kultury odbywają się również pokazy osiągnięć sekcji: tanecznej, szachowej, muzycznej, teatralnej oraz spotkania czytelnicze w bibliotekach oraz spotkania świetlicowe.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Stawiskach działa założona w 2008 r. drużyna piłkarska GKS Stawiski grająca w A-klasie.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Gminę Stawiski przebiega ważny szlak komunikacji drogowej, wiodący na Pojezierze Suwalsko-Augustowskie. Przez miasto przebiegają następujące drogi:

  • droga ekspresowa S61 - obwodnica omijająca miasto od zachodu i północnego - zachodu, stanowiąca fragment drogi krajowej nr 61 łączącej Warszawę z Augustowem;
  • droga wojewódzka 647 - kierunek Kolno, łącząca się z drogą S61 na węźle Stawiski;
  • droga wojewódzka 648 - kierunek Nowogród.

Znane osoby[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]