Pszów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pszów
Centrum Pszowa
Centrum Pszowa
Herb Flaga
Herb Pszowa Flaga Pszowa
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat wodzisławski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja rybnicka
Prawa miejskie 1954-1975 i ponownie od 1995 r.
Burmistrz Katarzyna Sawicka-Mucha
Powierzchnia 20,42 km²
Wysokość 311 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

14 262[1]
698 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 44-370
Tablice rejestracyjne SWD
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Pszów
Pszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pszów
Pszów
Ziemia 50°02′42,00″N 18°23′26,16″E/50,045000 18,390600
TERC
(TERYT)
2244515011
Urząd miejski
ul.Pszowska 532
44-370 Pszów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Pszów (niem. Pschow) – miasto w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim, historycznie na Górnym Śląsku.

Do 1954 roku Pszów był siedzibą gminy Pszów. Według podziału administracyjnego Polski w latach 1975–1998 Pszów należał do województwa katowickiego, najpierw jako dzielnica Wodzisławia Śląskiego, a od 30 grudnia 1994 roku[2] jako samodzielne miasto.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Administracyjnie w obrębie miasta Pszowa została wydzielona jedna dzielnica:

Dodatkowo można wyróżnić nazwy własne dla niektórych części Pszowa:

W Pszowie są cztery osiedla:

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest na najwyższym wzniesieniu Płaskowyżu Rybnickiego (311 m n.p.m.), w bliskim położeniu takich miast jak: Rybnik, Wodzisław Śląski, Racibórz, Radlin, Rydułtowy, Jastrzębie-Zdrój, Żory.

W Pszowie swoje źródła mają niewielka struga Sumina oraz rzeka Nacyna, dopływy Rudy.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[3] Pszów ma obszar 20,42 km², w tym:

Miasto stanowi 7,12% powierzchni powiatu wodzisławskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[4]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 14 035 100 7229 51,5 6806 48,5
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
687,3 354 333,3

Według danych z roku 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 1237,92 zł[3].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Według niemieckiego geografa oraz językoznawcy Heinricha Adamy nazwa miejscowości wywodzi się od polskiej nazwy "psa" -"von pies = Hund"[5]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najwcześniejszą wymienia ją w formie - "Pzów" podając jej znaczenie "Hunddorf" czyli po polsku "Wieś psów"[5]. Niemcy zgermanizowali nazwę na Pschow[5] w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zaskakująca wzmianka źródłowa pojawiła się w roku 973 dotycząca granic biskupstwa praskiego podająca nazwę plemienia Psouane. Wzmiankę tę niekiedy stara się powiązać z Pszowem. Niepodlegająca dyskusji wzmianka miejscowości Pschow pochodzi z roku 1265.

Kalendarium wydarzeń w Pszowie[edytuj | edytuj kod]

  • 1265 r. – występuje po raz pierwszy nazwa miejscowości w formie „Psov”, 20 stycznia Pszów uzyskuje lokację jako wieś książęca na prawie niemieckim, pierwszym wolnym sołtysem został Richulf;
  • 1293 r. – został wybudowany pierwszy drewniany kościółek pod wezwaniem Świętego Krzyża;
  • ok. 1350 r. – wybudowano murowany kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych;
  • ok. 1380 r. – rycerz Czetrycz dzierżawił dobra pszowskie;
  • 1506 r. – Pszów przeszedł na własność dzierżawcy Bartłomieja Zdara z Chobolic;
  • ok. 1544 r. – właścicielem Pszowa został Wacław Siedlicki z Choltic, właściciel ten starał się wprowadzić luteranizm;
  • 1628 r. – umowny koniec reformacji w Pszowie – powrót katolicyzmu;
  • 1667 r. – Anna Wilkowa, mieszkanka Pszowa, została skazana na śmierć przez spalenie na stosie w Raciborzu jako czarownica;
  • 1682 r. – dziedzicem Pszowa został baron Krzysztof Welczek;
  • 1692 r. – pierwsza wzmianka potwierdzająca istnienie szkoły w Pszowie;
  • 1696 r. – najstarsza wiadomość o karczmie w Pszowie;
  • 1719 r. – właścicielem Pszowa został Jan Bernard Welczek z Wielkiego Dębieńska;
  • 1722 r. – sprowadzono kopię obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej;
  • 1743–1746 r. – budowa późnobarokowego kościoła pod wezwaniem Narodzenia Matki Boskiej, rozwój ruchu pielgrzymkowego;
  • ok. 1769 r. – wieś stała się własnością Jana Karola Lichnowskiego;
  • 1788 r. – Pszów został sprzedany hr. Wilhelmowi Adolfowi Lichnowskiemu;
  • 1802–1803 r. – eksploatacja gipsu szklanego, produkcja wapna oraz potażu;
  • 1803 r. – dziedzicem Pszowa został Gustaw de Wrochem;
  • 1805–1807 r. – wybudowano pierwsze murowane probostwo;
  • 1806 r. – w Zawadzie odkryto źródła siarczane;
  • 1810 r. – został założony folwark „Wrzosy”;
  • 1811 r. – wybuch powstania chłopskiego w Pszowie, rozebrano drewniany kościółek Świętego Krzyża oraz zlikwidowano przyległy cmentarz;
  • 1812–1815 r. – w wojnie prusko-francuskiej z Pszowa zginęło 10 osób;
  • 1830 r. – wybudowano drogę prowadzącą z Wodzisławia przez Pszów, Krzyżkowice, Rzuchów do Raciborza;
  • 1832 r. – na rynku pszowskim postawiono figurę św. Jana Chrzciciela, wybudowano piec wapienniczy oraz parowy młyn do mielenia wapna, wydano pierwsze zezwolenie na eksploatację węgla dla Augustyna Ferdynanda Fritza;
  • 1843 r. – rozpoczęto eksploatację węgla pod nazwą „kopalni »Anna«”;
  • 1847 r. – rozpoczęto budowę pierwszej wieży na kościele;
  • 1848 r. – powstała samodzielna gmina Pszowskie Doły;
  • 1850 r. – zakończono budowę drugiej wieży na kościele;
  • 1855 r. – rozwój kopalni Anna – drążenie szybu „Jan”;
  • 1856 r. – wielki pożar strawił 21 domów i 22 stodoły;
  • 1858 r. – rozpoczęto budowę Drogi Krzyżowej oraz kaplicy pod wezwaniem Świętego Krzyża w obrębie kościelnego placu;
  • 1860 r. – właścicielem Pszowa został Ferdynand Jan Wit zwany Von Doeringiem, poświęcono miejsce pod nowy cmentarz (obecnie ulica Paderewskiego);
  • 1861 r. – wybudowano nową szkołę w Pszowie, ukazała się pierwsza monografia wsi w opracowaniu ks. Pawła Skwary i Augusta Wolczyka;
  • 1865 r. – wybudowano Zakład zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia Św. Karola Boromeusza;
  • 1867 r. – wieś została zakupiona przez Fryderyka Węgierskiego;
  • 1872 r. – powstał pierwszy Urząd Pocztowy;
  • 1882 r. – wybudowano pierwszą w Polsce napowierzchniową kolejkę liniową łączącą kopalnię „Anna” ze stacją kolejową w Rydułtowach
  • 1885 r. – wybudowano drogę prowadzącą z Czernicy prez Rydułtowy, Łapacz, Pszów do Wodzisławia;
  • 1901 r. – rozpoczęto budowę drogi łączącej Pszowskie Doły z Syrynią;
  • 1904 r. – hr. Jan Węgierski sprzedał majątek Pszów i Kokoszyce Bankowi Polskiemu w Poznaniu;
  • 1905 r. – rozpoczęto budowę osiedla patronackiego kopalni „ANNA” tzw. „Familoki”;
  • 1907 r. – powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Pszowie;
  • 1910 r. – został wybudowany Dom Gminny (obecny Urząd Miasta);
  • 1911 r. – rozpoczęto budowę kanalizacji w Pszowie (deszczówka);
  • 1914 r. – została wybudowana linia kolejowa z kopalni „Anna” do Olzy;
  • 1915 r. – poświęcono nowe miejsce na cmentarz na tzw. „Przymiarkach”;
  • 1922 r. – wraz z częścią Górnego Śląska, Pszów został włączony do Polski;
  • 1923 r. – zniesiono obszar dworski w Pszowie;
  • 1924 r. – została założona pierwsza apteka, powstał Klub Sportowy „Unia”;
  • 1927 r. – gmina Pszowskie Doły z powrotem została przyłączona do Pszowa;
  • 1929 r. – ukończono budowę i poświęcono Wielką Kalwarię Pszowską, oddano do użytku nową szkołę podstawową (obecnie Szkoła Podstawowa nr 1);
  • 1929 r. – powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Krzyżkowicach;
  • 1932 r. – wybudowano obecne probostwo;
  • 1934 r. – poświęcono nowo wybudowany kościół pod wezwaniem Serca Jezusowego w Krzyżkowicach;
  • 1935 r. – został wybudowany obecny stadion sportowy;
  • 1939 r. – ukazała się kronika Konstantego Kowola;
  • 1945 r. – odbudowano budynki zniszczone podczas działań drugiej wojny światowej, przystąpiono do regulacji ulic i placów;
  • 1950 r. – został oddana do użytku nowo wybudowana szkoła zawodowa pod nazwą Szkoła Przemysłowa Górnicza;
  • 1954 r. – Pszów otrzymał prawa miejskie;
  • 1967 r. – rozpoczął działalność Dom Kultury;
  • 1975 r. – terytorium Pszowa włączono do Wodzisławia Śląskiego;
  • 1994 r. – Pszów uzyskał ponownie prawa miejskie (30 grudnia);
  • 1997 r. – kościół NNMP został odznaczony tytułem i godnością Bazyliki Mniejszej;
  • 2001 r. – otwarcie sztucznego lodowiska;
  • 2003 r. – oddano do użytku miejską oczyszczalnię ścieków;
  • 2004 r. - połączenie KWK Anna z KWK Rydułtowy, powstaje Kopalnia Węgla Kamiennego Rydułtowy-Anna;
  • 2007 r. – obchody 100-lecia istnienia Ochotniczej Straży Pożarnej w Pszowie;
  • 2012 r. - wygaszenie Ruchu "Anna" kopalni Rydułtowy-Anna.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Tranzyt[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska w Pszowie jest mocno rozdrobniona.

Miasto należy do Międzygminnego Związku Komunikacyjnego (linie 221, 222, 224, 225, 226). Ponadto na teren miasta wjeżdżają linie trzech innych organizatorów: Zarząd Transportu Zbiorowego w Rybniku (linia 10), Urząd Miasta Wodzisław Śląski (linia C) Przedsiębiorstwo Komunalne Racibórz (linia 14) a także autobusy PKS Racibórz. Nie istnieje żadna forma integracji taryfowo-biletowej, ani żadne planowe skomunikowania pomiędzy autobusami różnych organizatorów.

Handel[edytuj | edytuj kod]

Miasto posiada własne targowisko miejskie.

Supermarkety[edytuj | edytuj kod]

Hotele[edytuj | edytuj kod]

  • Gościniec Pszowski (dawniej Hotel Miejski)[6], ul. Romualda Traugutta;
  • Hotel Sportowy[7], ul. Ignacego Jana Kraszewskiego 90.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Bazylika w Pszowie

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkola:
    • Przedszkole Publiczne nr 1 im. Misia Uszatka, os. Grunwaldzkie, ul. Juranda ze Spychowa 1,
    • Przedszkole Publiczne nr 2, os. Józefa Tytki 1,
    • Przedszkole Publiczne nr 3, ul. Generała Władysława Andersa 8,
    • Przedszkole Publiczne nr 4 (do 29 kwietnia 2009 r.: filia Przedszkola Publicznego nr 3), Krzyżkowice, ul. Armii Krajowej 50.
  • Szkoły podstawowe:
    • Szkoła Podstawowa nr 1 im. kpt. Lucjana Szenwalda ul. Romualda Traugutta 12,
    • Szkoła Podstawowa nr 2 z oddziałami integracyjnymi, ul. Karola Miarki 16,
    • Szkoła Podstawowa nr 3, Krzyżkowice, ul. Armii Krajowej 56.
  • Gimnazjum:
    • Gimnazjum, ul. Niepodległości 99[10].
  • Zespoły szkół:
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych (dawniej: Zespół Szkół Zawodowych), ul. Romualda Traugutta 32[11]:
      • Liceum profilowane,
      • Technikum,
      • Zasadnicza Szkoła Zawodowa.
  • Świetlica środowiskowa[12].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Ośrodek Kultury w Pszowie[13], ul. Romualda Traugutta 1;
  • Biblioteka Publiczna Miasta Pszowa (siedzib główna i dwie filie):
    • Biblioteka Publiczna ul. Romualda Traugutta 1,
  • Kino MOK Pszów, ul. Romualda Traugutta 1.

Instytucje publiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Ośrodki zdrowia:
    • NZOZ „Na lamżowcu” ul. księdza Pawła Skwary 41,
    • NZOZ „Vitamed” ul. generała Władysława Andersa 22,
    • „Provance” Niepubliczny zakład opieki stomatologicznej ul. Pszowska 479,
    • „Vita-dent” Niepubliczny zakład opieki zdrowotnej ul. Pszowska 479[14].
  • Policja:
    • Komisariat Policji ul. Paderewskiego 33.
  • Straż pożarna:
  • Poczta:
    • Urząd pocztowy ul. Pszowska 542,
      • filia Urzędu Pocztowego ul. generała Władysława Andersa[15].
  • Pomoc społeczna:
    • Ośrodek Pomocy Społecznej w Pszowie ul. Romualda Traugutta 48[16].

Stowarzyszenia działające w mieście[edytuj | edytuj kod]

  • Stowarzyszenie „Pomóżmy sobie”;
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Pszowie;
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Krzyżkowicach;
  • Towarzystwo Sportowe „Górnik Pszów”;
  • Ludowy Klub Sportowy „Naprzód 37” Krzyżkowice;
  • Towarzystwo Przyjaciół Pszowa:
    • Zespół Regionalny „Pszowiki”,
    • Sekcja Turystyki Rowerowej,
    • Konfraternia Rycerska Sua Sponte,
    • Koło Dzieci Niepełnosprawnych.
    • Zespół tańca z ogniem „Feniks”
  • Stowarzyszenie „Praworządność i rozwój”;
  • Miejski Uczniowski Klub Sportowy „Jedynka”;
  • Koło Gospodyń Wiejskich – Pszów;
  • Koło Gospodyń Wiejskich – Krzyżkowice;
  • Polski Związek Hodowców Gołębi Pocztowych – Koło Pszów;
  • Wojewódzki Związek Pszczelarzy – Koło Pszów;
  • Skat Klub Czarni Krzyżkowice;
  • Skat Klub OSP Pszów;
  • Stowarzyszenie Stanu Średniego;
  • Polski Związek Krótkofalowców Sekcja Pszów;
  • PCK Klub Honorowych Dawców Krwi przy KWK „Anna”;
  • Chór Mieszany „Cecilianum” Krzyżkowice;
  • Chór Mieszany „Cecylia” Pszów;
  • Zespół Kameralny „Ad libitum”;
  • Związek Harcerstwa Polskiego Komenda Hufca Ziemi Wodzisławskiej - Szczep SMOKI
  • Polski Związek Działkowców POD „Jedność”;
  • Polski Związek Działkowców POD „Przyszłość”;
  • Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Koło Miejskie;
  • Zespół taneczny „Diablo”;
  • Zespół taneczny „Tornado”;
  • Grupa teatralna „Desire”[17].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Sztuczne lodowisko w Pszowie

Na terenie miasta znajdują się następujące obiekty sportowe:

  • stadion Sportowy TS „Górnik Pszów” (płyta główna i 2 boiska treningowe);
  • boisko LKS „Naprzód 37” Krzyżkowice;
  • sztuczne lodowisko wraz z obiektami towarzyszącymi (korty tenisowe, skate park itp.);
  • sale sportowe oraz boiska szkolne przy wszystkich szkołach;
  • hala sportowa na terenie KWK Rydułtowy-Anna Ruch II;
  • korty do tenisa ziemnego;
  • oznakowane ścieżki rowerowe.

Trasy rowerowe[edytuj | edytuj kod]

szlak rowerowy żółty trasa rowerowa nr 316Y

  • Przebieg: OLZA – ODRA – ROGOWIEC – BLUSZCZÓW – BUKÓW – LUBOMIA – ŚWIATŁOWIEC – SZYBIK – ZAWADA – SYRYNKA – CZYŻOWICE – GORZYCE – UCHYLSKO – GORZYCZKI – TURZA ŚLĄSKA – TURZYCZKA – WODZISŁAW ŚLĄSKI
  • Kolor: żółty
  • Długość: 52km

szlak rowerowy niebieski trasa rowerowa nr 317N

  • Przebieg: RACIBORZ – KORNOWAC – KRZYŻKOWICE – PSZÓW – KOKOSZYCE – WODZISŁAW ŚLĄSKI – RADLIN
  • Kolor: niebieski
  • Długość: 16,5km

szlak rowerowy czarny trasa rowerowa 317S

  • Przebieg: PSZÓW – ZAWADA
  • Kolor: czarny
  • Długość: 3,7km

szlak rowerowy czerwony trasa rowerowa nr 320C

  • Przebieg: RYBNIK-ORZEPOWICE, OŚRODEK „KOTWICA” – ZEBRZYDOWICE – BLlZOWIEC – SKRAJ CZERNICY – RYDUŁTOWY – KRZYŻKOWICE – ŚWIATŁOWIEC
  • Kolor: czerwony
  • Długość: 22km

szlak rowerowy żółty trasa rowerowa nr 321S

  • Przebieg: SKRAJ RYDUŁTÓW – PSZOWSKIE DOŁY
  • Kolor: żółty
  • Długość: 2km

szlak rowerowy zielony trasa rowerowa nr 322Z

  • Przebieg: SKRAJ RYDUŁTÓW – KALWARIA – PSZOWSKIE DOŁY – SKRAJ KRZYŻKOWIC
  • Kolor: zielony
  • Długość: 5km

szlak rowerowy żółty trasa rowerowa nr 323Y (Szlak pielgrzymkowy)

  • Przebieg: PSZÓW – OS. BIERNACKIEGO – GŁOŻYNY – RADLIN – OBSZARY – JANKOWICE RYBNICKIE
  • Kolor: żółty
  • Długość: 17,4km[18]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny niebieski szlak krzyżkowicki (szlak przez Grodzisko Gołężyców)

  • Przebieg: GRABÓWKA – GRODZISKO GOŁĘŻYCÓW – KRZYŻKOWICE
  • kolor: niebieski
  • Długość: 6km

Honorowi obywatele oraz zasłużeni dla rozwoju miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasto Pszów posiada trzech honorowych obywateli. Są nimi:

  • Jan Paweł II – papież (od 28 lutego 1998 r.);
  • Henryk Rzodeczko – były długoletni Naczelnik Gminy Pszów (od 30 listopada 1945 r.);
  • ks. Infułat Lucjan Lamża – lekarz (od 26 czerwca 2008 r.).

Miasto nadaje również odznakę „Zasłużony dla rozwoju miasta Pszów”. Zostali nią dotychczas uhonorowani:

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]