1 Wileńska Brygada AK

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
1 Brygada AK
Historia
Państwo  Polskie Państwo Podziemne
Sformowanie 1944
Rozformowanie 1944
Nazwa wyróżniająca Wileńska
Dowódcy
Pierwszy Czesław Grombczewski „Jurand”
Działania zbrojne
Operacja Ostra Brama
Organizacja
Rodzaj wojsk partyzantka
Podległość Inspektorat A
Zgrupowanie nr 2

1 Wileńska Brygada Armii Krajowej – polski oddział partyzancki Okręgu Wilno Armii Krajowej.

Formowanie brygady[edytuj]

Na początku 1943 por. Czesław Grombczewski ps. „Jurand” z rozkazu Dowództwa AK zorganizował oddział miejski w Wilnie. 20 stycznia 1944 roku oddział wyszedł w teren. W Żamelach koło Bujwidz doszło do połączenia oddziału z plutonem por. Wihelma Dietmajera i sierż. Mariana Piątka. W taki sposób powstała działająca w północnej części Inspektoratu A 1 Wileńska Brygada Partyzancka pod dowództwem por. „Juranda”[a].

Mieszkańcy Bujwidz i okolicznych wsi walczyli w szeregach brygady jako 8 kompania bujwidzka i w lipcu 1944 roku wyzwalali Wilno. Żołnierze oddziału brali udział m.in. w bitwie pod Majkunami w okolicach Bujwidz.

W osadzie Balinogródek (lit. Balingradas)(lit.) nad Wilią znajduje się cmentarz żołnierzy Armii Krajowej, gdzie został pochowany m.in. Henryk Wołodźko ps. „Łada” z 1 Wileńskiej Brygady AK. W lipcu 1944 roku brygada liczyła ok. 500 partyzantów[1].

Działania partyzanckie[edytuj]

Pod koniec lutego pluton brygady przeszedł na teren Inspektoratu BC w okolice Podbrodzia i Swięcian. Tam wspólnie z oddziałem „Błyskawicy” i plutonu „Rakoczego”[b] przeprowadził akcję likwidacji bandy rabunkowej. 7 marca 1 Brygada dokonała ataku na konwój samochodów niemieckich w Powidakach, a 10 marca powtórzyła akcję na szosie mejszagolskiej. Podobnie działano 15 marca we dworze Europa.

Kilka dni później patrol konny brygady starł się z obławą przeciwpartyzancką organizowaną przez Litwinów. 20 marca w Antokolcach brygada stoczyła potyczkę z oddziałem litewskim gen. Plechavicziusa. Wycofując się brygada została przyparta z dwóch stron do Wilii. Mimo okrążenia, przeprawiono się na promie w okolicach wsi litewskiej Surmańce przez Wilię i oderwano się od Litwinów.

31 marca[c], działając bez rozpoznania, zaatakowano bunkier kolejowy w Rykontach[d]. Akcja zakończyła się fiaskiem. Bunkra nie zdobyto. Rannemu partyzantowi Henrykowi Balbasie „Kondorowi”, litewscy żołnierze rozbili głowę i przekazali stronie niemieckiej.

4 kwietnia patrol brygady stoczył potyczkę z patrolem niemieckim koło Porubanek, a 6 kwietnia zwiad konny walczył z partyzantką sowiecką w Skorbucianach. 11 kwietnia na szosie lidzkiej zorganizowano zasadzkę na kolumną samochodową[2].

25 kwietnia w okolicach Wierchbezdanka koło Bezdan zorganizowano zasadzkę na tabor batalionu niemiecko-własowskiego. W toku walki poległo 10 Niemców i kilkunastu własowców. Zdobyto 2 rkm, 12 kb typu Mauser, 30 kb pochodzenia holenderskiego, 9 dwukonnych podwód. Oswobodzono też jeńców rosyjskich. Niektórzy z nich uciekli do lasu, reszta została razem z rozbrojonymi Niemcami i własowcami[3].

30 kwietnia pluton z brygady rozbił oddział niemiecki stacjonujący w szkole w Ławaryszkach. Akcją dowodził Roman Żebryk „Korab”. Niemcy poddali się. Zdobyto automat, 11 kb, 2 skrzynie granatów ręcznych, buty, mundury i hełmy. W trakcje wycofywania się z akcji w okolicach wsi Koniuchy, pluton został ostrzelany przez patrol sowieckich partyzantów. Podczas strzelaniny został zabity jeden partyzant. Następnego dnia 1 Brygada odparła atak bandy rabunkowej[3].

Po tej akcji 1 Brygada przeszła do Inspektoratu BC[3].

Struktura i obsada personalna[edytuj]

Dowództwo[4]

  • dowódcy:
kpt. Czesław Grombczewski ps. „Jurand”[e]
por. Roman Korab-Żebryk „Korab”[f]
  • lekarz − Jan Rymian ps. „Pean”
  • poczet dowódcy − st. sierż. Maurycy Palenko ps. „Strug”

Pododdziały[4]

  • oddział zwiadowczy
„Fakir”
Sławomir Słubicki ps. „Prus”
  • pluton karabinów maszynowych − Hojan „Szary”
  • 1kompania − ppor. Stanisław Stachowicz ps. „Sławicz”,
  • 2 kompania − ppor. Zygmunt Kondratowicz ps. „Zetka”,
  • 3 kompania − por. Roman Korab-Żebryk ps. „Korab”[g]
  • 4 kompania − ppor. Wirgiliusz Szuba ps. „Chudzik”,
  • 5 kompania− chor. Błachaniec ps. „Kaczan”
  • drużyna pionierów − „Kotwica”
  • drużyna łączności − „Transformator”

Partyzanci:

Uwagi

  1. Czesław Grombczewski ps. „Jurand” zginął 13 lipca 1944 roku w Krawczunach (lit. Kriaučiunai), tam też został pochowany zaś jego symboliczny grób znajduje się na polskim cmentarzu wojennym na Rossie
  2. Oddziały wchodziły w skład 5 Brygady "Łupaszki"
  3. Według strony niemieckiej akcję przeprowadzono 4 marca
  4. na linii kolejowej Wilno - Kowno
  5. zginął 13 lipca 1944 r. pod Krawczunami
  6. mianowany 14 lipca 1944 roku
  7. pełnił funkcję do 15 lipca 1944 r.; od 14 lipca do 17 lipca brak dowódcy zatwierdzonego

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Jarosław Wołkonowski, Grzegorz Łukomski: Okręg Wileński Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej w latach 1939-1945. Warszawa: Adiutor, 1996. ISBN 83-86100-18-4.
  • Roman Korab-Żebryk: Operacja wileńska AK. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985. ISBN 83-01-04946-4.
  • Z. Boradyn, A. Chmielarz, H. Piskunowicz: Z dziejów Armii Krajowej na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie. Radom: Ośrodek Kształcenia i Doskonalenia Kadr, 1997. ISBN 8390716803.
  • Mieczysław Potocki: Między Dźwiną a Wilią - Wspomnienia żołnierza Armii Krajowej Ziemi Wileńskiej. Warszawa: Prohibita, 2008. ISBN 978-83-613-4407-0.
  • Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986.