4 Pułk Piechoty Liniowej (Królestwo Kongresowe)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 4 Pułku Piechoty Liniowej Królestwa Kongresowego. Zobacz też: 4 Pułk Piechoty.
4 Pułk Piechoty Liniowej
Ilustracja
Żołnierze 4 Pułku Piechoty Liniowej na obrazie Olszynka Grochowska Wojciecha Kossaka
Historia
Państwo  Królestwo Polskie
Sformowanie 1815
Rozformowanie 1831
Dowódcy
Pierwszy Ignacy Mycielski
Ostatni Józef Święcicki
Działania zbrojne
Powstanie listopadowe
Organizacja
Numer 4
Dyslokacja Warszawa
Formacja Wojsko Polskie Królestwa Kongresowego
Rodzaj wojsk Piechota
Podległość 2 Dywizja Piechoty – I 1831
3 Dywizja Piechoty – II 1831
Odznaczenia
Gwiazda Wytrwałości
Żołnierz 4 Pułku Piechoty Liniowej w czasie powstania listopadowego
Niemiecki wiersz poświęcony Czwartakom i ich walce pod Ostrołęką
Pałac Sapiehów pełnił funkcje koszar 4 Pułku Piechoty Liniowej
Pomnik Czwartaków poległych w Ostrołęce przed kościołem św. Antoniego

4 Pułk Piechoty Liniowej (Czwartaków) – polski pułk piechoty okresu Królestwa Kongresowego.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Utworzony w 1815[1] wchodził w struktury 2 Dywizji Piechoty[2]. Stacjonował w Warszawie[3]. Koszary, zwane Sapieżyńskimi, mieściły się przy ulicy Zakroczymskiej. II batalion 4 Pułku stacjonował w Koszarach Sierakowskich przy ulicy Konwiktorskiej. Pułk w okresie pokojowym składał się ze sztabu i dwóch batalionów po cztery kompanie, oraz związanych z batalionami dwoma kompaniami rezerwowymi[a]. Stan kompanii wynosił 4–6 oficerów, 14–16 podoficerów i 184 szeregowych. Stan batalionu 830 żołnierzy. Stan Pułku: 5 oficerów starszych, 54–55 oficerów młodszych, 160 podoficerów, 72 muzyków, 1664–1676 szeregowych oraz 5 oficerów i 71–82 podoficerów i szeregowych niefrontowych[b]. W sumie w Pułku służyło około 2050 żołnierzy. Pierwsze dwie kompanie Pułku były kompaniami wyborczymi, czyli grenadierską i woltyżerską, pozostałe centralnymi zwane fizylierskimi, czyli strzeleckimi[4].

W czasie wojny przewidywano rozwinięcie Pułku do czterech batalionów po 8 kompanii każdy. W każdym batalionie etatu wojennego tworzono na bazie jednej z nowo powstałych kompanii kompanię woltyżerską[5].

Po wybuchu powstania listopadowego zreorganizowano piechotę. Pułk wszedł w skład nowo sformowanej 3 Dywizji Piechoty[6]. 26 kwietnia 1831 przeprowadzono kolejną reorganizację piechoty armii głównej dzieląc ją na pięć dywizji. Pułk znalazł się w 1 Brygadzie 3 Dywizji Piechoty[7].

Czwartacy byli ulubieńcami Wielkiego Księcia Konstantego. Słynęli ze swoich żartów i figli, których doświadczył sam Konstanty, na przykład ukradli mu płaszcz podbity norkami.

Żołnierze Pułku[edytuj | edytuj kod]

Pułkiem dowodzili[1]:

Oficerami Pułku byli między innymi Walerian Łukasiński i Stanisław Berini[10].

Walki Pułku[edytuj | edytuj kod]

Pułk brał udział w walkach w czasie powstania listopadowego, między innymi w obronie Olszynki Grochowskiej i w bitwie pod Ostrołęką.

Bitwy i potyczki[1]:

  • Warszawa (29 listopada 1830),
  • Zakrzew (14 lutego 1831),
  • Dobre (17 lutego),
  • Wawer (19 i 20 lutego),
  • Grochów (20 i 25 lutego),
  • Wawer (31 marca),
  • Dębe Wielkie (31 marca),
  • Ostrołęka (14 i 26 maja),
  • Warszawa (6 i 7 września).

W 1831, w czasie wojny z Rosją, żołnierze Pułku otrzymali 5 krzyży kawalerskich, 55 złotych i 154 srebrne krzyże Orderu Virtuti Militari[1].

Uzbrojenie i umundurowanie[edytuj | edytuj kod]

Uzbrojenie podstawowe piechurów stanowiły karabiny skałkowe. Pierwotnie były to karabiny francuskie wz. 1777 (kalibru 17,5 mm), później zastąpione rosyjskimi z fabryk tulskich wz. 1811 (kalibru 17,78 mm). Poza karabinami piechurzy posiadali bagnety i tasaki (pałasze piechoty). Wyposażenie uzupełniała łopatka saperska, ładownica na 40 naboi oraz pochwa na bagnet.

Umundurowanie piechura składało się z granatowej kurtki i sukiennych, białych spodni. Naramienniki białe, numer dywizji (2) czerwony[11]. Używano czapek czwórgraniastych. Po reformie w roku 1826 wprowadzono pantalony zapinane na guziki. Czapki czwórgraniaste zastąpiono kaszkietami z czarnymi daszkami i białymi sznurami. Na kaszkiecie znajdowała się blacha z orłem, numer Pułku oraz ozdobny pompon.

Chorągiew[edytuj | edytuj kod]

Na tle granatowego krzyża kawalerskiego w czerwonym polu, w otoku z wieńca laurowego umieszczony był biały orzeł ze szponami dziobem i koroną złoconą. Pola między ramionami krzyża – czarne z białym, a w rogach płata królewskie inicjały: A I, później M I z koroną, otoczone wieńcami laurowymi[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kompanie rezerwowe liczyły po około 100 żołnierzy i znajdowały się w zakładzie pułkowym → Wimmer 1978 ↓, s. 459.
  2. Byli to głównie rzemieślnicy i kanceliści → Wimmer 1978 ↓, s. 459.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Gembarzewski 1925 ↓, s. 69.
  2. Wimmer 1978 ↓, s. 460.
  3. Gembarzewski 1925 ↓, s. 68.
  4. Korzon, Gembarzewski i Rogowa 1923 ↓, s. 376–377.
  5. Wimmer 1978 ↓, s. 459.
  6. Wimmer 1978 ↓, s. 490.
  7. Wimmer 1978 ↓, s. 491.
  8. a b Gembarzewski 2003 ↓, s. 83.
  9. Józef Święcicki, Pamiętnik ostatniego dowódcy pułku 4 piechoty liniowej, 1982, s. 13.
  10. Listopad 1831 – Lipiec 1847 Styczeń – 1863. I. Ostatni oficerowie polscy z r. 1831. Stanisław Berini. „Głos Narodu Ilustrowany”. 11, s. 1–2, 30 listopada 1901. 
  11. Gembarzewski 2003 ↓, s. 93.
  12. Gembarzewski 2003 ↓, s. 95.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]