4 Pułk Piechoty Liniowej (Królestwo Kongresowe)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 4 Pułku Piechoty Liniowej Królestwa Kongresowego. Zobacz też: 4 Pułk Piechoty.
4 Pułk Piechoty Liniowej
Historia
Państwo  Królestwo Polskie
Sformowanie 1815
Rozformowanie 1831
Dowódcy
Pierwszy Ludwik Bogusławski
Działania zbrojne
powstanie listopadowe
Organizacja
Dyslokacja Warszawa
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 2 Dywizja Piechoty – I 1831
3 Dywizja Piechoty – II 1831
Żołnierz 4. Pułku Piechoty w czasie powstania listopadowego
Niemiecki wiersz poświęcony Czwartakom i ich walce pod Ostrołęką
Pałac Sapiehów pełnił funkcje koszar 4ppl
Pomnik Czwartaków poległych w Ostrołęce

4 Pułk Piechoty Liniowej (Czwartaków) – polski pułk piechoty okresu Królestwa Kongresowego.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

Utworzony w 1815[1]. Wchodził w struktury 2 Dywizji Piechoty[2]. Stacjonował w Warszawie[3]. Koszary, zwane Sapieżyńskimi, mieściły się przy ulicy Zakroczymskiej. II batalion 4 pułku stacjonował w Koszarach Sierakowskich przy ulicy Konwiktorskiej. Pułk w okresie pokojowym składał się ze sztabu i dwóch batalionów po cztery kompanie, oraz związanych z batalionami dwoma kompaniami rezerwowymi[a]. Stan kompanii wynosił 4-6 oficerów, 14-16 podoficerów i 184 szeregowych. Stan batalionu 830 żołnierzy. Stan pułku: 5 oficerów starszych, 54-55 oficerów młodszych, 160 podoficerów, 72 muzyków, 1664-1676 szeregowych oraz 5 oficerów i 71-82 podoficerów i szeregowych niefrontowych[b]. W sumie w pułku służyło około 2050 żołnierzy. Pierwsze dwie kompanie pułku były kompaniami wyborczymi, czyli grenadierską i woltyżerską, pozostałe centralnymi zwane fizylierskimi, czyli strzeleckimi[4].

W czasie wojny przewidywano rozwinięcie pułku do czterech batalionów po 8 kompanii każdy. W każdym batalionie etatu wojennego tworzono na bazie jednej z nowo powstałych kompanii kompanię woltyżerską[5].

Po wybuchu powstania listopadowego zreorganizowano piechotę. Pułk wszedł w skład nowo sformowanej 3 Dywizji Piechoty[6]. 26 kwietnia 1831 przeprowadzono kolejną reorganizację piechoty armii głównej dzieląc ją na pięć dywizji. Pułk znalazł się w 1 Brygadzie 3 Dywizji Piechoty[7].

Czwartacy byli ulubieńcami Wielkiego Księcia Konstantego. Słynęli ze swoich żartów i figli, których doświadczył sam Konstanty, np. ukradli mu płaszcz podbity norkami.

Żołnierze pułku[edytuj]

Pułkiem dowodzili[1]:

Oficerowie pułku:

Walki pułku[edytuj]

Pułk brał udział w walkach w czasie powstania listopadowego. Pułk walczył m.in. w obronie Olszynki Grochowskiej i w bitwie pod Ostrołęką.

Bitwy i potyczki[1]

  • Warszawa (29 listopada 1830)
  • Zakrzew (14 lutego 1831)
  • Dobre (17 lutego)
  • Wawer (18 lutego)
  • Grochów (20 i 25 lutego)
  • Wawer (31 marca)
  • Dębe Wielkie (31 marca)
  • Ostrołęka(14 i 26 maja)
  • Warszawa (6 i 7 września)

W 1831 roku, w czasie wojny z Rosją, żołnierze pułku otrzymali 5 krzyży kawalerskich, 55 złotych i 154 srebrne krzyże Orderu Virtuti Militari[1].

Uzbrojenie i umundurowanie[edytuj]

Uzbrojenie podstawowe piechurów stanowiły karabiny skałkowe. Pierwotnie były to karabiny francuskie wz. 1777 (kalibru 17,5 mm), później zastąpione rosyjskimi z fabryk tulskich wz. 1811 (kalibru 17,78 mm). Poza karabinami piechurzy posiadali bagnety i tasaki (pałasze piechoty). Wyposażenie uzupełniała łopatka saperska, ładownica na 40 naboi oraz pochwa na bagnet.

Umundurowanie piechura składało się z granatowej kurtki i sukiennych, białych spodni. Naramienniki białe, numer dywizji (2) czerwony[11]. Używano czapek czwórgraniastych. Po reformie w roku 1826 wprowadzono pantalony zapinane na guziki. Czapki czwórgraniaste zastąpiono kaszkietami z czarnymi daszkami i białymi sznurami. Na kaszkiecie znajdowała się blacha z orłem, numer pułku oraz ozdobny pompon.

Chorągiew[edytuj]

Na tle granatowego krzyża kawalerskiego w czerwonym polu, w otoku z wieńca laurowego umieszczony był biały orzeł ze szponami dziobem i koroną złoconą[12].

Pola między ramionami krzyża – czarne z białym, a w rogach płata królewskie inicjały: A I, później M I z koroną, otoczone wieńcami laurowymi[12].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Kompanie rezerwowe liczyły po około 100 żołnierzy i znajdowały się w zakładzie pułkowym → Wimmer 1978 ↓, s. 459.
  2. Byli to głównie rzemieślnicy i kanceliści→ Wimmer 1978 ↓, s. 459.

Przypisy

  1. a b c d Gembarzewski 1925 ↓, s. 69.
  2. Wimmer 1978 ↓, s. 460.
  3. Gembarzewski 1925 ↓, s. 68.
  4. Korzon, Gembarzewski i Rogowa 1923 ↓, s. 376–377.
  5. Wimmer 1978 ↓, s. 459.
  6. Wimmer 1978 ↓, s. 490.
  7. Wimmer 1978 ↓, s. 491.
  8. a b Gembarzewski 2003 ↓, s. 83.
  9. Józef Święcicki, Pamiętnik ostatniego dowódcy pułku 4 piechhoty liniowej, 1982, s. 13.
  10. Listopad 1831 – Lipiec 1847 Styczeń – 1863. I. Ostatni oficerowie polscy z r. 1831. Stanisław Berini. „Głos Narodu Ilustrowany”. 11, s. 1-2, 30 listopada 1901. 
  11. Gembarzewski 2003 ↓, s. 93.
  12. a b Gembarzewski 2003 ↓, s. 95.

Bibliografia[edytuj]

  • Bronisław Gembarzewski: Wojsko Polskie – Królestwo Polskie 1815-1830. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2003. ISBN 83-88841-48-3.
  • Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
  • Tadeusz Korzon, Bronisław Gembarzewski, Jadwiga Rogowa: Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, T. 3. Lwów, Warszawa, Kraków: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1923.
  • Karol Linder: Dawne Wojsko Polskie. Ubiór i uzbrojenie. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1960.
  • Szomański Andrzej, Z dziejów 4 pułku piechoty liniowej wojska polskiego 1815-1831, Warszawa 1968
  • Jan Wimmer: Historia piechoty polskiej do roku 1864. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.