9 Drezdeńska Dywizja Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 9 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty. Zobacz też: 9 Dywizja Piechoty – inne dywizje piechoty z numerem 9.
9 Drezdeńska Dywizja Piechoty
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1944
Rozformowanie 1962
Nazwa wyróżniająca Drezdeńska
Tradycje
Nadanie sztandaru 11 listopada 1944[1]
Kontynuacja 9 Dywizja Zmechanizowana
9 Baza Materiałowo-Techniczna
9 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy płk Aleksander Łaski
Ostatni płk Jan Szwedyk
Działania zbrojne
Operacja łużycka
Operacja praska
Akcja Wisła
Organizacja
Numer JW 2837[2]
Dyslokacja Rzeszów
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 3 Armia Wojska Polskiego
2 Armia Wojska Polskiego
Krakowski Okręg Wojskowy
12 KP
12 KA
Warszawski Okręg Wojskowy
Skład 26, 28, 30 pp oraz 40 pal
Odznaczenia
Cross of Grunwald 3rdGrade Poland.svg Order of the Red Banner.png
9 drezd dp1 1945.png

9 Drezdeńska Dywizja Piechoty (9 DP) – związek taktyczny piechoty ludowego Wojska Polskiego.

Dywizja sformowana została latem i jesienią 1944, w okolicach Białegostoku, w składzie 3 Armii WP. 6 października 1944, po rozwiązaniu 3 AWP, dywizja weszła w skład 2 Armii WP. Wiosną 1945 forsowała w pierwszym rzucie Nysę Łużycką i atakowała w kierunku na Drezno. W ostatnich dniach wojny wzięła udział w operacji praskiej. Działania wojenne zakończyła 12 maja w okolicach Politz. 19 sierpnia 1945 otrzymała miano "Drezdeńskiej"[a]. W 1947, w ramach GO "Wisła", dywizja brała udział w akcji "Wisła".

W marcu 1962 dywizja została przeformowana w 9 Dywizję Zmechanizowaną i skadrowana.

Formowanie i szkolenie[edytuj]

Dywizję formowało w Białymstoku i w okolicach pod nadzorem Szefostwa Mobilizacji WP, według etatu gwardyjskiego Armii Czerwonej. Jednostki dywizji miały być skompletowane z podoficerów i szeregowych zmobilizowanych przez stacjonujący w koszarach im. Józefa Bema 4 zapasowy pułk piechoty. Ogółem dywizja miała liczyć 11 101 żołnierzy. W jej skład weszło[b]:

Dywizja winna zakończyć proces formowania do 20 września. Termin przedłużono jednak do 10 października. W jej składzie znaleźli się też ochotnicy z oddziałów partyzanckich. W połowie października stanowiska oficerskie były obsadzone w 40%. Obsada stanowisk szeregowych w zasadzie zbliżona była do etatu. 16 października rozpoczęto szkolenie bojowe[c]. 29 października dywizja złożyła przysięgę na leśnej polanie koło wsi Hryniewicze. Przysięga i uroczystość wręczenia dywizji sztandaru 11 listopada 1944 zakończyły okres formowania dywizji.

Dywizja szkoliła się według radzieckiego 1,5-miesięcznego programu szkolenia. Żołnierze mieli go realizować od 16 października do 10 grudnia. Pobudkę zarządzano o 6:00. Następnie spożywano śniadanie. Po śniadaniu żołnierze przez 6 godzin szkolili się. O 13:30 planowany był obiad i odpoczynek, po którym przez kolejne 5,5 godziny szkolono się nadal. Od 21:00 czyszczono broń. Od 21:30 do 22:00 spożywano kolację. Po kolacji żołnierze uczestniczyli w zajęciach kulturalno-oświatowych. O 22.45 rozpoczynał się apel wieczorny, po którym śpiewano Rotę. O 23:00 ogłaszano capstrzyk. Realizowano również szkolenie specjalistyczne. Szkolono dowódców drużyn piechoty i ckm, działonów moździerzy 82 i 120 mm, celowniczych rusznic radiotelegrafistów i telefonistów, saperów itp. 16 stycznia 1945 artyleria dywizji odbyła ostre strzelanie z moździerzy i dział.

Skomplikowane warunki społeczno-polityczne, braki w zaopatrzeniu, a także nie najlepsza dyscyplina powodowały w dywizji masowe dezercje. W październiku i listopadzie zdezerterowało 355 żołnierzy, w tym 101 z bronią. Ostra reakcja dowództwa, kierowania zatrzymanych pod sąd i wprowadzenia elementów odpowiedzialności zbiorowej wobec rodzin spowodowała, że w grudniu 1944 dezercje prawie nie występowały.

W końcu października dywizję przegrupowano w rejon Radzynia Podlaskiego i rozlokowano w miejscowościach: dowództwo i sztab dywizji w Jurkach; 26 pułk w Lipniakach, Pasiekach i Olszewnicy; 28 pułk w Żakowoli Radzyńskiej i Turowie; 30 pułk w Turowie, a 40 pułk w Zosinowie; pododdziały dywizyjne w Krętówce, Gruszynach, Wygnance i Grabowcu.

Działania bojowe[edytuj]

Marsz w kierunku frontu[edytuj]

28 stycznia 9 DP rozpoczęła przegrupowanie z Podlasia na zachodni brzeg Wisły w rejon Piotrkowa Trybunalskiego. Maszerowano przez Turów, Kock, Dęblin, Radom, Opoczno. 5 lutego dywizja osiągnęła nakazany rejon. Jej oddziały rozlokowały się następująco: dowództwo i sztab dywizji – 2 km na wschód od Piotrkowa, 26 pułk w Kłudzicach, 28 pułk w Longinówce, a 40 pułk w Uszczynie, jednostki dywizyjne w rejonie na południowy wschód od Piotrkowa. 18 lutego 1945 dywizja defilowała w Piotrkowie Trybunalskim. Od 21 lutego planowano kolejne przegrupowanie. 9 dywizja miała maszerować po drodze: Piotrków, Kalisz, Jarocin, Środa, Swarzędz, Oborniki, Czarnków, Trzcianka. Trasę 325 km dywizja miała pokonać od 25 lutego do 11 marca. Od linii Słupca, Pyzdry, Jarocin wojska maszerowały w nocy. Ogólna długość kolumny dywizji wynosiła około 21 km. W trakcie przegrupowania dywizja defilowała 2 marca w Kaliszu oraz 8 marca w Poznaniu. 7 marca dywizja otrzymała nowe zadanie. Jej trasa przemarszu wydłużyła się prawie do 450 km. Wyznaczono jej nowy rejon: Stare KurowoNowe Drawsko. 13 marca główne siły dywizji minęły przedwojenną granicę polsko-niemiecką.

Po ześrodkowaniu się na Pomorzu, 2 Armia WP, w celach szkoleniowych rozbudowywała obronę okrężną w drugim rzucie frontu. 9 Dywizja miała bronić rubieży: Górki, Zwierzyn, Stare Kurowo, Słonów, Nowe Drezdenko, Bielice Nowe. Rozbudowa inżynieryjna obrony trwała do 19 marca. W celu zapewnienia wysokiej dyscypliny polecono z pierwszorzutowych jednostek usunąć kobiety i skierować je do batalionu sanitarnego. Kolejne decyzje przełożonych nakazywały dywizji maszerować pod Wrocław. Istniała koncepcja użycia 2 Armii w walkach o to miasto. Jednak po krótkim postoju w rejonie Wzgórz Trzebnickich, w nocy z 10 na 11 kwietnia wojska ruszyły nad Nysę Łużycką, gdzie zajęły obronę w pasie: 2 km od Młotkowa do folwarku Wysokie.

Walki w Łużycach[edytuj]

Planowanie działań

2 armia WP miała wziąć udział w operacji berlińskiej i stanowić ubezpieczenie zgrupowania uderzeniowego 1 Frontu Ukraińskiego. Zgodnie z decyzją dowódcy armii nacierać miały wzmocnione 8 i 9 Dywizja. Prawe skrzydło armii miało prowadzić początkowo działania wiążące, a następnie wykorzystując powodzenie zgrupowania uderzeniowego poszerzać włamanie. Artyleria miała poprzedzić atak piechoty 145-minutowym przygotowaniem artyleryjskim, a wojska chemiczne miały na Nysie postawić zasłonę dymną. 9 kwietnia o 6:00 dywizja stanęła nad Nysą w rejonie Ruszowa Szklarnia. Przed jej frontem broniły się kompanie 128 batalionu Volkssturmu. Dywizję wzmocniono 44 pah, 1/16 BPanc, 3 i 4/28 papanc, 14 BAPpanc bez 78 pppanc, 20 bsap i dywizjonem 98 pułku moździerzy Gwardii. Dywizja otrzymała zadanie przełamać niemiecką obronę na południe od Rothenburga i opanować do końca dnia rubież szosy Rietschen-Schwarzer Schöps (Čorny Šepc) w pasie natarcia. W drugim dniu operacji dywizja miała wyjść na rubież Förstgen, Ober i Nieder Oelsa, wzgórze 307,2, a oddziałami wydzielonymi uchwycić przeprawy na Szprewie i Spreewiese. W trzecim dniu osiągnąć linię Saritsch-Loga-Schmochtitz[3]. W okresie przełamania na kierunku głównego uderzenia działać miał 28 pułk piechoty. Na lewym skrzydle nacierał 26 pp, który we współdziałaniu z 37 pp 7 DP miał opanować Rothenburg. Dywizja została ugrupowana w dwa rzuty – 26 i 28 w pierwszym, a 30 pułk w drugim.

Natarcie

16 kwietnia 1945 dywizja sforsowała Nysę Łużycką i uderzyła na niemieckie pozycje, zdobywając Geheege. 28 pp pod koniec dnia został zatrzymany przez Niemców w miejscowości Horka. 26 pp po sforsowaniu Nysy Łużyckiej walczył o Rothenburg, zdobywając go wieczorem. 17 kwietnia 28 pp atakował Nieder Horka, a 26 pp Uhsmannsdorf, które zdobył. Następnie po półtoragodzinnej walce dywizja sforsowała Weißer Schöps (Běły Šepc), po południu przekroczyła kanał Neugraben i wieczorem jej natarcie zostało zatrzymane pod Niesky. 18 kwietnia wraz z 8 DP zdobyła Niesky i następnie 26 pp dotarł do Förstgen, a 30 pp zdobył Guttau. 19 kwietnia 26 pp i 30 pp dotarły do Sprewy i 30 pp zdobył przyczółek na drugim brzegu rzeki koło Klix. 20 kwietnia dywizja ruszyła do pościgu. Przed dywizją uderzała 3 BPanc. W rejonie Bolbritz oddziały te przejęły szosę Budziszyn-Drezno i opanowały miejscowości Göda i Dobranitz, oskrzydlając Budziszyn od północy. W dniach 21 i 22 kwietnia dalej trwał pościg za uchodzącym wrogiem i wieczorem 22 kwietnia dywizja podeszła do przedmieść Drezna i tu przeszła do obrony. 24 kwietnia została zaatakowana przez niemieckie oddziały z Drezna, które zaatakowały 26 pp i zdobyły Großröhrsdorf. W mieście tym zginęło 138 żołnierzy pułku, a drugie tyle było rannych.

Wycofanie spod Drezna

W związku z trwającą bitwą budziszyńską dowódca armii postanowił wycofać także 9 DP. Zgodnie z rozkazem gen. Świerczewskiego dywizja miała zająć obronę na linii Kamenz - Kuckau (rubież: wzgórze 172,7, Thonberg, Kuckau do wzgórza 213,0), oddaloną od zajmowanych pozycji o ok. 12 km. Pułki 28 i 30 wyruszyły wieczorem 26 kwietnia, natomiast 26 pp rozpoczął samotny odwrót 9 godzin przed nimi, już o godz. 9.00[4]. Z uwagi na pośpiech, popełniano kardynalne błędy taktyczne. Przegrupowanie rozpoczęto bez rozpoznania. Wysłany bez ubezpieczenia transport rannych został wymordowany w rejonie wsi Horka. Kolumny pułków były bez przerwy atakowane, a opór wroga narastał. Spowodowało to stałe zatrzymywanie maszerujących batalionów. Do tyłów 26 pułku dołączyły tyły dywizji, batalion szkolny, 12 dywizjon pancerny i baterie 9 BAPpanc. Wystąpiły ogromne trudności w dowodzeniu zbitymi na małej przestrzeni oddziałami. 30 pułk po przekroczeniu Pulsnitz został zaatakowany z różnych kierunków. Nocne ataki nieprzyjaciela wywołały zamieszanie i popłoch. Dowództwo zarządziło postój nocny w rejonie Jauer. 28 pułk – północna kolumna dywizji – bez większego oddziaływania ze strony Niemców rano 27 kwietnia osiągnął rubież Thonberg-Miltitz. 27 kwietnia położenie dywizji było jeszcze trudniejsze. 26 pp wycofał się do Panschwitz i Kuckau, w okolice rozmieszczenia sztabu dywizji. Zorganizowano obronę tych miejscowości. Próby zorganizowania natarcia w kierunku Radibor nie miały powodzenia. 27 kwietnia wieczorem skierowano dywizję na północ. Koncentrycznie podjęły natarcie pułki 14 Dywizji gwardii. W czasie wychodzenia z okrążenia, do niewoli dostał się dowódca 9 DP płk Aleksander Łaski. Straty 9 dywizji wyniosły około 40% stanu oraz większość sprzętu artyleryjskiego, saperskiego i chemicznego.

Operacja praska[edytuj]

W dniach 6-12 maja 9 Dywizja Piechoty wzięła udział w operacji praskiej. 8 maja 1945 o 19:00 dywizja wyszła nad Łabę. Do 12 maja prowadził działania w Czechach 30 pułk piechoty osiągając w godzinach wieczornych Politz.

13 maja dywizja wyruszyła do kraju. maszerowała przez Zgorzelec, Wrocław do Opola, a stamtąd koleją na Rzeszowszczyznę. 340 kilometrowy marsz zakończyła 10 czerwca w Rzeszowie.

W walkach na froncie od 16 kwietnia do 12 maja 1945 dywizja straciła 4020 żołnierzy, w tym: 355 oficerów, 773 podoficerów i 2892 szeregowców. Straty bezpowrotne dywizji wyniosły 1487 żołnierzy. Za męstwo i odwagę na froncie 1016 żołnierzy dywizji wyróżniono wysokimi odznaczeniami wojskowymi: 67 Krzyżem Grunwaldu, 21 Orderem Virtuti Militari oraz 926 Krzyżem Walecznych[5].

Operacja luzycka.png Operacja berlin 1 1945.png Operacja berlin 2 1945.png Budziszyn 1945 b.png Budziszyn 1945 a.png

Sztandar dywizji[edytuj]

Sztandar ufundowany przez społeczeństwo Białegostoku. 11 listopada 1944 roku w Białymstoku, gen. Michał Rola-Żymierski,wręczył sztandar dowódcy dywizji, płk. Łaskiemu. Od dowódcy dywizji przejął sztandar dowódca 26 pułku piechoty, ppłk Sosnora. W czasie walk znak dywizyjny znajdował się przy 26 pp. Podczas krytycznej sytuacji w rejonie Kuckau-Siebitz, kiedy to dywizja została okrążona przez oddziały pancerne nieprzyjaciela w obawie utraty sztandaru zakopano go w ziemi. Sztandar odkopano po kilku dniach, gdy rejon jego ukrycia znalazł się znów w rękach Polaków[6].

Opis sztandaru:
Płat o wymiarach 97 x 97 cm, z trzech stron obszyty żółtym, jedwabnym sznurkiem przymocowany do drzewca przy pomocy siedmiu tasiemek biało-czerwonych. Drzewce z jasnego politurowanego drewna składa się z dwóch części skręconych za pomocą okuć stalowych. Głowica w kształcie grotu wspartego na kuli. Do drzewca przymocowana wstęga biało-czerwona[6]. Strona główna:
Na czerwonym polu haftowany białą nicią orzeł wsparty na tarczy amazonek i napis haftowany białą nicią: "BÓG I OJCZYZNA"[6].

Okres powojenny[edytuj]

4 lipca 1945 dekretem Rady Najwyższej ZSRR została odznaczona Orderem Czerwonego Sztandaru[6].

We wrześniu 1945 sztab dywizji stacjonował w Rzeszowie. W latach 1946-1947 Dywizja walczyła ze zbrojnym podziemiem na terenie Rzeszowszczyzny w ramach GO "Rzeszów".

Zgrupowanie z 9 DP w składzie 3, 4, 5, 14, 26, 28, 30 kombinowane pułki piechoty (łącznie ok. 2700 żołnierzy) brało udział w ramach GO "Wisła" w operacji wysiedlania ludności ukraińskiej i walkach z UPA (akcja "Wisła").

Dopiero w 1949 dywizja przeszła na etat pokojowy nr 2/75a/2/52. Organizacyjnie wchodziła w skład 12 Korpusu Piechoty, który podlegał 5 Okręgowi Wojskowemu stacjonującemu w Krakowie.

Struktura organizacyjna dywizji[edytuj]

W 1948

Dowództwo 9 Dywizji Piechoty – Rzeszów

W 1951 przeniesiono dywizję na etaty dywizji piechoty typu B "konna mała"[7].

Struktura w 1952, w składzie 12 KA

Dowództwo 9 Dywizji Piechoty – Rzeszów

  • 29 batalion łączności – Rzeszów
  • 26 pułk piechoty – Sanok
  • 28 pułk piechoty – Przemyśl
  • 30 pułk piechoty – Rzeszów
  • 40 pułk artylerii lekkiej – Jarosław
  • 25 daplot – Jarosław
  • 12 dywizjon artylerii przeciwpancernej – Przemyśl
  • 20 batalion saperów – Łańcut

Wiosną 1957 roku dywizja została zreorganizowana i otrzymała etaty dywizji piechoty typu B[8][9]

Struktura w 1960

Dowództwo 9 Dywizji Piechoty – Rzeszów

  • 29 batalion łączności – Rzeszów
  • 4 pułk piechoty – Kielce
  • 14 pułk piechoty – Tarnów
  • 30 pułk piechoty – Rzeszów
  • 24 batalion czołgów – Sanok
  • 40 pułk artylerii – Jarosław
  • 25 dywizjon artylerii przeciwlotniczej – Jarosław
  • 12 dywizjon artylerii przeciwpancernej – Przemyśl
  • 13 batalion saperów – Dębica

Na podstawie zarządzenia Nr 023/Org. szefa Sztabu Generalnego WP z 7 marca 1962 roku 3 DP została przeformowana w 9 Dywizję Zmechanizowaną i skadrowana[10].

Dowódcy dywizji[edytuj]

  • p.o. płk Aleksander Sadowski (3 września – 23 września 1944)
  • płk Aleksander Łaski (23 września 1944 – 27 kwietnia 1945)
  • płk Witold Popko (28 kwietnia 1945 – 11 października 1946))
  • płk Ignacy Wieliczko (11 października 1946 – 17 lipca 1947)
  • ppłk dypl. Edmund Wiktor Ginalski (17 lipca – 18 listopada 1947)
  • płk dypl. Michał Chiliński (18 listopada 1947 – 20 kwietnia 1948)
  • ppłk/płk Tadeusz Pawełczak (20 kwietnia 1948 – 1 lutego 1950)
  • płk Michał Sadykiewicz (1950 – 1953)
  • ppłk Stanisław Wytyczak (18 listopada 1953 – 1 listopada 1954)
  • ppłk/płk Jan Szwedyk 1954-1960
  • gen. bryg. Jan Drzewiecki (6 czerwca 1960 – 19 kwietnia 1962)

Upamiętnienie[edytuj]

  • 11 października 1974 imię 9 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty nadano Hufcowi ZHP Sanok, który nosił je do końca lat 80.[11][12].

W 32 rocznicę powstania lWP w 1975 imię artylerzystów 9 Drezdeńskiej Dywizji Piechot nadano Zespołowi Szkół Rolniczych w Oleszycach, a 1 października 1975 w holu budynku szkoły odsłonięto tablicę upamiętniającą[13].

Uwagi

  1. Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 180 z 19.08.1945 → Stąpor 1965 ↓, s. 1002
  2. Początkowo pułki nosiły numerację: 25 pp, 26 pp i 27 pp oraz 46 pal, a 13 k transp – nr 33
  3. Oprócz 30 pp, który jeszcze przez tydzień budował ziemianki

Przypisy

  1. Komornicki 1965 ↓, s. 155-158.
  2. Rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy WP nr 053/Org. z 30.3.1946 roku
  3. Mikołaj Łuczniewski, Tragiczny odwrót 9. Dywizji Piechoty spod Drezna w kwietniu 1945 r. "Poligon nr 3(50), 2015"
  4. Mikołaj Łuczniewski, Tragiczny odwrót 9. Dywizji Piechoty spod Drezna w kwietniu 1945 r. "Poligon nr 3(50)/2015)
  5. "9 Dywizja Piechoty" s. 141
  6. a b c d Bigoszewska i Wiewióra 1974 ↓, s. 66-67.
  7. Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. s. 149.
  8. Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. s. 311.
  9. Rozkaz organizacyjny MON nr 0025/Org. z 2 kwietnia 1957 roku
  10. Jerzy Kajetanowicz, Polska piechota w latach 1955-1963, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych Nr 2 (128), Wrocław 2003, ISSN 1230-5243, s. 177.
  11. Alicja Wolwowicz: Zarys dziejów sanockiego harcerstwa. W: 95 lat sanockiego harcerstwa 1911–2006. Sanok: 2006, s. 20.
  12. Poznają kraj, ludzi. Na obozie w Mnichowskim Potoku. „Nowiny”, s. 1, Nr 183 z 9 sierpnia 1988. 
  13. Uroczystości w Rzeszowie, Przemyślu i Sanoku. „Nowiny”, s. 2, Nr 225 z 13 października 1975. 

Bibliografia[edytuj]

  • Wanda Bigoszewska, Henryk Wiewióra: Sztandary ludowego Wojska Polskiego 1943 - 1974. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1974.
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej, T. 1, Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego: formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek piechoty. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965.
  • Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960: skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
  • Mikołaj Łuczniewski, Tragiczny odwrót 9. Dywizji Piechoty spod Drezna w kwietniu 1945 r. "Poligon" nr 3(50), 2015
  • [red.] Stanisław Stąpor: Organizacja i działania bojowe ludowego Wojska Polskiego w latach 1943-1945. Szkolenie, przegrupowania i działania bojowe 2 Armii WP. Wybór materiałów źródłowych. Tom III. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965.
  • 9 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego. Pruszków: Ajaks, 1995. ISBN 83-85621-75-X.
  • Edward Pawłowski. Formowanie, szkolenie i przegrupowanie 9 DP na front. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 2, s. 49-74, 1982. Warszawa: Wydawnictwo "Czasopisma Wojskowe". ISSN 0043-7182.