Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 roku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 – wybory do Sejmu i Senatu, zarządzone przez prezydenta RP Lecha Wałęsę na 19 września 1993; zostały rozpisane na skutek zarządzenia prezydenta o rozwiązaniu Sejmu 31 maja 1993. Wybory zakończyły się zwycięstwem ugrupowań skupionych w koalicję Sojusz Lewicy Demokratycznej (na czele z SdRP), która zawiązała koalicję z Polskim Stronnictwem Ludowym, które zajęło 2. miejsce (jego prezes Waldemar Pawlak został premierem).

Sytuacja parlamentu[edytuj | edytuj kod]

Od 31 maja 1993 do dnia wyborów (pierwsze posiedzenie nowo wybranego Sejmu odbyło się 14 października 1993) Rzeczpospolita Polska nie miała urzędującego Sejmu i Senatu. Zgodnie z przepisami konstytucyjnymi funkcje swoje pełnili marszałek Sejmu, marszałek Senatu i wicemarszałkowie.

Ordynacja[edytuj | edytuj kod]

Wybory odbyły się na podstawie nowej ordynacji wyborczej, bowiem poprzednia ordynacja z 1991 została uznana za niekorzystną[1]. Uchwalenie nowej ordynacji zostało poparte przez większość klubów parlamentarnych. Prace nad projektem ordynacji ukończono w lutym 1993. 15 kwietnia Sejm uchwalił ordynację. W maju Senat wprowadził poprawki, których część została uwzględniona przez Sejm[1]. 1 czerwca Lech Wałęsa podpisał nową ordynację wyborczą. Nowa ordynacja wprowadziła progi zaporowe dla partii (5%) oraz dla koalicji (8%), ponadto zmieniono sposób liczenia głosów z metody Sainte-Laguë na Metodę D’Hondta. Ordynacja przewidywała również zwiększenie liczby okręgów z 37 do 52, co spowodowało zmniejszenie liczby mandatów w okręgu. Ordynacja przewidywała okręgi 6-, 5-, 4- oraz 3-mandatowe[1]. W wyborach do Sejmu w okręgach według ordynacji proporcjonalnej wybierano 391 posłów. Mandaty dzielono metodą D'Hondta pomiędzy komitety, które uzyskały co najmniej 5%, a w przypadku koalicyjnych komitetów wyborczych (KKW) – 8% głosów. Z progu tego zwolnione były komitety wyborcze organizacji mniejszości narodowych. Pozostałe 69 mandatów obsadzano z list ogólnopolskich, na których kolejność kandydatów ustalały same komitety[1]. Mandaty z list tych przydzielano proporcjonalnie metodą D’Hondta; mogły je uzyskać komitety, które uzyskały co najmniej 7% głosów. Mandaty uzyskiwali posłowie z najwyższych pozycji na listach, z pominięciem tych, którzy zostali wybrani w okręgach wyborczych.

Główne komitety wyborcze[edytuj | edytuj kod]

Komitet Lider Hasła wyborcze
Katolicki Komitet Wyborczy „Ojczyzna” Wiesław Chrzanowski-polityk (2010).jpg Wiesław Chrzanowski
Sojusz Lewicy Demokratycznej Aleksander Kwasniewski (cropped).jpg Aleksander Kwaśniewski Tak dalej być nie musi;
Mamy te same kłopoty, pokonajmy je razem!;
SLD na 5
Unia Demokratyczna Tadeusz Mazowiecki 80th birthday cropped.jpg Tadeusz Mazowiecki Po pierwsze gospodarka!
Polskie Stronnictwo Ludowe Waldemar Pawlak candidate 2010 D crop.jpg Waldemar Pawlak Polska potrzebuje gospodarza;
Żywią, bronią, gospodarują;
6 najwyższa wygrana
Kongres Liberalno-Demokratyczny Donald Tusk 2013-12-19.jpg Donald Tusk Milion nowych miejsc pracy;
Żadnych haseł, tylko fakty
Konfederacja Polski Niepodległej Moczulski Leszek 2009.jpg Leszek Moczulski 2 x 2 = 4;
Konsekwencja, porządek, nadzieja
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” Marian Krzaklewski 2007.jpg Marian Krzaklewski
Porozumienie Centrum Kaczynski Jaroslaw 1 070.JPG Jarosław Kaczyński Bóg nam dał numer 1;
Polsko! Czas na zmiany
Polskie Stronnictwo Ludowe – Porozumienie Ludowe Gabriel Janowski Kancelaria Senatu.JPG Gabriel Janowski
Unia Pracy Ryszard Bugaj2.jpg Ryszard Bugaj
Unia Polityki Realnej Janusz Korwin-Mikke Sejm 2015.JPG Janusz Korwin-Mikke
Bezpartyjny Blok Wspierania Reform Andrzejgasienicamakowski54.jpg Andrzej Gąsienica-Makowski
Samoobrona – Leppera A. Lepper.jpg Andrzej Lepper Może, a więc musi być lepiej

Kampania wyborcza[edytuj | edytuj kod]

Kampania wyborcza odbywała się w atmosferze przesunięcia nastrojów społecznych w kierunku lewicy. Większość społeczeństwa obciążała winą za chaos i ubóstwo rządy solidarnościowe. W ciągu dwóch lat odwróciły się proporcje osób oceniających pozytywnie i negatywnie „Solidarność”. Zmalała natomiast liczba osób negatywnie nastawionych do PZPR. Partie wywodzące się z dawnych PZPR i ZSL były postrzegane jako mające kompetentną i dobrze przygotowaną kadrę oraz racjonalny program społeczno-gospodarczy[2]. 10 sierpnia upłynął termin zgłaszania kandydatów na posłów. W wyborach wzięły udział 34 komitety

SLD[edytuj | edytuj kod]

7 lipca 1993 28 organizacji podpisało umowę koalicyjną. W skład koalicji wchodziły m.in. Ruch Ludzi Pracy oraz Polska Partia Socjalistyczna. Na 613 kandydatów koalicji 249 było członkami Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej[2]. Sama kampania miała charakter spokojny i wyważony. SLD przedstawiał się jako ugrupowanie odpowiedzialne i będące przeciwwagą dla radykalizmu prawicy[3]. Wyważona kampania spowodowała wzrost poparcia dla SLD do poziomu 15%. Poparcie utrzymywało się na tym samym poziomie i dawało miejsce w czołówce sondaży[4].

PSL[edytuj | edytuj kod]

Główne hasło PSL brzmiało: „Polska Potrzebuje gospodarza”. Kampania przebiegała spokojnie, lecz zdarzała się umiarkowana krytyka zarówno UD i KLD, którym stawiano zarzuty nadmiernego liberalizmu, jak i SLD, zarzucając mu popieranie UD. Jednocześnie kierownictwo PSL przedstawiało partię jako daleką od kłótni i podziałów Stonowana kampania spowodowała, że w sondażach PSL zajmowało 2. lub 3. miejsce z poparciem rzędu 12–16%[4].

Unia Demokratyczna[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu Unia Demokratyczna negocjowała wspólny start z Kongresem Liberalno-Demokratycznym, jednak z uwagi na obawy przed utratą wyborców oba ugrupowania poszły do wyborów samodzielnie[4]. Na listach partii znaleźli się posłowie „Solidarności” głosujący przeciwko wnioskowi o odwołanie rządu Hanny Suchockiej [4]. Kampania partii nacechowana była osobistymi ambicjami jej członków.

Na listach w jednym okręgu znajdowało się po kilka znanych nazwisk (m.in. Jacek Kuroń i Bronisław Geremek w Warszawie)[4]. Sondaże przedwyborcze dawały partii 13–16% poparcia, zaś w lipcu partia osiągnęla 21% poparcia[4].

BBWR[edytuj | edytuj kod]

Kampania BBWR opierała się na autorytecie i poparciu prezydenta Lecha Wałęsy. Ugrupowanie skupiało przypadkowe osoby. Z powodu skłócenia prezydenta z obozem postsolidarnościowym, nie zdołało zawiązać koalicji z żadnym z ugrupowań tworzących rząd Hanny Suchockiej. W momencie powstania BBWR cieszył się poparciem sięgającym 18%, jednak z powodu braku nadziei na zawarcie szerokiej koalicji przez ugrupowania postsolidarnościowe, w ciągu kilku miesięcy poparcie spadło do 6–7%[5].

KKW „Ojczyzna”[edytuj | edytuj kod]

Komitet wyborczy powstał 13 lipca w Gdańsku. Koalicję patronatem objął arcybiskup Tadeusz Gocłowski. Główną partią tworzącą porozumienie było Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe. Oprócz ZChN w skład koalicji weszły Partia Konserwatywna, Stronnictwo Ludowo-Chrześcijańskie, Partia Chrześcijańskich Demokratów oraz Federacja Polskiej Przedsiębiorczości. Komitet wyborczy „Ojczyzna” zarejestrował się jako koalicja wyborcza, co spowodowało konieczność przekroczenia progu 8%[6].

Pozostałe istotne partie prawicy[edytuj | edytuj kod]

Głównym partiom prawicowym (ZChN, Porozumieniu Centrum, Porozumieniu Ludowemu i Ruchowi dla Rzeczypospolitej) nie udało się osiągnąć porozumienia i wystartowały w wyborach samodzielnie[7]. Toczone przez okres dwóch miesięcy rozmowy Pomiędzy RdR a PC w spawie koalicji dostarczyły jedynie radości dziennikarzom oraz przeciwnikom ugrupowań. Obie partie nie doszły do porozumienia. 19 czerwca Jarosław Kaczyński stworzył blok wyborczy Porozumienie CentrumZjednoczenie Polskie, obejmujący kilka małych partii. 6 lipca Jan Olszewski powołał natomiast wokół RdR blok wyborczy o nazwie Koalicja dla Rzeczypospolitej (KdR)[8].

Samoobrona[edytuj | edytuj kod]

Kampania Samoobrony oparta była o osobę jej lidera Andrzeja Leppera. Krytykował on polski kapitalizm i klasę polityczną jako podległą międzynarodowej finansjerze. Z kolei w Praszce w województwie częstochowskim grupa działaczy Samoobrony pobiła niepełnosprawnego burmistrza i obwiozła go na taczkach po rynku, a osoby odpowiedzialne zostały przedstawione przez Andrzeja Leppera jako bohaterowie sprawy[9].

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Postawa Kościoła katolickiego w kampanii wyborczej należała do powściągliwych. Słowo pasterskie biskupów ograniczyło się do wskazania zasad moralnych, jakimi powinni się kierować katolicy. Wyjątkiem była postawa arcybiskupa Józefa Życińskiego, który skrytykował postkomunistów, porównując obejmowanie przez nich władzy po upadku komunizmu do oddania władzy w powojennych Niemczech w ręce nazistów[6].

Wyniki głosowania i wyniki wyborów do Sejmu II kadencji[edytuj | edytuj kod]

Frekwencja w wyborach do Sejmu wyniosła 52,13%[10] i była wyższa od frekwencji w poprzednich wyborach parlamentarnych, lecz także wyraźnie niższa niż w pierwszej turze wyborów z 1989. Najmniejszą frekwencję odnotowano na terenach dawnej kongresówki, a największą na terenach dawnej Galicji[9].

Wyniki wyborów do Sejmu RP[11][edytuj | edytuj kod]

Komitet wyborczy Głosy  % upr. *  % głosów (zmiana) Mandaty (zmiana)  % mandatów
Sojusz Lewicy Demokratycznej 2 815 169 10,17% 20,41% +8,42 171 +111 37,17%
Polskie Stronnictwo Ludowe 2 124 367 7,68% 15,40% +6,73 132 +84 28,70%
Unia Demokratyczna 1 460 957 5,28% 10,59% −1,73 74 +12 16,09%
Unia Pracy 1 005 004 3,63% 7,28% +4,55[12] 41 +35[13] 8,91%
Katolicki Komitet Wyborczy „Ojczyzna” 878 445 3,17% 6,37%[14] −5,85[15] 0 −58[15]
Konfederacja Polski Niepodległej 795 487 2,87% 5,77% −1,73 22 −24 4,78%
Bezpartyjny Blok Wspierania Reform 746 653 2,70% 5,41% +5,16[16] 16 +15[16] 3,48%
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” 676 334 2,44% 4,90% −0,15 0 −27
Porozumienie Centrum 609 973 2,20% 4,42% −4,29[17] 0 −44[18]
Kongres Liberalno-Demokratyczny 550 578 1,99% 3,99% −3,50 0 −37
Unia Polityki Realnej 438 559 1,58% 3,18% +0,92 0 −3
Samoobrona – Leppera 383 967 1,39% 2,78% +2,75[19]
Partia X 377 480 1,36% 2,74% +2,27 0 −3
Koalicja dla Rzeczypospolitej 371 923 1,34% 2,70% +1,75[20] 0 −1[21]
Polskie Stronnictwo Ludowe – Porozumienie Ludowe 327 085 1,18% 2,37% −3,20 0 −28
Mniejszość Niemiecka 60 770 0,22% 0,44% −0,74 3 −4 0,65%
Ruch Autonomii Śląska 26 357 0,10% 0,19% −0,17 0 −2
Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców – DFK 23 396 0,08% 0,17% –0,01 1 0,22%
Naczelna Organizacja Techniczna 22 717 0,08% 0,16% −0,01
Polska Wspólnota Narodowa
– Polskie Stronnictwo Narodowe
14 989 0,05% 0,11% +0,06
Polska Partia Przyjaciół Piwa 14 382 0,05% 0,10% −3,17 0 −16
Niemiecka Wspólnota „Pojednanie i Przyszłość” 13 776 0,05% 0,10% +0,10
Związek Białoruski 10 164 0,04% 0,07% +0,02
Mniejszość Niemiecka 10 068 0,05% 0,07% +0,10
Otwarta Kampania Niezależnych – Poza Układem 6918 0,02% 0,05%
Polska Unia Pracujących 6789 0,02% 0,05%
Mniejszość Niemiecka woj. olsztyńskiego 2444 0,01% 0,02%
Rzemieślnicza Partia Polski 2251 0,01% 0,02%
Wyborcza Akcja Bezrobotnych 900 0,00% 0,00%
Polska Partia Odnowy Kraju 663 0,00% 0,00%
Polski Front Narodowy 565 0,00% 0,00%
Narodowe Towarzystwo Oświatowe 463 0,00% 0,00%
Spółdzielczy Dom 418 0,00% 0,00%
Polski Front Patriotyczny 258 0,00% 0,00%
Frekwencja 52,13%

(*) Procent poparcia od uprawnionych do głosowania, tj. procent oddanych ważnych głosów na daną partię z wyborców uprawnionych do oddania głosu (w tych wyborach uprawnionych, zgodnie z danymi PKW 27 677 302 wyborców).

Podział mandatów i rozkład procentowy poparcia w wyniku wyborów z uwzględnieniem podziału na późniejszą koalicję rządzącą w kolejności: ugrupowania rządowe, opozycja parlamentarna i pozaparlamentarna (komitety, które nie przekroczyły 1% poparcia w skali kraju potraktowano zbiorczo):

171 132 74 41 22 16
SLD PSL UD UP KPN
SLD PSL UD UP KPN BBWR „O” NSZZ PC KLD UPR S X

Wybory do Senatu III kadencji[edytuj | edytuj kod]

Wybory do Senatu odbyły się według systemu większościowego. W województwach wybierano 2–3 senatorów, którzy uzyskali największą liczbę głosów. Senatorowie III kadencji Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.

Frekwencja w wyborach do Senatu wyniosła 52,10%[10].

Wyniki wyborów do Senatu RP[edytuj | edytuj kod]

Komitet wyborczy Mandaty (zmiana)
Sojusz Lewicy Demokratycznej 37 +33
Polskie Stronnictwo Ludowe 36 +28
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” 9 −2
Unia Demokratyczna 4 −17
Bezpartyjny Blok Wspierania Reform 2
Unia Pracy 2 +2[13]
Klub Inteligencji Katolickiej w Białymstoku oraz Stowarzyszenia
Rodzin Katolickich Archidiecezji Białostockiej
1 0
Kongres Liberalno-Demokratyczny 1 −5
Mniejszość Niemiecka 1 0
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy
Rolników Indywidualnych „Solidarność”
1
Polskie Stronnictwo Ludowe – Porozumienie Ludowe 1 −6
Zjednoczenie Polskie 1 −8[22]
KW Aleksandra Gawronika 1
KW Jerzego Madeja 1 0
KW SOLSKA 1
KW Henryka Stokłosy 1 0
Razem 100
Frekwencja 52,10%
Podział mandatów w wyborach do Senatu RP 19 września 1993


Skutki wyborów[edytuj | edytuj kod]

Największe poparcie w skali kraju zdobył Sojusz Lewicy Demokratycznej[23]. Największy wzrost głosów koalicja odnotowała w takich miastach jak Sosnowiec, Łódź, Piła, Włocławek i Legnica[24]. Przewaga ugrupowania nie pozwoliła na wyłonienie rządu. Wskutek wprowadzenia progów zaporowych, do parlamentu dostała się znacznie mniejsza liczba ugrupowań niż po wyborach w 1991 (bez reprezentacji w Sejmie zostało 4 476 901 tych, którzy poszli głosować)[23]. Po negocjacjach koalicyjnych SLD zrezygnował z wystawienia swojego kandydata na premiera. Koalicja poinformowała prezydenta Lecha Wałęsę, że premierem zostanie Waldemar Pawlak z PSL. Wobec dużej przewagi koalicji SLD-PSL prezydent utracił możliwość wpływu na rząd i powołał rząd Waldemara Pawlaka[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dudek 2013 ↓, s. 277.
  2. 2,0 2,1 Dudek 2013 ↓, s. 278–279.
  3. Dudek 2013 ↓, s. 279.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Dudek 2013 ↓, s. 280.
  5. Dudek 2013 ↓, s. 282.
  6. 6,0 6,1 Dudek 2013 ↓, s. 283.
  7. Dudek 2013 ↓, s. 281.
  8. Dudek 2013 ↓, s. 284.
  9. 9,0 9,1 Dudek 2013 ↓, s. 285.
  10. 10,0 10,1 Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej o sprostowaniu błędów, M.P. z 1994 r. Nr 2, poz. 8.
  11. M.P. z 1993 r. Nr 50, poz. 470
  12. W porównaniu do wyniku Solidarności Pracy, RDS i „Wielkopolsce i Polsce” z wyborów z 1991.
  13. 13,0 13,1 W porównaniu do wyniku Solidarności Pracy i RDS z wyborów z 1991.
  14. Komitet wyborczy koalicji nie przekroczył 8% progu wyborczego.
  15. 15,0 15,1 W porównaniu do wyniku WAK, ChD i PChD z wyborów z 1991.
  16. 16,0 16,1 W porównaniu do wyniku Krakowskiej Koalicji Solidarnych z Prezydentem z wyborów z 1991.
  17. W porównaniu do wyniku POC z wyborów z 1991.
  18. W porównaniu do wyniku POC z wyborów z 1991.
  19. W porównaniu do wyniku Samoobrony Rolników z wyborów z 1991.
  20. W porównaniu do wyniku Partii Wolności, NSZZ „Solidarność 80” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, NSZZ „Solidarność-80” im. ks. J. Popiełuszki i OKW „Solidarność 80” z wyborów z 1991.
  21. W porównaniu do wyniku OKW „Solidarność 80” z wyborów z 1991.
  22. W porównaniu do wyniku POC z wyborów z 1991.
  23. 23,0 23,1 Dudek 2013 ↓, s. 286.
  24. Dudek 2013 ↓, s. 285–286.
  25. Dudek 2013 ↓, s. 287.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]