Jan Paweł Woronicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Paweł Woronicz
Prymas Królestwa Polskiego
Jan Paweł Woronicz
Herb Jan Paweł Woronicz
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 28 czerwca 1757
Tajkury lub Brodów
Data i miejsce śmierci 6 grudnia 1829
Wiedeń
Biskup diecezjalny krakowski
Okres sprawowania 1816–1829
Arcybiskup metropolita warszawski
Okres sprawowania 1828–1829
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja jezuici
Śluby zakonne 5 września 1770
Prezbiterat 5 czerwca 1784
Sakra biskupia 8 maja 1816
Odznaczenia
Order Orła Białego Orderu Świętego Stanisława (Królestwo Kongresowe)
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 8 maja 1816
Konsekrator Jan Klemens Gołaszewski
Współkonsekratorzy Franciszek Remigiusz Zambrzycki
Feliks Lewiński

Jan Paweł Woronicz herbu Pawęża, pseud. i krypt.: I. W.; J. W.; Jeden z Synów Ojczyzny, (ur. 28 czerwca 1757[1] w Tajkurach[2] lub Brodowie pod Ostrogiem[1], zm. 6/7 grudnia 1829 w Wiedniu) – polski biskup rzymskokatolicki, kaznodzieja, jezuita do 1772, poeta, mówca, radca stanu Księstwa Warszawskiego, biskup diecezjalny krakowski w latach 1816–1829, arcybiskup metropolita warszawski i prymas Królestwa Polskiego w latach 1828–1829.

Życiorys[edytuj]

Urodził się na Wołyniu (w Tajkurach lub Brodowie), jako syn Piotra, dzierżawcy Brodowa i Tajkur, i Magdaleny z Jackowskich. Początkowo uczył się u jezuitów w Ostrogu na Wołyniu, gdzie ujawnił zdolności poetyckie, pisząc pierwsze sielanki. Tam też wstąpił wkrótce do zakonu jezuitów (5 września 1770), gdzie odbył 2-letni nowicjat i roczny kurs retoryki. Jednak wobec kasaty tego zakonu w roku 1773 został ostatecznie wyświęcony na księdza diecezjalnego. Wkrótce potem podjął studia w Akademii Wileńskiej, które zakończył z tytułem doktora obojga praw. W roku 1777 pracował w Ostrogu jako nauczyciel I klasy w szkole pojezuickiej. Począwszy od roku 1781 przebywał w Warszawie i w Osiecku u księdza Jędrzeja Reptowskiego (kanonik poznański i proboszcz Osiecka).

W latach 1783-1784 studiował teologię w seminarium Św. Krzyża Ks. Ks. Misjonarzy (Warszawa). Dnia 3 marca 1784 (3 miesiące przed uzyskaniem święceń kapłańskich) został, dzięki poparciu A. Okęckiego (biskup poznański i warszawski), proboszczem w Liwie (stanowisko to objął prawdopodobnie dopiero w lipcu)[1], uzyskując tym samym godność infułata. Wkrótce (11 listopada 1784) został także kanonikiem kijowskim. Podczas Sejmu Czteroletniego pracował w komisji do spraw religijnych. Był autorem mów sejmowych napisanych dla biskupów Kaspra Cieciszowskiego i Macieja Garnysza. W 1791 dzięki poparciu biskupa chełmskiego Wojciecha Skarszewskiego został audytorem kurii diecezji chełmskiej. Od 1794 był kanonikiem chełmskim. W czasie insurekcji kościuszkowskiej był komisarzem Komisji Porządkowej Księstwa Mazowieckiego. 12 marca 1795 objął kanonię warszawską. W listopadzie 1797 został kanonikiem wrocławskim. W 1800 wycofał się z życia hierarchii kościelnej i osiadł na probostwie w Kazimierzu Dolnym. Tam związał się z rodziną Czartoryskich osiadłą w Puławach. Swój najlepszy poemat Świątynia Sybilli zadedykował wówczas księżnej Izabeli Czartoryskiej. W latach 1803–1815 był proboszczem w Powsinie. Utrzymywał jednak żywy kontakt z pobliską Warszawą, działając między innymi w Towarzystwie Przyjaciół Nauk.

Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego został mianowany w 1806 członkiem Izby Wojenno-Administracyjnej, zaś w 1808 – członkiem Rady Stanu. W 1810 mianowany członkiem Sekcji Spraw Wewnętrznych i Obrządków Religijnych. W 1812 przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego[3].

W 1815 cesarz Aleksander I mianował go biskupem diecezjalnym krakowskim i senatorem Królestwa Polskiego. W 1827 został arcybiskupem metropolitą warszawskim i prymasem Królestwa Polskiego. 24 maja 1829 na Zamku Królewskim w Warszawie przewodniczył uroczystościom koronacyjnym cesarza Mikołaja I, który koronował się sam, prymas Woronicz podał mu jedynie koronę.

W 1828 był członkiem Sądu Sejmowego, mającego osądzić osoby oskarżone o zdradę stanu[4].

Zmarł w Wiedniu nocą 6/7 grudnia 1829. Pochowany został 8 stycznia 1830 w Krakowie na Wawelu. Jego pogrzeb był wielką manifestacją patriotyczną.

Jego najważniejsze utwory to: Zjawienie Emilki (1796/1797), Świątynia Sybilli (1801) i Hymn do Boga (15 V 1805). Zasłynął też jako homiletyk i mówca, jako retor wielokrotnie porównywany z Piotrem Skargą.

Odznaczony Orderem Świętego Stanisława I klasy z nadania Aleksandra I Romanowa[5]. W 1829 odznaczony Orderem Orła Białego[6].

Przypisy

  1. a b c 3 lipca jest datą chrztu Woronicza, a nie datą jego narodzin w Brodowie pod Ostrogiem – T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 451.
  2. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII. Warszawa: 1880-1902, s. 145.
  3. Dziennik Konfederacyi Jeneralnej Królestwa Polskiego, 1812, nr 2, s. 13.
  4. Tadeusz Bieczyński, Sąd sejmowy 1827–1829 na przestępców stanu. Urzędowe akta, Poznań 1873, s. IX, 50.
  5. Z. Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 219.
  6. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 291.

Bibliografia[edytuj]

  • T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 451-462.

Linki zewnętrzne[edytuj]

  • Jan Paweł Woronicz w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2011-12-25]
  • www.tygodniksalwatorski.icm.com.pl/print.php?sid=3107