Jon Fosse

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jon Fosse.

Jon Fosse (ur. 29 września 1959 w Haugesund) – norweski pisarz i dramaturg, uznawany za jednego z najwybitniejszych współczesnych dramatopisarzy europejskich. Pisze w języku nynorsk.

Dorastał w Strandebarm w regionie Hordaland. Obecnie mieszka w Bergen. Zadebiutował w 1983 powieścią Raudt, svart (Czerwone, czarne). Jego pierwsza sztuka teatralna Og aldri skal vi skiljast (I nigdy się nie rozłączymy) wystawiona została w 1994.

Jest autorem powieści, poezji, książek dla dzieci, esejów i sztuk teatralnych. Jego twórczość zalicza się do norweskiego postmodernizmu. Książki Fossego przetłumaczono na ponad 40 języków, w tym polski, a dramaty wystawiono na ponad 120 scenach świata. O jego znaczeniu niemiecki tygodnik "Die Woche" napisał: Na początku był Henryk Ibsen, następnie nie było nic, a teraz mamy Jona Fossego.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pisarz wychował się i mieszka na zachodnim wybrzeżu Norwegii (Vestlandet), dlatego też akcję swoich utworów umieszcza często w tych właśnie realiach. Fosse mówi o sobie, że nie był zdolnym uczniem. Jako dwudziestolatek zdał maturę i przeprowadził się do Bergen, by rozpocząć studia.

Jego debiut powieściowy (Raudt, svart) ukazał się w 1983 roku, niedługo potem pisarz wydał książkę Stengd gitar (Zamknięta gitara) (1985) i tomik poezji Engel med vatn i augene (Anioł z wodą w oczach) (1986). W 1989 roku wraz z Alf-Kåre Bergiem napisał książkę dla dzieci Uendelig seint (Nieskończenie późno), za którą otrzymał Nagrodę Literacką dla Literatury Dziecięcej w Języku Nynorsk (Den Nynorske barnelitteraturprisen). Była to pierwsza z wielu nagród, którymi uhonorowano Jona Fossego.

Fosse nie tylko pisze książki, ale także tłumaczy je na nynorsk (m.in. utwory Federico Garcíi Lorki), jest autorem "tłumaczenia" na nynorsk napisanego przez Henryka Ibsena w bokmålu poematu dramatycznego Peer Gynt. Od 1994 wraz z innym norweskim pisarzem Janem Kjærstadem redaguje czasopismo "Bøk" ("Książka"). Piastuje także ważne funkcje w norweskich stowarzyszeniach pisarzy.

W 1994 Fosse zadebiutował na deskach Sceny Narodowej w Bergen (Den Nationale Scene) sztuką Og aldri skal vi skiljast (I nigdy się nie rozłączymy). Od tamtej pory napisał 25 sztuk teatralnych. Jego najbardziej znane dramaty to Namnet (Imię) (1995) i Barnet (Dziecko) (1997).

Styl pisarski[edytuj | edytuj kod]

Sam Fosse swoją technikę pisania powieści określa angielskim słowem «writing», gdzie dla autora najważniejszy jest rytm pisania. Rytm opowieści odzwierciedla się w sposobie postrzegania świata przez bohaterów. Opowieść nie jest snuta przez narratora wszechwiedzącego, to raczej dialogi i czyny bohaterów pokazują ich uczucia i myśli.

Fosse jest minimalistą słowa — jego postacie mówią oszczędnie, często powtarzają swoje kwestie. Słownictwo dramaturga jest bardzo skromne. Akcja w jego utworach rozwija się wolno — to napięcie między postaciami jest tu najważniejsze, a nie wydarzenia. Jona Fossego fascynuje zwyczajność i samotność. Jego bohaterowie borykają się z emocjonalnym chłodem, nieumiejętnością tworzenia więzi międzyludzkich. Ta "zwyczajność" problemów podejmowanych przez pisarza sprawia, że jego utwory cieszą się tak dużym uznaniem.

Utwory[edytuj | edytuj kod]

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • Raudt, svart (1983)
  • Stengd gitar (1985)
  • Blod. Steinen er (1987)
  • Naustet (1989)
  • Flaskesamlaren (1991)
  • Bly og vatn (1992)
  • To forteljingar (1993)
  • Prosa frå ein oppvekst (1994)
  • Melancholia I (1995)
  • Melancholia II (1996)
  • Eldre kortare prosa med 7 bilete av Camilla Wærenskjold (1998)
  • Morgon og kveld (2000)
  • Det er Ales (2004)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

  • Og aldri skal vi skiljast (1994)
  • Namnet (1995)
  • Nokon kjem til å komme (1996)
  • Barnet / Mor og barn / Sonen (1997)
  • Gitarmannen (1997)
  • Natta syng sine songar / Ein sommars dag (1998)
  • Teaterstykke 1 (1999)
  • Draum om hausten (1999)
  • Besøk / Vinter / Ettermiddag (2000)
  • Teaterstykke 2 (2001)
  • Vakkert (2001)
  • Dødsvariasjonar (2002)
  • Jenta i sofaen (2003)
  • Lilla / Suzannah (2004)
  • Dei døde hundane / Sa ka la (2005)
  • Teaterstykke 3 (2005)
  • Svevn / Varmt (2005)
  • Rambuku (2006)

Poezja[edytuj | edytuj kod]

  • Engel med vatn i augene (1986)
  • Hundens bevegelsar (1990)
  • Hund og engel (1992)
  • Dikt 1986-1992 (1995)
  • Nye dikt (1997)
  • Dikt 1986-2000 (2001)
  • Auge i vind (2003)

Eseje[edytuj | edytuj kod]

  • Frå telling via showing til writing (1989)
  • Gnostiske essay (1999)

Książki dla dzieci[edytuj | edytuj kod]

  • Uendeleg seint (1989)
  • Kant (1990)
  • Dyrehagen Hardanger (1993)
  • Vått og svart (1994)
  • Nei å nei. Hundemanuskripta 1 (1995)
  • Du å du. Hundemanuskripta 2 (1996)
  • Få å fy. Hundemanuskripta 3 (1997)
  • Søster (2000)

Dramaty Fossego na scenach polskich[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]