Demokracja ludowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nie mylić z: Demokracja socjalistyczna.

Demokracja ludowapropagandowe określenie ustroju w państwach komunistycznych, w założeniu demokratycznego, w rzeczywistości totalitarnego, używane w państwach zależnych od ZSRR po II wojnie światowej (państwach bloku wschodniego)[1][2]. Używane jest również we współczesnych państwach, w których występuje system zdominowany przez partię komunistyczną. Jest to forma dyktatury partii komunistycznej (dyktatury proletariatu) przy zachowaniu fasady pozornej demokracji parlamentarnej. Istnieją też państwa niezwiązane z ruchem komunistycznym, które używają tego określenia.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Państwa „demokracji ludowej” deklarowały, że władzę w nich „sprawuje lud jako suweren”, lecz rządy faktycznie sprawowała komunistyczna monopartia (w PRL była to PZPR), a inne partie i organizacje społeczne były jej podporządkowane w formule „transmisji partii do mas” w ramach bloków określanych jako fronty narodowe (ludowe). Kraje demokracji ludowej często nazywano „demoludami”.

Termin „demokracja ludowa” miał odróżnić sposób rządzenia realizowany w państwach satelitarnych ZSRR od zachodniej demokracji nazywanej w bloku wschodnim „demokracją burżuazyjną(ros.)”.

Demokracja ludowa jako forma dyktatury proletariatu[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dyktatura proletariatu.

W odrożnieniu od ZSRR, gdzie z chwilą całkowitego zwycięstwa socjalizmu i wkroczenia kraju w okres budownictwa komunizmu dyktatura proletariatu przestała być konieczna[3], demokracja ludowa w ideologii marksistowsko-leninowskiej rozpatrywana była jako nowa postać dyktatury proletariatu[4][5][6][7][8][4]. Cała administracja państwowa, organy ścigania oraz wymiar sprawiedliwości są narzędziami dyktatury proletariatu. Za burżuazyjne i sprzeczne z zasadami państwa socjalistycznego uznawano pojęcie „interesu indywidualnego” (jednostkowego), nad który przedkładano interes społeczny (kolektywny). Wszystkie wymienione instytucje stały na straży tego ostatniego, działając jako aktywny uczestnik walki klas[9].

Demokracja ludowa jest nową formą państwową dyktatury proletariatu, a zadania, jakie sobie stawia, są zadaniami dyktatury proletariatu. W ten sposób również i system prawa w Polsce Ludowej – podobnie jak i typ – jest nowy, bo socjalistyczny, i realizuje zadania odmienne od zadań burżuazyjnego systemu prawa.

Leon Schaff, Proces karny w Polsce Ludowej.[10]

Demokrację ludową powołały do życia warunki nowego etapu rozwoju światowego ruchu rewolucyjnego.

Demokracja ludowa odzwierciedla specyfikę rozwoju rewolucji socjalistycznej w warunkach osłabienia imperializmu i zmiany stosunku sił na korzyść socjalizmu.

Na jej powstanie wpłynęła sytuacja ówczesnego etapu powszechnego kryzysu kapitalizmu; była ona odbiciem podstawowych przesunięć klasowych zachodzących w świecie kapitalistycznym: wciąż rosnącej izolacji wielkiego kapitału, zespolenia szerokich sił ludowych pod kierownictwem klasy robotniczej, dalszego zbliżenia się zadań ogólnodemokratycznych i socjalistycznych[6].

Odmienność demokracji ludowej od władzy radzieckiej[edytuj | edytuj kod]

Obok wspólnych podstawowych cech formy radzieckiej i formy demokracji ludowej, ta ostatnia ma szereg cech specyficznych[6]. Najważniejszą cechą demokracji ludowej jest istnienie Frontu Ludowego[5][4], będącego nową organizacyjną formą sojuszu klasy robotniczej, chłopstwa, drobnej burżuazji i inteligencji[11].

Wielopartyjność[edytuj | edytuj kod]

Podczas gdy w Rosji Radzieckiej był uwarunkowany historycznie system jednopartyjny, w wielu krajach demokracji ludowej ustanowiony został system wielopartyjny[7][5][12], w którym partie marksistowskie odgrywały kierowniczą rolę. W odróżnieniu od Rosji, gdzie przeciw rewolucji wystąpiły nie tylko partie burżuazyjne i obszarnicze, lecz również partie drobnomeszczańskie, w niektórych krajach demokracji ludowej wiele z tych partii poparło przejście do socjalistycznego etapu rewolucji[12]. W tych okolicznościach celowe było utworzenie bloku partii komunistycznych i robotniczych z takimi partiami politycznymi, jakie jednoczyły się we Froncie Ludowym na wspólnej płaszczyźnie walki przeciwko faszyzmowi i imperializmowi. System wielopartyjny sprzyjał w tych warunkach rozszerzeniu społecznej podstawy rewolucji i pomyślniejszemu wykonywaniu jej zasad[5]. Współpraca komunistów z niekomunistycznymi partiami demokratycznymi dokonywała się w różnorakich formach, zarówno wewnątrz Frontu Ludowego, jak i poprzez uczestnictwo przedstawicieli partii demokratycznych w organach władzy państwowej i masowych organizacjach ludzi pracy[11][13].

W szeregu krajów demokracji ludowej pomyślnie realizowana była współpraca partii komunistycznych i robotniczych z nieproletariackimi partiami demokratycznymi[13]. Do tych partii należały na przykład: Partia Ludowa i Partia Wolności w Czechosłowacji; Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne w Polsce; w Niemieckiej Republice Demokratycznej w skład Frontu Ludowego wchodziły nie tylko partie klas pracujących, ale również kilka pertii burżuazyjno-demokratycznych[14].

Organizacja aparatu władzy[edytuj | edytuj kod]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Ludowodemokratyczna forma dyktatury proletariatu charakteryzowała się także specyficznym trybem tworzenia organów władzy państwowej[11][13].

Burzenie burżuazyjnego aparatu państwowego[edytuj | edytuj kod]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Również niszczenie starej machiny państwowej dokonywało się w niektórych krajach demokracji ludowej inaczej niż w ZSRR[11][15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Słownik Języka Polskiego PWN: demokracja ludowa
  2. Dorota Pietrzyk-Reeves: Idea społeczeństwa obywatelskiego: Współczesna debata i jej źródła. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012, s. 236-237. ISBN 978-83-231-2890-8.
  3. Spirkin 1968 ↓, s. 498.
  4. a b c A. P. BUTENKO: People's Democracy (ang.). The Great Soviet Encyclopedia, 3rd Edition (1970-1979).. [dostęp 2021-04-09].
  5. a b c d Fiedosiejew i in. 1978 ↓, s. 175.
  6. a b c Bielakow i in. 1964 ↓, s. 727.
  7. a b Spirkin 1968 ↓, s. 497.
  8. Алексей Брагин: Тезисы о диктатуре пролетариата и общенародном государстве (ros.). Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej, 2019-11-16. [dostęp 2021-05-17].
  9. „Sąd w społeczeństwie socjalistycznym pozostaje instytucją klasową, staje po raz pierwszy w historii na usługi przytłaczającej większości społeczeństwa, działa w oparciu o nową świadomość klasową, nasycony jest kadrami klasowo związanymi z przeważającą częścią społeczeństwa, kieruje się zasadami nowej praworządności”Leon Schaff: Proces karny w Polsce Ludowej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1952, str. 143.
  10. Leon Schaff: Proces karny w Polsce Ludowej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1952, str. 239.
  11. a b c d Bielakow i in. 1964 ↓, s. 730.
  12. a b Bielakow i in. 1964 ↓, s. 729.
  13. a b c Fiedosiejew i in. 1978 ↓, s. 176.
  14. Bielakow i in. 1964 ↓, s. 729-730.
  15. Fiedosiejew i in. 1978 ↓, s. 176-177.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]