Martin Landau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Martin Landau
Ilustracja
Martin Landau (1968)
Data i miejsce urodzenia 20 czerwca 1928
Nowy Jork
Data i miejsce śmierci 16 lipca 2017
Los Angeles
Zawód aktor, producent filmowy
Współmałżonek

Barbara Bain
(1957-1993; rozwód);
dwie córki: Susan i Juliet

Lata aktywności 1956–2017

Martin Landau (ur. 20 czerwca 1928 w Nowym Jorku, zm. 15 lipca 2017 w Los Angeles[1]) – amerykański aktor i producent filmowy i telewizyjny. Laureat Oscara. W Polsce najbardziej pamiętany jako komandor John Koenig w serialu sci-fi Kosmos 1999 (1975-1977)[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się żydowsko-amerykańskiej rodzinie w nowojorskim Brooklynie jako syn Selmy (z domu Buchanan) i Morrisa Landau[3], mechanika austriackiego pochodzenia[4]. W wieku 17 lat rozpoczął pracę jako rysownik w „Daily News”, w latach 40. i 50. był asystentem Gusa Edsona podczas pracy nad komiksem The Gumps[5].

Twórczość Charliego Chaplina wywarła przemożny wpływ na jego późniejsze życie. Pracował w letnim magazynie w Nowej Anglii, a w 1955 został przyjęty do Actors Studio, gdzie studiował pod kierunkiem Lee Strasberga, Elii Kazana i Harolda Clurmana[6] wspólnie ze Steve’em McQueenem. W 1957 zadebiutował na Broadwayu w sztuce Delberta Manna Środek nocy (Middle of the Night). Zachęcony przez swojego mentora Lee Strasberga, był wykładowcą aktorstwa, a wśród jego słuchaczy znaleźli się Jack Nicholson i Anjelica Huston.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

W latach 50. pojawił się w takich serialach telewizyjnych jak Armstrong Circle Theatre i Schlitz Playhouse, a także The Big Story, Maverick i Rawhide. Zadebiutował na kinowym ekranie jako porucznik Marshall w dramacie wojennym Lewisa Milestone’a Wzgórze Pork Chop (Pork Chop Hill, 1959) o wojnie koreańskiej z Gregorym Peckiem. Swój pierwszy większy sukces odniósł w roli poplecznika złoczyńcy w dreszczowcu Alfreda Hitchcocka Północ, północny zachód (North by Northwest, 1959) u boku Cary’ego Granta[7]. Landau miał kwitnącą karierę, grając gościnne role w serialach telewizyjnych przerywanych sporadycznymi rolami filmowymi. Grał rzymskiego generała w Kleopatrze (1963), Kajfasza w Opowieściach wszech czasów (1965) i Wodza Krzywe Nogi w westernie komediowym Johna Sturgesa Na szlaku Alleluja (1965). Największą popularność przyniosła mu rola mistrza kamuflażu Rollina Handa w serialu CBS Mission: Impossible (1966–1969), za którą otrzymał nagrodę Złotego Globu i trzykrotnie był nominowany do nagrody Emmy. Pojawił się także gościnnie w jednym z odcinków serialu NBC Columbo (1973)[8].

Był dwukrotnie nominowany do nagrody Oscara; za postać Abe Karatza w dramacie Francisa Forda Coppoli Tucker. Konstruktor marzeń (Tucker: The Man and His Dream, 1988) oraz za rolę Judah Rosenthala w komediodramacie Woody’ego Allena Zbrodnie i wykroczenia (Crimes and Misdemeanors, 1989)[9]. Drugoplanowa kreacja podstarzałego aktora Béli Lugosiego, przyjaciela głównego bohatera, niegdyś gwiazdy horrorów, w komediodramacie Tima Burtona Ed Wood (1994) przyniosła mu w 1995 roku nagrodę Oscara, Złotego Globu, Saturna, American Comedy Award, CableACE i nominację do nagrody BAFTA[10].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

31 stycznia 1957 poślubił Barbarę Bain, odtwórczynię głównej roli żeńskiej w serialu Kosmos 1999. Miał z nią dwie córki – Susan Meredith (producentkę) i Juliet Rose (aktorkę).

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy fabularne[edytuj | edytuj kod]

Martin Landau i Patrick Swayze
Martin Landau na Festiwalu Filmowym w Toronto (2008)

Seriale TV[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anita Gates: Martin Landau, Actor Who Won an Oscar for ‘Ed Wood,’ Dies at 89 (ang.). „The New York Times”, 2017-07-16. [dostęp 2017-07-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-17)].
  2. Martin Landau (ang.). Listal. [dostęp 2016-10-31].
  3. Martin Landau - Genealogy (ang.). Geni. [dostęp 2016-10-31].
  4. Martin Landau Biography (1931?-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2016-10-31].
  5. Patricia Bauer: Martin Landau, american actor (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2021-01-25].
  6. Martin Landau (ang.). TV.com. [dostęp 2016-10-31].
  7. Martin Landau: 'I chose to play Leonard as gay' (ang.). „The Daily Telegraph”. [dostęp 2016-10-31].
  8. Martin Landau (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2016-10-31].
  9. Hal Erickson: Martin Landau Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2016-10-31].
  10. Martin Landau Awards (ang.). AllMovie. [dostęp 2016-10-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]