Martin Landau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Martin Landau
Ilustracja
Martin Landau (1968)
Data i miejsce urodzenia

20 czerwca 1928
Nowy Jork

Data i miejsce śmierci

16 lipca 2017
Los Angeles

Zawód

aktor, producent filmowy

Współmałżonek

Barbara Bain
(1957-1993; rozwód);
dwie córki: Susan i Juliet

Lata aktywności

1956–2017

Martin Landau (ur. 20 czerwca 1928 w Nowym Jorku, zm. 15 lipca 2017 w Los Angeles[1]) – amerykański aktor i producent filmowy i telewizyjny. Laureat Oscara. W Polsce najbardziej pamiętany jako komandor John Koenig w serialu sci-fi Kosmos 1999 (1975–1977).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie żydowsko-amerykańskiej jako syn Selmy (z domu Buchanan) i Morrisa Landau[2], mechanika austriackiego pochodzenia[3]. W wieku 17 lat rozpoczął pracę jako rysownik w „Daily News”, w latach 40. i 50. był asystentem Gusa Edsona podczas pracy nad komiksem The Gumps[4].

Twórczość Charliego Chaplina wywarła przemożny wpływ na jego późniejsze życie. Pracował w letnim magazynie w Nowej Anglii, a w 1955 został przyjęty do Actors Studio, gdzie studiował pod kierunkiem Lee Strasberga, Elii Kazana i Harolda Clurmana[5] wspólnie ze Steve’em McQueenem.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

W 1957 zadebiutował na Broadwayu w sztuce Delberta Manna Środek nocy (Middle of the Night)[6]. Zachęcony przez swojego mentora Lee Strasberga, był wykładowcą aktorstwa, a wśród jego słuchaczy znaleźli się Jack Nicholson i Anjelica Huston.

W latach 50. pojawił się w takich serialach telewizyjnych jak Armstrong Circle Theatre i Schlitz Playhouse, a także The Big Story, Maverick i Rawhide. Zadebiutował na kinowym ekranie jako porucznik Marshall w dramacie wojennym Lewisa Milestone’a Wzgórze Pork Chop (Pork Chop Hill, 1959) o wojnie koreańskiej z Gregorym Peckiem. Swój pierwszy większy sukces odniósł w roli homoseksualnego poplecznika złoczyńcy w dreszczowcu Alfreda Hitchcocka Północ, północny zachód (North by Northwest, 1959) u boku Cary’ego Granta[7]. Landau miał kwitnącą karierę, grając gościnne role w serialach telewizyjnych przerywanych sporadycznymi rolami filmowymi. Grał rzymskiego generała w Kleopatrze (1963), Kajfasza w Opowieściach wszech czasów (1965) i Wodza Krzywe Nogi w westernie komediowym Johna Sturgesa Na szlaku Alleluja (1965). Największą popularność przyniosła mu rola mistrza kamuflażu Rollina Handa w serialu CBS Mission: Impossible (1966–1969), za którą otrzymał nagrodę Złotego Globu i trzykrotnie był nominowany do nagrody Emmy. Pojawił się także gościnnie w jednym z odcinków serialu NBC Columbo (1973)[8].

Był dwukrotnie nominowany do nagrody Oscara; za postać Abe Karatza w dramacie Francisa Forda Coppoli Tucker. Konstruktor marzeń (Tucker: The Man and His Dream, 1988) oraz za rolę Judah Rosenthala w komediodramacie Woody’ego Allena Zbrodnie i wykroczenia (Crimes and Misdemeanors, 1989)[9]. Drugoplanowa kreacja podstarzałego aktora Béli Lugosiego, przyjaciela głównego bohatera, niegdyś gwiazdy horrorów, w komediodramacie Tima Burtona Ed Wood (1994) przyniosła mu w 1995 roku nagrodę Oscara, Złotego Globu, Saturna, American Comedy Award, CableACE i nominację do nagrody BAFTA[10].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

31 stycznia 1957 poślubił Barbarę Bain, odtwórczynię głównej roli żeńskiej w serialu Kosmos 1999. Miał z nią dwie córki – Susan Meredith (producentkę) i Juliet Rose (aktorkę).

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy fabularne[edytuj | edytuj kod]

Martin Landau i Patrick Swayze
Martin Landau na Festiwalu Filmowym w Toronto (2008)

Seriale TV[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Rok Nagroda Kategoria Film
1967 Złoty Glob Najlepszy aktor w serialu dramatycznym Mission: Impossible (1966)
1988 Złoty Glob Najlepszy aktor drugoplanowy Tucker. Konstruktor marzeń (1988)
1995 Złoty Glob Ed Wood (1994)
Oscar Najlepszy aktor drugoplanowy
Nagroda Saturn Najlepszy aktor
Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych Wybitny występ aktora w roli drugoplanowej

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anita Gates: Martin Landau, Actor Who Won an Oscar for ‘Ed Wood,’ Dies at 89 (ang.). „The New York Times”, 2017-07-16. [dostęp 2017-07-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-17)].
  2. Martin Landau - Genealogy (ang.). Geni. [dostęp 2016-10-31].
  3. Martin Landau Biography (1931?-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2016-10-31].
  4. Patricia Bauer: Martin Landau, american actor (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2021-01-25].
  5. Martin Landau (ang.). TV.com. [dostęp 2016-10-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-01)].
  6. Mike Barnes: Martin Landau, Oscar Winner for ‘Ed Wood,’ Dies at 89 (ang.). „The Hollywood Reporter”, 2017-07-16. [dostęp 2021-10-31].
  7. Martin Landau: 'I chose to play Leonard as gay' (ang.). „The Daily Telegraph”. [dostęp 2016-10-31].
  8. Martin Landau (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2016-10-31].
  9. Hal Erickson: Martin Landau Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2016-10-31].
  10. Martin Landau Awards (ang.). AllMovie. [dostęp 2016-10-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]