Fosa Miejska we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wrocław na planie M. Meriana z 2. poł. XVII w.: u dołu i z lewej zewnętrzny pierścień fosy z bastionami; wewnątrz tego pierścienia fosa wewnętrzna
Fosa Miejska we Wrocławiu:
z prawej Park Kopernika,
z lewej ul. Podwale
Powódź tysiąclecia z 1997:
stan krótko po spłynięciu wód z głównych ulic miasta; po lewej przepełniona fosa i jej brzeg zniszczony przez wlewające się do niej wody Odry
Wybudowana w 2009 r. kładka Świebodzka (tzw. Psia Kładka[1]) łącząca pl. Orląt Lwowskich z ul. Włodkowica.

Fosa Miejska we Wrocławiu – pozostałości skomplikowanego systemu umocnień Wrocławia, w znacznej mierze opartego o naturalne i sztuczne odcinki rzeki Odry i wpadającej do niej Oławy. Zachowane do dziś fragmenty fosy, biegnące wzdłuż ul. Podwale, stanowiły element zewnętrznego pierścienia umocnień okalającego miasto, od północnego wschodu i wschodu[2], na najdłuższym swym odcinku – od południa, oraz częściowo od zachodu[3]. Obecnie pas zieleni wzdłuż fosy (oraz dalej Odry) nazwany został Promenadą Staromiejską[4].

Fosa wewnętrzna, zwana była Oławą Miejską, albo Czarną Oławą i powstała w XIII wieku. Wkrótce jednak, jeszcze w tym samym stuleciu wytyczono zewnętrzną linię fortyfikacji z drugą, zewnętrzną fosą odległą od Czarnej Oławy o około trzysta metrów, zyskując w ten sposób sporą połać gruntów pod zabudowę. Początkowo zewnętrzna fosa przebiegała w środkowym odcinku nieco bardziej na północ, zaś kościół i klasztor joannitów znajdował się na wysuniętym przed Bramę Świdnicką półwyspie. Wzdłuż fosy przebiegał mur z basztami, w początku ery nowożytnej uzupełnionymi o basteje. W XVII wieku zastąpiono je nowym obwodem bastionowym, zmieniając też nieco przebieg fosy i nadając jej rzutowi geometryczne formy.

Po zajęciu miasta przez wojska Związku Reńskiego pod wodzą Hieronima Bonapartego nakazano wyburzenie fortyfikacji, co nastąpiło w latach 1807-1810. Systematycznie zasypywano przy tym kolejne fragmenty obu fos. Fosa wewnętrzna została całkowicie zlikwidowana około 1869; na jej – w przybliżeniu – miejscu dziś przebiega trasa W-Z. Z zewnętrznej fosy zachowały się natomiast znaczne fragmenty. Całkowicie zlikwidowano fragmenty umocnień opartych o odnogę Odry w północnej (prawobrzeżnej) części miasta, wskutek czego m.in. Ostrów Tumski przestał być prawdziwym "ostrowem" (wyspą). Z zasypanych koryt i przekopów w prawobrzeżnej części miasta pozostał do dziś tylko niewielki staw w Ogrodzie Botanicznym i drugi, w pobliżu, przy ul. Prusa. Ostatni odcinek fosy zewnętrznej wraz z łącznikiem do rzeki Oławy (rejon dzisiejszego Parku Słowackiego i zachowanego do dziś obniżenia terenu na Placu Społecznym) zlikwidowano w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX wieku. W miejscu dawnych obwałowań założono Promenadę Miejską. Z systemu bastionów pozostały dwa wzgórza: zwieńczone glorietą i nieistniejącą już wieżą Wzgórze Liebicha (Liebichhöhe), zwane dziś Wzgórzem Partyzantów oraz Wzgórze Holteia (Holteihöhe), obecnie określane jako Wzgórze Polskie.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. mostypolskie.pl
  2. wschodni odcinek fosy wykorzystywał nurt dopływu Odry, rzeki Oławy, która łączy się z Odrą na wschód od centrum miasta
  3. północny odcinek przeszkody wodnej stanowił główny nurt rzeki Odry
  4. uchwała Rady Miejskiej Wrocławia nr LXXI/454/93 z dnia 9 października 1993 roku w sprawie nazw parków i terenów leśnych istniejących we Wrocławiu (pol.). uchwaly.um.wroc.pl, Biuletyn Urzędowy RMW z 15 października 1993 r. Nr 11, poz.101, 9 października 1993. [dostęp 2010-04-26].