Strzelce Krajeńskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strzelce Krajeńskie
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Strzelce Krajeńskie, baszta czarownic (2021)
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 lubuskie

Powiat

strzelecko-drezdenecki

Gmina

Strzelce Krajeńskie

Data założenia

1272 rok

Burmistrz

Mateusz Feder

Powierzchnia

5,54 km²

Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość


9916[1]
1789,9 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 95

Kod pocztowy

66-500

Tablice rejestracyjne

FSD

Położenie na mapie gminy Strzelce Krajeńskie
Mapa konturowa gminy Strzelce Krajeńskie, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Strzelce Krajeńskie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Strzelce Krajeńskie”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Strzelce Krajeńskie”
Położenie na mapie powiatu strzelecko-drezdeneckiego
Mapa konturowa powiatu strzelecko-drezdeneckiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Strzelce Krajeńskie”
Ziemia52°52′32″N 15°31′55″E/52,875556 15,531944
TERC (TERYT)

0806044

SIMC

0935742

Hasło promocyjne: Strzelce Krajeńskie oczarowują
Urząd miejski
al. Wolności 48
66–500 Strzelce Krajeńskie
Strona internetowa
BIP

Strzelce Krajeńskie (niem. Friedeberg in der Neumark[2]) – miasto w Polsce, w województwie lubuskim, siedziba powiatu strzelecko-drezdeneckiego i gminy miejsko-wiejskiej Strzelce Krajeńskie.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest w północno-wschodniej części województwa lubuskiego, na prawobrzeżnej ziemi nadnoteckiej, nad jeziorami: Klasztornym Górnym, Dolnym Jeziorem oraz Młyńskim, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym, w południowo-zachodniej części Pojezierza Dobiegniewskiego)[3], przy drodze krajowej nr 22, 26 km na północny wschód od Gorzowa Wielkopolskiego.

Pierwotnie obszar, na którym położone jest miasto, należał do Wielkopolski[4] jako część kasztelanii santockiej[5], po czym w drugiej połowie XIII wieku został opanowany przez Brandenburgię i włączony do Nowej Marchii, w granicach której należał do 1945 roku, a w latach 1402–1454 miasto należało do zakonu krzyżackiego[6]. Przymiotnik Krajeńskie dodano po II wojnie światowej dla odróżnienia od innych miejscowości o podobnych nazwach (np. Strzelce Opolskie), jednak nie ma podstaw historyczno-geograficznych, gdyż miasto nigdy nie było związane z Krajną[7].

Miasto zajmuje powierzchnię 4,94 km² (1 stycznia 2011)[8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Strzelce Krajeńskie, ok. 1900 r.

Najstarsza wzmianka, która dotyczy miejscowości określanej jako: Strzelzi, Strzelecz, Strzelcze, jest związana ze zniszczeniem w 1272 r. gródka margrabiego brandenburskiego Konrada I przez wielkopolskiego księcia Przemysła II[9]. Po zniszczeniu tej fortyfikacji margrabiowie zdecydowali się w latach 1272–1286 lokować miasto, które postanowili nazwać Friedeberg[10]. Wkrótce po lokacji miejskiej, podjęto prace fortyfikacyjne w wyniku których w latach 1272–1290, powstał wokół miasta mur kamienny, wał ziemny i podwójne fosy[9]. Potwierdza to wzmianka z 1290 r. dotycząca fundacji na rzecz zakonu augustianów-eremitów klasztoru obok murów miejskich[9]. W ramach fortyfikacji miejskich zbudowano Bramę Młyńską (Drezdenecką lub Wschodnią) i Gorzowską (Brzozowską) oraz 37 baszt łupinowych[9]. W trakcie wojny polsko-krzyżackiej pod miastem w 1433 r. stanęły wojska husyckie Jana Čapka, które wspierały oddziały polskie dowodzone przez Piotra Szafrańca. Po dwudniowym szturmie, 7 czerwca, atakujący przez podkop zdobyli miasto, które spalili[9].

W 1945 roku miejscowość włączono do Polski. Administracja polska używała początkowo nazwy Strzelce bez przymiotnika Krajeńskie[11], który dodano w 1946[12]. W latach 1975–1998 w woj. gorzowskim.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto ma 9916 mieszkańców (31 grudnia 2019)[13].

Piramida wieku mieszkańców Strzelec Krajeńskich w 2014 roku[14].
Piramida wieku Strzelce Krajenskie.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[15]:

  • stare miasto, układ urbanistyczny
  • kościół filialny pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej[16], mariacki z 1300 roku, z XV wieku, XIX wieku, lat 1957–1973
  • mury miejskie obronne z 36 basztami, z XIII wieku. Zbudowane zostały z kamienia w latach 1272–1290. Długość: 1640 m, grubość: 1 m, wysokość: do 8 m. Mury otaczają teren Starego Miasta o pow. 24 ha. Niegdyś fortyfikacje składały się z 38 czatowni, dwóch bram – Gorzowskiej i Młyńskiej – oraz baszty zwanej Więzienną lub Czarownic. Mury zachowały się prawie na całej długości, przetrwała także Brama Młyńska i Baszta Więzienna:
    • brama Młyńska – Wschodnia, z XIV wieku, inna nazwa: Brama Drezdenkowska, przy końcu ul. Młyńskiej. Została wzniesiona w stylu gotyckim, w XV w. Posiada cztery kondygnacje i zamknięty ostrym łukiem przejazd. Brama zwieńczona jest ażurowymi sterczynami. Obecnie mieści się tu Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
    • baszta Więzienia, pochodzi z XIV w. Niższe partie zbudowane zostały z kamienia na planie prostokąta, wyższe z cegły – na planie spłaszczonego koła. Zwieńczenie stanowi spiczasty, ceglany hełm, który okolony jest platformą widokową. Wnętrze baszty podzielone jest na trzy kondygnacje. Obecnie budowla nie jest użytkowana. Do baszty przylega Nowa Brama
  • domy, ul. Brygady Saperów nr 19, 20, 25, 34 i budynek gospodarczy – szachulcowy, murowano-szachulcowe, z XVIII wieku, z połowy XIX wieku
  • dom, ul. Krasińskiego 11, murowano-szachulcowy
  • domy, ul. Ludowa nr 16 szachulcowy; nr 31 i budynek gospodarczy, szachulcowy, z połowy XIX wieku
  • dom, ul. Mickiewicza 18, szachulcowy, z połowy XIX wieku, nie zachował się
  • domy, ul. Południowa nr 13, nr 17 – szachulcowe, z połowy XIX wieku; nr 38
  • domy, ul. Północna nr 36 szachulcowy, nr 38, z XVIII / XIX wieku
  • spichlerz przy bramie Wschodniej, ul. Wojska Polskiego 1, murowano-szachulcowy, z 1764 roku, w 2020 został wyremontowany[17].
  • dom, ul. Wojska Polskiego 4, z połowy XIX wieku

Inne zabytki:

  • cmentarz żydowski
  • kościół parafialny pw. św. Franciszka z Asyżu z 1929 r., z którego codziennie o godzinie 12 grany jest hejnał miasta[18][19][16]
  • ratusz, zbudowany został w latach 1870–1872 w stylu neorenesansowym, na miejscu wcześniejszego ratusza. Projekt sporządził Koehler z Frankfurtu nad Odrą oraz Asmund Schulz. Fasadę budynku ozdabia balkon z tralkową balustradą, tondo z herbem miasta oraz maszt flagowy z motywem smoka. Obecnie budynek jest siedzibą Sądu Rejonowego w Strzelcach Krajeńskich.
  • Wieża ciśnień (zabytek z ewidencji zabytków)[20]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Żłobek Samorządowy
  • Przedszkole Samorządowe Nr 1
  • Przedszkole Samorządowe Nr 2 „Smerfy”
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Janusza Korczaka (w tym: Szkoła Podstawowa Specjalna, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy, Przedszkole Specjalne nr 3)
  • Ochotnicze Hufce Pracy
  • Szkoła Podstawowa nr 2
  • Szkoła Podstawowa nr 1
  • Zespół Szkół (Liceum Ogólnokształcące im. Macieja Rataja i Technikum Gastronomiczne)
  • Zespół Szkół Centrum Kształcenia Ustawicznego w Strzelcach Krajeńskich im. Stefana Biedrzyckiego – jeden z największych zespołów szkół na terenie miasta. Mieści się w zespole budynków przy al. Wolności 7. Budynek szkoły wzniesiony z czerwonej cegły, powstał na początku XX wieku. Organizowano w nim zajęcia, zakładając we Friedeberg początkowo Seminarium Nauczycielskie, a następnie gimnazjum niemieckie. Po II wojnie światowej, gdy Friedeberg stał się polskim miastem pod nazwą Strzelce Krajeńskie, w budynku zorganizowano szkołę średnią. Biorąc pod uwagę rolniczy charakter Strzelec utworzono szkołę kształcącą kadry dla rolnictwa. Placówka ta była wtedy jedną z nielicznych szkół kształcących pracowników obsługi technicznej dla Państwowych Gospodarstw Rolnych[21].
  • Wydział Szczecińskiej Akademii Rolniczej
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia

Sport[edytuj | edytuj kod]

Od 1945 w Strzelcach Krajeńskich działa klub piłkarski Miejski Klub Sportowy „Łucznik” Strzelce Krajeńskie. Zespół mecze rozgrywa na Stadionie Miejskim[22]. W 2014 roku w leżących nieopodal Strzelcach Klasztornych powstał tor kartingowy, którego pomysłodawcą jest Fundacja Wierczuk Race Promotion, zajmująca się promocją młodych adeptów wyścigów samochodowych.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:[24]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyniki badań bieżących, Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2021-10-02].
  2. Wiktor Fenrych, Nowa Marchia w dziejach politycznych Polski w XIII i XIV wieku, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1959, s. 6.
  3. Jerzy Kondracki, Andrzej Richling: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1994.
  4. Edward Rymar, Strzelce (Krajeńskie) i okolice na przestrzeni wieków (do 1945 roku), Strzelce Krajeńskie: Sonar, 2011, s. 43, ISBN 978-83-63189-14-3.
  5. Iwona Sandach, Kościół farny z XIII wieku w Strzelcach Krajeńskich, Władysław Filipowiak (red.), „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 23, Muzeum Narodowe w Szczecinie, 1977, s. 197, ISSN 0076–5236.
  6. Strzelce Krajeńskie, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-08-25] [zarchiwizowane z adresu].
  7. Edward Rymar, Strzelce (Krajeńskie) i okolice na przestrzeni wieków (do 1945 roku), Strzelce Krajeńskie: Sonar, 2011, s. 46, ISBN 978-83-63189-14-3.
  8. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  9. a b c d e „Lubuskie Materiały Konserwatorskie”, tom 17, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2020, s. 39, ISSN 1733-0491.
  10. Kazimierz Jasiński, Recenzja książki Stanisława Bobińskiego „Urbanistyka polskich miast przedlokacyjnych”, Warszawa 1975, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. 25 (1977) z. 1.
  11. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  12. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  13. Strzelce Krajeńskie (lubuskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wynagrodzenie, bezrobocie, zarobki, tabele, edukacja, przedszkola, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2021-02-09].
  14. Strzelce Krajeńskie w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  15. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego – stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 62–63. [dostęp 2013-02-09].
  16. a b Miejski szlak historyczny (pol.). Strzelec Krajeńskie miasto i gmina. [dostęp 2011-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-02-09)].
  17. Spichlerz idzie do remontu, Zachód [dostęp 2021-02-09].
  18. Naczelny, Strzelce: Hejnał i dzwony zabrzmią z wieży kościoła, e-Strzelce [dostęp 2020-10-05].
  19. Skomponował hejnał miasta w 15 minut, Gazeta Lubuska, 7 stycznia 2009 [dostęp 2020-10-05].
  20. komunalna wodociągowa wieża ciśnień, Zabytek [dostęp 2022-02-14] (pol.).
  21. strona szkoły.
  22. Miejski Klub Sportowy Łucznik Strzelce Krajeńskie (pol.). 90 Minut. [dostęp 2011-09-01].
  23. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2019-10-12].
  24. Współpraca zagraniczna, Strzelce Krajeńskie – Miasto i Gmina [dostęp 2021-02-09] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]