Dassault Rafale

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rafale C
Rafale C
Dane podstawowe
Państwo  Francja
Producent Dassault Aviation
Typ myśliwiec wielozadaniowy
Konstrukcja półskorupowa, metalowa, skrzydła delta
Załoga 1 lub 2
Historia
Data oblotu 4 czerwca 1986
Lata produkcji od 1997
Egzemplarze 126
Dane techniczne
Napęd 2 × turbowentylatorowe SNECMA M88-2
Ciąg 100 kN, 151,24 kN z dopalaniem
Wymiary
Rozpiętość 10,80 m
Długość 15,27 m
Wysokość 5,34 m
Powierzchnia nośna 45,70 m²
Masa
Własna 9100 kg.
Startowa 23800 kg
Paliwa 4700 kg
Osiągi
Prędkość maks. 2130 km/h (ponad 1,8 Ma)
Prędkość wznoszenia 333 m/sek
Pułap 16800 m
Zasięg 3700 km
Rozbieg 300 m
Dobieg 450 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
Działko GIAT 30/719B kal. 30 mm z zapasem 125 sztuk amunicji
Pociski rakietowe:
Powietrze-powietrze: MBDA MICA IR/EM, AIM-9 Sidewinder, AIM-132 ASRAAM, AIM-120 AMRAAM, MBDA Meteor, MBDA Magic 2
Powietrze-ziemia: MBDA Apache, SCALP EG, AASM, GBU, AM 39 Exocet, AS30L Laser, pocisk nuklearny ASMP
Wyposażenie dodatkowe
systemy Thales SPECTRA, OSF, radar THALES RBE2, znacznik laserowy DEMOCLES
Użytkownicy
Francja
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Dassault Rafale (pol. szkwał) – dwusilnikowy wielozadaniowy samolot myśliwski ze skrzydłami typu delta, produkowany przez francuską firmę Dassault Aviation. Rafale jest przez producenta określany jako Omni rôle, czyli nadający się do wszystkich zadań, nie tak jak myśliwce wielozadaniowe, które posiadają rolę pierwszoplanową (myśliwca) i drugoplanową (zazwyczaj bombowca, samolotu wsparcia, itp.). Dassault używa określenia Omni rôle do zaakcentowania zdolności samolotu do przestawienia się z jednej roli na inną podczas wykonywania zadania. Pierwszym samolotem o takich własnościach był amerykański F/A-18 Hornet.

Rafale jest produkowany w trzech wersjach, jako jedno- i dwumiejscowy samolot operujący z lotnisk na lądzie dla francuskich sił powietrznych Armée de l'Air i jednomiejscowej bazującej na lotniskowcach marynarki wojennej Aéronavale. W lotnictwie francuskiej Rafale zastąpią samoloty SEPECAT Jaguar, Dassault Mirage F1 i Dassault Mirage 2000, w marynarce Chance Vought F-8 Crusader i Dassault Super Étendard. Ponadto maszyna ta jest oferowana wielu potencjalnym kontrahentom zagranicznym.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec lat 70. XX wieku wiele państw europejskich stanęło przed koniecznością wymiany przestarzałych samolotów bojowych, znacząco odbiegających parametrami od amerykańskich F-15 i F-16, oraz najnowszych konstrukcji radzieckich, MiG-29 i Su-27. W związku z tym Francja, Niemcy i Wielka Brytania przystąpiła do programu rozwojowego Europejskiego Samolotu Bojowego (ECA - European Combat Aircraft) mającego na celu wspólne opracowanie maszyny odpowiadającej potrzebom armii wszystkich trzech krajów. Ze względu jednak na różne wymagania stawiane przez Francję, potrzebującą samolotu wsparcia zdolnego operować z lotniskowców i pozostałe państwa lansujące projekt firm BAe i MBB Europejskiego Myśliwca (ECF - European Combat Fighter) projekt został zamknięty w 1981 roku.

W 1983 roku Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy i Hiszpania rozpoczęły nowy wspólny program Europejskiego Myśliwca Przyszłości (F/EFA - Future European Fighter Aircraft) posiadającego zdolność krótkiego startu i lądowania STOL. Pokazany przez firmę Dassault w 1983 roku demonstrator technologii Rafale, był samolotem szturmowym zdolnym do wykonywania zadań myśliwskich, ale jako roli drugorzędnej, podczas gdy reszta uczestniczących w programie państw opowiadała się za myśliwcem z drugorzędną rolą bombowca i samolotu szturmowego. W 1984 Francja po raz kolejny zażądała zaimplementowania możliwości operowania z pokładów lotniskowców co znów doprowadziło do zamknięcia programu i utworzenia, już bez udziału Francji, kolejnego projektu Europejskiego Myśliwca (EFA - European Fighter Aircraft), który doprowadził do powstania samolotu Eurofighter Typhoon. Francja po oficjalnym wycofaniu się z projektu w 1985 roku rozpoczęła własny program rozwojowy ACX (demonstrator Rafale A).

Prototypowy Rafale A został wytoczony z hangaru pod koniec 1985 roku i oblatany 4 czerwca 1986, o dwa miesiące wcześniej niż równocześnie konstruowany demonstrator technologii na bazie którego powstał Eurofighter. Pierwsza maszyna była napędzana amerykańskimi silnikami General Electric F404-GE-400, takimi samymi jak w F/A-18 Hornet, ponieważ docelowe jednostki napędowe SNECMA M88 nie zostały ukończone na czas. Po pomyślnych testach francuskie ministerstwo obrony zdecydowało w 1988 roku o wdrożeniu samolotu do produkcji.

Testy samolotu były kontynuowane i obejmowały badania silników M88, oraz zdolności lądowania na lotniskowcach (lądowania pozorowane). W 1994 roku ostatecznie wycofano z użycia samoloty wersji Rafale A. Podczas gdy porównywalny Eurofighter został oblatany w marcu 1994 roku, samoloty Rafale serii informacyjnej latały już od trzech lat.

Pierwsze zamówienia produkcyjne samolotów Rafale obejmowały trzy wersje:

  • Rafale C (od Chasseur - myśliwiec) - jednomiejscowy myśliwiec dla Armée de l'Air
  • Rafale B (od Biplace - dwumiejscowy) - dwumiejscowy myśliwiec dla Armée de l'Air
  • Rafale M (od Marine - morski) - jednomiejscowy myśliwiec bazujący na lotniskowcach dla Aéronavale

Prototypowy Rafale C został oblatany w 1991 roku, a wkrótce po nim pierwszy z dwóch Rafale M. Na początku 1993 roku oblatano wersję Rafale B i drugi prototyp Rafale M. Testy z katapultami startowymi (zamontowanymi na lądzie) przeprowadzono pomiędzy 13 lipca i 23 sierpnia 1992 roku w Stanach Zjednoczonych, a następnie przystąpiono do prób na pokładzie francuskiego lotniskowca Foch.

Początkowo dwumiejscowy Rafale B był używany jako samolot szkolno-treningowy, ale doświadczenia z wojny w Zatoce Perskiej i Kosowie dowiodły, że drugi członek załogi jest niezastąpiony w misjach rozpoznawczych i jako operator uzbrojenia podczas ataków na cele naziemne, dlatego też zamówiono więcej samolotów tej wersji zastępując nimi niektóre egzemplarze Rafale C. Podobne decyzje zapadły również w dowództwie marynarki francuskiej, ale program wyposażenia okrętów w dwumiejscowe myśliwce został wkrótce wstrzymany.

Do 1999 roku, ze względu na sytuację polityczną i ekonomiczną kraju, nie było możliwe wdrożenie do produkcji wersji Rafale M, pierwotnie produkcja seryjna miała rozpocząć się około 1992 roku.

Planuje się dostarczenie francuskim siłom zbrojnym 286 samolotów Rafale (redukcja o osiem z 294, aby sfinansować opracowanie radaru z aktywnym skanowaniem fazowym), 228 dla sił powietrznych i 58 dla marynarki[1]. W 2009 roku złożone zostało zamówienie na 60 samolotów, podnoszące oficjalne zamówienie do 180 maszyn (dostarczono 93). Priorytetowo zostały potraktowane dostawy dla marynarki, która musiała wymienić bardzo stare F-8E(FN) Crusader. Dostawy maszyn rozpoczęły się w 1999 roku, a pierwsza jednostka wyposażona w samoloty Rafale została utworzona 18 maja 2001 roku. W 2002 roku, jednostka ta została zaokrętowana na lotniskowiec Charles de Gaulle i uzyskała pełną zdolność operacyjną 25 czerwca 2004 roku.

Tempo produkcji wynosi 11 samolotów rocznie[1], w przeszłości Dassault mógł polegać na produkcji eksportowej, która dla samolotów poprzednich generacji odpowiadała połowie całkowitej produkcji, dla zwiększenia opłacalności. Cały program (prace B+R i zakup 286 sztuk) jest wyceniany na 40 mld euro.

Morskie i lądowe Rafale wzięły udział w bombardowaniu Libii w ramach Opération Harmattan w 2011 roku. W ciągu trzech pierwszych miesięcy operacji, Rafale wylatały ponad 3800 godzin w 700 misjach, zrzuciły 182 bomby typu AASM, 116 serii GBU i 10 pocisków manewrujących SCALP EG[2].

Co najmniej cztery Rafale brały udział w nalotach na partyzantów w Mali w styczniu 2013.[3]. 9 października 2013 roku, producent samolotu poinformował, że 122 maszyny należące do francuskiego lotnictwa wylatały łącznie 100 000 godzin[4].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Producent samolotu Rafale twierdzi, że jest on w stanie lecieć z prędkością naddźwiękową bez użycia dopalaczy, określaną jako supercruise, w konfiguracji myśliwskiej z podwieszonymi czterema pociskami i centralnym zbiornikiem paliwa[5]. SNECMA opracowuje zmodernizowany silnik M88-4E, który ma zapewnić większy ciąg i mniejszą konsumpcję paliwa[6].

Wersje samolotu Rafale[edytuj | edytuj kod]

  • Rafale A — demonstrator technologii oblatany w 1986 roku. Obecnie wycofany z użycia.
  • Rafale B - dwumiejscowa wersja myśliwska dla Armée de l'Air. Dostawy od 2004 roku.
  • Rafale C - jednomiejscowa wersja myśliwska dla Armée de l'Air. Dostawy od czerwca 2004 roku.
  • Rafale M - bazująca na lotniskowcach wersja dla Aéronavale, która weszła do służby w 2002 roku. Rafale M jest cięższy od Rafale C o około 500 kg. W odróżnieniu od innych maszyn przeznaczonych do działania z lotniskowców nie posiada składanych skrzydeł. Cecha ta nie została wprowadzona ze względu na unifikację skrzydeł wszystkich samolotów Rafale i związaną z tym oszczędnością pieniędzy. Samolot zewnętrznie podobny do Rafale C różni się od niego:
    • Wzmocnioną konstrukcją, zdolną sprostać szczególnym warunkom użytkowania na lotniskowcach
    • Wzmocnionym podwoziem głównym
    • Dłuższą golenią podwozia dziobowego zapewniającą większy kąt natarcia maszyny podczas startu przy pomocy katapulty
    • Zlikwidowanym centralnym podkadłubowym węzłem podwieszeń, w celu zapewnienia miejsca na dłuższą goleń podwozia dziobowego
    • Dużym hakiem systemu hamującego pomiędzy silnikami
    • Wbudowaną automatyczną drabinką dla pilota
    • Mikrofalowym systemem wspomagania lądowania na lotniskowcu
    • Inercyjnym systemem nawigacyjnym "Telemir" zdolnym do odbioru poprawek z systemów pokładowych lotniskowca.
  • Rafale N — początkowo nazywany Rafale BM, był planowaną dwumiejscową wersją samolotu dla Aéronavale. Ze względu na cięcie budżetowe i przewidywane koszty szkolenia drugiego członka załogi zrezygnowano z budowy maszyn tego typu.

Serie produkcyjne[edytuj | edytuj kod]

  • testowe: B301, B302, C101, M1 (4 sztuki)
  • I transza F1: Rafale M M2-M10 (9 sztuk, dostawy od 1999)
  • II transza F2: 7 Rafale C C102-C108, 25 Rafale B B303-B327, 16 Rafale M M11-M26 (48 sztuk, zamówione w 1999, dostawy 2004-2008)
  • III transza F3: 36 Rafale C C109-C144, 11 Rafale B B328-B338, 12 Rafale M M27-M38 (59 sztuk, zamówione w 2004, dostawy 2008-2013)
  • IV transza F3 04T: 25 Rafale C C145-169, 25 Rafale B B339-B363, 10 Rafale M M39-M48 (60 sztuk, zamówione w 2009, dostawy 2013-2019)

Systemy uzbrojenia[edytuj | edytuj kod]

Rafale M na pokładzie lotniskowca Charles de Gaulle

Najważniejszym elementem wyposażenia elektronicznego jest zaawansowana stacja radiolokacyjna THALES RBE2 z fazowaną siecią antenową zdolna do jednoczesnego śledzenia 40 celów i naprowadzania rakiet na 8 z nich, zarówno na bliskich dystansach jak i poza zasięgiem widoczności, generowania trójwymiarowej mapy terenu, do lotów na małych wysokościach i map wysokiej rozdzielczości do nawigacji i naprowadzania na cel. Nowoczesna antena pozwala na wykonywanie zadań powietrze-powietrze i powietrze-ziemia równocześnie. Obecna wersja radaru z pasywnym skanowaniem (PESA) ma być zastąpiona zmodernizowaną wersją RBE2 AA z aktywnym elektronicznym skanowaniem fazowym (AESA). W 2011 rozpoczęto testowanie radaru w locie na przebudowanych w tym celu Mirage 2000 B501 i Mystère 20 104[7].

Samolot Rafale jest wyposażony w zintegrowany system przetrwania Thales SPECTRA, który według producenta przy pomocy specjalnego oprogramowania potrafi zakłócić radar przeciwnika w taki sposób, że symuluje niewidoczność maszyny (ang. active cancellation)[8]. Na dziobie maszyny na stałe zamontowano czujniki systemu obserwacji i śledzenia OSF (Optronique secteur frontal) z dalmierzem laserowym i optoelektroniczną kamerą od Thales do identyfikacji wizualnej celów powietrznych i powierzchniowych na dystansie do 6 km oraz głowicę IRST na podczerwień od Sagem o zasięgu wykrywania od 100 km[9]. W skład SPECTRA wchodzą też montowane na ogonie czujniki DDM-NG ostrzegającego przed pociskami na podczerwień.

System SPECTRA zapewnia wysoką przeżywalność maszyny na polu walki, pracująca w czasie rzeczywistym magistrala danych umożliwia przesyłanie informacji nie tylko do innych samolotów, ale także między stałymi i mobilnymi stanowiskami dowodzenia. Jeżeli cel misji tego wymaga, Rafale może przenosić laserowy wskaźnik celu DEMOCLES przystosowany do działania w nocy.

Standardy wyposażenia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza partia samolotów Rafale M była dostarczona w standardzie wyposażenia F1 (skrót od France 1). Rafale M w tym standardzie posiadał wyposażenie do walki powietrznej i miał zastąpić przestarzałe maszyny F-8 Crusader w roli myśliwców pokładowych. F1 nie posiadał możliwości ataku na cele naziemne. Kolejne dostawy maszyn Rafale M były realizowane w standardzie F2 umożliwiającym działanie także przeciwko celom naziemnym. Samolot w tej wersji zastąpił starsze Dassault Super Étendard w roli samolotu szturmowego i Dassault Étendard IVP w roli maszyny rozpoznawczej.

Pierwsze samoloty Rafale C dostarczone Armée de l'Air były maszynami standardu F2. Od 2008 roku wszystkie Rafale F2 objął program modernizacji do standardu wielozadaniowego F3, wyposażonych w radar trójwymiarowego odwzorowania terenu i możliwość przenoszenia broni nuklearnej ASMP-A. F3 zintegrowano z nowymi typami uzbrojenia: precyzyjną amunicją naprowadzaną laserowo AASM, pociskami manewrującymi SCALP EG, pociskami przeciwokrętowymi AM39 Exocet. Modernizację najstarszych samolotów F1 do F3 rozpoczęto w 2012 roku[10].

W 2011 roku agencja zamówień wojskowych DGA podała specyfikację pakietu modernizacyjnego F3 04T, obejmującym 60 samolotów IV transzy produkcyjnej. Samoloty od 2013 będą dostarczane z radarem AESA RBE2 AA, pasywnym systemem samoobrony DDM-NG, zmodernizowanym wyposażeniem optoelektonicznym OSF-IT, silnikiem M88-2-E4 z dłuższą żywotnością i o 4% mniejszym spalaniem (na eksport zaproponowano wersję z maks. ciągiem na silnik zwiększonym do 9 ton, zamiast obecnych 8,5 tony) oraz zintegrowane z ulepszonym zasobnikiem celowniczym Damocles-XF.[1] Pierwszy Rafele F3 (C137) z radarem AESA RBE2 AA i DDM-NG dostarczono 2 października 2012 roku do testowania i kwalifikacji.[11]

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Samoloty Rafale

Aktualnie jedynym użytkownikiem samolotów Rafale są francuskie siły zbrojne.

 Francja
Zaplanowano 286 (228 B/C i 58 M), zamówiono 180, dostarczono 126[12]
  • Armée de l'air (dostarczono 42 B i 45 C):
    • 41 Rafale B (dostarczono: 2 testowe, 25 F3(dawne F2), 15 F3; 1 utracono)
    • 45 Rafale C, (dostarczono: 1 testowy, 7 F3(dawne F2), 37 F3)
  • Marine nationale (dostarczono 39 M):
    • 26 Rafale M (dostarczono: 1 testowy, 9 F1, 16 F3(dawne F2), 13 F3; 3 utracono)

9 Rafale M F1 wycofano do czasu przebudowania do F3.

Eksport[edytuj | edytuj kod]

Indie wybrały Rafale na początku 2012 roku w konkursie Indian MRCA na 126 myśliwców z opcją na 74 dodatkowe sztuki. Pierwsze 18 samolotów – wyposażenie eskadry – ma dostarczyć producent. Kolejne 108 maszyn powinno zostać zmontowanych w indyjskich zakładach HAL w ramach transferu technologii. W pokonany polu zostały europejski Eurofighter Typhoon, rosyjski MiG-35, amerykańskie F-16IN Super Viper, F/A-18E/F Super Hornet, a także szwedzki JAS-39NG Gripen[13].

Potencjalni odbiorcy[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym państwem, które zdecydowało się na zakupienie Rafale’i, są Indie, które wybrały francuskie myśliwce w przetargu MRCA. Kontrakt ma opiewać na 126 Rafale’i, ale negocjacje w sprawie szczegółów umowy przeciągnęły się i (stan na listopad 2014 roku) wciąż trwają[14].

W grupie zainteresowanych klientów są państwa arabskie. ZEA zainteresowane są Rafale dla zastąpienia swoich Mirage’ów 2000-9 z potencjalną sprzedażą sześćdziesięciu maszyn za 6–10 miliardów USD[15]. Katar jest zainteresowany zakupem około dwudziestu czterech Rafale’i mających zastąpić Mirage’e 2000-5, Kuwejt zaś – od osiemnastu do dwudziestu dwóch myśliwców[16].

Przegrane zamówienia[edytuj | edytuj kod]

W 1999 roku firma Dassault przystąpiła do przetargu F-X na myśliwiec dla Sił Powietrznych Korei Południowej, ale przegrała z firmą Boeing oferującą samolot F-15K.[17] Taki sam los spotkał przetarg na myśliwiec dla lotnictwa Singapuru, które również wybrało amerykańska maszynę w odmianie F-15SG.

Algieria rozważała zakup Rafale’i, ale tym razem zaważyły zbyt wysokie koszty maszyny. Ostatecznie do Algierii trafiły Su-30. Oman był zainteresowany 12–18 Rafale’ami dla zastąpienia SEPECAT Jaguar, ale kraj ten zdecydował się na zakup łącznie 24 F-16 i 12 Eurofighter Typhoon[18]. Także Maroko, dotychczas używające Mirage F1, zamiast Rafale zamówiła 24 F-16. W Szwajcarii przetarg na 22 samoloty dla zastąpienia Northrop F-5E/F Tiger II Rafale przegrał ze szwedzkim Saab JAS-39E/F Gripen, trzecim kandydatem był Eurofighter.

Brazylia poszukiwała nowego samolotu bojowego od 2001 roku, jednak pierwszy konkurs wstrzymano w 2003. Proces uruchomiono od początku w 2008 jako FX-2, ale ponownie zawieszono go w 2012 roku. 18 grudnia 2013 roku Brazylia wybrała najtańszą ofertę Saaba[19]. Brazylijski przetarg dotyczył 36 samolotów, trzecim kandydatem był F/A-18E/F Super Hornet.[20]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dassault Rafale, "Lotnictwo" nr 1(2011) s. 48-57 ISSN 1732-5323