Northrop F-5 Freedom Fighter

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
F-5A Freedom Fighter
F-5E Tiger II zespołu akrobacyjnego Patrouille Suisse
F-5E Tiger II zespołu akrobacyjnego Patrouille Suisse
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent Northrop
Typ lekki myśliwiec
Konstrukcja duralowa z elementami z magnezu, stali i tytanu
Załoga 1 pilot
Historia
Lata produkcji 1962 - 1979
Wycofanie ze służby F-5A/B/C: 847
F-5E/F: 1339
Dane techniczne
Napęd 2 × General Electric J85-GE-13B
Ciąg 1383 kG
1850 kG z dopalaniem
Wymiary
Rozpiętość 7,7 m
Długość 14,45 m
Wysokość 4,08 m
Powierzchnia nośna 17,28 m²
Masa
Własna 4349 kg
Startowa 11187 kg
Uzbrojenia 3180 kg
Zapas paliwa 2563 litry + 2080 litrów
Osiągi
Prędkość maks. 1700 km/h (1.38 Ma)
Prędkość wznoszenia 10 500 m/min (175 m/s)
Pułap 15 800 m
Zasięg 3720 km
Promień działania 1405 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
saudyjskie F-5E/F:
2 × działko M39 20 mm,
7 węzłów uzbrojenia na 3200 kg,
pociski powietrze-powietrze:
2 × AIM-9 lub 2 × R550 Magic
pociski powietrze-ziemia:
2 × AGM-65 Maverick
zasobniki niekierowanych pocisków rakietowych LAU-3, LAU-3A/A, LAU-60A, LAU-59A
bomby:
do 6 × Mk82/Snakeye, M117A/D, Rockeye II,
2 × Mk84, 4 × GBU-10, GBU-12
Użytkownicy
F-5 freedom fighter.PNG
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Northrop F-5 Freedom Fighter (ang. Bojownik o wolność) lub Tiger II (ang. Tygrys) - amerykański odrzutowy samolot myśliwski zaprojektowany przez firmę Northrop na początku lat 60. XX wieku.

Zaprojektowany jako tani i łatwy w obsłudze samolot myśliwski, który jednak nie znalazł masowego zastosowania w siłach zbrojnych USA, za to stał się doskonałym produktem eksportowym do państw sprzymierzonych i słabiej rozwiniętych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1955 rozpoczęto w firmie Northrop opracowywanie lekkiego i taniego myśliwca, prostego w obsłudze i zdolnego startować krótkich pasów startowych, utwardzonych lotnisk polowych, a także małych lotniskowców. Rynkiem docelowym dla nowej maszyny miały być kraje NATO i SEATO potrzebujące właśnie takiego samolotu.
Samolot prototypowy nosił oznaczenie N-156F, a drugi egzemplarz w wersji dwumiejscowej N-156T, który wyewoluował później w odrębny projekt samolotu szkolno-treningowego T-38 Talon. Ze względu jednak na inne potrzeby zarówno Sił Powietrznych potrzebujących lekkiego myśliwca jak i Armii Stanów Zjednoczonych potrzebującej samolotu wsparcia, żadna z tych formacji nie zainteresowała się nowym produktem.

Projekt myśliwca firmy Northrop został uratowany dzięki programowi pomocy militarnej Military Assistance Program (MAP), dla krajów słabiej rozwiniętych, realizowanego przez rząd Stanów Zjednoczonych za czasów prezydenta Kennedy'ego. Najbliższy wymaganiom programu samolot N-156F trafił do produkcji w 1962 roku pod nazwą F-5A Freedom Fighter. Pierwsze zamówienie zagraniczne dla Sił Powietrznych Norwegii złożono w 1964 roku, a dostawy rozpoczęto w roku 1965.

W służbie na całym świecie wciąż pozostaje wiele samolotów F-5 w różnych wersjach, wielokrotnie modernizowanych i unowocześnianych. Najnowocześniejsze singapurskie jednomiejscowe F-5S i dwumiejscowe F-5T wyposażono w nowy radar produkcji izraelskiej, wielofunkcyjne wyświetlacze LCD i możliwość używania pocisków rakietowych Rafael Python i AIM-120 AMRAAM klasy powietrze-powietrze.

Także w Stanach Zjednoczonych, chociaż nie są one używane bojowo, zaadaptowano je do roli agresora udającego podczas ćwiczeń radzieckie samoloty MiG-21 ze względu na podobne do nich osiągi. USAF wykorzystywały F-5 w tej roli od 1975 do 1990, marynarka nadal lata na F-5N/F.

Uznawany za nową maszynę T-38 Talon zbudowany na platformie F-5 został przyjęty przez Siły Powietrzne USA jako samolot szkolno-treningowy służący do szkolenia pilotów do lotów z prędkościami naddźwiękowymi.
Zbudowano również wersję rozwojową samolotu mającą konkurować na rynkach zachodnich z F-16 Fighting Falcon, oznaczoną początkowo jako F-5G, a docelowo F-20 Tigershark. Również od F-5 wyewoluował YF-17 Cobra, pierwowzór F/A-18 Hornet. Przedniej części samolotu F-5 użyto do skonstruowania eksperymentalnego X-29 konstrukcji Grummana.

Na samolotach F-5E lata szwajcarski zespół akrobacyjny Patrouille Suisse, a na wersji NF-5 turecki zespół Turkish Stars (tur. Türk Yildizlari).

Irańskie siły powietrzne (IRIAF) używają samolotów Saeqeh, są to prawdopodobnie F-5E przebudowane przez HESA wzorując się na F/A-18, samoloty te wyróżniają się podwójnym statecznikiem pionowym i nowymi wlotami powietrza, pomalowano je identycznie z samolotami Blue Angels.

Wersje[edytuj | edytuj kod]

  • F-5A - Pierwsza wersja samolotu oblatana 31 lipca 1963 roku różniła się od prototypowej maszyny N-156F wzmocnioną konstrukcją i mocniejszymi silnikami J85-GE-13 o ciągu 1383 kg i 1850 kg z dopalaniem, umożliwiającymi uniesienie większej o 2800 kg masy uzbrojenia.
    Uzbrojenie strzeleckie samolotu stanowiły dwa działka Colt-Browning M39 kalibru 20 mm umieszczone w górnej części dzioba maszyny. System kontroli ognia był bardzo uproszczony i składał się tylko z dalmierza radarowego. Samolot F-5A przeznaczony był głównie do atakowania celów naziemnych i w mniejszym stopniu powietrznych. Pierwsze 64 zamówione egzemplarze F-5A przeznaczone dla Norwegii były wyposażone w hak do lądowania oraz dodatkowe silniki skracające start JATO. Łącznie zbudowano 636 egzemplarzy.
  • RF-5A - wersja rozpoznawcza F-5A oblatana w 1968 roku. Różnił się od wersji A dziobową częścią kadłuba pozbawioną działek i zmienioną w celu umieszczenia czterech kamer fotograficznych. Cały segment dziobowy mógł być wymieniany na standardowy z działkami, pozwalając na szybką modyfikację samolotu w F-5A. Odbiorcami tej wersji był Iran, Grecja, Maroko, Norwegia, Korea Południowa, Południowy Wietnam, Tajlandia i Turcja. Ogólnie wyprodukowano 89 egzemplarzy samolotu w tej wersji.
  • F-5B - dwumiejscowa szkolno-bojowa wersją samolotu bardzo podobna zewnętrznie do F-5A, ale z dwuosobową kabiną typu tandem i pozbawioną działek w części dziobowej. Pozostałe możliwości bojowe i udźwig uzbrojenia F-5B są takie same jak wersji podstawowej F-5A. Samolot w wersji F-5B został oblatany 24 lutego 1964 roku do zakończenia produkcji w 1972 wyprodukowano 200 egzemplarzy tej wersji.
  • F-5C Skoshi Tiger - wersja wietnamskich F-5A wypożyczonych przez Siły Powietrzne USA i zmodyfikowanych w ramach programu Skoshi Tiger (mały tygrys) z 1965 roku. Wypożyczono 12 egzemplarzy, które wykonały łącznie ponad 3500 lotów bojowych nad Wietnamem Południowym. Dwa z nich utracono. Program został przerwany ze względów politycznych i pozostałe 10 F-5C zwrócono armii Południowego Wietnamu. Później trafiły one w ręce komunistów wietnamskich i były używane przez armię Wietnamu Północnego przede wszystkim przeciw Chinom.
  • F-5E Tiger II - (jako następca myśliwca Grumman F-11 Tiger) wersja powstała w 1970 roku w ramach konkursu na Międzynarodowy Myśliwiec (International Fighter Aircraft) mający zastąpić F-5A. Początkowo samolot oznaczano jako F-5A-21, a ostatecznie F-5E. Nowa maszyna miała większą niż pierwowzór rozpiętość skrzydeł 8,13 m i długość kadłuba o około 30 cm, zmienione klapy i silniki na J85-GE-21B o ciągu 2268 kg z dopalaniem. Posiadała również bogatsze wyposażenie elektroniczne takie jak radar, a pozostałe elementy awioniki różniły się w zależności od odbiorcy. Poprawie uległa też zwrotność maszyny. Zbudowano 792 egzemplarze w fabryce Northropa, 56 na licencji w Malezji, 90 w Szwajcarii, 68 w Korei Południowej i 380 na Tajwanie.
  • F-5F Tiger II - dwumiejscowa szkolno-bojowa wersja F-5E uzbrojona w jedno umieszczone na dziobie działko M39 ze zredukowanym do 140 sztuk zapasem amunicji. Oblatany 29 stycznia 1979 roku. Zbudowano 140 egzemplarzy.
  • RF-5E Tigereye - (ang. tygrysie oko) rozpoznawcza wersja F-5E z zestawem czujników w miejscu działka i radaru. Zbudowano tylko 12 egzemplarzy w USA i 5 na licencji w Malezji, a kolejnych 8 zmodyfikowano w Arabii Saudyjskiej z wersji F-5E.
  • F-5N - w 2006 United States Navy (używane też przez Marine Corps) odkupiły od Szwajcarii 36 F-5E/F. Oznaczenie N dotyczy F-5E ze zmodernizowaną awioniką oraz radarem AN/APG-69 (z F-20 Tigershark) zamiast AN/APQ-159. Samoloty należą do "eskadry agresorów" VFC-111 Sundowners na Florydzie, która posiada 17 F-5N oraz pojedynczy F-5F oraz do VFC-13 w Nevadzie.
  • CF-5A lub CF-116A - budowany na licencji przez kanadyjski Canadair samolot F-5A, udoskonalony na podstawie doświadczeń wyniesionych z projektu Skoshi Tiger. W ramach modyfikacji zmieniono pozycję końcówki do tankowania w locie, skrócono drogę rozbiegu samolotu o 25% przez zastosowanie teleskopowej goleni podwozia przedniego umożliwiającej zwiększenie kąta natarcia podczas startu o 3 stopnie. Zastosowano dodatkowe wloty powietrza zamykane żaluzjami umożliwiające zwiększenie przepływu powietrza podczas startu, dodatkowe opancerzenie kabiny i wzmocnioną szybę pancerną owiewki kabiny bardziej wytrzymałą zwłaszcza na zderzenia z ptakami. Ponadto wyposażono samolot w odrzucane podskrzydłowe węzły do podwieszania uzbrojenia, oraz hak do lotniskowego systemu awaryjnego hamowania. Wzbogacono również wyposażenie elektroniczne i nawigacyjne, oraz dodano instalacje przeciwoblodzeniowe. CF-5A mógł wykonywać zadania rozpoznawcze po wymianie segmentu dziobowego samolotu na zawierający 3 kamery Vinten Model 547. Łącznie zbudowano w Kanadzie 240 egzemplarzy samolotu F-5 z czego 135 w wersji CF-5 dla lotnictwa Kanady. Ponadto wyprodukowano 75 egzemplarzy samolotu w wersji NF-5A i 30 NF-5B (dwumiejscowy) dla Koninklijke Luchtmacht
  • CF-5D lub CF-116D - dwumiejscowa szkolno-bojowa wersja samolotu podobna do F-5B budowana przez Canadair, w USA lata obecnie kilkanaście prywatnych CF-5D.
  • NF-5 - budowana przez Canadair dla Królewskich Sił Powietrznych Holandii wersja samolotu F-5 ze wzmocnioną konstrukcją skrzydeł i nowymi sterowanymi elektrycznie klapami, zwiększającymi jego zwrotność. Wyposażenie elektroniczne było takie samo jak w amerykańskich F-5A z wyjątkiem kanadyjskiego radaru i aparatury radiowej. Samolot w wersji A oblatano 24 marca, a w dwumiejscowej wersji B 7 lipca 1969 roku.
  • F-20A Tigershark (początkowo F-5G) - nowy wielozadaniowy samolot oblatany 30 sierpnia 1982, stworzony za środki Northropa (1,2 mld USD), z przeznaczeniem na eksport, radar pulsacyjno-doplerowski GE AN/APG-67, pojedynczy silnik GE F404 (znany z F/A-18), zbudowano trzy prototypy.
  • F-5EM/FM - modernizacja brazylijskiego Embraera, we współpracy z izraelskim Elbitem, prowadzona w latach 2000-2014 (57 samolotów). Radra FIAR Grifo F, nowy HUD, szklany kokpit, GPS, brazylijskie systemy wymiany danych SISCENDA, radiostacja M3AR, komputer misji, wytwornica tlenu. Uzbrojone w pociski na podczerwień: lokalne MAA-1 Piranha i izraelskie Rafael Python 3/4, naprowadzane radarowo średniego zasięgu Rafael Derby i kierowane bomby.[1]

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Kokpit F-5E

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

 Arabia Saudyjska
  • Królewskie Saudyjskie Siły Powietrzne: 20 F-5B dostarczono 1972-73, 30 F-5E w 1974, 40 F-5E i 20 F-5F 1977-80 w bogatej wersji dedykowanej do zadań szturmowych (rozwój wersji opłacił klient) z radarami APQ-159, pociskami AGM-65A/B Maverick, przenosiły bomby lotnicze naprowadzane laserowo GBU-10/GBU-12 dzięki celownikowi AVQ-27, samoloty wyposażono też w sondy do tankowania w locie, system ostrzegający o opromieniowaniu radarem ALR-46, nawigacja inercjalna LN-33, system zakłócania ALQ-101/119, wyrzutnia flar i dipoli. Odebrano też 10 RF-5E (wyprodukowano tylko 12, pozostałe 2 dla Malezji). Obecnie wycofane z czynnej służby, oprócz treningowych F-5F, eskadrę (nr 10) przezbrojono już na Eurofighter Typhoon.
 Bahrajn
 Botswana
  • Zakupiono 10 zmodernizowanych CF-5A i 3 CF-5D (oznaczone BF-5A/D) z Kanady w 1996, kolejne 2-5 sztuk CF-5 zostały zakupione w 2000 roku.
Kokpit F-5EM (Brazylia)
 Brazylia
  • Força Aérea Brasileira: F-5A/B testowano w 1965, ale zakupiono wtedy Mirage IIIE (pozostali kandydaci to English Electric Lightning, Lockheed F-104G i Saab J35 Draken). W 1973 w konkursie na samoloty myśliwsko-bombowe wybrano F-5, zamiast Fiat G.91Y, F-4 lub Mirage 5, zamówiono wtedy 36 F-5E i 6 szkolno-bojowych F-5B, dostawy od 1975. Od US Air Force odkupiono w 1988 używane (jako agresorzy) 22 F-5E i 4 F-5F. Od Jordanii zakupiono 8 F-E i 3 F-5F, dostarczone od 2008 (łącznie pozyskano 66 F-5E i 13 F-B/F). W służbie jest 51 F-5EM i sześć F-5FM zmodernizowanych przez Embraera, pozostaną podstawowym myśliwcem do 2020 roku.
 Chile
 Hiszpania
  • Ejército del Aire: 20 F-5BM do przeszkolenia na myśliwce. CASA wyprodukowała od 1968 roku na licencji 70 sztuk (w tym 8 z gotowych zestawów): 18 myśliwskich SF-5A, 18 rozpoznawczych SRF-5A i 34 treningowe SF-5B (lokalne oznaczenia wojskowe C.9, CR.9, CE.9, przemianowane później na A.9, AR.9, AE.9).
 Honduras
  • Fuerza Aérea Hondureña (FAH): 10 F-5E i 2 F-5F (ex-USAF) przekazane w ramach pomocy przez USA w związku z polityką wobec Nikaragui. dostarczone od 1987, od 2007 nie więcej jak osiem może być sprawnych.
 Iran
  • Imperialne Irańskie Siły Powietrzne (IIAF, od 1979 IRIAF) - 104 F-5A i 23 F-5B dostarczone od 1965, 12 RF-5A od 1968, zastąpione przez 141 F-5E i 28 F-5F od 1974, część F-5B pozostawiono do szkolenia. Od 1974 reeksportowano: Wietnam Południowy 34 F-5A, Etiopia 4 F-5A, Grecja 12 F-5A, Jordania 30 F-5A i 4 F-5B, Maroko 4 F-5A. Samoloty brały intensywny udział w długiej wojnie z Irakiem w latach 80., utracono ich nawet 70. Obecnie E, F i B pozostają w służbie wraz ze zmodyfikowanymi F-5E jako HESA Saeqeh.
 Jemen Północny/ Jemen
  • Jemeńskie Siły Powietrzne: Jemen Północny otrzymał w ramach pomocy do walki z południem 4 ex-saudyjskie F-5B w 1977 i 12 F-5E (samoloty opłacone przez Saudyjczyków dla Egiptu, ale nie dostarczono ich z powodu traktatu pokojowego z Izraelem) dostarczone w 1979.
 Jordania
  • Jordańskie Siły Powietrzne: 30 F-5A i 6 F-5B (irańskie z 1974, w tym dwa F-5B z USA z 1975) zostały wzmocnione od 1975 przez 61 F-5E i 12 F-5F Tiger II. 13 F-E i 2 F-5F sprzedano do Kenii, 8 F-E i 3 F-5F do Brazylii.
F-5E Kenii
 Kenia
 Korea Południowa
  • Siły Powietrzne Republiki Korei: Otrzymano w sumie 340 F-5 (88 F-5A, 30 F-5B, 8 RF-5A, 126 F-5E, 20 F-5F, 48 KF-5E, a 20 KF-5F), wersja KF montowana lokalnie.
 Meksyk
Marokański F-5E tankuje w locie.
 Maroko
  • Od 1967 w ramach MAP USA przekazały 12 F-5A i 2 F-5B, zastąpiły one MiG-17, do 1971 dołączyły do nich 7 F-5A, 2 RF-5A i 2 F-5B, dalsze ~4 F-5A z Iranu. W czasie trwania wojny w Saharze zachodniej z Front Polisario dokupiono w 1977 20 F-5E i 4 F-5F. Od 1979 zakupiono jeszcze 16 F-5E i 4 F-5F, w standardzie saudyjskim, czyli z instalacja do tankowania (Maroko kupiło KC-130H) i pociskami AGM-65B Maverick.
 Singapur
 Stany Zjednoczone
 Szwajcaria
  • Schweizer Luftwaffe: około 42 F-5E i 12 F-5F w służbie, w latach 1978-1985 odebrano 98 F-5E i 12 F-5F, w tym 90 samolotów zbudowano na licencji.
 Tajlandia
  • Kong Thab Akat Thai używają 14 zmodernizowanych F-5T, od 1966 otrzymano łącznie 24 F-5A, 4 RF-5A, 7 F-5B (w tym dwa malezyjskie F-5B w 1982), od 1976 40 F-5E i 6 F-5F.
 Tajwan
  • Siły Powietrzne Republiki Chińskiej otrzymały 115 F-5A i B od 1965 roku, 48 przekazano do Wietnamu Południowego przed 1975. Od 1973 do 1986 roku Tajwan wyprodukował na licencji 308 F-5E/F, prawdopodobnie zastąpią je F-CK-1C/D.
 Tunezja
  • Tunezyjskie Siły Powietrzne w latach 1984-1985 odebrały 8 F-5E Tiger II i 4 F-5F, w 1989 dalsze 4-5 F-5E (ex-USAF z 527th Aggressor Squadron w RAF Alconbury).
 Turcja
  • Türk Hava Kuvvetleri: od 1966 115 F-5A (nowe z USA w ramach MAP, ex-libijskie w 1975, norweskie w 1983-1987, tajwańskie w 1989), także 26 RF-5A (w tym część z Norwegii), a 15 F-5A przebudowano na RF-5 oraz 22 F-5B; kiedy po inwazji na Cypr Turcja była objęta embargiem USA sprowadzono w 1975 (w przybliżeniu) 6 F-5A i 2 F-5B z Libii, między 1989 i 1992 sprowadzono 46 ex-holenderskich NF-5A i 16 NF-5B. 18 F-5A i 14 NF-5A zmodernizowano do F-5A-2000 oraz 7 F-5B i 11 NF-5B do F-5B-2000, w służbie pozostają tylko zmodernizowane dwumiejscowe F-5B 2000.
 Wenezuela
  • Fuerza Aérea Venezolana (obecnie Aviación Militar Nacional Bolivariana) otrzymały samoloty kanadyjskie: 16 CF-5A i 2 CF-5D (oznaczone VF-5A i VF-5B), w 1974 kolejne dwa VF-5B, w 1991 jeden holenderski NF-5A i sześć NF-5B (zmodernizowane).

W przeszłości[edytuj | edytuj kod]

 Austria
 Filipiny
  • Hukbong Himpapawid ng Pilipinas: USA w ramach MAP przekazały 19 F-5A i 3 F-5B w latach 1965-1967, zmodernizowane w latach 70., w tym zamontowano radar AN/APQ-153 z F-5E, dalsze dostawy: 3 F-5A w 1993, 1 F-5B w 1996 (ex-tajwańskie), 2 F-5A (ex-jordańskie) w 1997, 8 F-5A (ex-koreańskie) w 1998, 10 pozostaje w rezerwie, ostatnie samoloty myśliwskie wykorzystywane przez Filipiny.
 Grecja
  • Polemiki Aeroporia: pierwszy europejski użytkownik, od 1965 w ramach pomocy USA odebrano nowe: 55 Northrop F-5A Freedom Fighter, 16 RF-5A (5 przebudowano na klasyczne F-5A) i 9 F-5B, dostawy wstrzymano w 1967 na rok powodu puczu wojskowego. Iran przekazał 12 F-5A w 1975, Jordania 12 F-5A i 8 F-5B w 1983 oraz 13 F-5A w 1989, Norwegia 9 F-5A w 1986, USAF 1 F-5A w 1988, Holandia 10 Canadair NF-5A i 1 NF-5B w 1991. Większość wycofana z eksploatacji do 1997, w 2001 zaprzestano także wykorzystywać ich do szkolenia.
 Holandia
 Indonezja
 Kanada
  • Canadian Forces Air Command w latach 1968–1995 używały samolotów Canadair CF-5A Freedom Fighter (89 sztuk, także kilka rozpoznawczych) i CF-5D (46 sztuk), wojskowe oznaczenia: CF-116A i CF-116D.
419 Squadron
433 Squadron
434 Squadron
 Libia
  • Libijskie Siły Powietrzne: 8 F-5A i 2 F-5B dostarczone z USA od 1968 (sprzedane Turcji w 1975), dalsze osiem F-5A objętych embargiem w 1972 dostarczono do lotnictwa Wietnamu.
 Malezja
  • Tentera Udara DiRaja Malaysia po długiej ewaluacji wielu typów maszyn w 1975 odebrały 14 F-5E i 2 F-5B (F-5B w 1982 sprzedane Tajlandii), dalsze dostawy: 3 F-5F w 1978, F-5E w 1979, F-5F w 1981, 2 rozpoznawcze RF-5E w 1983 i 2 F-5E w 1985, obecnie lata nie więcej jak 4 F-5E i 2 RF-5E.
 Norwegia
  • Luftforsvaret: 78× F-5A, 14× F-5B 1966-2000, 16× RF-5A 1969-2000.
 Sudan
  • Sudańskie Siły Powietrzne między 1982 a 1984 odebrano tylko dwa F-5E i dwa F-5F (jede sprzedano Jordanii w 1986) z 12 zamówionych, dalsze dwie sztuki mogły zbiec do Sudanu z Etiopii.
 Stany Zjednoczone
26th Squadron Aggressor
64th Fighter Weapons Squadron
65th Fighter Weapons Squadron
527th Squadron Aggressor
 Wietnam Południowy
  • Wietnamskie Siły Powietrzne: F-5A od 1967: 50 ex-tajwańskich, 36 ex-koreańskich , 34 ex-irańskie, 25 ex-USAF (w tym F-5C), 8 niedoszłych libijskich, 5 innych (łącznie 158 sztuk); 8 F-5B, 10 RF-5A w 1972, ok. 60 F-5E w ramach Military Assistance Program (MAP) od 1973, dalszych nie dostarczono po 1975.
F-5C Południowego Wietnamu
 Wietnam
  • Prawdopodobnie 60 F-5A i 27 F-5E pozostała w kraju i była używana do lat 90. przez armię ludową, użyte w zatargu z Chinami w 1979. Kilka F-5E przekazano ZSRR do testów (1975), także do Polski i Czechosłowacji (1977).

Ewaluacja[edytuj | edytuj kod]

 ZSRR
 Polska
 Czechosłowacja

Przypisy

  1. Ostatni F-5EM. altair, 15 marca 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]