Gwiazda Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Napełnianie powłoki Gwiazdy Polski

Gwiazda Polski – największy na świecie tradycyjny balon stratosferyczny wielokrotnego użytku[1][2], zaprojektowany i zbudowany w Polsce w 1938 roku przez WBS w Legionowie[3][4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1937, z inicjatywy znanego polskiego fizyka, prof. Mieczysława Wolfkego, zrodził się pomysł zorganizowania w Polsce stratosferycznego balonowego lotu załogowego. Jego celem sportowym miała być próba pobicia rekordu wysokości ustanowionego 11 listopada 1935 r. przez amerykańskiego pilota kpt. Alberta Williama Stevensa, który wzleciał na 22 066 m ponad powierzchnię ziemi; plan Polaków przewidywał osiągnięcie nowym balonem wysokości 30 000 m. Początkowo przedsięwzięciem próbowano zainteresować profesora Augusta Piccarda, jednak bez skutku; w końcu zdecydowano się na całkowicie polską realizację projektu. Część naukową lotu miały stanowić badania rozkładu promieniowania kosmicznego. Do Rady Naukowej Lotu weszli, poza Mieczysławem Wolfke, m.in. Szczepan Szczeniowski, Mieczysław Jeżewski i Marian Mięsowicz[5][6][7].

Przedsięwzięciu patronował prezydent Polski prof. Ignacy Mościcki, protektorem lotu był inspektor armii, gen. broni Kazimierz Sosnkowski, a całemu przedsięwzięciu patronowała Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP).

Lot miał być dokonany za pomocą ogromnego stratosferycznego balonu, który otrzymał nazwę Gwiazda Polski – wówczas był to największy stratostat na świecie. Jego budowę oficjalnie rozpoczęto 7 czerwca 1937 r.; całość projektu otrzymała nazwę I-PLS (I Polski Lot Stratosferyczny). Poczta Polska wydała z okazji przedsięwzięcia we wrześniu 1938 r. okolicznościowy znaczek z wizerunkiem stratostatu.

Głównym konstruktorem balonu został mjr pilot inż. Stanisław Mazurek, zaś kierownictwo nad laboratoryjnymi badaniami cech materiałów lotniczych przeznaczonych na budowę stratostatu powierzono inż. Janowi Zygmuntowi Karpińskiemu. Start balonu miał nastąpić we wrześniu 1938 r. z Doliny Chochołowskiej w Tatrach Zachodnich. Załogę stanowili: dwukrotny zdobywca pucharu Gordona Bennetta i kilkakrotny balonowy rekordzista świata kpt. pilot Zbigniew Burzyński oraz fizyk i badacz promieniowania kosmicznego, dr Konstanty Narkiewicz-Jodko. Pilotami rezerwowymi byli Franciszek Hynek i Antoni Janusz.

Nieudany start[edytuj | edytuj kod]

Polana Chochołowska, na której odbyła się próba wzlotu balonu
Tablica na schronisku upamiętniająca przedsięwzięcie

Za względu na warunki meteorologiczne start kilkakrotnie odkładano. W końcu decyzję o odlocie podjęto rankiem 12 października 1938 r. - miał się on odbyć dwa dni później w godzinach porannych. Napełnianie stratostatu rozpoczęto 13 października, podczas narastającego wiatru halnego - startowisko dla balonu w Dolinie Chochołowskiej przygotował 2. Batalion Balonowy z Legionowa, w sile 200 żołnierzy, pod dowództwem ppłk. obs. bal. Juliana Sielewicza. Balon zaczęto napełniać przed północą, tak, by rano był w pełni gotów do lotu; około godziny 1:00 w nocy, w trakcie napełniania powłoki wodorem (blisko końca tego procesu) wiatr nasilił się do tego stopnia, że zapadła decyzja o wypuszczeniu gazu z aerostatu przez górną klapę. Niestety, im mniej wodoru znajdowało się wewnątrz powłoki, tym bardziej była ona miotana przez wiatr; w końcu, gdy wewnątrz aerostatu pozostało już niewiele gazu nośnego, na skutek tarcia o siebie warstw jedwabiu doszło do wyładowania elektrostatycznego, które spowodowało zapłon wodoru w okolicach górnej klapy – ta z hukiem wyleciała w powietrze i wylądowała obok opróżnionej powłoki, nie czyniąc jednak nikomu żadnej krzywdy. Sama powłoka ucierpiała (zapaliło się ok. 800 m2 jedwabiu), jednak jej naprawa okazała się całkowicie wykonalna. Gondola nie została uszkodzona.

Start zreperowanej "Gwiazdy Polski" zamierzano powtórzyć we wrześniu 1939 r. w Sławsku, w Gorganach, we Wschodnich Karpatach. Tym razem balon miał być napełniony niepalnym helem, sprowadzonym specjalnie ze Stanów Zjednoczonych. Wybuch II wojny światowej pokrzyżował realizację tego zamierzenia.

Dla upamiętnienia próby startu Gwiazdy Polski na ścianie schroniska PTTK na Polanie Chochołowskiej zamontowano pamiątkową tablicę.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • Wysokość balonu gotowego do lotu: 120 m (równowartość 40 pięter)
  • Wysokość balonu w pełni wypełnionego gazem: 101,7 m
  • Pojemność aerostatu: 124 700 m³
  • Gaz nośny: wodór (start w 1938 r.) lub hel (planowany start w 1939 r.)
  • Materiał powłoki: milanowski jedwab gumowany
  • Masa powłoki wraz z olinowaniem: 1403 kg
  • Gondola: kulista, wysokościowa, hermetyczna
  • Liczba członków załogi: 2

Aerostat[edytuj | edytuj kod]

Powłokę balonu (wraz z olinowaniem) zaprojektował inż. Józef Paszczora; uszyto ją w Wytwórni Balonów i Spadochronów w Legionowie. Po pełnym napompowaniu miała ona kształt owoidu (podobny do wielkiego jaja) zwróconego szerszym biegunem ku górze i posiadającego rękaw na dolnym biegunie. Na czubku aerostatu zlokalizowano klapę do wypuszczania gazu nośnego (konstrukcji inż. Franciszka Stoszki, odpowiedzialnego również za technologię wykonania całości powłoki) – klapa ta była uruchamiana linką poprowadzoną przez środek balonu. Na szczycie umieszczono również tzw. rozrywacz – po wylądowaniu balonu gondola oddzielała się od aerostatu, powodując jego nagłe wznoszenie się i, przez pociągnięcie za specjalną linkę, wydarcie się dokładnie wyznaczonej szpary w górnej jego części, przez którą ulatywał gaz nośny. Opróżniony aerostat bezpiecznie kładł się na ziemi.

Gondola[edytuj | edytuj kod]

Zbudowana w 1938 r. przez inż. Jana Szala, miała kształt kuli o średnicy 2 m i pokryta była arkuszami blachy hydronalowej o grubości 2 mm; wyposażono ją w kilka okrągłych, szczelnych okienek. Szkielet kabiny wykonano z rur duralowych; miała ona bogate wyposażenie naukowe, na które składały się przyrządy nawigacyjne, urządzenia do regeneracji powietrza, butle z tlenem, spadochrony, radiostacje, aparaty fotograficzne, komorę do badania natężenia promieniowania kosmicznego (zaprojektowaną przez prof. dra hab. Stanisława Ziemeckiego) i jego kierunkowości (urządzenie konstrukcji prof. dra hab. Mariana Mięsowicza) oraz przyrządy do pobierania próbek powietrza. Gondola była również wyposażona w swoistą czarną skrzynkę w postaci aparatu fotograficznego wykonującego co kilka minut zdjęcia wskazań dodatkowego zestawu przyrządów nawigacyjnych i naukowych, umieszczonych w zaciemnionym pudełku. Z zewnątrz hydronalowe poszycie kabiny pomalowano w czarno-białe południkowe pasy (dla zmniejszenia nagrzewania przez pochłanianie energii promieniowania słonecznego).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • WBS LOPP – pierwszy sterowiec polskiej konstrukcji, opracowywany równolegle z Gwiazdą Polski.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zbigniew Jankiewicz Aerostaty. Balony i sterowce, Warszawa 1982, ISBN 83-11-06790-2
  2. Obecnie buduje się stratostaty o wiele większe, jednak są one budowane w zupełnie innej technologii i zazwyczaj są użytku jednorazowego.
  3. Wytwórnia Balonów i Spadochronów (pol.). W: Balonowe miasto [on-line]. balonowemiasto.republika.pl. [dostęp 2012-08-21].
  4. Historia (pol.). W: Miasto Legionowo [on-line]. www.legionowo.pl. [dostęp 2012-08-21].
  5. Twórcy fizyki jądrowej w Polsce (pol.). atomistyka.pl. [dostęp 2012-08-31].
  6. Jan Pluta (Wydział Fizyki PW, Zakład Fizyki Jądrowej): Polscy pionierzy badań jądrowych (pol.). www.if.pw.edu.pl. [dostęp 2012-08-31].
  7. KeniG: Gwiazda Polski - Polski Balon Stratosferyczny (pol.). forumzn.katalogi.pl. [dostęp 2012-08-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]