Małgorzata I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Małgorzata I
Królowa Danii, Norwegii i Szwecji
Margrete 1.jpg
Armoiries Danemark.svg
Królowa Norwegii
(do 1375 jako małżonka, od 1380 formalnie jako regentka, od 1387 samodzielna władczyni)
Okres panowania od 1380/1387 (od 1389 z Erykiem Pomorskim)
do 1412
Żona Haakon VI Magnusson
Poprzedniczka Blanka z Namur
Następczyni Filipa Lancaster
Królowa Danii
(formalnie jako regentka, od 1387 samodzielna władczyni)
Okres panowania od 1375/1387 (od 1396 z Erykiem Pomorskim)
do 1412
Królowa Szwecji
(formalnie jako regentka, faktycznie samodzielna władczyni)
Okres panowania od 1388 (od 1396 z Erykiem Pomorskim)
do 1412
Dane biograficzne
Dynastia Estrydsenidzi
Urodzona 1353
Koronowana 1375
Zmarła 28 X 1412
Pochowana Roskilde
Ojciec Waldemar Atterdag
Matka Jadwiga ze Szlezwiku
Mąż Haakon VI Magnusson
Dzieci Olaf Haakonsson
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Małgorzata I (ur. w 1353 w Søborg, Dania, zm. 28 października 1412 we Flensburgu) – władczyni Danii, Norwegii i Szwecji.

Córka króla duńskiego Waldemara IV (panował w latach 1340-1375) i Helwigi (córki księcia Szlezwiku Eryka II, pochodzącego w prostej linii od króla Danii Abla). Dzięki powiązaniom dynastycznym oraz zręcznie prowadzonej polityce, pani wszystkich trzech królestw skandynawskich. W roku 1397 w Kalmarze doprowadziła do zjednoczenia Danii, Norwegii i Szwecji (unia kalmarska). Jej polityczne dzieło nie zostało jednak nigdy w pełni zrealizowane. Mimo to unia połączyła formalnie państwa skandynawskie na ponad 100 lat.

Powiązania rodzinne i wielka polityka[edytuj | edytuj kod]

Małgorzata była córką jednego z wybitniejszych władców średniowiecznej Danii – Waldemara Atterdaga (Odnowiciela), który po latach chaosu i bezkrólewia usunął rządzących Danią Holsztyńczyków i odnowił potęgę królestwa. W tym czasie władcą Szwecji i Norwegii był Magnus Eriksson. Władca ten po porażce w starciu z potężną Lubeką, która wspierała Waldemara IV, został zmuszony w 1343 roku przez norweskich możnych na koronację młodszego syna, 3-letniego Haakona na króla Norwegii. Jednak rosnąca potęga Hanzy (na czele której stała Lubeka) jak i osłabienie rządów Magnusa, który musiał dopuścić do współrządów także starszego syna – Eryka, zbliżyły dawnych wrogów. Pertraktacje zakończyły się ogłoszeniem sojuszu, który przypieczętowany został zaręczynami Małgorzaty z królem Norwegii Haakonem Magnussonem (1357). Już trzy lata później sojusze się odwróciły gdy Waldemar niespodziewanie najechał Skanię i odzyskał ją dla Danii (Szwecja była w jej posiadaniu od zakupu w roku 1332). Zaręczyny zostały więc zerwane. Kolejne sukcesy ojca Małgorzaty (zajęcie Olandii i Gotlandii) pchnęły Szwecję do sojuszu z Holsztynem i Hanzą. Jednak zaborcza polityka Lubeki, która rujnowała gospodarkę Norwegii i wspierała niemieckich kupców w Sztokholmie jak i klęska jaką hanzeaci ponieśli na morzu w roku 1361 zachęciły królów Norwegii i Szwecji do pogodzenia się ze stratą Skanii i podjęcia się próby obalenia supremacji gospodarczej Niemców na Bałtyku. Tak powstał sojusz trzech królestw skandynawskich przypieczętowany małżeństwem Haakona VI z Małgorzatą (1363). Ślub ten miał zadecydować o losie Małgorzaty jak i całej Skandynawii.

Rezygnacja ze Skanii została w Szwecji uznana za zdradę króla Magnusa. Część szwedzkich możnych, którzy już wcześniej tworzyli silną opozycję przeciw królowi powołała na tron jego siostrzeńca Albrechta Meklemburskiego (najstarszy syn Magnusa – Eryk zmarł w 1359). Hanza wsparła niemieckiego kandydata, który pokonał Magnusa i już w 1363 r. Albrecht koronował się na króla Szwecji. Był to poważny cios dla polityki duńskiej. Teraz Dania miała przeciwko sobie nie tylko Hanzę, ale także Szwecję, Holsztyn i Meklemburgię, za sojusznika zaś tylko słabą Norwegię, gdzie rządził wciąż mąż Małgorzaty, ostatni syn Magnusa – Haakon VI. Hanza zdobyła wkrótce przewagę w wojnie i 24 maja 1370 r. w pokoju w Strzałowie zmusiła duńskiego króla do ustępstw gospodarczych. Najbardziej upokarzającym warunkiem pokoju była jednak klauzula, która dawała Hanzie prawo głosu w sprawie następstwa duńskiego tronu.

Objęcie rządów[edytuj | edytuj kod]

Następstwo tronu po Waldemarze IV było sprawą sporną. Gdy w 1375 król zmarł jedynym żyjącym jego dzieckiem była Małgorzata. Ponieważ jednak w Danii tradycyjnie kobieta nie mogła zasiąść na tronie, powołano na króla jej syna, dziedzica korony norweskiej – Olafa Haakonssona. Hanza obawiając się wzrostu potęgi Meklemburgów zgodziła się na ten wybór. Dzięki wsparciu najważniejszego z możnowładców duńskich – Henninga Podebuska, regentką została Małgorzata. Podebusk, jako seneszal królestwa od czasu Waldemara posiadał wielkie wpływy. I choć pozostał do końca wierny Małgorzacie, po jego śmierci w 1388 królowa nie obsadziła więcej tego wpływowego urzędu. Pięć lat po śmierci ojca Małgorzaty, w 1380 zmarł król Haakon VI i oba królestwa połączyła unia personalna: Olaf był już bowiem królem Danii (jako Olaf II) i teraz został władcą Norwegii (jako Olaf IV) oraz tytularnym władcą Szwecji (jako ostatni z Folkungów obalonych w Szwecji na rzecz Meklemburczyków). Małgorzata objęła teraz regencję również w Norwegii, jako tamtejsza królowa-wdowa. Władczyni starała się zachować poprawne stosunki z Hanzą potwierdzając jej wszystkie przywileje, zakończyła również walkę z Holsztynem oddając holsztyńskiemu księciu w lenno Szlezwik. Tymczasem rządy Albrechta Meklemburskiego w Szwecji stawały się coraz mniej popularne. Król otaczał się Niemcami, starał się też obsadzać nimi urzędy ziemskie i oddawał w zarząd zamki. Wkrótce wyrosła przeciw niemu silna opozycja, na czele której stanął najbogatszy człowiek Szwecji, właściciel 1/3 rycerskiej ziemi w królestwie – Bo Jonsson Grip. W swym testamencie zapisał swój olbrzymi majątek radzie złożonej ze Szwedów, której zadaniem było wykupienie z rąk niemieckich wszystkich zastawionych przez króla dóbr (1386). Ponieważ Albrecht usiłował podważyć testament, Szwedzi zwrócili się w 1388 r. do Małgorzaty o wykonanie testamentu, jako "pani i gospodyni Szwecji". Gdy w 1389 r. wojska królowej pokonały zaciężną armię Albrechta pod Falköping, a Meklemburczyk znalazł się w niewoli – wszystkie trzy królestwa znalazły się pod panowaniem Małgorzaty. Ponieważ jednak dwa lata wcześniej zmarł jedyny syn królowej i spadkobierca trzech tytułów królewskich, 17-letni Olaf II, należało znaleźć nowego następcę tronu. Został nim wnuk siostry królowej – Eryk Pomorski, którego w 1389 roku Małgorzata adoptowała i koronowała na króla Norwegii.

Państwa pod panowaniem Małgorzaty I

Władczyni trzech królestw[edytuj | edytuj kod]

Wojna ze zwolennikami Albrechta trwała aż do roku 1395, gdyż niemieccy mieszczanie Sztokholmu korzystając ze wsparcia korsarzy bałtyckich – tzw. braci witalijskich, wciąż stawiali opór wojskom skandynawskim. Dopiero w czerwcu 1395 roku Małgorzata zawarła za pośrednictwem Lubeki porozumienie z Albrechtem na zamku Lindholm. Albrecht po sześciu latach odzyskał wolność w zamian za obietnicę zapłaty 60 tys. grzywien. Jako gwarancję wypłacenia okupu oddał Sztokholm na 3 lata w ręce Hanzy. Ponieważ nie wywiązał się z umowy, Hanza w 1398 roku przekazała miasto Małgorzacie. Sam Albrecht zrzekł się tronu szwedzkiego dopiero w roku 1405. W tym samym czasie plagą na Bałtyku stali się korsarze wspierający Meklemburczyka w walce przeciw królowej. Ich główną bazą była Gotlandia. Walkę z nimi podjął na własną rękę wielki mistrz zakonu krzyżackiego Konrad V von Jungingen i w 1398 roku zajął wyspę. Próba jej odbicia z rąk krzyżackich w 1403 nie powiodła się. Zakon zwrócił ją Danii za okupem dopiero w roku 1408, w obliczu zbliżającej się konfrontacji z Polską i Litwą.

Koronacja Eryka Pomorskiego na króla Unii

Sukcesy polityczne Małgorzaty przyniosły w Skandynawii długo oczekiwaną stabilizację. Królowa chcąc zapewnić trwały pokój pomiędzy trzema państwami zorganizowała w 1397 roku zjazd delegatów królestw w Kalmarze na którym podpisano tzw. unię kalmarską. W rzeczywistości były to dwa dokumenty: list koronacyjny i list unijny. Pierwszy z nich stwierdzał, że państwa skandynawskie będzie łączyć osoba dziedzicznego władcy. List unijny, podpisany zaledwie przez 17 delegatów, zapewniał niezależność prawną królestw, a także potwierdzał "wieczysty" sojusz i wspólną politykę zagraniczną trzech królestw. W Kalmarze na króla unii został koronowany Eryk Pomorski. Jednak rządy wciąż sprawowała Małgorzata, nawet po osiągnięciu przez Eryka pełnoletności w roku 1401. Królowa umacniała pozycję monarchy we wszystkich trzech królestwach. Nie zwoływała przedstawicielstw stanowych, a opróżnionych stanowisk państwowych nie obsadzała nowymi ludźmi otaczając się zaufanymi doradcami, często pochodzącymi z nizin społecznych. Troszczyła się również szczególnie o powiększenie dochodów skarbowych. Jej rządy przyniosły stabilizację, ale także hegemonię Danii w unii. O ile w słabej Norwegii, gdzie miejscowa arystokracja stopiła się z duńską, nie budziło to oporu, o tyle w Szwecji nie podobało się obsadzanie stanowisk kościelnych i państwowych przez Duńczyków. Jednak zręczna i pojednawcza polityka Małgorzaty wobec szwedzkiej rady królewskiej i umocnienie pozycji królestw wobec Hanzy umożliwiło utrzymanie pokoju. Dopiero po jej śmierci w 1412 r. nieudolne rządy jej następców miały doprowadzić do rozkładu dzieła politycznego królowej.

Sarkofag Małgorzaty I w katedrze w Roskilde.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Małgorzata zmarła nagle 28 października 1412 roku na swym statku w porcie we Flensburgu. Została pochowana w katedrze w Roskilde, starej stolicy Danii. Jej sarkofag w roku 1423 wykonał lubecki rzeźbiarz Johannes Junge. Katedra w Roskilde otrzymała od Małgorzaty hojne nadania pod warunkiem regularnego odprawiania mszy za jej duszę. Po wprowadzeniu w roku 1536 reformacji w Danii, zwyczaj ten został zaniechany. Jednak do dziś specjalny dzwon katedry dwa razy dziennie przypomina pamięć wielkiej królowej całej Skandynawii.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

W roku 1363 poślubiła Haakona VI, króla Norwegii, z którym miała jednego syna:

Dzieci adoptowane:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Baczkowski: Wielka Historia Świata, Tom 5, Późne Średniowiecze. Kraków: Oficyna Wydawnicza Fogra, 2005. ISBN 83-85719-89-X.
  • Jerzy Rajman: Encyklopedia Średniowiecza. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2006, s. 600-601, hasło: Małgorzata I. ISBN 83-7435-263-9.


Poprzednik
Olaf Haakonsson
National Coat of arms of Denmark.svg królowa Danii
1375 - 1412
National Coat of arms of Denmark.svg Następca
Eryk Pomorski
Poprzednik
Olaf Haakonsson
Coat of arms of Norway.svg królowa Norwegii
1388 - 1412
Coat of arms of Norway.svg Następca
Eryk Pomorski
Poprzednik
Albrecht Meklemburski
Greater coat of arms of Sweden.svg regentka Szwecji
1389 - 1412
Greater coat of arms of Sweden.svg Następca
Eryk Pomorski