Dalekie obserwacje

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dalekie obserwacje są specyficznym rodzajem fotografii krajobrazowej, obejmującym celowe fotografowanie bardzo oddalonych obiektów bezpośrednio z powierzchni terenu lub z obiektów trwale związanych z powierzchnią ziemi (np. wież widokowych, wysokich budynków, nasypów)[1].

Daleka obserwacja Tatr z Magdalenki koło Rzeszowa
Daleka obserwacja Masywu Keprnika w Jesionikach i Wzgórz Strzelińskich z okolic Trzebnicy

Obiekty fotografowane, które mieszczą się w ramach definicji to:

  • obiekty naturalne, czyli pojedyncze szczyty górskie, pasma górskie, wzgórza, skały bądź inne naturalne formy ukształtowania terenu,
  • obiekty antropogeniczne, związane z przekształcaniem powierzchni terenu (np. hałdy pokopalniane) lub obiekty industrialne (np. wysokie budynki, kominy, fabryki).

Dalekimi obserwacjami nie są[1]:

Aspekt odległości obserwatora od obserwowanego obiektu[edytuj | edytuj kod]

Istotną rzeczą przy zrozumieniu tego zagadnienia jest też kwestia minimalnej odległości obserwacyjnej, która może być uznana za daleką. Najistotniejszą rolę w wyznaczeniu tej granicy pełni proporcja pomiędzy odległością i pozycją obserwatora, a rozmiarem i wysokością względną obserwowanego obiektu. Nie istnieje uniwersalny, precyzyjny klucz podziałowy, który jednoznacznie stwierdzałby przypisane zdjęcia do dalekich obserwacji, jednak istnieją pewne ogólnie przyjęte ramy uwzględniające dystans i rodzaj obserwowanego obiektu. Minimalna odległość dalekiej obserwacji dla dużych obiektów naturalnych (np. gór, szczytów górskich) to około 60 km, przy czym jest to wartość uśredniona[1]. W przypadku niewysokich wzgórz wartość można obniżyć do około 40 km, a w przypadku gór wysokich (np. Tatr) należy wartość tę powiększyć do ponad 80 km. Dla przykładu obserwacja Tatr z odległości 70 km nie powinna być uznana za daleką z uwagi na łatwość dostrzeżenia tak dużego pasma górskiego nawet przy średnio sprzyjających warunkach atmosferycznych. Dla obserwacji relatywnie mniejszych obiektów industrialnych dystans ten należy umieścić w przedziale 20–50 km, w zależności od wielkości obserwowanego obiektu[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dalekie obserwacje były bez wątpienia wykonywane gołym okiem lub za pomocą sprzętów optycznych od dawna. Znane są zapiski o celowych obserwacjach dalekich pasm górskich i świateł miast na Dolnym Śląsku, w Wielkopolsce i w Czechach z Karkonoszy na początku XIX wieku[2], było to jednak w czasach przed upowszechnieniem się fotografii. Dziedzina ta przyjęła obecną formę i zyskała na popularności wraz z pojawieniem się fotografii cyfrowej ułatwiającej rejestrację, obróbkę, archiwizację dokonanych obserwacji, a także identyfikację obserwowanych obiektów. W nowoczesnej formie dalekie obserwacje narodziły się na Górnym Śląsku około 2006 r. Inicjatorami wyróżnienia tego typu zdjęć z ogólnego pojęcia fotografii krajobrazowej była grupa entuzjastów celowo fotografująca Tatry i Beskidy z miast Górnośląskiego Zagłębia Węglowego oraz terenów przyległych, określająca się mianem dalekich obserwatorów. Ten nowy typ fotografii szybko zyskał popularność w innych regionach Polski południowej, w Czechach i na Słowacji[3]. Ważnym kamieniem milowym w dokumentowaniu polskich dalekich obserwacjach było stworzenie strony dalekieobserwacje.eu[4] w 2008 roku. Strona pozwoliła zrzeszyć zainteresowanych fotografów i prezentować ich dokonania, a w niedługim czasie uzyskała zasięg światowy, prezentując zdjęcia z takich krajów, jak Francja, Hiszpania, Węgry, USA, Gruzja, Nepal czy Argentyna. Od 2013 r. na intensywny rozwój dalekich obserwacji mają również duży wpływ blogi lokalnych fotografów zajmujących się tą tematyką. Poza granicami Polski od 2014 r. funkcjonuje portal beyondhorizons.eu[5], prezentujący zdjęcia dalekoobserwacyjne wykonane głównie w rejonie zachodniej części basenu Morza Śródziemnego. Zdjęcia dalekich obserwatorów z terenu Słowacji od września 2017 r. prezentuje serwis naobzore.net[6].

Sprzęt obserwacyjny[edytuj | edytuj kod]

Typowy zestaw fotograficzny używany w dalekich obserwacjach

Dalekie obserwacje wykonywane są powszechnie przy pomocy aparatów cyfrowych. Najczęściej stosowane są lustrzanki i bezlusterkowce w połączeniu z teleobiektywem w przedziałach ogniskowych od 100 do 600 mm, w zależności od wielkości matrycy w aparacie. Górny i dolny zakres podanych ogniskowych może być jednak niepraktyczny w zależności od tego, jaki aparat fotograficzny posiadamy[7]. Nieco rzadziej stosuje się kompaktowe aparaty fotograficzne typu superzoom, oferujące duże zbliżenie przy mniejszych rozmiarach i znacznej redukcji wagi względem lustrzanek z teleobiektywem. Dalekie obserwacje mogą być wykonywane także za pomocą teleskopów podłączonych do aparatów (po zastosowaniu odpowiedniej przejściówki), a nawet telefonów z aparatem cyfrowym w połączeniu z lornetką bądź monokularem. Na wyposażeniu dalekiego obserwatora powinien znajdować się również stabilny i możliwie lekki statyw. Jest on niezbędny przy wykonywaniu zdjęć przy słabszym oświetleniu, umożliwia również precyzyjne wycelowanie w kierunku obserwowanego obiektu, gdy waga zestawu, którym robione są zdjęcia jest zbyt duża. Wskazane jest również wyposażenie się w wężyk spustowy lub pilot do aparatu fotograficznego, by w czasie niekorzystnych warunków atmosferycznych nie powodować dodatkowych drgań aparatu przez naciskanie spustu migawki.

Możliwości obserwacyjne[edytuj | edytuj kod]

Zniekształcony obraz Karkonoszy widzianych ze schroniska „Na Śnieżniku” w czasie mirażu inwersyjnego
Ďumbier widziany z Pradziada w wyniku niestandardowej refrakcji atmosferycznej

Zasięg obserwacji zależny jest od kilku czynników, które sumarycznie składają się na możliwość zaobserwowania obiektu z dużej odległości:

  • wielkość obiektu (stosunkowo niewielkie obiekty, np. maszty radiowe, mogą zostać „rozmyte” przy słabej rozdzielczości optycznej soczewek używanego sprzętu optycznego),
  • konfiguracji geograficznej (niewielkie wzniesienie pomiędzy dwoma wysokimi górami może zasłonić pole obserwacji),
  • pora dnia (nisko położone lub schowane za widnokręgiem Słońce zapewnia najlepsze podświetlenie obiektu i kontrast nieba względem powierzchni Ziemi),
  • pora roku (zmiana położenia punktu wschodów i zachodów Słońca sprzyja lub uniemożliwia wykonanie pewnych dalekich obserwacji, analogicznie do pory dnia, również warunki atmosferyczne typowe dla danej pory roku uniemożliwiają lub pomagają w obserwacji bardzo oddalonych od obserwatora obiektów),
  • albedo obiektu (obecność pokrywy śnieżnej na szczytach górskich znacząco zwiększa ilość światła odbitego w kierunku obserwatora),
  • wilgotność powietrza (im niższa, tym lepiej, nawet przy pozornie dobrej pogodzie światło rozprasza się na cząsteczkach wody i może nie dotrzeć do obserwatora),
  • zanieczyszczenie powietrza (obecność ośrodka miejskiego lub skupiska zakładów przemysłowych emitujących zanieczyszczenia na linii fotografowania może znacznie utrudnić dokonanie obserwacji),
  • wiatr i temperatura (wietrzna pogoda pomaga rozproszyć zalegające w atmosferze zanieczyszczenia, ale zarazem burzliwy przepływ mas powietrza na podłoże o innej temperaturze może spowodować lokalne zmiany refrakcji atmosferycznej, skutkujące brakiem ostrości fotografowanych obiektów, oraz utrudnia fotografowanie na dłuższych czasach naświetlania),
  • występowanie niestandardowej refrakcji atmosferycznej (większe niż normalnie ugięcie promieni światła w troposferze) lub mirażu inwersyjnego może znacząco zwiększyć zasięg obserwacji, daleko poza widnokrąg geometryczny, o ile obiekt wystaje ponad najgęstszą masę powietrza znajdującą się najbliżej powierzchni terenu, dzieje się tak w czasie inwersji termicznej[8][9][10].

Dalekie obserwacje na terenie Polski[edytuj | edytuj kod]

Blisko 90% obserwacji krajowych wykonywanych jest w południowej Polsce, szczególnie z województw: podkarpackiego, małopolskiego, śląskiego, opolskiego i dolnośląskiego. Mniejszy potencjał dalekoobserwacyjny mają również województwa lubuskie, świętokrzyskie, wielkopolskie, łódzkie[11], lubelskie, zachodniopomorskie i pomorskie. Wyżej opisany stan rzeczy wynika z ukształtowania terenu. Dalekie obserwacje wymagają dogodnego punktu obserwacyjnego, którym najczęściej jest wysoko położony punkt terenowy lub wieża widokowa. Musi również istnieć punkt obserwowany, którym najczęściej jest pasmo górskie, pojedynczy szczyt lub duży obiekt industrialny. Ta specyfika ogranicza wykonywanie dalekich obserwacji z równin, w szczególności pokrytych lasem, predestynując regiony na południu kraju (góry, pogórza, wyżyny) – można z nich dostrzec obiekty oddalone o ponad 200 km od obserwatora.

Z kolei w Polsce północnej obserwacje zwykle nie przekraczają dystansu 50–60 km. Najdogodniejszymi miejscami do ich wykonywania jest obszar wyspy Wolin, z której przy sprzyjającej pogodzie można zobaczyć wyspy Rugię i Greifswalder Oie oraz rejon Zatoki Gdańskiej i Puckiej. Duże znaczenie na tym terenie mają również latarnie morskie, które w sezonie letnim pełnią rolę turystyczną.

Pierwsza piętnastka najbardziej odległych obserwacji wykonanych z terenu Polski lub z jej granicy (stan na 20 kwietnia 2018):

  1. Obserwacja Vârful Vlădeasa z Tarnicy – 258 km (31.12.2015)[12][13]
  2. Obserwacja Boubína z Wielkiego Szyszaka – 235 km (31.12.2016)[14]
  3. Obserwacja Stoja z Rysów – 235 km (12.02.2012)[15]
  4. Obserwacja Tatr z Salomina – 229 km (20.04.2018)[16][17]
  5. Obserwacja Ďumbiera z Tarnicy – 225 km (29.12.2012)[10]
  6. Obserwacja Pradziada z Kasprowego Wierchu – 219 km (17.12.2013)[18]
  7. Obserwacja Vârful Pietrosul Rodnei z Tarnicy – 216 km (29.12.2012)[19]
  8. Obserwacja Stoja z Radziejowej – 210 km (29.01.2012)[20]
  9. Obserwacja Tatr z Góry Św. Anny – 204 km (14.11.2010)[21][22][23]
  10. Obserwacja Pradziada z Kamiennika Północnego – 204 km (06.07.2016)[24]
  11. Obserwacja Tatr z Sandomierza – 203 km (05.10.2012)[25]
  12. Obserwacja Tatr z Dobromierza – 202 km (13.11.2010)[26]
  13. Obserwacja Fichtelbergu ze Śnieżki – 200 km (30.12.2010)[27]
  14. Obserwacja Tatr z Marianowa – 200 km (28.09.2012)[28]
  15. Obserwacja Tatr ze Świętego Krzyża – 200 km (25.01.2010)[29]
  16. Obserwacja Tatr z Rozsypańca – 199 km (15.02.2011)[30]

Dzięki dalekim obserwatorom udowodniono, że z terenu Polski możliwe jest zobaczenie niewielkich fragmentów Rumunii[12][19] i Węgier[31]. Dowiedziono również, że z Sudetów Wschodnich można dostrzec fragment Alp Austriackich[32][33] i spory obszar terytorium Słowacji[34], a z Karkonoszy widoczne są szczyty górskie w pasmach Rudaw[27] i Szumawy[14].

Obserwacyjny rekord świata[edytuj | edytuj kod]

Aktualnym rekordem świata w dziedzinie dalekich obserwacji (stan na 8 lipca 2017) jest obserwacja Pic Gaspard (Alpy, masyw Écrins) z Pic de Finestrelles (Pireneje) na dystansie 443 km. Fotografię wykonał Marc Bret 16 lipca 2016 roku[35].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Dalekie obserwacje cz. 1 (Definicja i podstawy pojęcia dalekich obserwacji), 500-mm.blogspot.com, 4 września 2016 [dostęp 2017-07-01] (pol.).
  2. Dalekie obserwacje z Karkonoszy w XIX wieku, 500-mm.blogspot.com, 24 czerwca 2017 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  3. Najlepšie výhľady a podmienky na ich zachytenie, Hiking.sk [dostęp 2017-09-08] (słow.).
  4. Dalekieobserwacje.eu [dostęp 2017-09-20] (pol.).
  5. Beyondhorizons.eu [dostęp 2017-07-12] (ang.).
  6. Slovenské diaľkové pozorovania, ďaleké výhľady, diaľková fotografia, www.naobzore.net [dostęp 2017-12-05].
  7. Dalekie obserwacje cz. 2 (Obiektyw przydatny w dalekich obserwacjach), 500-mm.blogspot.com, 8 lipca 2017 [dostęp 2017-07-12] (pol.).
  8. Snellius vs. Pitagoras 1:0, www.refraktor.pl, 17 grudnia 2015 [dostęp 2017-07-09] (pol.).
  9. Dumbier widziany z Pradziada w wyniku inwersji, „Dalekieobserwacje.eu”, 29 marca 2012 [dostęp 2017-09-10] (pol.).
  10. a b Dumbier widziany z Tarnicy w wyniku inwersji [MOST WANTED!], „Dalekieobserwacje.eu” [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  11. Dalekie obserwacje i panoramy z Góry Kamieńskiej i nie tylko..., www.panoramy.pabianiciana.pl [dostęp 2017-09-08] (pol.).
  12. a b Rumunia widziana z Tarnicy [MOST WANTED!], „Dalekieobserwacje.eu”, 2016 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  13. Widok z Tarnicy na masyw Vlădeasy (258.4 km), podkarpacie-tatry.blogspot.com, 2 stycznia 2016 [dostęp 2017-07-30] (pol.).
  14. a b Wyżyny czeskie i Szumawa spod wielkiego Szyszaka [MOST WANTED!], „Dalekieobserwacje.eu”, 11 lutego 2017 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  15. Stoj widziany z Rysów, „Dalekieobserwacje.eu”, 6 maja 2013 [dostęp 2017-07-30] (pol.).
  16. Z naszego regionu dostrzegł Tatry. Niesamowite zdjęcie miłośnika dalekich obserwacji – lublin112.pl. [dostęp 2018-04-26].
  17. Tatry z Salomina (229 km do Gerlacha) – rzeszow-tatry.blogspot.com. [dostęp 2018-04-27].
  18. Wysoki Jesionik widziany z Kasprowego Wierchu, „Dalekieobserwacje.eu”, 3 stycznia 2014 [dostęp 2017-07-30] (pol.).
  19. a b Gorgany i Pietros w Górach Rodniańskich z Tarnicy [MOST WANTED!], „Dalekieobserwacje.eu”, 18 stycznia 2013 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  20. Dawne dwie setki, czyli u zarania przygody, www.refraktor.pl, 29 października 2016 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  21. Panorama Tatr oraz Beskidu Żywieckiego z Góry Świętej Anny, „Dalekieobserwacje.eu”, 1 grudnia 2010 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  22. Tatry widziane z Góry Św. Anny, „Dalekieobserwacje.eu”, 12 marca 2017 [dostęp 2017-09-20] (pol.).
  23. Góra Świętej Anny, 500-mm.blogspot.com, 5 listopada 2017 [dostęp 2017-12-05].
  24. Pradziad mydlany, www.refraktor.pl, 12 lipca 2016 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  25. [+200km] Tatry z Sandomierza MOST WANTED!, „Dalekieobserwacje.eu”, 12 października 2012 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  26. Tatry Wysokie z Wyżyny Przedborskiej w okolicy Dobromierza, „Dalekieobserwacje.eu”, 18 listopada 2010 [dostęp 2017-07-30] (pol.).
  27. a b Fichtelberg i Klinovec (Rudawy) widziane ze Śnieżki [200 km], „Dalekieobserwacje.eu”, 11 stycznia 2011 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  28. Tatry z Marianowa k/ Opatowa, „Dalekieobserwacje.eu”, 20 października 2012 [dostęp 2017-07-30] (pol.).
  29. Tatry Wysokie widziane z Świętego Krzyża, „Dalekieobserwacje.eu”, 7 stycznia 2015 [dostęp 2017-07-30] (pol.).
  30. Tatry z Rozsypańca, „Dalekieobserwacje.eu”, 6 kwietnia 2011 [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  31. Góry Tokajsko-Slańskie z Wielkiej Rawki, „Dalekieobserwacje.eu”, 21 marca 2015 [dostęp 2017-07-12] (pol.).
  32. Schneeberg widziany z Pradziada [278 km!] (pol.). W: Dalekie Obserwacje [on-line]. [dostęp 2018-02-05].
  33. Robert J., Schneeberg widziany z Pradziada, roweromaniakk.blogspot.com, 2017 [dostęp 2017-07-12] (pol.).
  34. Widok na Karpaty ze Śnieżnika [MOST WANTED!], „Dalekieobserwacje.eu”, 16 grudnia 2016 [dostęp 2017-07-12] (pol.).
  35. Mark Bret, Pic de Finestrelles – Pic Gaspard (Ecrins) 443 km., Beyondhorizons.eu, 3 sierpnia 2016 [dostęp 2017-07-08] (ang.).