Fryderyk III Habsburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fryderyk III Habsburg
z łaski Bożej cesarz rzymski, po wieki August, król Węgier, Chorwacji, Dalmacji etc. etc. książę Austrii, Styrii, Karyntii i Karnioli, pan Marchii Wendyjskiej i Port Naon, hrabia Habsburga, Ferreti, Tyrolu i Kyburga, margrabia Burgau i landgraf Alzacji etc.
Hans Burgkmair d. Ä. 005.jpg
Król Niemiec
Okres panowania od 2 lutego 1440
do 19 sierpnia 1493
Poprzednik Albrecht II Habsburg
Następca Maksymilian I Habsburg
Święty Cesarz Rzymski
Okres panowania od 19 marca 1452
do 19 sierpnia 1493
Poprzednik Zygmunt Luksemburski
Następca Maksymilian I Habsburg
Książę Styrii
Okres panowania od 10 czerwca 1424
do 19 sierpnia 1493
Poprzednik Ernest Żelazny
Następca Maksymilian I Habsburg
Arcyksiążę Austrii
Okres panowania od 23 listopada 1457
do 19 sierpnia 1493
Poprzednik Władysław Pogrobowiec
Następca Maksymilian I Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia Habsburgowie
Urodziny 21 września 1415 w Innsbrucku
Śmierć 19 sierpnia 1493 w Linz
Ojciec Ernest I Żelazny
Matka Cymbarka Piastówna
Żona Eleonora Aviz
Rodzeństwo Małgorzata, Albrecht IV, Aleksander, Rudolf, Leopold, Katarzyna, Anna,
Dzieci Krzysztof, Maksymilian I, Helena, Kunegunda, Jan
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Herb Fryderyka III

Fryderyk III (ur. 21 września 1415 w Innsbrucku, zm. 19 sierpnia 1493 w Linz) – król Niemiec od 1440, Święty Cesarz Rzymski od 1452, arcyksiążę austriacki od 1457 (jako Fryderyk V), z dynastii Habsburgów. Syn księcia Styrii Ernesta Żelaznego i Cymbarki, córki Siemowita IV, księcia mazowieckiego.

Panowanie i polityka[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Gdy w 1424 r. zmarł Ernest Żelazny, Fryderyk miał zaledwie 9 lat, toteż samodzielną władzę w Styrii i Karyntii przejął dopiero w 1435 r.

Panowanie w Niemczech[edytuj | edytuj kod]

W 1440 r. Fryderyk, będący głową dominującego wówczas rodu Habsburgów i najstarszym krewnym Albrechta II został cesarzem. W Niemczech cieszył się poparciem wpływowej i niezmiernie bogatej, bankierskiej rodziny Fuggerów (w Polsce znani jako Fukierowie). Zgodnie z interesem kupców popierał rozwój handlu. Uważał się za następcę Hohenstaufów, już samo imię miało go zobowiązywać do dążenia ku wielkości Fryderyków I i II. Odzyskał zagarnięte przez innych władców dobra Habsburgów w Szwabii, dążył do odegrania doniosłej roli w życiu Niemiec przy jednoczesnym rozwoju dziedzicznych dominiów swojego rodu. W 1442 r. wydał konstytucję prawną Reformatio Friderici, która miała w jego zamyśle dać podstawy do reformy niemieckiego systemu prawnego.

Podczas zabiegów o rewindykację szwabskich posiadłości, w latach pierwszej wojny o Zurych (1440-1446), udzielił poparcia temu miastu, ale nie uchroniło to Fryderyka od utraty ziem w Szwajcarii. Próba ich odzyskania przy pomocy Karola Śmiałego księcia Burgundii zakończyła się klęską, a Szwajcaria zachowała niezależność.

Dążąc do uzyskania korony cesarskiej Fryderyk III musiał iść na ugodę z papieżem, które także szukało poparcia Niemiec po przezwyciężeniu wielkiej schizmy. W 1448 r. w Wiedniu zawarł konkordat z papieżem Mikołajem V, na mocy którego uznał nowego papieża a Kościół odzyskał wiele dawnych przywilejów w Niemczech, ale z drugiej strony król i książęta niemieccy utrzymali wpływ na wybór biskupów. Postanowienia tego konkordatu regulowały stosunki cesarsko-papieskie aż do upadku Świętego Cesarstwa Rzymskiego w 1806 roku. Zgodnie z zamierzeniem, dzięki uzyskanej w ten sposób przyjaźni z papieżem Fryderyk mógł w 1452 r. koronować się na cesarza. Była to ostatnia koronacja cesarska, jaka odbyła się w Rzymie. Już jego następca odetnie się od związków z Papiestwem i zaniecha ceremonii w wiecznym mieście.

Fryderyk III popierał Krzyżaków, był zwolennikiem likwidacji Związku Pruskiego i represjonowania jego przywódców, czym przyczynił się do wybuchu wojny trzynastoletniej (1454-1466) pomiędzy Polską a Zakonem. Wojna, wbrew nadziejom cesarza, zakończyła się polskim zwycięstwem i poddaniem państwa krzyżackiego feudalnemu zwierzchnictwu Korony polskiej (II pokój toruński w 1466 roku). Fryderyk pozostał militarnie bierny wobec tego konfliktu.

Podczas panowania Fryderyka III, w 1471 Sejm Rzeszy w Ratyzbonie uchwalił zakaz prowadzenia wojen prywatnych, co miało zaprowadzić pokój wewnętrzny i bezpieczeństwo w Niemczech i ułatwić normalny rozwój gospodarczy kraju po chaosie epoki Luksemburgów. Nie udało się jednak tego postanowienia wyegzekwować, Niemcy nadal trwały w zamęcie walk pomiędzy książętami, miastami i innymi podmiotami politycznymi. W 1488 powstał Związek Szwabski, oddolna inicjatywa zrzeszająca książąt Rzeszy, rycerstwo i miasta regionu, której zdaniem było strzeżenie pokoju krajowego w południowych Niemczech.

W 1486 Fryderyk doprowadził do wyboru swojego syna, Maksymiliana, na króla Niemiec jeszcze za swojego życia (vivente imperatore), dzięki czemu zapewnił dynastii sukcesję na cesarskim tronie. Potomkowie Fryderyka będą kilkakrotnie korzystali z tej możliwości.

Fryderyk III a Czechy i Węgry[edytuj | edytuj kod]

Po wygaśnięciu dynastii Luksemburgów w 1438 roku królem czeskim, węgierskim i niemieckim został zięć Zygmunta Luksemburskiego, Albrecht II Habsburg (1438-1439) z albertyńskiej linii Habsburgów, który wkrótce po objęciu tronu zmarł. Jego syn Władysław V Pogrobowiec, urodzony już po śmierci ojca, został oddany pod opiekę właśnie Fryderykowi. W Czechach istniała silna opozycja przeciw rządom Habsburgów, co groziło wewnętrzną wojną. W 1448 roku Fryderyk mianował swoim namiestnikiem miejscowego magnata Jerzego z Podiebradów, przywódcę stronnictwa utrakwistów, który własnymi siłami opanował sytuację w kraju. Na Węgrzech Władysława uznała tylko część szlachty, większość opowiedziała się za królem Polski Władysławem III. Dopiero po śmierci tego ostatniego pod Warną w 1444 roku całe Węgry podporządkowały się Władysławowi V. Regencję objął jednak Jan Hunyady i Fryderyk nie miał wpływu na wydarzenia w tym państwie. W 1453 roku młody król został uznany za pełnoletniego i wyzwolił się spod protekcji cesarza.

Po śmierci Pogrobowca w 1457 roku w Czechach powołano na tron Jerzego z Podiebradów, natomiast na Węgrzech Macieja Korwina. Tymczasem w lutym 1459 roku część węgierskich magnatów, przeciwnych rządom Korwina, wybrało na króla właśnie Fryderyka, a ten najechał Węgry. W 1463 roku mający większe poparcie (głównie średniej szlachty) Korwin skłonił cesarza do ugody w Sopron, na mocy której Korwin zatrzymał tytuł króla węgierskiego, zaś Fryderyk prawa do objęcia władzy w razie bezpotomnej śmierci Korwina. W latach 70. Fryderyk popierał jednak Jagiellonów przeciwko Korwinowi, który w 1469 roku wystąpił przeciwko Jerzemu z Podiebradów i opanował także większość Czech. W latach 1482-1485 ten ostatni podbił Austrię wypierając stopniowo siły cesarskie. Powrót Fryderyka do Austrii umożliwiła dopiero niespodziewana śmierć Macieja Korwina w 1490 roku. Cesarzowi nigdy nie udało się opanować Czech i Węgier, Habsburgowie mieli odzyskać trony czeski i węgierski dopiero w 1526 roku.

Polityka dynastyczna[edytuj | edytuj kod]

Fryderyk III zapoczątkował szeroko zakrojoną politykę mariaży, która za panowania jego oraz jego syna doprowadziła ród do wielowiekowej potęgi. W 1452 r. poślubił Eleonorę Aviz, córkę króla PortugaliiEdwarda I Aviz i Eleonory Aragońskiej. Miał z nią pięcioro dzieci, w tym późniejszego cesarza Maksymiliana i Kunegundę, późniejszą księżnę bawarską.

W 1453 Fryderyk uprawomocnił uzurpowany przez jego kuzynów, władców Austrii tytuł arcyksiążąt, który miał rekompensować Habsburgom fakt, że Austria nie posiada praw elektorskich w Rzeszy. Rodzina Habsburgów nieoficjalnie używa tego tytułu po dziś dzień. W 1457 roku zmarł Władysław Pogrobowiec i cesarz sam został arcyksięciem austriackim. Tym sposobem dobra linii styryjskiej i albertyńskiej zostały skupione w rękach jednego dziedzica.

W 1439 roku został opiekunem nieletniego kuzyna, hrabiego Tyrolu Zygmunta Habsburga. Gdy ten osiągnął pełnoletność, Fryderyk nie śpieszył z daniem mu wolności i władzy. Musiał to jednak uczynić w 1446 pod naciskiem stanów Tyrolu. Kiepskie rządy rozrzutnego hrabiego z czasem wywołały zniechęcenie społeczeństwa. W 1490 Fryderyk, mając poparcie stanów tyrolskich, zmusił Zygmunta do zrzeczenia się włości na rzecz Maksymiliana, co zakończyło proces jednoczenia posiadłości habsburskich.

Fryderyk skutecznie przeciwdziałał próbom ekspansji księcia Burgundii Karola Śmiałego w Nadrenii. Władca burgundzki wziął w zastaw Alzację i hrabstwo Ferreti od zadłużonego Zygmunta Habsburga. Gdy ten ostatni z pomocą francuską spłacił zastaw, Karol odmówił wycofania się z Alzacji i doszło do wojny, wygranej przez Austriaków. W 1477 r., w toku rozmów pokojowych, Fryderyk III zaaranżował małżeństwo syna Maksymiliana z Marią, jedyną córką Karola. Jako że ten ostatni zmarł jeszcze w tym samym roku, Habsburgowie przejęli obszerne dobra na pograniczu niemiecko-francuskim, w tym przodujące w rozwoju ekonomicznym Niderlandy.

W 1487 r. książę Bawarii Albrecht IV Wittelsbach zajął kilka lenn cesarskich i zażądał ręki Kunegundy, córki cesarza. Habsburgowie, uwikłani w trudny konflikt o koronę węgierską, starali się uniknąć wojny i Fryderyk ugiął się przed żądaniami Albrechta. Ta słabość, podobnie jak nieumiejętność zaprowadzenia pokoju w Rzeszy, podważała autorytet cesarza wśród wasali i poddanych.

Bilans panowania Fryderyka jest niejednoznaczny. Z jednej strony wysuwał śmiałe projekty, które wyprzedzały ducha epoki i zapowiadały rozwiązania epoki nowożytnej, z drugiej brakowało mu energii i zręczności, aby je zrealizować. Nie potrafił sobie poradzić z problemami Niemiec, choć przynajmniej początkowo starał się im zaradzić. Bez wątpienia jest, obok swojego syna i następcy, głównym twórcą wielkiej potęgi Habsburgów i ich pierwszoplanowej roli w niemieckiej i europejskiej polityce.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Leopold III Habsburg 1)
ur. 1 XI 1351
zm. 9 VII 1386
Viridia
Visconti
ur. ok. 1352
zm. p. 11 III 1414
Siemowit IV
ur. ok. 1352
zm. styczeń 1426
Aleksandra
Olgierdówna

ur. po 1350
zm. 19 VI 1434
         
     
  Ernest
Żelazny

ur. 1377
zm. 10 VI 1424
Cymbarka
mazowiecka

ur. 1394/1397
zm. 28 IX 1429
     
   

Eleonora
Aviz

ur. 18 IX 1436
zm. 3 IX 1476
OO   16 III 1452
Fryderyk III
Habsburg

ur. 21 IX 1415
zm. 19 VIII 1493
                   
                   
                   
Krzysztof
Habsburg
 ur. 16 XI 1455
 zm. 25 III 1456
 
Maksymilian I
Habsburg

 ur. 22 III 1459
 zm. 12 I 1519
 
Helena
Habsburg
 ur. 3 XI 1460
 zm. 27 II 1461
 
Kunegunda
Habsburg
2)
 ur. 16 III 1465
 zm. 6 VIII 1520
 
Jan
Habsburg
 ur. 9 VIII 1466
 zm. 10 II 1467
 
  1. syn Albrechta II Kulawego, syna Albrechta I Habsburga
  2. żona Albrechta IV Mądrego

Dane za:

  • Richard Reifenscheid, Die Habsburger in Lebensbildern, von Rudolf I. bis Karl I., Verlag Hugendubel, Kreuzlingen 2000.
  • M. Marek: Genealogy.eu.
  • Data urodzenia Cymbarki za Wikipedią.


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Albrecht II Habsburg
Holy Roman Empire Arms-single head.svg król Niemiec
14401493
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Następca
Maksymilian I Habsburg
Poprzednik
Zygmunt Luksemburski
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Święty Cesarz Rzymski
14521493
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Następca
Maksymilian I Habsburg
Poprzednik
Ernest Żelazny
Steiermark Wappen.svg Książę Styrii
1424-1493
Steiermark Wappen.svg Następca
Maksymilian I Habsburg
Poprzednik
Władysław Pogrobowiec
Austria coat of arms official.svg Arcyksiążę Austrii
14571493
Austria coat of arms official.svg Następca
Maksymilian I Habsburg