Puchar Polski w piłce nożnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Pucharu Polski. Zobacz też: Puchar Polski w piłce nożnej (2016/2017).
Puchar Polski
Trofeum Pucharu Polski ozdobione szalikami w barwach Zawiszy Bydgoszcz i KGHM Zagłębia Lubin.
Trofeum Pucharu Polski ozdobione szalikami w barwach Zawiszy Bydgoszcz i KGHM Zagłębia Lubin.
Soccerball current event.svg 2016/2017
Państwo  Polska
Dyscyplina piłka nożna
Organizator rozgrywek PZPN
Data założenia 16 września 1925
Partner TV Grupa Polsat
(Polsat Sport,
Polsat Sport Extra,
Polsat Sport News)
Zwycięzcy
Pierwszy zwycięzca Wisła Kraków (1926)
Obecny zwycięzca Legia Warszawa (2016)
Najwięcej zwycięstw Legia Warszawa (18)
Strona internetowa

Puchar Polski w piłce nożnej mężczyzn (także Puchar kraju, oficjalny skrót PP) – cykliczne rozgrywki piłkarskie, organizowane co roku przez Polski Związek Piłki Nożnej (PZPN) pod patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dla polskich drużyn klubowych (zarówno amatorskich, jak i profesjonalnych). Zdobywca tytułu otrzymuje prawo gry w kwalifikacjach Ligi Europy UEFA oraz Superpucharze Polski. Najbardziej prestiżowe i masowe ze wszystkich rozgrywek pucharowych prowadzonych kiedykolwiek w Polsce – z racji liczby uczestniczących w nim drużyn – potocznie nazywane pucharem tysiąca drużyn.

Od sezonu 2013/2014 każdy mecz finałowy PP rozgrywany jest na Stadionie Narodowym w Warszawie.

Historia[edytuj]

Pierwsza, wstępna koncepcja utworzenia „rozgrywek o Puchar Polski” (pisownia oryginalna zgodna z polską ortografią sprzed reformy w 1936) została zaproponowana w lipcu 1921 przez dziennikarzy redakcji Tygodnika Sportowego, jednak nie spotkała się z większym odzewem środowiska piłkarskiego.

W grudniu 1923 Zarząd PZPN ogłosił, iż wiosną 1924 zamierza przeprowadzić „okręgowe rozgrywki puharowe” (pisownia oryginalna). Nie były one jednak równoznaczne z Pucharem Polski, bowiem rywalizacja w nich kończyła się na szczeblu regionalnym, a zmagań stopnia centralnego w ogóle nie planowano. Impreza ta miała związek ze zmianami w terminarzu ówcześnie obowiązującego systemu rozgrywek o mistrzostwo Polski, które spowodowane były planowanym udziałem reprezentacji narodowej w turnieju piłkarskim igrzysk olimpijskich w Paryżu w 1924.

Jednak prace nad właściwym Pucharem Polski (wówczas „Pucharem Polski PZPN”) rozpoczęto wiosną 1925, a formalnie powołano go do życia 16 września 1925 w Krakowie. Tego dnia bowiem Zarząd PZPN – z prezesem Edwardem Cetnarowskim na czele – zatwierdził jego regulamin. Miał on być przeprowadzony w dwóch fazach. Jesienią 1925 planowano wyłonić zdobywców w poszczególnych okręgach, którzy wiosną 1926 mieli walczyć na szczeblu centralnym o główne trofeum. Na każdym etapie, rozlosowana para miała rozegrać tylko po jednym spotkaniu (bez rewanżu), a jego zwycięzca uzyskiwał awans do kolejnych rund.

Inauguracyjne mecze (I rundy stopnia regionalnego i tym samym Pucharu Polski w ogóle) odbyły się w październiku 1925. Triumfatorami okręgowymi zostały: Warszawianka Warszawa, ŁKS Łódź, Wisła Kraków, Warta Poznań, Ruch Chorzów, Sparta Lwów, TKS Toruń i Sokół Równe (w okręgu wileńskim zwycięzcy nie wyłoniono). 19 kwietnia 1926 Zarząd PZPN zatwierdził weryfikację rozgrywek eliminacyjnych, dzieląc dziewięciu uczestników zmagań centralnych na trzy grupy terytorialne i ogłaszając równocześnie terminarz zawodów centralnych, z wieńczącym je finałem planowanym na 25 lipca 1926. Podział na grupy był następujący: grupa I – Warszawa, Poznań, Toruń, grupa II – Lwów, Lublin, Wilno, grupa III – Kraków, Łódź, Górny Śląsk. Trzej zwycięzcy grup mieli utworzyć grupę finałową. Rozgrywki we wszystkich grupach odbywały się dość archaicznym systemem „przegrywający odpada”. O kolejności meczów w grupach decydowało losowanie.

Zwycięzcami poszczególnych grup zostały drużyny Warty Poznań, Sparty Lwów i Wisły Kraków. Z powodu protestu jaki wniosła Warta po pierwszym meczu z TKS Toruń powtórka tego spotkania odbyła się dopiero 25 lipca, dlatego rozgrywki grupy finałowej rozpoczęły się z opóźnieniem. W pierwszej rundzie grupy finałowej los skojarzył drużynę poznańską ze Spartą Lwów. Pojedynku finałowego nie udało przeprowadzić się we wcześniej ustalonym terminie. Ostatecznie doszedł on do skutku 5 września 1926. O godzinie 15.30 w obecności ok. 1500 widzów arbiter główny krakowianin Andrzej Rutkowski wyprowadził na murawę stadionu Wisły w Krakowie jedenastki miejscowej Wisły i Sparty Lwów. Wielką sensacją był awans do finału tej drugiej, wówczas już B-klasowej, która w pierwszej rundzie rozgrywek grupy finałowej ograła 1:0 poznańską Wartę. Różnicy nie było jednak widać na boisku. W 10 minucie – po celnym strzale z rzutu karnego – Władysław Kowalski uzyskał premierowego gola. Już 20 minut później goście wyrównali (Dmytrów II). Remis utrzymywał się do 89 minuty. Na 23 sekundy przed końcowym gwizdkiem, bramkę na wagę końcowego sukcesu Białej Gwiazdy zdobył Henryk Reyman.

Była to pierwsza i – jak się później okazało – ostatnia edycja krajowego Pucharu w międzywojennej Polsce. Rodzime kluby nie były zbytnio zainteresowane rywalizacją w dodatkowych rozgrywkach, a sprawą priorytetową i tak pozostawały dla nich zmagania o mistrzostwo kraju (dodatkowo w owym czasie zaczęła powstawać liga). Najdobitniej podejście czołowych drużyn do PP obrazowała sytuacja w okręgu lwowskim. Zdecydowanie najsilniejsze: Pogoń, Czarni, Lechia i Hasmonea odpadły już na szczeblu regionalnym, a do fazy centralnej zakwalifikowała się drugorzędna Sparta. Toteż władze PZPN, po konsultacjach z przedstawicielami klubów, postanowiły na czas nieokreślony zaprzestać organizowania PP. Mimo wszystko, w sierpniu 1930 Stanisław Mielech opublikował autorski projekt „prawdziwego” Pucharu Polski – wzorowanego na Pucharze Anglii – który jednak również przeszedł bez większego echa.

Kolejną edycję Pucharu kraju zorganizowano dopiero czasach „epoki ludowej”. 4 grudnia 1949, podczas 32. Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia PZPN w Warszawie, postanowiono na wzór sowiecki przeprowadzić rozgrywki o Puchar Polski w cyklu dwuletnim. 21 lutego 1950 Zarząd PZPN zatwierdził ich regulamin, a 29 kwietnia 1950 odbyły się inauguracyjne spotkania. 4 lutego 1951 – podczas 35. Walnego Zgromadzenia PZPN w Warszawie – podjęto uchwałę, by wyniki trwającego PP (ale jeszcze przed fazą centralną, od której rywalizację rozpoczynali najlepsi) uznać za mistrzostwa Polski, zaś zdobywcy pucharu przyznać jednocześnie tytuł mistrza kraju. Stało się to po raz pierwszy i jedyny w historii rodzimej piłki. Nieświadomi niczego inicjatorzy pomysłu, wzorów dla swego postępowania szukali oczywiście w ZSRR, jednak w rzeczywistości identyczna koncepcja narodziła się w XIX-wiecznej Anglii. Tam bowiem znacznie bardziej prestiżowe od ligi były rozgrywki Pucharu Federacji, czyli krajowego pucharu. Faktem jest, iż ówczesna edycja PP (1950/1951) była wyjątkowa. Według oficjalnych danych związku (tak naprawdę nie do końca wiarygodnych) wzięło w niej udział 106.704 zawodników, grających w 7.716 drużynach, co bezspornie należy uznać za wielki sukces propagandowy. Dzięki PP „wielka piłka” mogła dotrzeć do najmniejszych miejscowości, a mecze posiadały możliwie najlepszą oprawę, stając się przy okazji „małymi lokalnymi świętami sportu”. Główne trofeum ufundował ówczesny prezydent RP Bolesław Bierut (walczono o nie później aż do edycji 1988/1989 włącznie), a w rozegranym 16 września 1951 na warszawskim Stadionie Wojska Polskiego finałowym meczu Ruch Chorzów ograł krakowską Wisłę 2:0 (1:0).

Swój epilog owa edycja miała cztery dekady później. 11 czerwca 1989 – podczas warszawskiego 62. Walnego Zgromadzenia PZPN – działacze Białej Gwiazdy wnioskowali bowiem o unieważnienie związkowych postanowień z lutego 1951 i przyznanie ich klubowi (jako ówczesnemu zwycięzcy ligi) tytułu mistrza Polski (kosztem chorzowian). Uznając, iż nie mają żadnych szans powodzenia w czasach PRL, zdecydowali się na to dopiero w „nowej Polsce”. Ich petycja została jednak rozpatrzona negatywnie, bowiem zasady walki o krajowy czempionat znane były jeszcze przed rozpoczęciem decydujących gier.

Następna edycja Pucharu nie posiadała już ani oprawy, ani rangi, jak sezon wcześniej. O mistrzowską paterę ponownie walczono w lidze, więc prestiż PP automatycznie spadł. Najdobitniej niech świadczy o tym fakt, iż decydującą fazę przeprowadzono dopiero po zakończeniu zmagań ligowych (jesienią i zimą, zamiast wiosną i latem). Rozgrywki były jednak niezwykle emocjonujące. Warto wspomnieć, iż 30 listopada 1952 ćwierćfinałowy bój pomiędzy Lechią Gdańsk, a Szombierkami Bytom trwał aż 148 minut. W normalnym czasie zanotowano remis 1:1. Regulamin przewidywał dogrywkę, która musiała przynieść rozstrzygnięcie (nie planowano bowiem serii rzutów karnych). Wobec indolencji strzeleckiej trwała ona niemal... godzinę ciągłej gry. Dopiero w 148 minucie spotkania gola na 1:2 zdobył dla gości ze Śląska Sobek. Mecz finałowy odbył się dopiero 21 grudnia 1952 – najpóźniej w całej historii. Niecodziennym był awans do niego rezerw Legii Warszawa. Stało się tak po raz pierwszy, ale nie ostatni w dziejach PP (w 1975 do finału awansował ROW II Rybnik, a w 1993 – Ruch II Chorzów). Główny zespół Legii odpadł już w 1/8 finału, natomiast ich dublerzy (wzmocnieni jednak od ćwierćfinału zawodnikami I składu) radzili sobie dużo lepiej, eliminując dużo bardziej utytułowanych rywali – m.in. Górnika Zabrze, chorzowski Ruch i Wisłę Kraków. W decydującym pojedynku – na Stadionie Wojska Polskiego – nie sprostali oni jednak lokalnej Polonii, ulegając jej 0:1 (0:0).

Obradujące w stolicy 36. Plenum Sekcji Piłki Nożnej GKKF (organ zastępujący wówczas PZPN), postanowiło 8 lutego 1953 zawiesić na jeden sezon rozgrywki pucharowe, by kadra narodowa mogła lepiej przygotować się do eliminacji Mistrzostw Świata'1954 (z których notabene – w obawie przed kompromitacją, po wylosowaniu o wiele mocniejszych Węgrów – została wycofana). Rozgrywki o PP przywrócono do terminarza 20 lutego 1954, podczas warszawskiego 37. Plenum Sekcji Piłki Nożnej GKKF.

Edycja 1954 zapadła w pamięć przede wszystkim finałem. Po raz pierwszy i jedyny w historii, by wyłonić zdobywcę trofeum potrzebowano dwóch spotkań (mowa naturalnie o czasach, gdy końcowe rozstrzygnięcie zapadało regulaminowo po jednym meczu – tj. do sezonu 1998/1999). 25 lipca 1954 na Stadionie Wojska Polskiego po 90 minutach pojedynku Gwardii Warszawa z Wisłą Kraków zanotowano bezbramkowy remis. Trwająca zaledwie kwadrans dogrywka również nie przyniosła gola, więc trzeba było zorganizować dodatkowy bój finałowy. Doszło do niego 9 września 1954 na wrocławskim Stadionie Olimpijskim, a zdecydowanie lepsze okazały się Harpagony, zwyciężając 3:1 (2:0).

Finał V edycji – rozegrany 29 września 1955, ponownie na Stadionie Wojska Polskiego – przyniósł premierowy triumf stołecznej Legii, która później zdobędzie główne trofeum jeszcze 16 razy (co do dziś jest rekordowym osiągnięciem w PP). Gospodarze obiektu rozgromili gdańską Lechię 5:0 (3:0) i była to najwyższa wygrana w meczu finałowym krajowego Pucharu w jego dotychczasowej historii (identyczny rezultat powtórzyła – nomen omen również Legia – ćwierć wieku później deklasując Lecha Poznań).

Gospodarzem finału VI edycji był – po raz pierwszy – nowo otwarty Stadionie Dziesięciolecia. 24 czerwca 1956 Legia Warszawa ograła na nim zabrzańskiego Górnika 3:0 (0:0), co było jej drugim triumfem z rzędu.

20 lipca 1957 odbył się ostatni przed kolejną dłuższą przerwą mecz PP (finał ŁKS – Górnik Zabrze 2:1). Wcześniej bowiem (17 lutego 1957) – podczas 41. Walnego Zgromadzenia PZPN – rozgrywki o to trofeum postanowiono po raz wtóry zlikwidować. Dopiero 14 lutego 1959, w trakcie warszawskiego 44. Walnego Zgromadzenia PZPN – na wniosek redakcji Przeglądu Sportowego i „Sportu”, które wówczas wspólnie organizowały zimowy puchar klubowy – postanowiono wznowić batalię o PP. Faktycznie stało się to jednak faktem dopiero latem 1961, gdy rozpoczęto VIII edycję (1961/1962). Kwestie wstępne omówiono 18 i 19 lutego 1961 w czasie 46. Walnego Zgromadzenia PZPN, ale jeszcze w kwietniu 1961 Zarząd PZPN przeforsował projekt wprowadzenia do regulaminu... meczu o trzecie miejsce. To wydarzenie bezprecedensowe chyba w skali całego świata, na szczęście przeprowadzone tylko jeden raz (Odra Opole pokonała w nim Cracovię 3:1). W finale – zorganizowanym 22 lipca 1962 na chorzowskim Stadionie ŚląskimZagłębie Sosnowiec zwyciężyło Górnika Zabrze 2:1 (1:0). Od tamtej pory rozgrywki Pucharu Polski toczą się nieprzerwanie po dziś dzień.

W latach 60. i 70. bezsprzecznie zdominowały go kluby górnośląskie. Od edycji 1962 do edycji 1978 tylko dwukrotnie (1967 i 1976) zdarzyło się, by do finału nie zakwalifikował się zespół z tego regionu.

W sezonie 1964/1965 miała miejsce największa niespodzianka w dotychczasowej historii zmagań o PP. Po wyeliminowaniu kolejno m.in.: Startu Łódź, Polonii Bytom, Pogoni Szczecin, Wisły Kraków i ŁKS Łódź do ostatecznej potyczki awansowali Czarni Żagań. W finale – rozegranym 2 czerwca 1965 na Stadionie Miejskim w Zielonej Górze – ambitni trzecioligowcy nie dali już rady Górnikowi Zabrze, ulegając mu 0:4 (0:3). Później zabrzanie zdominowali rozgrywki pucharowe, triumfując w nim pięć kolejnych razy (1968 – 1972), co jest wydarzeniem bez precedensu w całej dotychczasowej historii PP. Dlatego po zwycięstwie nad Legią w 1972 zdobyli główne trofeum (do tej pory przechodnie) na własność. W związku z tym od 1973 walka toczy się o nowy puchar. Finał PP w 1972 pomiędzy Górnikiem Zabrze a Legią Warszawa był wspaniałym, stojącym na wyjątkowym poziomie widowiskiem. Grały ze sobą nasze „eksportowe” wówczas drużyny, z wieloma reprezentantami Polski w składach. I tak, Lubański, Szołtysik, Anczok, Gorgoń i Oślizło w „Górniku”, naprzeciwko Deyny, Gadochy, Ćmikiewicza i Blauta w „Legii”. W pierwszej połowie prowadziła „Legia” 2:1, po dynamicznych akcjach Roberta Gadochy. W drugiej połowie panował już tylko „Górnik”, w którym popis gry dał Włodzimierz Lubański, strzelając sam 4 gole (w tym jednego, rzadkiej piękności z rzutu wolnego). Mecz zakończył się wynikiem 5:2 dla „Górnika”, pozostając na długo w pamięci kibiców, oglądających go na żywo i w telewizji.

Sytuacja z „kopciuszkiem” w finale powtórzyła się w XIII edycji. 9 lipca 1967 do decydującej potyczki przeciw Wiśle Kraków stanął trzecioligowy Raków Częstochowa. W przeciwieństwie do Czarnych Żagań był on jednak świeżym spadkowiczem z II ligi. Mimo tego uległ faworytowi po dogrywce 0:2.

Dramatyczny przebieg miał – rozegrany 9 maja 1980 w Częstochowie – finał edycji 1979/1980. Zarówno przed, w trakcie, jak i po meczu Legii Warszawa z poznańskim Lechem doszło do zamieszek, między kibicami obydwu drużyn. To właśnie wówczas po raz pierwszy na wielką skalę pojawił się w Polsce problem chuligaństwa przy okazji imprezy sportowej, więc organizatorzy imprezy oraz milicja nie byli zupełnie przygotowani na taki obrót wydarzeń. Ze względów propagandowych prawdziwy bilans starć został przez władze utajniony, choć wiadomo że oprócz setek rannych (w tym kobiet i dzieci) były ofiary śmiertelne. Na boisku zdecydowanie lepsi okazali się Wojskowi, pewnie zwyciężając 5:0 (3:0). Od tego czasu wszystkie potyczki (również finałowe) tych dwóch klubów należą już do klasyki PP (podobnie jest zresztą w lidze). W decydującym boju krajowego pucharu warszawianie wystąpili przeciw Kolejorzowi jeszcze czterokrotnie(w 1988, 2004, 2011, 2015) minimalnie mu ulegając w pierwszych dwóch finałach i dwukrotnie pokonując Lecha w finale 3 maja 2011 roku w Bydgoszczy oraz 2 maja 2015 roku na Stadionie Narodowym w Warszawie. 23 czerwca 1988 na stadionie Widzewa w Łodzi – po remisie 1:1 – potrzebne były rzuty karne (3:2), zaś obydwa finałowe mecze edycji 2004 na długo wpisały się w świadomość kibiców. Dramatyczny był zwłaszcza rewanż, po którym poznaniacy odbierali trofeum na stadionie odwiecznego rywala, po czym zostali sponiewierani przez miejscowych kibiców. Po meczu finałowym PP sezonu 2010/2011 doszło do zamieszek na stadionie w Bydgoszczy, gdy cieszący się ze zwycięstwa kibice Legii wbiegli na boisko, a chwilę potem zrobili to Lechici.

24 czerwca 1989 rozegrano – zdaniem wielu ekspertów i zwykłych kibiców – jeden z najlepszych piłkarsko finałów krajowego Pucharu w jego historii. Na Stadionie Miejskim w Olsztynie Legia Warszawa pokonała 5:2 (3:1) Jagiellonię Białystok, dla której był to jeden z największych sukcesów. Sam wynik – również niezwykły. Siedem goli w meczu finałowym uzyskano jeszcze tylko raz (4 czerwca 1972 w pojedynku Górnika Zabrze z Legią – również 5:2 – na Stadionie Miejskim w Łodzi). Wówczas to po raz ostatni przyznano puchar ufundowany w 1951 przez Bolesława Bieruta. Fundatorem głównego trofeum od następnej edycji był pierwszy prezydent III RP Wojciech Jaruzelski.

Kilkakrotnie w dziejach do finału PP udało się dotrzeć drugoligowcom. Największy sukces odniosła z nich Miedź Legnica, która 24 czerwca 1992 ograła „zabrskiego” Górnika w rzutach karnych 4:3 (w regulaminowym czasie było 1:1, a dogrywka nie przyniosła rozstrzygnięcia). Ciekawostką, stanowi fakt, że Miedź Legnica jest pierwszym i zarówno do dziś jedynym zdobywcą Pucharu Polski, który nigdy w swojej historii nie grał w najwyższej klasie rozgrywkowej.

Dramatycznie zakończył się finał XLI edycji. 18 czerwca 1995, po zwycięstwie Legii Warszawa nad GKS Katowice 2:0 (1:0) chuligani starli się z policją, demolując przy tym część trybun Stadionu Wojska Polskiego.

Wyjątkowym okazało się decydujące spotkanie kolejnej edycji – rozegrane 16 czerwca 1996 na Stadionie Polonii w Warszawie – w którym Ruch Chorzów pokonał 1:0 (0:0) GKS Bełchatów. Po raz pierwszy bowiem w historii PP główne trofeum wręczył triumfatorom Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (ówcześnie funkcję tę piastował Aleksander Kwaśniewski). Identycznie było rok później – 29 czerwca 1997 na Stadionie ŁKS w Łodzi, po meczu stołecznej Legii z „Katowicami” (2:0). Niestety, w kolejnych latach tej pięknej tradycji (wzorowanej na Pucharze Francji) – z nieznanych przyczyn – jednak nie kontynuowano.

Najwyższe zwycięstwo w dotychczasowej historii PP szczebla centralnego odnieśli piłkarze IV-ligowego wówczas Górnika II Zabrze, którzy 2 sierpnia 1995, w I rundzie sezonu 1995/1996, rozgromili u siebie – występującą na tym samym poziomie ligowym – Wartę Sieradz 14:0 (7:0).

Wielkim skandalem zakończył się finał XLIV edycji – rozegrany 13 czerwca 1998 na Stadionie Miejskim w Poznaniu – pomiędzy Amicą Wronki i drugoligowym Aluminium Konin. Najwyższy wynik w historii krajowego Pucharu (5:3, po dogrywce) był – jak się później okazało – tylko po części zasługą piłkarzy (uczciwie strzelali przede wszystkim ci z Konina). Owo spotkanie znalazło się na liście podejrzanych w aferze korupcyjnej – tzw. „aferze Fryzjera”, a premierowy triumf Amice – i tym samym serię trzech zwycięstw w PP z rzędu – zapewnił głównie jej ówczesny menadżer Ryszard Forbrich.

W 1999 znaczącej zmianie uległ system rozgrywek PP. Dotyczyło to zwłaszcza finału, który od sezonu 1999/2000 do sezonu 2005/2006 przeprowadzany był w formie dwumeczu, na stadionach obydwu finalistów (model zaczerpnięty z Pucharu Włoch). Ostatni finał jednomeczowy na neutralnym terenie odbył się 13 czerwca 1999 na Stadionie Miejskim w Poznaniu, a wronecka Amica tym razem 1:0 (0:0) pokonała GKS Bełchatów. Pierwszy finał według nowych zasad zorganizowano w edycji 1999/2000. Najpierw – 6 czerwca 2000 – Amica zremisowała w Krakowie z tamtejszą Wisłą 2:2 (1:1), a trzy dni później zwyciężyła ją u siebie 3:0 (2:0), wywalczając swój ostatni jak dotąd Puchar.

Do niecodziennego wydarzenia doszło w sezonie 2001/2002. 10 października 2001 na Stadionie Miejskim w Poznaniu, gdy miejscowy Lech podejmował swego „odwiecznego” rywala – Pogoń Szczecin w meczu II rundy. Przez 120 minut piłkarze nie potrafili zdobyć choćby jednej bramki, za to w serii rzutów karnych strzelali bez pudła. Wynik 12:11 dla gospodarzy do dzisiaj jest niepobitym jeśli chodzi o jakiekolwiek oficjalne rozgrywki piłkarskie w kraju.

W edycji 2004/2005 II rundę Pucharu Polski eksperymentalnie przeprowadzono w formie rozgrywek grupowych (osiem 4-zespołowych grup – mecz i rewanż, każdy z każdym), a po dwie najlepsze każdej z nich awansowały do 1/8 finału. Forma ta według PZPN sprawdziła się, jednak od kolejnej edycji została zaniechana. Wrócono do klasycznego systemu pucharowego, motywując ów fakt powiększeniem Ekstraklasy z 14 do 16 drużyn od sezonu 2005/2006, a także zbyt małej liczbie wolnych terminów przed Mistrzostwami Świata 2006.

Następne poważniejsze zmiany wynikły w trakcie LIII edycji. Zrezygnowano bowiem z przeprowadzania finału w formie dwumeczu, wracając tym samym do pierwotnej (obowiązującej w latach 1926–1999) koncepcji jednego spotkania na neutralnym terenie. Na miejsce decydującego pojedynku wybrano stadion ówczesnego lidera rodzimej ekstraklasy w Bełchatowie. Podczas trwania rozgrywek w owym sezonie doszło do niecodziennej sytuacji. Decyzją Wydziału Gier PZPN wskutek toczącego się postępowania dyscyplinarnego za udział w aferze korupcyjnej zawieszono w rozgrywkach Arkę Gdynia, która dotarła do ćwierćfinału i miała już za sobą pierwszy bój dwumeczu z Wisłą Płock (zremisowany 1:1). Do rewanżu w Gdyni nie doszło, a płocczanie otrzymali walkower 0:3. Na tydzień przed finałem Arkę odwieszono, jednak przywrócenie jej do gry w rozgrywkach PP było już niemożliwe.

Rozgrywki danej edycji właściwego Pucharu Polski (tj. PP szczebla centralnego) rozpoczynają się faktycznie już sezon wcześniej. Wówczas to bowiem trwają zmagania o 16 pucharów wojewódzkich, organizowane przez poszczególne OZPN-y (latem oraz jesienią), a później ZPN-y (wiosną).

I tak przykładowo edycja 2006/2007 rozpoczęła się na przełomie lata i jesieni 2005 od pierwszych rund okręgowych (OZPN). Wiosną 2006 czołowe kluby każdego regionu walczyły o wojewódzkie PP, a właściwe zmagania (czyli szczebel centralny) rozpoczęły się latem 2006 i zakończyły wiosną 2007.

Widać więc, że co sezon nakładają się na siebie dwie edycje krajowego pucharu (toczone są one jednak na różnych szczeblach).

Do finału PP 2007/2008 po raz drugi w historii zakwalifikowały się drużyny, które wywalczyły dwa czołowe miejsca w końcowej tabeli ekstraklasy: Wisła Kraków i Legia Warszawa. Wcześniej identyczna sytuacja miała miejsce w 1969, kiedy ówczesny wicemistrz Polski Górnik Zabrze pokonał w finale mistrza kraju stołeczną Legię 2:0.

29 czerwca 2010 w Warszawie podpisano umowę pomiędzy Jerónimo Martins i PZPN, na mocy której do 31 lipca 2014 miano oficjalnego sponsora Pucharu Polski nosiła sieć handlowa Biedronka.

Uczestnictwo[edytuj]

Puchar Polski toczy się niezależnie od jakichkolwiek rozgrywek ligowych, według odrębnego regulaminu, systemem pucharowym, tj. „przegrywający odpada” (mecz, bądź mecz i rewanż). Prawo startu w nim posiada każda polska klubowa drużyna piłkarska (występująca na co dzień w rozgrywkach ligowych dowolnego szczebla, bądź w nich w ogóle nie uczestnicząca), która opłaciła wpisowe – z wyjątkiem zespołów juniorskich i młodzieżowych (lecz nie oldbojów). W rozgrywkach o Puchar Polski obowiązkowo biorą udział drużyny Ekstraklasy, I, II, III i IV ligi oraz do klasy okręgowej włącznie. Klub klasy A może wystąpić do właściwego miejscowo ZPN o zwolnienie z udziału w rozgrywkach. Pozostałe drużyny biorą udział na zasadzie dobrowolności.

Kluby z niższych lig (od Klasy C do II ligi) najpierw uczestniczą w rozgrywkach Pucharu Polski szczebla okręgowego, a później wojewódzkiego (organizowanych przez Wojewódzkie Związki Piłki Nożnej). 16 zwycięzców wraz z 16 finalistami stopnia wojewódzkiego (w sumie 32 zespoły) kwalifikuje się do rundy przedwstępnej (8 klubów) i rundy wstępnej (28 klubów) szczebla centralnego. Triumfatorzy regionalnych PP zostają rozstawieni i są gospodarzami jednego meczu przeciw finalistom regionalnych PP. Następnie do 14 zwycięzców rundy wstępnej zostaje w I rundzie (1/32 finału) dolosowanych 18 pierwszoligowców poprzedniego sezonu (jeden mecz, na boisku teoretycznie słabszej drużyny z pary). Wygrani uzyskują promocję do II rundy (1/16 finału) i grają z ekipami Ekstraklasy poprzedniego sezonu. Zwycięskie drużyny z każdego meczu awansują do 1/8 finału, a następnie lepsi kolejno do ćwierćfinału, półfinału i finału. 1/4 i 1/2 finału to włącznie spotkania rozgrywane są na zasadzie dwumeczu (mecz i rewanż – u siebie i na wyjeździe). Triumfator turnieju (zwycięzca finału PP) bierze udział w meczu o Superpuchar Polski (jeżeli zdobywca PP wywalczył również mistrzostwo Polski, wówczas drugim finalistą jest zespół z finału PP).

Mecze finałowe[edytuj]

Edycja Sezon Data finału Zwycięzca Wynik Finalista Miejsce Widzów
1. 1925/1926 05.09.1926 Wisła Kraków 2:1 Sparta Lwów Stadion Wisły, Kraków 1,5 tys.
2. 1950/1951 16.09.1951 Unia Chorzów 2:0 Gwardia Kraków Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 35 tys.
3. 1952 21.12.1952 Kolejarz Warszawa 1:0 CWKS Ib Warszawa (LR) Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 16,5 tys.
4. 1954 25.07.1954 Gwardia Warszawa 0:0 pd. Gwardia Kraków Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 30 tys.
1954 powtórka 09.09.1954 Gwardia Warszawa 3:1 Gwardia Kraków Stadion Olimpijski, Wrocław 30 tys.
5. 1954/1955 29.09.1955 CWKS Warszawa 5:0 Budowlani Gdańsk Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 12 tys.
6. 1955/1956 24.06.1956 CWKS Warszawa 3:0 Górnik Zabrze Stadion Dziesięciolecia, Warszawa 15 tys.
7. 1956/1957 20.07.1957 ŁKS Łódź 2:1 Górnik Zabrze Stadion przy Al. Unii Lubelskiej, Łódź brak danych
8. 1961/1962 22.07.1962 Zagłębie Sosnowiec 2:1 Górnik Zabrze Stadion Śląski, Chorzów 25 tys.
9. 1962/1963 01.05.1963 Zagłębie Sosnowiec 2:0 Ruch Chorzów Stadion Śląski, Chorzów 70 tys.[1]
10. 1963/1964 01.05.1964 Legia Warszawa 2:1 pd. Polonia Bytom Stadion Dziesięciolecia, Warszawa 25,5 tys.
11. 1964/1965 02.06.1965 Górnik Zabrze 4:0 Czarni Żagań (3) Stadion Miejski, Zielona Góra 20 tys.
12. 1965/1966 15.08.1966 Legia Warszawa 2:1 pd. Górnik Zabrze Stadion im. 22 lipca, Poznań 20 tys.
13. 1966/1967 09.07.1967 Wisła Kraków 2:0 pd. Raków Częstochowa (3) Stadion Miejski, Kielce 6 tys.
14. 1967/1968 26.06.1968 Górnik Zabrze 3:0 Ruch Chorzów Stadion Śląski, Chorzów 6 tys.
15. 1968/1969 28.05.1969 Górnik Zabrze 2:0 Legia Warszawa Stadion przy Al. Unii Lubelskiej, Łódź 40 tys.
16. 1969/1970 05.08.1970 Górnik Zabrze 3:1 Ruch Chorzów Stadion Śląski, Chorzów 50 tys.
17. 1970/1971 27.06.1971 Górnik Zabrze 3:1 Zagłębie Sosnowiec Stadion Śląski, Chorzów 3 tys.
18. 1971/1972 04.06.1972 Górnik Zabrze 5:2 Legia Warszawa Stadion przy Al. Unii Lubelskiej, Łódź 31 tys.
19. 1972/1973 17.06.1973 Legia Warszawa 0:0 (k. 4:2) Polonia Bytom Stadion im. 22 lipca, Poznań 11 tys.
20. 1973/1974 11.08.1974 Ruch Chorzów 2:0 Gwardia Warszawa Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 8 tys.
21. 1974/1975 01.05.1975 Stal Rzeszów 0:0 (k. 3:2) ROW II Rybnik (3) Stadion Cracovii, Kraków 15 tys.
22. 1975/1976 01.05.1976 Śląsk Wrocław 2:0 Stal Mielec Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 15 tys.
23. 1976/1977 21.07.1977 Zagłębie Sosnowiec 1:0 Polonia Bytom Stadion Śląski, Chorzów 30 tys.
24. 1977/1978 06.05.1978 Zagłębie Sosnowiec 2:0 Piast Gliwice (2) Stadion Śląski, Chorzów 5 tys.
25. 1978/1979 09.05.1979 Arka Gdynia 2:1 Wisła Kraków Stadion Miejski, Lublin 15 tys.
26. 1979/1980 09.05.1980 Legia Warszawa 5:0 Lech Poznań Stadion Miejski, Częstochowa 26 tys.
27. 1980/1981 24.06.1981 Legia Warszawa 1:0 pd. Pogoń Szczecin (2) Stadion Miejski, Kalisz 12,5 tys.
28. 1981/1982 19.05.1982 Lech Poznań 1:0 Pogoń Szczecin Stadion Oporowska, Wrocław 15 tys.
29. 1982/1983 22.06.1983 Lechia Gdańsk (3) 2:1 Piast Gliwice (2) Stadion XXXV-lecia, Piotrków Trybunalski 16 tys.
30. 1983/1984 19.06.1984 Lech Poznań 3:0 Wisła Kraków Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 16 tys.
31. 1984/1985 26.06.1985 Widzew Łódź 0:0 (k. 3:1) GKS Katowice Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 12 tys.
32. 1985/1986 01.05.1986 GKS Katowice 4:1 Górnik Zabrze Stadion Śląski, Chorzów 55 tys.[2]
33. 1986/1987 24.06.1987 Śląsk Wrocław 0:0 (k. 4:3) GKS Katowice Stadion Odry, Opole brak danych
34. 1987/1988 23.06.1988 Lech Poznań 1:1 (k. 3:2) Legia Warszawa Stadion Widzewa, Łódź 10 tys.
35. 1988/1989 24.06.1989 Legia Warszawa 5:2 Jagiellonia Białystok Stadion Miejski, Olsztyn 20 tys.
36. 1989/1990 17.06.1990 Legia Warszawa 2:0 GKS Katowice Stadion Widzewa, Łódź 7 tys.
37. 1990/1991 23.06.1991 GKS Katowice 1:0 Legia Warszawa Stadion Miejski, Piotrków Trybunalski 7 tys.
38. 1991/1992 24.06.1992 Miedź Legnica (2) 1:1 (k. 4:3) Górnik Zabrze Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 5 tys.
39. 1992/1993 23.06.1993 GKS Katowice 1:1 (k. 5:4) Ruch II Chorzów (5) Stadion Śląski, Chorzów 10 tys.
40. 1993/1994 18.06.1994 Legia Warszawa 2:0 ŁKS Łódź Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 20 tys.
41. 1994/1995 18.06.1995 Legia Warszawa 2:0 GKS Katowice Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 17 tys.
42. 1995/1996 16.06.1996 Ruch Chorzów (2) 1:0 GKS Bełchatów Stadion Polonii, Warszawa 10 tys.
43. 1996/1997 29.06.1997 Legia Warszawa 2:0 GKS Katowice Stadion przy Al. Unii Lubelskiej, Łódź 6 tys.
44. 1997/1998 13.06.1998 Amica Wronki 5:3 pd. Aluminium Konin (2) Stadion Miejski, Poznań brak danych
45. 1998/1999 13.06.1999 Amica Wronki 1:0 GKS Bełchatów Stadion Miejski, Poznań 3 tys.
46. 1999/2000 06.06.2000 Amica Wronki 2:2 Wisła Kraków Stadion Wisły, Kraków 8,5 tys.
09.06.2000 Amica Wronki 3:0 Wisła Kraków Stadion Główny, Wronki 5,5 tys.
47. 2000/2001 16.05.2001 Polonia Warszawa 2:1 Górnik Zabrze Stadion im. Ernesta Pohla, Zabrze 2 216
27.05.2001 Polonia Warszawa 2:2 Górnik Zabrze Stadion Polonii, Warszawa 3,5 tys.
48. 2001/2002 07.05.2002 Wisła Kraków 4:2 Amica Wronki Stadion Główny, Wronki 2,5 tys.
10.05.2002 Wisła Kraków 4:0 Amica Wronki Stadion Wisły, Kraków 7 tys.
49. 2002/2003 07.05.2003 Wisła Kraków 0:1 Wisła Płock Stadion Wisły, Kraków 4 tys.
14.05.2003 Wisła Kraków 3:0 Wisła Płock Stadion Miejski, Płock 10 tys.
50. 2003/2004 18.05.2004 Lech Poznań 2:0 Legia Warszawa Stadion Miejski, Poznań 26 tys.
01.06.2004 Lech Poznań 0:1 Legia Warszawa Stadion Wojska Polskiego, Warszawa 16 tys.
51. 2004/2005 18.06.2005 Dyskobolia Grodzisk Wlkp. 2:0 Zagłębie Lubin Stadion Dyskobolii, Grodzisk Wlkp. 4 tys.
21.06.2005 Dyskobolia Grodzisk Wlkp. 0:1 Zagłębie Lubin Stadion Zagłębia, Lubin 8 tys.
52. 2005/2006 26.04.2006 Wisła Płock 3:2 Zagłębie Lubin Stadion Zagłębia, Lubin 8 tys.
03.05.2006 Wisła Płock 3:1 Zagłębie Lubin Stadion im. Kazimierza Górskiego, Płock 8 520
53. 2006/2007 01.05.2007 Dyskobolia Grodzisk Wlkp. 2:0 Korona Kielce Stadion GKS, Bełchatów 5,5 tys.
54. 2007/2008 13.05.2008 Legia Warszawa 0:0 (k. 4:3) Wisła Kraków Stadion GKS, Bełchatów 5 tys.
55. 2008/2009 19.05.2009 Lech Poznań 1:0 Ruch Chorzów Stadion Śląski, Chorzów 25 tys.
56. 2009/2010 22.05.2010 Jagiellonia Białystok 1:0 Pogoń Szczecin Stadion im. Zdzisława Krzyszkowiaka, Bydgoszcz 12 tys.
57. 2010/2011 03.05.2011 Legia Warszawa 1:1 (k. 5:4) Lech Poznań Stadion im. Zdzisława Krzyszkowiaka, Bydgoszcz 16,5 tys.
58. 2011/2012 24.04.2012 Legia Warszawa 3:0 Ruch Chorzów Stadion Miejski, Kielce 10 tys.
59. 2012/2013 02.05.2013 Legia Warszawa 2:0 Śląsk Wrocław Stadion Miejski, Wrocław 35 712
08.05.2013 Legia Warszawa 0:1 Śląsk Wrocław Pepsi Arena, Warszawa 29 416
60. 2013/2014 02.05.2014 Zawisza Bydgoszcz 0:0 (k. 6:5) Zagłębie Lubin Stadion Narodowy, Warszawa 37 120
61. 2014/2015 02.05.2015 Legia Warszawa 2:1 Lech Poznań Stadion Narodowy, Warszawa 45 322
62. 2015/2016 02.05.2016 Legia Warszawa 1:0 Lech Poznań Stadion Narodowy, Warszawa 48 563

Uwagi:

  • wytłuszczono nazwy zespołów, które w tym samym roku wywalczyły mistrzostwo i Puchar Polski[a],
  • przy nazwach drużyn spoza najwyższej klasy rozgrywkowej podano numer ich poziomu ligowego w danym sezonie,
  • LR – liga rezerw, utworzona w sezonie 1952 niezależnie od systemu ligowego dla zespołów rezerw klubów I ligi.

Triumfatorzy i finaliści Pucharu Polski[edytuj]

Lp. Nazwa klubu Zdobywca Finalista Lata triumfów
1. Legia Warszawa 18 6 1955, 1956, 1964, 1966, 1973, 1980, 1981, 1989, 1990, 1994, 1995, 1997, 2008, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016
2. Górnik Zabrze 6 7 1965, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972
3. Lech Poznań 5 4 1982, 1984, 1988, 2004, 2009
4. Wisła Kraków 4 6 1926, 1967, 2002, 2003
5. Zagłębie Sosnowiec 4 1 1962, 1963, 1977, 1978
6. Ruch Chorzów 3 6 1951, 1974, 1996
7. GKS Katowice 3 5 1986, 1991, 1993
8. Amica Wronki 3 1 1998, 1999, 2000
9. Śląsk Wrocław 2 1 1976, 1987
10. Dyskobolia Grodzisk Wlkp. 2 2005, 2007
Polonia Warszawa 2 1952, 2001
12. Gwardia Warszawa 1 1 1954
Jagiellonia Białystok 1 1 2010
Lechia Gdańsk 1 1 1983
ŁKS Łódź 1 1 1957
Wisła Płock 1 1 2006
17. Arka Gdynia 1 1979
Miedź Legnica 1 1992
Stal Rzeszów 1 1975
Widzew Łódź 1 1985
Zawisza Bydgoszcz 1 2014
22. Pogoń Szczecin 3
Polonia Bytom 3
Zagłębie Lubin 3
25. GKS Bełchatów 2
Piast Gliwice 2
27. Aluminium Konin 1
Czarni Żagań 1
Korona Kielce 1
Raków Częstochowa 1
ROW 1964 Rybnik 1
Sparta Lwów 1
Stal Mielec 1

Puchar Polski a europejskie puchary[edytuj]

Od lat 60. XX w. zdobywca Pucharu Polski posiada możliwość reprezentowania rodzimej piłki w europejskich pucharach (do sezonu 1998/1999 w Pucharze Zdobywców Pucharów, od edycji 1999/2000 w Pucharze UEFA, którego kontynuatorem od edycji 2009/2010 jest Liga Europy). Jeśli zwycięzca PP zakwalifikował się do europejskich rozgrywek (Ligi Europy lub Ligi Mistrzów) również przez miejsce zajęte w rozgrywkach ligowych, to wolne miejsce zajmuje kolejna drużyna z ligowej tabeli.

3 kwietnia 2007 o godzinie 17:15 na antenie nSport rozpoczęła się transmisja rewanżowego spotkania ćwierćfinału Pucharu Polski sezonu 2006/2007 pomiędzy Lechem Poznań a Koroną Kielce (3:2). Była to pierwsza w historii relacja przeprowadzona systemem High Definition z wydarzenia mającego miejsce na terenie Europy Środkowo-Wschodniej. Później, w identyczny sposób zaprezentowano obydwa dwumecze półfinałowe oraz pojedynek finałowy.

Puchar Polski w telewizji[edytuj]

Mecze piłkarskiego Pucharu Polski relacjonowano do tej pory na antenach kilkunastu rodzimych stacji telewizyjnych. Prawa do jego pokazywania posiadały już bowiem:

Do 1999 rozgrywki Pucharu Polski prezentowane były niemal wyłącznie na antenie telewizji publicznej, która przeprowadzała nieregularne transmisje z niektórych meczów poszczególnych jego edycji (najczęściej spotkań finałowych). Swoisty przełom nastąpił w momencie utworzenia Wizji TV, która na antenie Wizji Sport – począwszy od sezonu 1999/2000 – zaczęła kompleksowe pokazywanie zmagań o krajowy puchar. Stan ów trwał do edycji 2001/2002, w trakcie której doszło do likwidacji tej platformy cyfrowej i przejęcia jej przez Cyfrę+. Z uwagi na ówczesną rangę PP i poziom zainteresowania widzów relacjami, nowy operator nie był zainteresowany pokazywaniem tych rozgrywek, więc ponownie niektóre spotkania można było zobaczyć na antenach TVP. Spore zainteresowanie finałowym dwumeczem sezonu 2003/2004 (transmitowanym w TVP2) spowodował, że w 2004 wolę przejęcia praw medialnych wyraził Polsat. Dlatego edycje 2004/2005 i 2005/2006 były prezentowane w kanałach należących do tej stacji. W 2006 Polsat zrezygnował z praw do PP, jednak od sezonu 2006/2007 przejęła je Grupa ITI, która przeprowadzała transmisje z każdej rundy na antenie nSport HD. W sezonie 2009/2010 rozgrywki PP ponownie transmitowała TVP, zaś od sezonu 2010/2011 prawa telewizyjne współposiadał również TVN Turbo[3]. W sezonach 2012/2013 i 2013/2014 mecze PP były pokazywane na antenach TVN Turbo oraz Orange Sport. W czerwcu 2014 – za 4,5 mln złotych[4] – prawa do pokazywania PP w sezonach 2014/2015 i 2015/2016 zakupiła – na wyłączność – Grupa Polsat[5]. Transmitowała je na antenach Polsatu Sport, Polsatu Sport Extra i Polsat Sport News, a mecz finałowy w „otwartym” Polsacie. Finał PP w 2016 r. na żywo transmitował m.in. holenderski Fox Sport i serbska Arena Sport

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. W 1951 tytuł mistrzowski przyznano zdobywcy Pucharu Polski.

Przypisy

  1. Tempo – Magazyn Przeglądu Sportowego z 30 kwietnia 2015 s. 6 i s. 24.
  2. Przegląd Sportowy nr 101 (16 877) z 2-4 maja 2014 s. 3.
  3. media2.pl: Transmisje w TVP Sport i TVN Turbo.
  4. wp.pl: Polsat zapłacił 4,5 mln zł za PP. Wyjątkowa otoczka (pol.). [dostęp 2014-09-23].
  5. 90minut.pl: Puchar Polski w Polsacie (pol.). [dostęp 2014-06-26].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]