To jest dobry artykuł

Soundgarden

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Soundgarden
Ilustracja
Soundgarden, 8 sierpnia 2010
Rok założenia 1984
Pochodzenie Seattle, Waszyngton
Gatunek metal alternatywny •
grunge • heavy metal •
rock alternatywny[1]
Aktywność 1984–1997, od 2010
Wydawnictwo muzyczne SSTA&MRepublic
Powiązania Temple of the Dog •
 Hater • Pearl Jam •
 Wellwater Conspiracy •
Audioslave
Obecni członkowie
Kim Thayil
Ben Shepherd
Matt Cameron
Byli członkowie
Hiro Yamamoto
Scott Sundquist
Jason Everman
Chris Cornell (zmarły)
Strona internetowa

Soundgarden – amerykański zespół muzyczny utworzony w roku 1984 w Seattle, z inicjatywy wokalisty Chrisa Cornella, gitarzysty Kima Thayila i basisty Hiro Yamamoto. Przez krytyków uznawany wraz z Green River za jednego z głównych prekursorów stylu grunge, będącego podgatunkiem rocka alternatywnego na początku lat 80.[2], i zaliczany do tzw. Wielkiej Czwórki z Seattle, obok zespołów Alice in Chains, Nirvana i Pearl Jam[3].

Muzyka Soundgarden czerpie inspirację z tradycji zespołów garażowych lat 60., szeroko pojętego rocka psychodelicznego, heavy metalu lat 70. spod znaku Black Sabbath i surowej estetyki punk rocka lat. 80.[1] Rozpoznawalną cechą zespołu są rozbudowane aranżacyjnie utwory oraz charakterystyczny styl wokalny Chrisa Cornella. Album Superunknown z 1994 osiągnął najwyższą pozycję Billboard 200[4]. Soundgarden jest dwukrotnym laureatem nagrody Grammy za utwory „Black Hole Sun” i „Spoonman[5]. Łączny nakład sprzedanych albumów wynosi ponad 20 milionów na całym świecie[6], w tym 10 na terenie Stanów Zjednoczonych[7].

Z powodu wewnętrznych konfliktów, w roku 1997 zespół zawiesił działalność[8]. Reaktywacja nastąpiła w 2010. 18 maja 2017 zmarł wokalista, gitarzysta rytmiczny i współzałożyciel grupy Chris Cornell[9].

Historia[edytuj]

Wczesny okres (1982–1987)[edytuj]

Na początku lat 80., z inicjatywy pochodzącego z Park Forest w stanie Illinois gitarzysty Matta Dentino, uformowany został cover band The Shemps[10]. Skład uzupełniony został o Hiro Yamamoto i Kima Thayila[10], którzy również wywodzili się z Park Forest. Po przeprowadzce do Seattle w stanie Waszyngton, muzycy zamieścili ogłoszenie w lokalnej gazecie „The Rocket” z informacją o poszukiwaniu wokalisty[10], na które odpowiedział Chris Cornell[10], udzielający się ówcześnie w kilku garażowych kapelach jako perkusista. Dentino: „Kiedy pierwszy raz go spotkałem, był punkiem, miał może z 18 lat. Miał krótkie włosy i był kucharzem[10]. Po zarezerwowaniu kilku terminów koncertów w lokalnych klubach, Yamamoto, grający na mandolinie, z powodu choroby zmuszony był zrezygnować. Thayil z konieczności grał na gitarze basowej[10][11]. Pierwszy występ zespołu odbył się w Morning Star Cafe w Seattle[10]. Cornell mieszkał w domu Yamamoto. Muzycy rozpoczęli wspólne jammowanie[12]. Wkrótce dołączył do nich Thayil[11][12].

Chris Cornell, współzałożyciel Soundgarden

Po rozwiązaniu The Shemps, Cornell, Yamamoto i Thayil postanowili utworzyć nowy zespół – Soundgarden. Nazwę zaczerpnęli od A Sound Garden, artystycznej instalacji dźwiękowej mieszczącej się w parku Magnuson na terenie Seattle[13]. Po upływie dwóch miesięcy, mieli gotowy zestaw 15 utworów, który nazwali The First 15[14]. Trzy miesiące później zagrali pierwszy koncert, występując jako support dla nowojorskiego zespołu 3 Teens Kill 4[14]. W lutym 1985 Cornell (śpiew, perkusja), Yamamoto (gitara basowa) i Thayil (gitara) zagrali drugi występ, otwierając koncert Hüsker Dü i The Melvins w klubie Gorilla Gardens[14]. Brzmienie zespołu nawiązywało ówcześnie do nurtu nowej fali i post punku[14]. 24 kwietnia muzycy nagrali demo 6 Songs for Bruce przy współpracy Jacka Endino[15]. Członkowie zespołu zdecydowali się na zatrudnienie perkusisty, aby Cornell mógł skupić się jedynie na śpiewaniu. Przyjęty został Scott Sundquist, który wcześniej pracował wraz z Cornellem w restauracji Ray’s Boathouse[16]. Pierwszymi wspólnymi nagraniami były trzy utwory – „Heretic”, „All Your Lies” i „Tears to Forget”, które w 1986 zostały zamieszczone na kompilacji Deep Six, wydanej nakładem wytwórni C/Z[17]. W 1986 zespół z powodów rodzinnych opuścił Sundquist[11][18]. Jego miejsce za namową Thayila zajął Matt Cameron ze Skin Yard[18].

DJ lokalnej rozgłośni radiowej KCMU, Jonathan Poneman wyraził pochlebną opinię po obejrzeniu jednego z występów Soundgarden oraz zaoferował finansowanie nagrań. „Widziałem ten zespół, to było wszystko, czego muzyka rockowa potrzebowała”[19]. Thayil przedstawił go Bruce’owi Pavittowi, z którym uczęszczał do szkoły średniej w Park Forest[20]. Poneman przedłożył ofertę współfinansowania Sub Pop kwotą 20 tys. dolarów, przekształcając ją w pełnoprawną wytwórnię[21]. W czerwcu 1987 ukazał się pierwszy singel zespołu – „Hunted Down”, który promował wydany w październiku minialbum Screaming Life[20]. Rok później opublikowany został drugi minialbum Fopp[22].

Ultramega OK (1988–1989)[edytuj]

Styl gry Thayila zapoczątkowany na Ultramega OK, łączył elementy klasycznego metalu z punkiem i psychodelią[23]
Matt Cameron, 18 stycznia 2013

W 1988 muzycy podpisali kontrakt z niezależną wytwórnią SST, mimo że wiele koncernów płytowych o znacznie większej renomie wyrażało zainteresowanie zespołem[24]. Debiutancki album Ultramega OK opublikowany został 31 października[15]. W jednym z wywiadów Cornell przyznał, że „popełniliśmy ogromny błąd z Ultramega OK, ponieważ producent zasugerowany przez SST, nie wiedział co się dzieje w Seattle”[25]. Steve Huey z AllMusic napisał, że „album demonstruje spotkanie dźwięków The Stooges/MC5 z brzmieniem Led Zeppelin i Black Sabbath”[23]. Recenzent zaznaczył, że płyta cechuje się „mrocznym, brzęczącym klimatem, podsycając i oddając jednocześnie hołd w kierunku heavy metalu”[23]. Teledysk do utworu „Flower” w reżyserii Marka Miremonta, regularnie prezentowany był w programie 120 Minutes nadawanym w stacji MTV[15].

W grudniu 1988 Soundgarden przystąpił do prac nad drugim albumem. Sesja trwała do stycznia 1989 w London Bridge Studio[24]. Wewnątrz zespołu narastało napięcie z powodu rosnącego zainteresowania. Muzycy zmienili schemat pisania utworów[15]. Promując album Ultramega OK, Soundgarden występował wiosną 1989 w Stanach Zjednoczonych oraz w maju na kontynencie europejskim, grając swoją pierwszą zagraniczną trasę[26]. Po jej zakończeniu, Hiro Yamamoto opuścił szeregi grupy, by wrócić na wyższą uczelnię. Cornell: „W tym czasie Hiro został ekskomunikowany od zespołu, prowokował konflikty i nie było między nami dawnej chemii”[27]. Miejsce Yamamoto zajął w czerwcu Jason Everman, występujący wcześniej przez krótki czas w Nirvanie[28].

Louder Than Love (1989–1990)[edytuj]

Soundgarden podpisał kontrakt z A&M[24], co doprowadziło do rozłamu pomiędzy zespołem a grupą fanów. Thayil: „Początkowo nasi fani wywodzili się głównie z kręgów punk rocka. Odwrócili się od nas, myśląc, że złamaliśmy reguły punka, podpisując kontrakt z dużą wytwórnią i wyruszając w trasę koncertową z Guns N’ Roses[29]. Soundgarden stał się pierwszym wykonawcą z Seattle, który podpisał kontrakt z renomowaną wytwórnią fonograficzną[15]. 5 września opublikowany został album Louder Than Love, wyprodukowany przez Terry’ego Date[24]. Steve Huey z AllMusic zaznaczył, że „Soundgarden zrobił krok w kierunku głównego nurtu heavy metalu, z wolnymi, szlifowanymi riffami spod znaku Black Sabbath i Led Zeppelin oraz wysokim śpiewem Cornella”[30]. Promowany był singlami „Loud Love” i „Hands All Over”, które zostały odnotowane na listach przebojów w Wielkiej Brytanii[31]. Z powodu niektórych tekstów, zwłaszcza „Hands All Over” i „Big Dumb Sex”, zespół miał problemy z dystrybucją i sprzedażą detaliczną albumu[32]. Mimo to, zyskał umiarkowane opinie w prasie[15]. Od grudnia do marca 1990 Soundgarden występował wraz z The Big F i Faith No More na trasie po Stanach Zjednoczonych, otwierając występy dla thrashmetalowej kapeli Voivod, promującej album Nothingface[15]. Ultramega OK został w lutym wyróżniony nominacją do nagrody Grammy w kategorii Best Metal Performance[5].

10 marca Louder Than Love zadebiutował na 108. pozycji zestawienia Billboard 200[4]. 22 maja wytwórnia A&M wydała wideo Louder than Live, będące zapisem koncertów z 7 i 10 grudnia 1989 roku w klubie Whisky a Go Go w Los Angeles[33]. Po zakończeniu europejskiej części tournée w połowie roku, Everman został zwolniony z zespołu. Thayil przyznał, że „nie tworzyliśmy całości”[28]. Sugestią Cornella na następcę Evermana był Ben Shepherd[28]. Thayil podkreślił, że dzięki tej zmianie, „czuliśmy się jak zespół, jak bracia”[28]. Pierwszy występ ze Shepherdem w składzie odbył się w 29 czerwca w Kopenhadze w ramach Roskilde Festival[28]. W październiku zespół opublikował trzeci minialbum – Loudest Love, w skład którego weszły trzy kompozycje z Louder Than Love i cover The BeatlesCome Together[15].

 Osobny artykuł: Temple of the Dog.

Po przedwczesnej śmierci frontmana Mother Love Bone, Andrew Wooda, Cornell, będący bliskim przyjacielem muzyka, napisał w trakcie trwania trasy z Soundgarden dwa utwory: „Reach Down” i „Say Hello 2 Heaven”[34]. Po powrocie do domu zaprosił do współpracy Jeffa Amenta i Stone’a Gossarda[34]. Wkrótce skład zasilili gitarzysta Mike McCready i Matt Cameron[34]. Efektem niespełna miesięcznej sesji był album Temple of the Dog wyprodukowany przez Ricka Parashara[15]. W sesji wziął także udział Eddie Vedder[15].

Badmotorfinger (1991–1993)[edytuj]

Ben Shepherd dołączył do zespołu w czerwcu 1990

Wiosną 1991 Soundgarden przy współpracy Terry’ego Date, rozpoczął sesję nowego albumu. Cornell przyznał, że Shepherd wniósł „świeże i kreatywne podejście do nagrań”[35]. Cameron podkreślił, że sesja była „szybka i skuteczna”[36]. Premiera Badmotorfinger odbyła się 8 października, zaledwie dwa tygodnie po przełomowym Nevermind Nirvany[15]. Zainteresowanie i komercyjny sukces tego albumu sprawił, że media głównego nurtu w Stanach zaczęły zwracać uwagę na zespoły sceny Seattle takie jak Alice in Chains, Pearl Jam czy Soundgarden[37]. Trzeci album przyniósł ze sobą zmianę w brzmieniu zespołu, które stało się cięższe i mroczniejsze, ze zwiększoną głośnością partii basowych[36]. Steve Huey z AllMusic, wyraził pochlebną opinię, podkreślając „duży skok w skupieniu i spójności”[38]. Richard Cromelin z „Los Angeles Times” zwrócił uwagę na fakt, że w porównaniu do poprzednich wydawnictw, zespół wprowadził więcej „progresywnych i psychodelicznych momentów, humanizujących muzykę z bluesowym podtekstem”[39]. Promowany był przez trzy single – „Jesus Christ Pose”, „Outshined” i „Rusty Cage[15]. Teledysk do pierwszego z utworów został zdjęty z anteny MTV, z powodu kontrowersji i przekazu antychrześcijańskiego[40]. Zespół odpierał zarzuty, a sam Chris Cornell na łamach magazynu „Spin” przyznał: „Utwór nie miał na celu przekazu antychrześcijańskiego, tylko krytykował osoby publiczne, które wykorzystują symbole religijne do przedstawienia siebie jako nękanych i prześladowanych”[41]. 29 lutego 1992 Badmotorfinger zadebiutował na 39. lokacie Billboard 200, utrzymując się w notowaniu przez 60 tygodni[4]. Wszystkie trzy single odnotowane zostały na listach w Wielkiej Brytanii[31].

Od października do listopada zespół koncertował w Stanach w ramach trasy promocyjnej[27]. Następnie przez osiem miesięcy Soundgarden otwierał występy dla Guns N’ Roses w ramach Use Your Illusion Tour w Stanach i Europie[36]. Cornell: „Mieliśmy sporo zabawy, wychodząc przed grupę 40 tys. ludzi na 35 minut każdego dnia. Spora część osób nawet nie słyszała naszych piosenek i nie rozumiała naszej muzyki. To było w sumie dziwne”[42]. Po zakończeniu wspólnego tournée, grupa wspierała w lutym 1992 Skid Row w Ameryce Północnej[43]. 25 lutego Badmotorfinger został nominowany do nagrody Grammy w kategorii Best Metal Performance[5]. Wiosną Soundgarden występował jako headliner na trasie po Europie, gdzie ich koncerty otwierał zespół Corrosion of Conformity[44]. W związku z kontrowersjami związanymi z teledyskiem do „Jesus Christ Pose”, w trakcie występów w Wielkiej Brytanii, muzycy dostawali pogróżki[42]. Latem wznowione zostało tournée z Guns N’ Roses. Do składu dołączyła formacja Faith No More[44]. Od lipca do września Soundgarden występował wraz z Ministry, Pearl Jam i Red Hot Chili Peppers, na głównej scenie w ramach festiwalu muzyki alternatywnej Lollapalooza[3]. Po jej zakończeniu, opublikowany został minialbum o palindromicznej nazwie Satanoscillatemymetallicsonatas[15], dołączony do limitowanej edycji Badmotorfinger, zawierający trzy covery, w tym interpretację utworu Black Sabbath „Into the Void (Sealth)”[a], za którą Soundgarden został w 1993 nominowany do nagrody Grammy w kategorii Best Metal Performance[5]. 17 listopada wydane zostało drugie wideo w dyskografii zespołu – Motorvision, będące zapisem dwóch koncertów w Paramount Theatre w Seattle z 5 i 6 marca[15]. Pod koniec roku Badmotorfinger zamieszczony został na liście 100 najlepiej sprzedających się albumów roku[45].

W 1992 członkowie zespołu wystąpili obok Alice in Chains w filmie Samotnicy w reżyserii Camerona Crowe’a[15]. Muzycy przygotowali na potrzeby ścieżki dźwiękowej premierowy utwór „Birth Ritual”[15]. Cornell nagrał solową kompozycję „Seasons”[15]. W filmie wykorzystana została wersja demo utworu „Spoonman”. Tytuł odnoszący się do ulicznego artysty grającego na łyżkach, zaproponował Jeff Ament, basista Pearl Jam, z którym Soundgarden ówcześnie współpracował na planie[46].

W 1993 Soundgarden przygotował kompozycję „Show Me” na kompilacyjny album No Alternative dla Red Hot Organization, międzynarodowej organizacji charytatywnej zajmującej się walką z AIDS[47].

Superunknown (1994–1995)[edytuj]

Matt Cameron i Chris Cornell, 2010

Muzycy przystąpili do prac nad nowym materiałem zaraz po zakończeniu trasy promującej Badmotorfinger w połowie 1993. Cornell w rozmowie z „Alternative Press” przyznał, że w trakcie trwania sesji wszyscy pozostawili sobie wzajemnie większą swobodę w stosunku do wcześniejszych nagrań[48]. Thayil podkreślił, że muzycy spędzili „znacznie więcej czasu” na nagrywaniu utworów[49]. Procesem produkcji zajął się Michael Beinhorn[50]. Superunknown został opublikowany 8 marca 1994[15]. Przez krytyków uznany został jako przełomowy w karierze zespołu[15]. 26 marca zadebiutował na najwyżej pozycji Billboard 200, na którym utrzymał się łącznie przez 79 tygodni[4]. W Australii i Nowej Zelandii album osiągnął 1. miejsce[15]. Promowany był przez pięć singli – „Spoonman”, „The Day I Tried to Live”, „Black Hole Sun”, „My Wave” i „Fell on Black Days[15], które uplasowały się na czołowych lokatach amerykańskiego notowania Mainstream Rock Songs[51]. Zyskał pochlebne recenzje. Steve Huey z AllMusic napisał: „Superunknown został zaprojektowany jako arcydzieło i spełnia wszystkie jego wymogi”[52]. J. D. Considine z „Rolling Stone” podkreślił, że „płyta wykazuje daleko większy zasięg twórczy niż większość zespołów w ciągu całej kariery. W najlepszym wydaniu Superunknown oferuje bardziej oburzające wyobrażenie o alienacji i rozpaczy niż cokolwiek na In Utero[53]. Zajął 13. miejsce wśród najlepiej sprzedających się albumów roku w rankingu przygotowanym przez tygodnik „Billboard[54]. Teledysk do „Black Hole Sun” zyskał duże uznanie w stacji MTV i 8 września podczas gali MTV Video Music Award w Radio City Music Hall, został nagrodzony statuetką w kategorii Best Metal/Hard Rock Video[55]. 1 marca 1995 w trakcie gali rozdania nagród Grammy w Shrine Auditorium, Soundgarden uzyskał cztery nominacje, z czego zdobył dwie statuetki – dla utworów „Spoonman” w kategorii Best Metal Performance i „Black Hole Sun” jako Best Hard Rock Performance[5]. Nominację uzyskał Superunknown w kategorii Best Rock Album i „Black Hole Sun” jako Best Rock Song[5]. W połowie roku teledysk do „Black Hole Sun” otrzymał srebrną statuetkę Clio Award w kategorii Alternative Music Video[56].

Zespół rozpoczął tournée w styczniu 1994 występując przez miesiąc na terenie Oceanii i Japonii[44]. W marcu Soundgarden koncertował na kontynencie europejskim[44]. 27 maja zainaugurował trasę po Stanach Zjednoczonych przy wsparciu formacji TAD i Eleven[44]. Pod koniec roku lekarze odkryli u Cornella poważne nadwerężenie strun głosowych, wskutek czego Soundgarden odwołał dalsze występy[57]. Muzycy powrócili do koncertowania w 1995, występując na europejskich festiwalach m.in Pukkelpop w Belgii i Reading w Anglii[58]. Cameron: „Trasa Superunknown była naszą pierwszą, na której w całości występowaliśmy jako headliner. Mieliśmy produkcję, system dźwiękowy i oświetlanie – i graliśmy na całym świecie. W przeważającej części to było dość zabawne”[59]. W kwietniu muzycy opublikowali utwór „Blind Dogs”, wykorzystany na ścieżce dźwiękowej do filmu Przetrwać w Nowym Jorku[15]. 21 listopada wytwórnia wydała minialbum Songs from the Superunknown i CD-ROM Alive in the Superunknown[58].

Down on the Upside (1996)[edytuj]

Zespół zawiesił działalność w 1997 z powodu wewnętrznych konfliktów[8]

Po zakończeniu trasy Soundgarden rozpoczął proces pisania nowych utworów. Muzycy sami postanowili zająć się procesem produkcji, przy współpracy Adama Kaspera[59]. W trakcie trwania sesji częstokrotnie dochodziło do wewnętrznych sporów i konfliktów, zwłaszcza pomiędzy Cornellem i Thayilem, dotyczących kierunku muzycznego zespołu[60]. Wokalista opowiadał się za odejściem od cięższego brzmienia i charakterystycznego stylu riffowania, które było znakiem rozpoznawczym Soundgarden[60]. Thayil: „To może być trochę irytujące, jeśli nie jest się zadowolonym ze swojego wkładu twórczego, ale z drugiej strony wciąż pisałem wszystkie sola i tak naprawdę nie było ograniczeń, w częściach przelanych na gitarę”[61]. W konsekwencji muzyk skomponował tylko jeden utwór – „Never the Machine Forever”, przyznając że „współpraca coraz mniej się układała, mój udział był malejący”[59]. Sesja została przerwana na pewien czas, a muzycy występowali na koncertach by sprawdzić część nowego materiału na żywo[59].

Premiera Down on the Upside odbyła się 21 maja[62]. Album przyniósł ze sobą zmianę warstwy brzmieniowej. Zawierał więcej alternatywnych i akustycznych rozwiązań. Ogólny nastrój albumu i teksty były mniej mroczne niż na poprzednich wydawnictwach. Cornell odwołując się do warstwy lirycznej, przyznał na łamach „Melody Maker”, że opisuje „autentyczne przeżycia”[63]. Stephen Thomas Erlewine z AllMusic podsumował: „Soundgarden zachowali swoje ambitne struktury utworów, neo-psychodeliczne gitarowe tekstury i kręte melodie, ale nie ubrano ich w szczegółową produkcję”[62]. David Browne z „Entertainment Weekly” napisał: „Niewiele zespołów prócz Led Zeppelin potrafiło tak lakonicznie mieszać instrumenty elektryczne i akustyczne”[64]. David Fricke z „Rolling Stone” podkreślił „szaloną jakość”, jednak wyraził się krytycznie za „brak definiowania epizodów katharsis[65]. 8 czerwca album zadebiutował na 2. pozycji Billboard 200[4]. Promowany był czterema singlami – „Pretty Noose”, „Burden in My Hand”, „Blow Up the Outside World” i „Ty Cobb”, z czego dwa osiągnęły najwyższe lokaty Mainstream Rock Songs[51]. Mimo pochlebnych recenzji, album nie powtórzył wyników sprzedaży Superunknown[7].

Zawieszenie działalności (1996–1997)[edytuj]

Kim Thayil i Chris Cornell, 2013

Od 27 czerwca do 4 sierpnia Soundgarden po raz drugi występował na festiwalu Lollapalooza, grając na głównej scenie obok zespołów Metallica, Ramones, Rancid i Screaming Trees[66]. Cameron przyznał, że „to był całkowity koszmar. Nie bawiliśmy się dobrze. Brzmieliśmy źle, występy były naprawdę niedobre”[66]. Następnie grupa zainaugurowała własną trasę koncertową, w trakcie której nieustannie rosło napięcie pomiędzy muzykami. Cameron: „Rozpoczęliśmy tournée, występy były coraz gorsze. To straszne. Dużo picia, złe wibracje, gwiazdy rocka (…) Ben nie był w stanie przeżyć całego koncertu bez jakiegoś gniewnego temperamentu”[66]. Thayil podkreślił, że w trakcie trasy każdy z muzyków był nieszczęśliwy. „Chris wziął na siebie rolę lidera w próbie kierowania i komunikacji, aby doprowadzić zespół razem”[66]. 30 stycznia 1997 podczas koncertu w Hordern Pavillion na terenie Sydney, Shepherd wyrzucił bas i zszedł w trakcie występu ze sceny. Zespół zagrał pięć utworów w trzyosobowym składzie[66]. 9 lutego w trakcie występu w Neal S. Blaisdell Center w Honolulu, wskutek awarii sprzętu, Shepherd w akcie frustracji rzucił swój bas w powietrze[66]. Zespół zszedł ze sceny, jednak chwilę po tym Cornell i Cameron wrócili by dokończyć setlistę[67]. Za kulisami pomiędzy Thayilem a Shepherdem w wyniku kłótni doszło do rękoczynów[67]. Jak przyznał basista, „Ostatnia trasa była najbardziej kreatywną i niszczącą muzyką jaką słyszałem lub w której brałem udział”[66].

26 lutego „Pretty Noose” został wyróżniony nominacją do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance[5]. 9 kwietnia zespół ogłosił zawieszenie działalności z powodu wewnętrznych sporów dotyczących dalszego kierunku muzycznego[68]. 4 listopada wytwórnia A&M opublikowała pierwszy album składankowy – A-Sides, promowany singlem „Bleed Together[69], który dotarł do 13. lokaty Mainstream Rock Songs[51]. Kim Thayil na łamach „Guitar World” w lutym 1998 odniósł się do decyzji o podjęciu zawieszenia działalności: „Było całkiem oczywiste, że do tego dojdzie, biorąc pod uwagę ogólne nastawienie i niezadowolenie w ciągu poprzedniego półrocza”[68].

Reaktywacja (2010–2011)[edytuj]

Soundgarden, 8 sierpnia 2010

1 stycznia 2010 Chris Cornell za pośrednictwem swojego oficjalnego konta na Twitterze zapowiedział reaktywację Soundgarden[70]. Muzycy uruchomili stronę internetową, na której zamieścili archiwalny, niewydany wcześniej teledysk do utworu „Get on the Snake”, pochodzący z albumu Louder Than Love z 1989[70]. Na początku kwietnia zespół potwierdził, że wystąpi jako headliner po raz trzeci na festiwalu Lollapalooza 8 sierpnia w Grant Park w Chicago[71]. 16 kwietnia Soundgarden zagrał pierwszy reaktywacyjny koncert, który odbył się w klubie The Showbox w Seattle[70]. Bilety były sprzedawane za pośrednictwem oficjalnej strony zespołu. Rozeszły się w 15 minut[70]. Muzycy wystąpili pod szyldem Nudedragons (anagram Soundgarden), prezentując zestaw 19 utworów, w tym cover The Doors „Waiting for the Sun”[70]. 5 sierpnia członkowie zespołu zagrali drugi koncert w The Vic Theatre w Chicago[70]. Bilety dostępne były tylko dla członków fanklubu[70].

29 września nakładem A&M ukazał się trzeci kompilacyjny album – retrospekcyjny box set Telephantasm, zawierający zestaw dwunastu kompozycji podsumowujący działalność Soundgarden w latach 1984–1997[72]. W dniu premiery pokrył się platyną[73], z racji dołączenia go do pierwszego miliona egzemplarzy gry Guitar Hero: Warriors of Rock[72]. Kompilację promował singel „Black Rain”, niewydany nigdy wcześniej utwór pochodzący z sesji albumu Badmotorfinger z 1991[72][74]. Dotarł do 10. pozycji Mainstream Rock Songs[51]. 13 lutego 2011 otrzymał nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance[5].

1 marca na łamach magazynu „Spin” Cornell przyznał, że zespół rozpoczął proces nagrywania nowego albumu studyjnego wraz z producentem Adamem Kasperem[75]. 22 marca wydany został kompilacyjno-koncertowy Live on I5, album będący zbiorem występów w ramach promocji Down on the Upside z listopada i grudnia 1996[76].

King Animal (2011–2014)[edytuj]

Soundgarden podczas koncertu w Xfinity Center, 10 lipca 2011

W lipcu Soundgarden zagrał trasę po Stanach Zjednoczonych przy wsparciu grup Mastodon, Meat Puppets i Queens of the Stone Age[77] oraz 28 października wystąpił w roli headlinera na festiwalu Voodoo Experience w Nowym Orleanie[78]. Na przełomie stycznia i lutego 2012 zespół po raz drugi grał w ramach Big Day Out na terenie Australii i Nowej Zelandii[79]. W marcu 2012 muzycy zarejestrowali utwór „Live to Rise”, skomponowany specjalnie na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Avengers w reżyserii Jossa Whedona[80]. Jak podkreślili, „gdy pojawiła się okazja aby napisać piosenkę do filmu Marvela, Avengers, przyszło nam na myśl, że może być to fajna zabawa. Jesteśmy podekscytowani wydaniem naszej nowej piosenki «Live to Rise», która jest także jedyną nową kompozycją w filmie”[80]. 17 kwietnia utwór został opublikowany na singlu, który dotarł do 1. pozycji Mainstream Rock Songs[51]. Od maja do czerwca Soundgarden koncertował w Europie, występując m.in. w ramach Download Festival, Rock am Ring i Sonisphere[81].

13 listopada nakładem Republic ukazał się szósty studyjny album King Animal[82], promowany singlem „Been Away Too Long”, który osiągnął najwyższą pozycję Mainstream Rock Songs[51]. Stephen Thomas Erlewine z AllMusic wyraził pozytywną opinię, pisząc że „jest to świetny, przejrzysty album, wykonany z precyzją i profesjonalizmem”[82]. 1 grudnia płyta zadebiutowała na 5. lokacie Billboard 200[4]. W celu dalszej promocji zespół opublikował drugi singel – „By Crooked Steps”, który dotarł na szczyt zestawiania Mainstream Rock Songs[51]. 15 listopada poinformowano, że Matt Cameron nie weźmie udziału w trasie koncertowej Soundgarden w 2014 ze względu na wcześniejsze zobowiązania względem Pearl Jam, promującego Lightning Bolt[83]. W zastępstwie występował Matt Chamberlain[84]. Od marca do kwietnia Soundgarden grał w Ameryce Południowej w ramach Lollapalooza[84]. Na przełomie czerwca i lipca muzycy odbyli trasę po europejskich festiwalach. Od lipca do sierpnia, wspólnie z Nine Inch Nails, członkowie zespołu koncertowali w Stanach Zjednoczonych, przy wsparciu Death Grips[85].

24 listopada nakładem A&M ukazał się kompilacyjny 3-płytowy box set Echo of Miles: Scattered Tracks Across the Path, zawierający m.in. rzadkie nagrania zespołu, nieopublikowany wcześniej materiał, koncertowe wersje utworów, covery i strony B singli[86].

Nowy album, śmierć Cornella (od 2015)[edytuj]

Soundgarden podczas koncertu w Tinley Park, 24 lipca 2014

Kim Thayil w rozmowie z „Guitar World” z 2014 poinformował, że zespół planuje rozpoczęcie procesu pisania nowych utworów w 2015[87]. Na przełomie lutego i marca Soundgarden wraz z Faith No More koncertował w ramach Soundwave Festival w Australii[88] i Westfest w Nowej Zelandii[89]. W sierpniu Chris Cornell poinformował, że muzycy pracują nad nowymi kompozycjami[90]. 14 lipca 2016 Cameron i Shepherd przyznali, że zespół napisał „sześć solidnych melodii” na nowy album, a proces nagrań ma odbyć się w sierpniu[91].

28 kwietnia 2017 grupa występem w Tampa zainaugurowała letnią trasę[92]. Po zakończeniu koncertu w Fox Theatre na terenie Detroit w dniu 17 maja, Chris Cornell popełnił samobójstwo przez powieszenie w łazience pokoju hotelowego w MGM Grand Detroit[9]. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 26 maja na Hollywood Forever Cemetery w Los Angeles[93]. W ceremonii udział wzięła najbliższa rodzina, przyjaciele, a także artyści, wśród nich m.in. Brad Pitt, Chester Bennington, Christian Bale, Dave Navarro, James Franco, James Hetfield, Jerry Cantrell, Josh Brolin, Lars Ulrich, Tom Morello, członkowie Soundgarden oraz były muzyk formacji, Hiro Yamamoto[93].

W związku z tym wydarzeniem zespół odwołał dalszą część trasy koncertowej[94].

Klasyfikacja gatunkowa, tematyka tekstów[edytuj]

Styl muzyczny[edytuj]

Szeroka skala głosu Cornella, stała się cechą charakterystyczną zespołu

Soundgarden uważany jest przez krytyków, obok Green River i The Melvins, za głównego prekursora stylu grunge, powstałego na początku lat 80., który łączył w sobie elementy punk rocka z „brudnym” metalowym brzmieniem i psychodelicznym klimatem[1]. Ben Shepherd w jednym z wywiadów wyznał, że nienawidzi terminu grunge i wszystkiego co z nim związane[95]. Muzyka zespołu kategoryzowana jest jako metal alternatywny, grunge, heavy metal i rock alternatywny[1]. Wczesne nagrania Soundgarden zostały określone w Seattle jako „składające się z ostrych neo-zeppelinizmów”[19]. Stephen Thomas Erlewine z AllMusic, w biografii zespołu napisał: „Stworzyli miejsce dla heavy metalu w świecie rocka alternatywnego. Ich koledzy z Seattle, Green River, mogli oscylować wokół grunge’u, ale oni polegali na hałaśliwym stylu The Stooges. Soundgarden rozwijał się bezpośrednio z potężnej muzyki bluesowej Led Zeppelin i wolnych, topornych riffów Black Sabbath”[1]. Recenzent podkreślił, że „Soundgarden połączył gitarowe brzmienie z estetyką punk rocka, inteligencją i ironicznym poczuciem humoru, charakterystycznym dla amerykańskiego podziemia lat 80.”[1] Henry Wilson z „Hit Parader” określił zespół jako „świetny przykład technicznej biegłości, ubarwionej przez czułe emocje, prosto z serca”[96]. Paul Brannigan z brytyjskiego magazynu „Q”, opisał warstwę muzyczną grupy jako „w niewoli rocka lat 70., w pogardzie dla seksizmu i masochizmu[97].

Wpływ Black Sabbath widoczny jest nie tylko w gitarowych riffach, lecz także w strojeniu[98]. Joel McIver stwierdził: „Soundgarden jest jednym z nielicznych zespołów, którego brzmienie najbliżej nawiązuje do oryginalnego dźwięku Black Sabbath”[98]. Podobnie jak inni wykonawcy sceny Seattle z początku lat 80., Soundgarden czerpał inspirację od brytyjskich zespołów post punkowych, takich jak Bauhaus i Gang of Four, którzy w owym czasie wywarli duży wpływ na grupy z zachodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych[99]. Cornell: „Kiedy powstaliśmy, byliśmy post punkami – dość dziwacznymi. Ale potem w jakiś sposób znaleźliśmy tę «neo-sabbathową» rockową psychodelię, która dobrze pasowała do tego, kim byliśmy”[100]. Thayil przyznał, że brzmienie zespołu nawiązywało do „punka pod wpływem Sabbath”[14]. Wraz z wydaniem Superunknown w 1994, grupa rozszerzyła swój zakres o więcej psychodelicznych momentów[52]. Opublikowany dwa lata później Down on the Upside cechował się większą ilością alternatywnych i akustycznych rozwiązań połączonych z neo-psychodelią[62]. Soundgarden często korzystał z alternatywnego schematu strojenia D (D-A-D-G-B-E), m.in. w utworach „Jesus Christ Pose”, „Outshined”, „Spoonman”, „Black Hole Sun” i „Black Rain”. W niektórych przypadkach, jak „Rusty Cage”, strój był jeszcze niższy, gdzie struny E były dostrajane do B[101]. W twórczości zespołu zauważalne są wpływy takich wykonawców jak AC/DC, The Beatles, Black Sabbath, Jimi Hendrix, Led Zeppelin, The Melvins, The Stooges i The Velvet Underground[102].

Teksty[edytuj]

Śpiew Cornella, ze względu na swój mocny, wyrazisty, wysoki ton i szeroką skalę, często porównywany był do prowadzenia wokaliz w charakterystyce typowej dla Roberta Planta[15]. Warstwa liryczna oscylowała wokół egzystencjalizmu, zachowując przy tym mroczny i przygnębiający klimat[15]. Na pierwszych wydawnictwach zespołu Cornell w swoich tekstach nawiązywał m.in. do relacji interpersonalnych („Flower”), parodii i wyśmiewaniu teorii o ukrytych treściach satanistycznych w lirykach zespołów rockowych i metalowych („665”, „667”)[103] oraz problemu ochrony środowiska („Hands All Over”)[104]. W okresie Badmotorfinger Cornell skupił się na tworzeniu „koloryzowanych wyobrażeń”[15], nawiązując do ludzkiej psychiki i skrajnej pewności siebie („Outshined”)[105], krytyki wykorzystywania symboli religijnych przez osoby publiczne („Jesus Christ Pose”)[41] czy polityki („New Damage”)[106]. W czasie Superunknown, Cornell będąc pod wpływem twórczości Sylvi Plath[2], skupił się w większej mierze na osobistych doświadczeniach oraz alienacji, depresji, samobójstwie, śmierci i uzależnieniu[2]. W utworach „Never Named” i „Boot Camp” z albumu Down on the Upside wokalista opisał lata swojego dzieciństwa[107].

Odbiór, wpływ na innych artystów[edytuj]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj]

Soundgarden, 8 sierpnia 2010

W 1992 Soundgarden został laureatem Foundations Award w kategorii Best Hard Music Artist[15]. We wrześniu 1994 teledysk do „Black Hole Sun” zdobył główną nagrodę MTV Video Music Award w kategorii Best Metal/Hard Rock Video[55]. W tym samym roku Superunknown został nominowany do nagrody polskiego przemysłu fonograficznego Fryderyk w kategorii dla najlepszego albumu zagranicznego[108]. 24 listopada zespól uzyskał nominację do Europejskiej Nagrody MTV dla najlepszego wykonawcy rockowego[109]. W lutym 1995 Soundgarden został dwukrotnym laureatem nagrody Grammy za utwory „Black Hole Sun” i „Spoonman”[5]. W połowie 1995 roku, wideoklip „Black Hole Sun” zdobył srebrną statuetkę Clio Award w kategorii Alternative Music Video[56]. W latach 2011 i 2013 zespół dwukrotnie nominowany był do Revolver Golden Gods Award w kategorii Comeback of the Year[110][111]. W 2013 płyta King Animal uzyskała nominację w kategorii Album of the Year, a Chris Cornell został wyróżniony nominacją w kategorii Best Vocalist[111].

Okładka Badmotorfinger w EMP Museum w Seattle

Badmotorfinger i Superunknown zajęły 2. pozycje w zestawieniach na najlepsze albumy roku 1991 i 1994, przegotowanych przez redakcję brytyjskiego tygodnika „Kerrang![15]. W styczniu 1995 magazyn „Spin” przedstawił zestawienie, w którym zespół wygrał w trzech kategoriach: Best Album – Superunknown oraz Best Single i Best Video – „Black Hole Sun”[112]. W marcu 1996 Soundgarden sklasyfikowany został przez czasopismo „Hit Parader” na 7. pozycji w rankingu „Top 10 Bands”[113]. W 2000 zespół zamieszczony został przez kanał muzyczny VH1 na 14. lokacie zestawienia „100 najlepszych artystów hardrockowych”[114]. Czwarta studyjna płyta zespołu Superunknown, została wyróżniona w 2003 przez dwutygodnik „Rolling Stone” i zamieszczona na 336. miejscu listy „500. albumów wszech czasów”[115]. Utwór „Outshined” pochodzący z płyty Badmotorfinger, został w roku 2003 sklasyfikowany przez kanadyjskiego dziennikarza Martina Popoffa na 390. miejscu w wydanej przez siebie książce The Top 500 Heavy Metal Songs of All Time[116].

Wpływ[edytuj]

Soundgarden uważany jest przez krytyków za jednego z czołowych wykonawców, którego twórczość w znacznym stopniu wpłynęła na rozwój metalu alternatywnego[117]. Gitarzysta Jerry Cantrell przyznał, że w początkowej fazie działalności Alice in Chains, Soundgarden był zespołem „bardzo inspirującym”[118]. Vivian Campbell z Def Leppard stwierdził, że Superunknown miał znaczący wpływ na brzmienie albumu Slang z 1996: „Rozmawialiśmy dużo na temat tego, co się ówcześnie działo w muzyce. Superunknown Soundgarden to jedno z tych wydawnictw, którego słuchaliśmy więcej niż jakiegokolwiek innego, gdy nagrywaliśmy album. Myślę, że to najlepsza płyta w erze grunge’u”[119]. Amy Lee, wokalistka Evanescence, powołała się na osobę Chrisa Cornella i zespół Soundgarden, jako jedne z głównych źródeł swoich inspiracji. „Kombinacja pełnego uduchowienia bluesa z mrokiem, ich ciężka muzyka zmieniła moje pojęcie metalu i to czym on dla mnie jest”[120]. James Shaffer z Korna wyznał: „Pamiętam jak słuchałem w 1991 albumu Badmotorfinger, grali «Outshined» wciąż w MTV. Obejrzeliśmy ten clip i stwierdziliśmy: «chcemy być jak oni», wyryli tak niepowtarzalny dźwięk i chcieliśmy to zrobić. «Musimy znaleźć swój tor i zrobić coś równie inspirującego jak Soundgarden». I głos Cornella był unikalny. Zespół był ciężki i wyjątkowy, a słowa bardzo głębokie”[121]. Gitarzysta Kirk Hammett z Metalliki, w rozmowie z „Rolling Stone” zaznaczył, że muzyka Soundgarden miała znaczący wpływ na budowę głównego riffu „Enter Sandman”: „Właśnie wydali Louder Than Love. Starałem się uchwycić ich postawy wobec wielkich, ciężkich riffów”[122].

Skład zespołu[edytuj]

Obecni członkowie[edytuj]

Byli członkowie[edytuj]

Dyskografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Dyskografia Soundgarden.

Albumy studyjne[edytuj]

Uwagi

  1. W wersji Soundgarden, oryginalny tekst zastąpiony jest słowami protestu wodza Seattle (znanego jako Sealth)[15].

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f Stephen Thomas Erlewine: Soundgarden Biography & History (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08].
  2. a b c Justin Henderson: Grunge: Seattle. Roaring Forties Press, 2016. ISBN 978-1938901546.
  3. a b Prato 2009 ↓, s. 317.
  4. a b c d e f Soundgarden – Chart History – Billboard 200 (ang.). Billboard. [dostęp 2017-06-08].
  5. a b c d e f g h i Soundgarden: The Recording Academy (ang.). [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-02)].
  6. Julia Chaplin. Good Times, Bad Times. „Billboard”, s. 51, lipiec 1997. Prometheus Global Media. ISSN 0006-2510. 
  7. a b Gold & Platinum – RIAA (ang.). Recording Industry Association of America. [dostęp 2017-06-08].
  8. a b Prato 2009 ↓, s. 427.
  9. a b Kory Grow: Soundgarden’s Chris Cornell Dead at 52 (ang.). Rolling Stone. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-27)].
  10. a b c d e f g Prato 2009 ↓, s. 93–94.
  11. a b c Anderson 2007 ↓, s. 112–116.
  12. a b Prato 2009 ↓, s. 95–96.
  13. Yarm 2012 ↓, s. 59.
  14. a b c d e Prato 2009 ↓, s. 97–98.
  15. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Nickson 1995 ↓.
  16. Prato 2009 ↓, s. 99; Yarm 2012 ↓, s. 60–61.
  17. Jacob McMurray: Taking Punk to the Masses: From Nowhere to Nevermind. Fantagraphics, 2011, s. 95. ISBN 978-1606994337.
  18. a b Prato 2009 ↓, s. 103.
  19. a b Michael Azerrad: Our Band Could Be Your Life. Little, Brown and Company, 2001, s. 422, 436. ISBN 0-316-78753-1.
  20. a b Yarm 2012 ↓, s. 104–105.
  21. Jim Berkenstadt, Charles R. Cross: Classic Rock Albums: Nevermind. Schirmer, 1998, s. 19. ISBN 0-02-864775-0.
  22. Yarm 2012 ↓, s. 159.
  23. a b c Steve Huey: Ultramega OK – Soundgarden (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-04)].
  24. a b c d Prato 2009 ↓, s. 205–209.
  25. Phil Alexander. Soundgarden. „Raw”, 1989. ISSN 0742-4434. 
  26. Haughty Culture. „Kerrang!”, 8 kwietnia 1989. UBM plc. ISSN 0262-6624. 
  27. a b Colour Me Badmotorfinger!. „Raw”, 30 października 1991. ISSN 0742-4434. 
  28. a b c d e Prato 2009 ↓, s. 266–267.
  29. Jeff Gilbert. Soundgarden. „Guitar World”, grudzień 1995. Harris Publications. ISSN 1045-6295. 
  30. Steve Huey: Louder Than Love – Soundgarden (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-04)].
  31. a b Soundgarden Official Chart History (ang.). Official Charts Company. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-06)].
  32. Patrick Barber. Soundgarden. „Pit”, 1990. ISSN 1527-4594. 
  33. Prato 2009 ↓, s. 302.
  34. a b c Prato 2009 ↓, s. 246.
  35. Garden of Eden. „Kerrang!”, 31 sierpnia 1991. Ascential. ISSN 0262-6624. 
  36. a b c Prato 2009 ↓, s. 268–269.
  37. Brad Tolinski, Jeff Kitts: Nirvana and the Grunge Revolution. Hal Leonard Corporation, 1998, s. 7–8. ISBN 978-0793590063.
  38. Steve Huey: Badmotorfinger – Soundgarden (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-04)].
  39. Richard Cromelin. Soundgarden Stomps and Soars. „Los Angeles Times”, 13 października 1991. Tribune Company. ISSN 0742-4817. 
  40. Jeff Gilbert. Primecuts: Kim Thayil. „Guitar School”, maj 1994. ISSN 1058-0220. 
  41. a b Ann Magnuson. Sub Zep?. „Spin”, luty 1992. ISSN 0886-3032. 
  42. a b I Don’t Care About Performing for 20,000!. „Raw”, 15 września 1993. ISSN 0742-4434. 
  43. Alison F. Jones. Pounding for Pot: Soundgarden’s Matt Cameron. „High Times”, lipiec 1992. ISSN 0362-630X. 
  44. a b c d e Kim Neely. The Veteran Band from Seattle Proves There’s Life After Nirvana. „Rolling Stone”, 9 lipca 1992. Wenner Publishing. ISSN 0035-791X. 
  45. James Lyons: Selling Seattle: Representing Contemporary Urban America. Wallflower, 2004, s. 136. ISBN 1-903364-96-5.
  46. Prato 2009 ↓, s. 338–339.
  47. Ian Peddie: Popular Music and Human Rights: World Music. Routledge, 2012, s. 97. ISBN 978-1409464044.
  48. Dave Thompson. I Slept With Soundgarden and Other Chilling Confessions. „Alternative Press”, marzec 1994. ISSN 1065-1667. 
  49. Let’s Make a Grunge Album!. „Raw”, 8 grudnia 1993. ISSN 0742-4434. 
  50. Prato 2009 ↓, s. 337–338.
  51. a b c d e f g Soundgarden – Chart History – Mainstream Rock Songs (ang.). Billboard. [dostęp 2017-06-08].
  52. a b Steve Huey: Superunknown – Soundgarden (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-05)].
  53. J. D. Considine. Superunknown. „Rolling Stone”, 10 marca 1994. Wenner Publishing. ISSN 0035-791X. 
  54. Best Selling Records of 1994. „Billboard”, s. 57, 21 stycznia 1995. Prometheus Global Media. ISSN 0006-2510. 
  55. a b Anderson 2007 ↓, s. 124.
  56. a b Patrick Macdonald. Music Notes. „The Seattle Times”, 2 czerwca 1995. ISSN 0745-9696. 
  57. Black Hole Sons!. „Kerrang!”, 12 sierpnia 1995. Ascential. ISSN 0262-6624. 
  58. a b Peter Atkinson. From Superunknown to Superstars. „Jam”, 24 maja 1996. ISSN 1110-757X. 
  59. a b c d Prato 2009 ↓, s. 428–430.
  60. a b John Colopino. Soundgarden Split. „Rolling Stone”, 29 maja 1997. Wenner Publishing. ISSN 0035-791X. 
  61. Rich Maloof. Down on the Upbeat. „Guitar”, lipiec 1996. Cherry Lane Music. ISSN 0738-937X. 
  62. a b c Stephen Thomas Erlewine: Down on the Upside – Soundgarden (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-05)].
  63. Everett True. Soundgarden. „Melody Maker”, 25 maja 1996. ISSN 0025-9012. 
  64. David Browne. Down on the Upside. „Entertainment Weekly”, 24 maja 1996. Time Inc. ISSN 1049-0434. 
  65. David Fricke. Down on the Upside. „Rolling Stone”, 2 grudnia 1996. Wenner Publishing. ISSN 0035-791X. 
  66. a b c d e f g Prato 2009 ↓, s. 431–433.
  67. a b John Berger. Garden’ of Supersonic Delight. „Honolulu Star-Bulletin”, 10 lutego 1997. ISSN 2326-1137. 
  68. a b Jeff Gilbert. Sound of Silence. „Guitar World”, luty 1998. Harris Publications. ISSN 1045-6295. 
  69. Chuck Eddy. A-Sides. „Spin”, s. 113, styczeń 1998. ISSN 0886-3032. 
  70. a b c d e f g David Peisner. Alive in the Superunknown. „Billboard”, s. 49–53, wrzesień 2010. Prometheus Global Media. ISSN 0006-2510. 
  71. Reunited SOUNDGARDEN Among LOLLAPALOOZA Headliners (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-22)].
  72. a b c Mike Snider: Soundgarden’s Telephantasm gets Guitar Hero welcome (ang.). USA Today. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-09)].
  73. Alex Pham: Soundgarden scores instant platinum status via Guitar Hero: Warriors of Rock (ang.). Los Angeles Times. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-18)].
  74. Daniel Kreps: Unreleased Soundgarden Track Due on Guitar Hero (ang.). Rolling Stone. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-13)].
  75. Wiliam Goodman. Chris Cornell Talks New Soundgarden Album. „Spin”, marzec 2011. ISSN 0886-3032. 
  76. SOUNDGARDEN’s Live On I5 Cracks U.S. Top 50 (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-06)].
  77. Melvin Van Nebula: Soundgarden Announces Summer 2011 Tour Dates, Close to Completing New Album (ang.). [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-06)].
  78. SOUNDGARDEN To Co-Headline This Year’s VOODOO EXPERIENCE (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-06)].
  79. Marcus Teague: Big Day Out 2012 line-up announced (ang.). The Sydney Morning Herald. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-06)].
  80. a b SOUNDGARDEN: New Song „Live to Rise” Available For Streaming (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-04)].
  81. METALLICA, SOUNDGARDEN, SLAYER Confirmed For Spain’s SONISPHERE (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-08)].
  82. a b Stephen Thomas Erlewine: King Animal – Soundgarden (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-06)].
  83. Jessica Letkemann: Soundgarden to Tour in 2014 Without Matt Cameron (ang.). Billboard. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-06)].
  84. a b Chad Childers: Soundgarden Welcome Matt Chamberlain on Drums in Peru (ang.). Loudwire. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-31)].
  85. Miriam Coleman: Nine Inch Nails, Soundgarden Embarking on Joint Tour (ang.). Rolling Stone. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-17)].
  86. SOUNDGARDEN To Release Echo Of Miles: Scattered Tracks Across The Path 3-CD Rarities Collection (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-06)].
  87. Rich Bienstock: Soundgarden’s Kim Thayil Talks Echo of Miles, a New Collection of Originals, Covers and Oddities (ang.). Guitar World. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  88. SLIPKNOT, FAITH NO MORE, JUDAS PRIEST, SOUNDGARDEN Confirmed For Australia’s SOUNDWAVE (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-23)].
  89. Tour news: Soundgarden, Faith No More set for Westfest (ang.). The New Zealand Herald. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-20)].
  90. CHRIS CORNELL Says Work Has Started On New SOUNDGARDEN Music (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-25)].
  91. Brian Ives: Soundgarden’s Matt Cameron and Ben Shepherd Look Back at Hater (ang.). [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  92. Anna Gaca: Soundgarden Announce Summer 2017 U.S. Tour (ang.). Spin. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  93. a b Associated Press: Brad Pitt, Pharrell among mourners at Chris Cornell memorial (ang.). Los Angeles Times. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  94. Dave Brooks: Remainder of Soundgarden’s Tour Canceled After Chris Cornell’s Death, Organizers Pay Tribute (ang.). Billboard. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  95. Yarm 2012 ↓, s. 197.
  96. Henry Wilson. A Fond Farewell. „Hit Parader”, czerwiec 1997. Magna Publishing Group. ISSN 0162-0266. 
  97. Paul Brannigan. Outshined. Q: Nirvana and the Story of Grunge. „Q”, s. 102, grudzień 2005. Wydawnictwo Bauer. ISSN 0955-4955. 
  98. a b Joel McIver: Sabbath Bloody Sabbath. Omnibus Press, 2007. ISBN 978-1844499823.
  99. Clinton Heylin: Babylon’s Burning: From Punk to Grunge. Conongate, 2007, s. 600. ISBN 1-84195-879-4.
  100. Dave Simpson: Just Like a Rolling Stone (ang.). The Guardian. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-15)].
  101. Josef Woodard. Kim Thayil & Chris Cornell. „Musician”, marzec 1992. ISSN 0733-5253. 
  102. Stephen Thomas Erlewine: Soundgarden – Similar Artists (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08].
  103. Everett True. The Mutate Gallery. „Melody Maker”, 10 czerwca 1989. ISSN 0025-9012. 
  104. Jeff Gilbert. Big Ugly Truth. „The Rocket”, marzec 1990. OCLC 12765952. 
  105. Lonn M. Friend. Heroes…and Heroin. „RIP”, lipiec 1992. Larry Flynt Publications. ISSN 0889-5791. 
  106. Don Kaye. Are These Men from Seattle the Future of Metal?. „Kerrang!”, 7 grudnia 1991. Ascential. ISSN 0262-6624. 
  107. Jennifer Clay. Painting Beautiful Pictures. „RIP”, czerwiec 1996. Larry Flynt Publications. ISSN 0889-5791. 
  108. Nominowani i laureaci 1994 (ang.). Związek Producentów Audio-Video. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-04)].
  109. Dominic Pride. MTV Sets First European Awards Show. „Billboard”, s. 23, 5 listopada 1994. Prometheus Global Media. ISSN 0006-2510. 
  110. REVOLVER GOLDEN GODS 2011 Complete Details Announced (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  111. a b Fifth Annual Revolver Golden Gods Awards: Video Footage Of Yesterday’s Press Conference (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  112. Annual Readers Poll. „Spin”, s. 54–56, styczeń 1995. ISSN 0886-3032. 
  113. Top 10 Bands. „Hit Parader”, s. 42–47, marzec 1996. Magna Publishing Group. ISSN 0162-0266. 
  114. Rock On The Net: Soundgarden (ang.). [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  115. Joe Levy: Rolling Stone’s 500 Greatest Albums of All Time. Wenner Books, 2006. ISBN 978-1932958010.
  116. Martin Popoff: The Top 500 Heavy Metal Songs of All Time. ECW Press, 2002, s. 349. ISBN 978-1550225303.
  117. Alternative Metal Music Genere Overview (ang.). AllMusic. [dostęp 2017-06-08].
  118. Prato 2009 ↓, s. 204.
  119. Christina O’Neill: Vivian Campbell recalls how Soundgarden inspired Def Leppard (ang.). [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  120. EVANESCENCE’s AMY LEE: CHRIS CORNELL Was One Of My Favorite Vocalists Of All Time (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  121. Spencer Kaufman: Munky: Chris Cornell and Soundgarden Inspired Korn To Carve Our Own Path (ang.). Loudwire. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].
  122. David Fricke: Kirk Hammett (ang.). Rolling Stone. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-07)].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]