Suraż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w Polsce. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Suraż
Suraż od strony rzeki Narwi
Suraż od strony rzeki Narwi
Herb
Herb Suraża
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Suraż
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 16 IX 1445 r.
Burmistrz Henryk Łapiński
Powierzchnia 33,86 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

988[1]
29,2 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 85
Kod pocztowy 18-105
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu białostockiego
Suraż
Suraż
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Suraż
Suraż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Suraż
Suraż
Ziemia52°56′59″N 22°57′23″E/52,949722 22,956389
TERC
(TERYT)
2002104
SIMC 0923510
Urząd miejski
ul. 11 Listopada 16
18-105 Suraż
Strona internetowa

Suraż (białorus. Сураж) – miasto w woj. podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Suraż. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Suraż leży w Dolinie Górnej Narwi, nad Narwią, przy Narwiańskim Parku Narodowym.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2], w starostwie suraskim w ziemi bielskiej województwa podlaskiego w 1795 roku[3].

Miasto jest jednym z najmniejszych w Polsce – liczy 999 mieszkańców (stan na 1 stycznia 2016)[4]. W większości ludność zajmuje się rolnictwem i hodowlą bydła mlecznego. Miasto w ostatnich latach nabiera charakteru turystycznego ze względu na sąsiedztwo parku narodowego.

Historia[edytuj]

Początkiem miasta było piastowskie grodzisko usypane na prawym brzegu Narwi w XI w. Zostało ono ufortyfikowane fosą, wałami i palisadą. Było one później obiektem ataków Jaćwingów, Litwinów i Krzyżaków. W 1390 roku król Władysław Jagiełło przekazał księciu Januszowi I mazowieckiemu gród w Surażu, Bielsku, Drohiczynie, Mielniku. W kronikach krzyżackich w związku z Surażem między innymi wspomniano Jesienią roku 1392 marszałek krzyżacki Engelhard Rawe z wielką liczbą braci i pielgrzymów pospieszył do (Pisza), zamku Świętego Jana, gdzie marszałek stół honorowy przysposobił. Pan Apill Vochs de Franken noszący chorągiew św. Jerzego, trzymał pierwsze miejsce i przybywają do Szirazen (=Suraża) i o staje od zamku zsiedli z koni do boju i przez trzęsawisko postępują. Poganie zaś zamek marszałkowi oddali, w którym znaleźli szwagra Witolda (biskupa płockiego Henryka, księcia mazowieckiego). Z rana idą dalej, a gdyby byli się zatrzymali, byliby pojmali biskupa i powrócili.

Na miejscu zniszczonego w 1392 r. przez Krzyżaków grodziska wybudowano pod koniec XV lub w pocz. XVI wieku (być może z inicjatywy Bony) zamek z ceglaną basztą na wale od strony miasta, która mieściła archiwum lub więzienie. Jej fundamenty odkryto w latach 30. XX wieku. Zamek został zniszczony w czasach potopu szwedzkiego w XVII wieku. Obecnie jedyną jego pozostałością jest Góra Zamkowa. Dnia 16 września 1445 roku Suraż otrzymał prawa miejskie magdeburskie z nadania Kazimierza Jagiellończyka[5]. Pierwszym wójtem miasta został Albert Saszor. Prawa miejskie zostały potwierdzone w 1501 roku i nadano miastu nowe korzyści ekonomiczne. W 1520 roku Suraż został stolicą powiatu w ziemi bielskiej, a w 1533 r. zostało nadane królowej Bonie. W 1569 r. Suraż wraz z województwem podlaskim został włączony do Korony Polskiej, a w 1588 roku ustanowiono w nim sądy ziemskie. Miasto było zamieszkiwane przez Polaków, Żydów i osadników ruskich. Śladem przeszłości jest obecność Rynku Ruskiego w dzielnicy dawniej zajmowanej przez kolonistów.

W Surażu przed 1560 powstały trzy cerkwie: Świętych Piotra i Pawła, Przemienienia Pańskiego oraz św. Jana. Po zawarciu unii brzeskiej prawosławne dotąd świątynie przyjęły jej postanowienia. Cerkiew Przemienienia Pańskiego została rozebrana w 1792. Świątynia pod wezwaniem Świętych Piotra i Pawła funkcjonowała jako unicka nieprzerwanie do 1839, a w wymienionym roku, na mocy postanowień synodu połockiego, przeszła na własność parafii prawosławnej[6]. W Surażu żyły 303 osoby wyznania prawosławnego; była to jedna z mniejszych parafii tego wyznania w eparchii wileńskiej i litewskiej[7].

Suraż był ważnym centrum oporu podczas powstania styczniowego. Już w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 z miasta wyparto Rosjan. Mieszkańcy Suraża pomagali powstańcom m.in. przez dostarczanie białej broni, jednak 13-14 maja 1863 roku oddział powstańców pod dowództwem właścicieli majątku Reńszczyzna[8] Juliana i Mikołaja Konopińskich, został rozbity przez Rosjan. Żołnierze rosyjscy następnie świętowali zwycięstwo goszcząc w Surażu u pochodzącego z Wołynia proboszcza miejscowej parafii prawosławnej Konstantego Prokopowicza, który następnie 22 maja został powieszony przez mieszkańców. Po upadku powstania na miasto nałożono kontrybucję i skonfiskowane liczne prywatne grunty mieszkańcom. 15 kwietnia 1865 na suraskim rynku powieszono Michała Laskowskiego, jednego z wywiadowców powstańczych. Za udział w powstaniu styczniowym Rosjanie zesłali na Syberię dwóch mieszkańców, byli to: Jan Holak Franciszek Karłowicz i Stanisław Zdrojkowski.

Po powstaniu styczniowym w Surażu wzniesiona została nowa murowana cerkiew Przemienienia Pańskiego[6].

Ostateczny upadek miasta przyniosła budowa w 1862 Kolei Warszawsko-Petersburskiej, która ominęła Suraż. Jednocześnie przyniosło to rozwój sąsiednim Łapom.

Miasto zostało niemal całkowicie spalone przez Niemców w 1915. Wtedy też zniszczeniu uległa ostatnia suraska cerkiew[6].

Historii miasta poświęcone jest Społeczne Muzeum Archeologiczne.

Atrakcje krajoznawcze[edytuj]

Wczesnośredniowieczna osada słowiańska Nawia
  • grodzisko wczesnośredniowieczne „Góra królowej Bony”
  • grodzisko wczesnośredniowieczne „Ostrówek” w Zawykach
  • kościół z roku 1873
  • cmentarz katolicki koło kościoła
  • kirkut żydowski z 1865 roku
  • stara drewniana zabudowa
  • układ miejski z XV wieku z dwoma rynkami
  • pomnik powstańców z 1863 roku na ul. Zakościelnej
  • prywatne Muzeum Archeologiczne W. Litwińczuka
  • cmentarz unicki i prawosławny z XVII w z kaplicą cmentarną pw. Imienia Maryi (dawniej unicką, następnie prawosławną) z II poł. XVIII w. w Zawykach
  • miejsce po dawnym majątku Reńszczyzna stanowiącym własność Mikołaja Konopińskiego
  • wczesnośredniowieczna Osada Słowiańska Nawia

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Suraża w 2014 roku [1].


Piramida wieku Suraz.png

Zabytki[edytuj]

  • układ przestrzenny miasta, XV-XVI, nr rej.: 464 z 16.01.1980
  • cmentarz katolicki, nr rej.: 464 z 16.01.1980
  • cmentarz żydowski, nr rej.: 464 z 16.01.1980[9].

Sport[edytuj]

W mieście działa klub piłki nożnej, Znicz Suraż, grający w A klasie.

Sławne osoby[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Suraz, w oparciu o dane GUS.
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 14.
  3. Karol de Perthées , Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795
  4. [1]
  5. W. Jarmolik, Prawa miejskie Suraża za Jagiellonów, Białostocczyzna 3/1995, nr.39 s. 1-5 – dostępna na stronie: Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej (2012-06-03).
  6. a b c S. Borowik, Nie ma już parafii w Surażu, „Przegląd Prawosławny”, nr 3 (201), marzec 2002.
  7. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 299 i 102. ​ISBN 978-83-7431-364-3​.
  8. Renszczyzna w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska. Warszawa, 1902. i Ropcowizna w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa, 1888.
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 31 marca 2017; 7 miesięcy temu.

Linki zewnętrzne[edytuj]