Wasilków
53°11′56″N 23°12′23″E/53,198889 23,206389
| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
 Urząd Miejski w Wasilkowie | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Aglomeracja | |||||
| Data założenia |
XVI wiek | ||||
| Prawa miejskie |
10 grudnia 1566 | ||||
| Burmistrz |
Adrian Łuckiewicz (2018) | ||||
| Powierzchnia |
28,26[1] km² | ||||
| Populacja (2024) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 85 | ||||
| Kod pocztowy |
16-010 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
BIA | ||||
Położenie na mapie gminy Wasilków  | |||||
Położenie na mapie Polski  | |||||
Położenie na mapie województwa podlaskiego  | |||||
Położenie na mapie powiatu białostockiego  | |||||
| 53°11′56″N 23°12′23″E/53,198889 23,206389[2]
| |||||
| TERC (TERYT) |
2002134 | ||||
| SIMC |
0923526 | ||||
Urząd miejski ul. Białostocka 716-010 Wasilków | |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
Wasilków – miasto w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wasilków. Zaliczane do aglomeracji białostockiej. Według danych GUS z 1 stycznia 2024 roku Wasilków liczył 12 768 mieszkańców[1].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Wasilków położony jest w centralno-wschodniej części województwa podlaskiego, w dolinie rzeki Supraśli, przy drodze krajowej nr 19[3]. Od Białegostoku oddalony jest o 3 km, od Czarnej Białostockiej o 14, a od Sokółki o 32 km.
Miasto królewskie położone było w końcu XVIII wieku w starostwie niegrodowym wasilkowskim w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[4]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.
Historia
[edytuj | edytuj kod]
Badania archeologiczne wskazują, że pierwsi osadnicy na terenie Wasilkowa pojawili się już w mezolicie[5]. Pierwsze osadnictwo występowało tu w XIII-XIV wieku. Po 1509 r. obszar na zachód od rzeki Sokołdki był kolonizowany przez Mikołaja Radziwiłła, który zbudował sobie dwór nad tą rzeczką. Od 1512 r. na zachód od niej rozciągała się posiadłość Samuela Lenca Samotyi (dziś Leńce). Niedługo potem miejsce u ujścia Sokołdki, w którym wcześniej znajdowały się stajnie królewskie, Radziwiłł oddał wójtowi dobrzyniewskiemu Łukaszowi Kurzenieckiemu, który w 1536 r., wyrąbał tam las pod pole „pod ostupom Vasilkovom”[6]. Miasto zostało założone na polecenie Zygmunta Augusta w 1566 roku, a 8 grudnia 1566 otrzymało prawa miejskie[3]. Starostą był Hiob Bretfus, nadworny architekt króla Zygmunta I Starego. Od tej pory mieszkańcy mieli sądzić się i rządzić według prawa magdeburskiego. Miasto otrzymało też herb, którym mogło pieczętować dokumenty oraz prawo pobierania ceł i myt[3]. Miasto powstało w miejscu wcześniej niezamieszkanym, a zasiedlili je ludzie z Goniądza, Tykocina i Białegostoku. Dwa dni później utworzono parafię[5]. W 1566 w Wasilkowie wzniesiono drewnianą cerkiew[7], a w 1567 roku zbudowano tu pierwszy kościół (również drewniany). W roku 1576 starostą został Łukasz Górnicki[5].
Miasto królewskie w 1782 roku[8].
W połowie XVII wieku miasteczko zamieszkiwało około 500 mieszkańców[5]. Przed I rozbiorem Polski w Wasilkowie mieszkało już 1500 osób, w tym ok. 100 unitów i 150 Żydów. Po III rozbiorze w 1795 roku Wasilków włączony został do Prus, a w 1807 do zaboru rosyjskiego[5].
W roku 1880 Wasilków liczył 3880 mieszkańców[5]. 5 maja 1895 roku pożar strawił pół miasta[5]. Pod koniec XIX wieku Wasilków liczył 3918 mieszkańców, z czego połowa była katolikami. Miasto powróciło do Polski po odzyskaniu niepodległości w 1918. W 1921 mieszkańców było 3903. Były tu kościół katolicki, cerkiew i synagoga. W 1929 działały fabryki sukna, młyny i tartaki[9].
Synagoga przy ul. Wojtachowskiej powstała w połowie XVIII wieku. Był to budynek murowany. W 1941 Niemcy bożnicę spalili[10].
W 1939 liczba mieszkańców wynosiła 5174.
16 września 1939 Wasilków zaatakowany został przez wojska niemieckie, tydzień później wkroczyła Armia Czerwona[5]. W sierpniu 1941 roku Niemcy utworzyli tam getto dla ludności żydowskiej, w którym przebywało ponad 1000 osób. Getto zostało zlikwidowane 2 listopada 1942[11]. Żydzi zostali wywiezieni do obozu przejściowego w Białymstoku[11], a stamtąd do obozu zagłady w Treblince[12].
W wyniku działań wojennych Wasilków zniszczony został w około 20 procentach, a liczba mieszkańców wyniosła 3948 osób.
Historia włodarzy
[edytuj | edytuj kod]| WŁODARZE GMINY WASILKÓW[13] | |||
|---|---|---|---|
| OD KIEDY | DO KIEDY | DANE WŁODARZA | PEŁNIONA FUNKCJA |
| 1569 r. | Brak danych | Walenty Ślepowron | Burmistrz |
| 1668 r. | 1668 r. | Maciej Huryłowicz | Burmistrz |
| 1668 r. | 1668 r. | Wojciech Grotkowski | Burmistrz |
| 1669 r. | Brak danych | Andrzej Kożuchowski | Burmistrz |
| 1866 r. | Brak danych | Michał Poznański | Burmistrz |
| 1914 r. | Brak danych | Feliks Radziszewski | Burmistrz |
| 1918 r. | Brak danych | Meszka Szternfeld | Burmistrz |
| 1920 r. | 1924 r. | Dominik Sobolewski | Burmistrz |
| 1925 r. | 1926 r. | Stanisław Winciorek | Burmistrz |
| 1926 r. | 1929 r. | Izydor Godlewski | Burmistrz |
| 1929 r. | 1932 r. | Michał Godlewski | Burmistrz |
| 1932 r. | 1934 r. | p. Rogowski | Burmistrz |
| 1934 r. | Brak danych | Józef Grabowski | Burmistrz |
| 1944 r. | 1945 r. | Michał Godlewski | Burmistrz |
| 1945 r. | 1945 r. | Stanisław Zawadzki | Burmistrz |
| 1946 r. | 1947 r. | Władysław Matyszewski | Burmistrz |
| 1947 r. | 1947 r. | Stefan Dawidziuk | Burmistrz |
| 1947 r. | 1947 r. | Jan Żukowski | p.o. Burmistrza |
| 1947 r. | 1950 r. | Stanisław Baturo | Burmistrz |
| 1950 r. | 1953 r. | Mikołaj Grygorczuk | Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej |
| 1953 r. | 1953 r. | Marian Sadowski | Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej |
| 1953 r. | 1954 r. | Jan Sańczyk | Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej |
| 1954 r. | 1955 r. | Eryk Kopała | Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej |
| 1955 r. | 1968 r. | Kazimierz Jurgielaniec | Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej |
| 1968 r. | 1969 r. | Szymon Szatyłowicz | Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej |
| 1969 r. | 1971 r. | Teodor Sadowski | Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej |
| 1971 r. | 1972 r. | Jerzy Sawicki | Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej |
| 1973 r. | 1982 r. | Eugeniusz Sawicki | Naczelnik powoływany przez Wojewodę |
| 1982 r. | 1990 r. | Galina Dondziło | Naczelnik powoływany przez Wojewodę |
| 1990 r. | 1993 r. | Józef Bychowski s. Józefa | Burmistrz |
| 1993 r. | 2014 r. | Antoni Pełkowski | Burmistrz |
| 2014 r. | 2018 r. | Mirosław Bielawki | Burmistrz |
| 2018 r. | obecnie | Adrian Łuckiewicz | Burmistrz |
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku miasto zamieszkiwało 3903 osoby, wśród których 2469 było wyznania rzymskokatolickiego, 481 prawosławnego, 3 ewangelickiego a 950 mojżeszowego. Jednocześnie 3348 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 23 białoruską, 514 żydowską, 17 rosyjską i jeden czeską. Było tu 713 budynków mieszkalnych[14].
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 12 831 mieszkańców[15].
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]
- Renesansowy układ przestrzenny miasta – najstarszy i najcenniejszy zabytek miasta zaprojektowany w ramach pomiary włócznej.
- Kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego[24]
- Parafia Najświętszej Maryi Panny Matki Miłosierdzia w Wasilkowie
- Cerkiew prawosławna pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła (parafialna)[24]
- Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej w Świętej Wodzie[24]
- Cmentarz rzymskokatolicki z końca XIX wieku
- Cmentarz żydowski przy ul. Słowackiego z drugiej połowy XIX wieku (w Wasilkowie istniały jeszcze dwa kirkuty – przy ul. Polnej i przy ul. Supraślskiej – które zostały zniszczone podczas wojny i nie są uznane za zabytki)
Oświata i edukacja
[edytuj | edytuj kod]Szkoły Podstawowe
- Szkoła Podstawowa im. Króla Zygmunta Augusta w Wasilkowie – to największa placówka oświatowa w gminie. Na murach szkoły w 2019 roku wykonany został mural, którego tematyka nawiązuje do historii Wasilkowa oraz aktywności uczniów[25].
- Szkoła Podstawowa Nr 1 im. ks. Wacława Rabczyńskiego w w centrum miasta[26].
Przedszkola
- Przedszkole "Słoneczne" w Wasilkowie - mieści się w dwóch punktach: przy ul. Polnej 1/4c oraz przy ul. Sienkiewicza 24 w Wasilkowie[27].
- Publiczne Przedszkole "Tekakwita" z Oddziałami Integracyjnymi w Wasilkowie posiada trzy placówki przedszkolne: przy ul. Kościelnej 55, przy ul. Rynek Kilińskiego 19 oraz przy ul. Białostockej 1A[28].
- Niepubliczne przedszkole „Happy” wraz z oddziałami integracyjnymi posiada w Wasilkowie dwie placówki: przy ul. Nadawki 1 oraz przy ul. Białostockiej 106A[29].
Żłobki W 2025 roku na terenie gminy Wasilków funkcjonują niepubliczne żłobki, które są dofinansowywane przez gminę Wasilków[30].
- Niepubliczny Żłobek MiniMontessori posiada dwie placówki żłobkowe w Wasilkowie: przy ul. Białostockiej 106 oraz przy ul. Nadawki 1A[31].
- Niepubliczny Żłobek „Happy” posiada dwie placówki żłobkowe w Wasilkowie: przy ul. Nadawki 1 oraz przy ul. Białostockiej 106A[32].
- Niepubliczny Żłobek „Wesołe Robaczki” w Wasilkowie przy ul. Białostockiej 98[33]
Kultura i rekreacja
[edytuj | edytuj kod]
Instytucje kultury w Wasilkowie
- Miejski Ośrodek Animacji Kultury w Wasilkowie przy ul. Żurawiej 13 w Wasilkowie[34],
- Miejska Biblioteka Publiczna im. prof. Haliny Krukowskiej przy ul. Białostockiej 19 w Wasilkowie[35]
- Sala widowiskowa Publicznego Przedszkola Słonecznego w Wasilkowie[36].
Muzea
- Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej
- Muzeum Dziejów Ziemi (Jurajski Park Dinozaurów w Wasilkowie)[37]
- Izba Pamięci ks. Wacława Rabczyńskiego - Kościół pw. NMP Matki Miłosierdzia w Wasilkowie[38]
Na terenie miasta Wasilków od 2023 roku zlokalizowane są trzy stacje miejskiego systemu wypożyczania rowerów BiKeR. System obejmuje swoim zasięgiem gminy Wasilków, Choroszcz, Juchnowiec Kościelny, Supraśl oraz miasto Białystok[39].
Transport
[edytuj | edytuj kod]
Do przejścia granicznego z Białorusią w Kuźnicy przez Białystok do Rzeszowa biegnie trasa drogi krajowej nr 19, która mija Wasilków obwodnicą.
W mieście przy linii kolejowej nr 6 Zielonka – Kuźnica Białostocka znajduje się stacja kolejowa Wasilków.
Transport wewnątrz gminy realizowany jest przez Białostocką Komunikację Miejską [40] oraz autobusowe linie wewnętrzne Gminy Wasilków [41].
Sport
[edytuj | edytuj kod]Na terenie Gminy Wasilków działają Kluby Sportowe:
- W 1946 w mieście założono obecny klub sportowy KS Wasilków, występujący w swojej historii także pod nazwami Łoś, Włókniarz, MZKS, KP (Klub Piłkarski) Wasilków.
- UKS Set Wasilków- Uczniowski Klub Sportowy "SET" Wasilków to klub siatkarski dla dzieci i młodzieży[42].
- Kyokushin Team Karate Wasilków[43]
- KS Studzianki - Klub Sportowy Piłki Nożnej Studzianki działający przy Publicznej Szkole Podstawowej im. Janusza Korczaka w Studziankach[44].
- Stowarzyszenie KS Zaszachowani - Szachowy Klub Sportowy w Wasilkowie[45]
Ludzie związani z Wasilkowem
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 144490.
- ↑ a b c UM Wasilków: Gmina Wasilków. Mapa turystyczna 1:60 000. Wasilków: UM Wasilków, 2008. ISBN 83-89834-37-5.
- ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 96.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n UM Wasilków: historia Wasilkowa. [dostęp 2009-07-24].
- ↑ Mariusz Red Zemło, Małe miasta. Przestrzenie, Stowarzyszenie Collegium Suprasliense, 2003 [dostęp 2016-10-07].
- ↑ Strona parafii – Historia.
- ↑ Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 15.
- ↑ Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig), Warszawa 1930, s. 160.
- ↑ Dom modlitwy w Wasilkowie (ul. Wojtachowska) | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2020-03-05].
- ↑ a b Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 557. ISBN 83-01-00065-1.
- ↑ Yitzak Arad: Belzec, Sobibor, Treblinka. The Operation Reinhard Death Camps. Bloomington: Indiana University Press, 1999, s. 396. ISBN 978-0-253-21305-1.
- ↑ Historia włodarzy gminy Wasilków
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 10.
- ↑ a b Główny Urząd Statystyczny.
- ↑ UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 2009-07-25].
- ↑ a b c d e f UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 2009-07-25].
- ↑ a b c UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 2009-07-25].
- ↑ a b UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 2009-07-25].
- ↑ UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 2009-07-25].
- ↑ GUS-Główny Urząd Statystyczny. stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-19]. (pol.).
- ↑ Główny Urząd Statystyczny (GUS) – dane za rok 2022.
- ↑ Wasilków w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ a b c Podlaski Rejestr Zabytków.
- ↑ Szkoła Podstawowa im. Króla Zygmunta Augusta w Wasilkowie
- ↑ Szkoła Podstawowa Nr 1 im. ks. Wacława Rabczyńskiego w Wasilkowie
- ↑ Przedszkole "Słoneczne" w Wasilkowie
- ↑ Publiczne Przedszkole "Tekakwita" z Oddziałami Integracyjnymi w Wasilkowie
- ↑ Niepubliczne przedszkole „Happy” w Wasilkowie
- ↑ Dotacja do żłobków niepublicznych w gminie Wasilków
- ↑ Niepubliczny Żłobek MiniMontessori
- ↑ Niepubliczny Żłobek „Happy” w Wasilkowie
- ↑ Niepubliczny Żłobek „Wesołe Robaczki” w Wasilkowie
- ↑ Miejski Ośrodek Animacji Kultury w Wasilkowie.
- ↑ Miejska Biblioteka Publiczna w Wasilkowie.
- ↑ Sala widowiskowa Publicznego Przedszkola Słonecznego w Wasilkowie
- ↑ Jurajski Park Dinozaurów (Muzeum Dziejów Ziemi) | Park Rozrywki [online], Jurajski Park Dinozaurów „Muzeum Dziejów Ziemi” – Park Rozrywki [dostęp 2025-08-08].
- ↑ Kościół Najświętszej Marii Panny Matki Miłosierdzia w Wasilkowie
- ↑ Wasilkowski Informator Seniora pn. "Wasilkowscy Seniorzy w Centrum Uwagi" - Urząd Miejski w Wasilkowie [online], wasilkow.pl [dostęp 2025-08-08].
- ↑ Komunikacja Miejska, Gmina Wasilków obsługiwana jest przez linie autobusowe nr 100, 102, 108, 122, 132, 142 - dane na dzień 17.11.2025
- ↑ Autobusowa komunikacja wewnętrzna Gminy Wasilków, linie autobusowe W1, W2, W3. Dane na dzień 17.11.2025
- ↑ UKS Set Wasilków
- ↑ Kyokushin Team Karate Wasilków
- ↑ Klub Sportowy Studzianki
- ↑ Stowarzyszenie Klub Sportowy Zaszachowani
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Wasilków w dokumencie archiwalnym. polska.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-11-13)].
- Serwis gminy i miasta
- Jurajski Park Dinozaurów (Muzeum Dziejów Ziemi)
- Wasilków (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 129.
| Miasta na prawach powiatu | |
|---|---|
| Miasta powiatowe | |
| Miasta gminne |
| Miasto | |
|---|---|
| Wsie | |
| Kolonie | |
| Osady leśne | |
| Części wsi |
|
