Szczuczyn (województwo podlaskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Szczuczyna Podlaskiego. Zobacz też: inne Szczuczyny.
Szczuczyn
Park w Szczuczynie
Park w Szczuczynie
Herb
Herb Szczuczyna (województwo podlaskie)
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat grajewski
Gmina Szczuczyn
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Artur Kuczyński
Powierzchnia 13,23 km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

3508[1]
265,15 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 86
Kod pocztowy 19-230
Położenie na mapie powiatu grajewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu grajewskiego
Szczuczyn
Szczuczyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczuczyn
Szczuczyn
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Szczuczyn
Szczuczyn
Ziemia 53°33′58″N 22°17′06″E/53,566111 22,285000
TERC
(TERYT)
3202704054
Urząd miejski
Plac Tysiąclecia 23
19-230 Szczuczyn
Strona internetowa
BIP

Szczuczyn to miasto w woj. podlaskim, w powiecie grajewskim, położone 57 km na północ od Łomży na historycznym Mazowszu. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szczuczyn. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Przez miasto przepływa Wissa, niewielka rzeka, dopływ Biebrzy. Ośrodek usługowy; drobny przemysł: spożywczy, skórzany i ceramiczny.

Historia[edytuj]

Zespół popijarski, (1697-1711 r.) - południowo-zachodnia strona kościoła (1918)

Około 1425 nad Wissą osiedlili się Szczukowie, pochodzący z północnego Mazowsza. Przywilejem z dnia 16 października 1436 książę Władysław ponownie nadał i sprzedał Falisławowi i Marcinowi Szczukom 55 włók ziemi po obu stronach Wissy. Na tych ziemiach powstała wieś Szczuki Litwa. Wieś ta w 1651 przeszła w ręce Jana Ławskiego. W 1683 ziemię odkupił Stanisław Antoni Szczuka, sekretarz i zaufany dyplomata króla Jana III Sobieskiego. Szlachcic zgromadził inne ziemie w tej okolicy. W latach 1689-1691 rozpoczął się pierwszy etap budowy miasta Szczuczyna. 9 listopada 1692 uznaje się za datę powstania miasta. Po wielkim pożarze w 1699 miasto zostało odbudowane przez S. A. Szczukę. Jan III Sobieski nadał Szczuczynowi prawa miejskie magdeburskie. Był on fundatorem barokowego zespołu kościoła, kolegium i klasztoru, jako wotum wdzięczności za wiktorię wiedeńską. W 1700 rozpoczęło tu działalność kolegium pijarskie. W 1721, już po śmierci S. A. Szczuki, powstała w Szczuczynie szkoła dla dziewcząt. Szczuczyńskie kolegium kończyli zasłużeni uczeni: Jakub Falkowski, Antoni Waga, Jakub Waga, Teodor Waga, Bronisław Trentowski. Uczył się tu Józef Andrzej Załuski. Istniał tutaj pierwszy w Polsce instytut dla głuchoniemych, który w 1816 r. przeniesiono do Warszawy.

W 1858 powstał w Szczuczynie szpital pw. św. Stanisława.

W Szczuczynie od wieków istniała prężna, zamożna i liczna wspólnota żydowska. Według danych z 1921 roku w Szczuczynie mieszkało 2506 Żydów, co stanowiło 56 % ludności miasteczka. W momencie wybuchu II wojny światowej liczebność szczuczyńskiego sztetlu wynosiła około 3 000 osób.

Zbrodnia w Szczuczynie[edytuj]

Zbrodni na jedenastu młodych żydowskich kobietach[2] pochodzących z getta w Szczuczynie dokonano u gospodyni D.[3] w Szczuczynie w sierpniu 1941 roku. Kobiety zostały zatrudnione przy pracach polowych. Zatłuczono je kosami, motykami i pałkami a ciała zakopano. Sprawcami byli mężczyźni ze Szczuczyna i okolic. Trzech (Dominik Gaszewski, Kazimierz Danowski, Jan Marczkowski) z sześciu oprawców brało wcześniej udział w mordzie w Bzurach[4][5]. Działali z pobudek rasistowskich i chęci zrabowania odzieży po zamordowanych.

Klasztor pijarów w Szczuczynie

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Szczuczyna w 2014 roku [6].


Piramida wieku Szczuczyn.png

Zabytki[edytuj]

Zachowane
  • klasztor barokowy zakonu Pijarów budowany w latach 1697–1711 (1743?), projektu Józefa Pioli, budowę prowadził Józef Fontana. Fundował go Stanisław Antoni Szczuka i król Jan III Sobieski
  • kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny z 1701-1711 roku w stylu barokowym. Dekoracja sztukatorska wnętrza została wykonana przez Francesco Maino w 1708 roku.
  • kolegium Pijarów z 1706 (1708) roku w stylu barokowym dla 300 uczniów
  • zespół Poczty Polskiej zbudowany w stylu klasycznym, w 1863 r. W skład zespołu wchodzą:
    • poczta
    • stajnia
    • wozownia
  • barokowe założenie miejskie z końca XVII wieku.
  • najstarszy budynek w Szczuczynie pochodzi z 1690 r. Jednopiętrowy dom właścicieli miasta Szczuków, przy ul. Plac Tysiąclecia 1, mieści dziś 2 sklepy i mieszkania lokatorskie na piętrze.
  • dom Żyda „Ozerowicza” z 1853 r. przy ul. Kościelnej 1 – po spaleniu odbudowany i użytkowany przez Ognisko Muzyczne (na piętrze) i Księgarnię od ul. Kościelnej i Gumiennej. Obecnie od ul. Gumiennej (od wschodu) mieści się Sklep Odzieży Używanej, od północnego wschodu (róg ul. Kościelnej i gumiennej) Księgarnia, na piętrze mieszkanie lokatorskie
  • pomnik przyrody – 1 klon z 1918 r. stoi na Placu Tysiąclecia.
  • cmentarz żydowski
Niezachowane
  • pałac rodu Szczuków w stylu barokowym z 1687-1690 roku, projektu Józefa Piola, budowę prowadził Józef Fontana. Przebudowany w latach 1705-1709 na pałac na planie prostokąta z dwoma narożnymi alkierzami. Zniszczony został w 1712 roku (Wojna Północna). Fundamenty odkryto w latach 1966-1967 i 1977-1979. Leżał na wschód od ulicy Kilińskiego i na północ od rz.Księżanki. Rezydencja Szczuków[7]. Obecnie są plany wyeksponowania ruin.
  • ratusz w stylu barokowym z 12 kramnicami stał na Starym Rynku (dziś Plac Tysiąclecia) z początku XVIII wieku
  • pomnik murowany wzniesiony na cześć komisarza dóbr szczuczyńskich Samuela Szpielowskiego Neronowicza z 1710 roku przy ul. Szczuki 1; pomnik zniszczono w czasie II wojny światowej
  • dworek, w którym mieściła się szkoła żeńska prowadzona przez Siostry Miłosierdzia, rozebrany w 1817 r.
  • fortyfikacje bastionowe otaczające miasto w XVIII wieku
  • synagoga z 1820 roku. Bardzo bogata, najładniejsza z trzech byłych domów modlitw, stała obok poczty. Spalona razem z dwoma skromniejszymi 21.09.1939 r. przez wycofujące się wojska niemieckie. Pozostały po niej trzy słupy z ogrodzenia.

Transport[edytuj]

Lokalny węzeł drogowy, w mieście krzyżują się drogi krajowe:

Szczuczyn nie posiada linii kolejowej. Najbliższa stacja kolejowa to Grajewo (18 km od miasta). Głównym przewoźnikiem autobusowym w mieście i okolicy jest PKS Łomża. Można spotkać tu również autobusy PKS Suwałki, PKS Warszawa oraz PKS Transkom Pisz. Szczuczyn posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Białymstokiem, Łomżą, Warszawą, Grajewem, Ełkiem, Radziłowem, Jedwabnem, Suwałkami, Augustowem, Piszem, Białą Piską, Oleckiem, Giżyckiem, Gołdapią i in. W okresie letnim bywa uruchamiany dodatkowy kurs do Lublina i Władysławowa przez Gdańsk.

Znani ludzie pochodzący i związani ze Szczuczynem[edytuj]

  • Jakub Fontana – polski architekt włoskiego pochodzenia, przedstawiciel baroku i klasycyzmu
  • Teodora Kostka, herbu Dąbrowa (1693-1757) – przełożona klasztoru sióstr św. Wincentego á Paulo w Szczuczynie w latach 1732-1743
  • Jacek Laszczkowski – śpiewak operowy, aktor
  • Maciej Makuszewski – piłkarz, młodzieżowy reprezentant Polski, zawodnik Lechii Gdańsk
  • Myer Prinstein – lekkoatleta, wielokrotny medalista olimpijski
  • Bohdan Winiarski – uczeń szkoły powszechnej w Szczuczynie, sędzia i przewodniczący Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze, poseł na Sejm II i III kadencji II RP

Ciekawostki[edytuj]

  • W Szczuczynie oraz w okolicznych miejscowościach realizowano zdjęcia do polskiego filmu fabularnego W imię z 2013 roku w reżyserii Małgorzaty Szumowskiej.

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

  • Miasto ma nawiązaną współpracę z miastem Szczuczyn[8] na Białorusi oraz Równe na Ukrainie.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-21].
  2. Znane jest tylko jedno nazwisko ofiary: Gutka Rozental.
  3. IPN celowo nie podaje nazwiska.
  4. Zbrodnia sprzed lat, 2012-06-14. Gazeta.pl. [dostęp 8.3.13].
  5. Mord na Żydówkach w Bzurach to było ludobójstwo, a śledztwo zostało umorzone. bialystok.gazeta.pl. [dostęp 8.3.13].
  6. http://www.polskawliczbach.pl/Szczuczyn, w oparciu o dane GUS.
  7. http://www.e-grajewo.pl/wiadomosc,Rezydencja_Szczukw,19272.html
  8. Szczuczyn.

Bibliografia[edytuj]

  • Janusz Sobolewski, Irena Sobolewska: Prezentuje się Powiat Grajewski. Wyd. 2. Rajgród: Towarzystwo Miłośników Rajgrodu, 2006. ISBN 83-883710-6-1.
  • Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin  2010, s. 314. ISBN 978-83-89976-40-6
  • Małgorzata Borkowska, Zakonnice pominięte przez Dworzaczka. Nasza Przeszłość, Wyd. Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy, tom 98. Kraków 2002, s. 274 i 275

Linki zewnętrzne[edytuj]