Kleszczele

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kleszczele
Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy
Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy
Herb
Herb Kleszczel
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat hajnowski
Gmina Kleszczele
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XV wiek
Prawa miejskie 1523-1950, 1993
Burmistrz Aleksander Sielicki
Powierzchnia 46,71 km²
Populacja (31.12.2014)
• liczba ludności
• gęstość

1 321[1]
29,39 os./km²
Strefa numeracyjna
+ 48 (85)
Kod pocztowy 17-250
Tablice rejestracyjne BHA
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu hajnowskiego
Kleszczele
Kleszczele
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kleszczele
Kleszczele
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Kleszczele
Kleszczele
Ziemia 52°34′27″N 23°19′33″E/52,574167 23,325833
TERC
(TERYT)
3202605074
SIMC 0031727
Urząd miejski
ul. 1 Maja 4,
17-250 Kleszczele
Strona internetowa
BIP

Kleszczele (biał. Кляшчэлi, Klaszczeli) – miasto w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, nad rzeką Nurzec, położone przy granicy z Białorusią. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kleszczele. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 66 oraz dwie drogi wojewódzkie: 685 i 693. Poprzez połączenia drogowe Kleszczele skomunikowane są z Białymstokiem, Hajnówką i Siemiatyczami, a poprzez linię kolejową (istnieje tu stacja kolejowa) z Białymstokiem i Brześciem.

Historia[edytuj]

Kleszczele założono z rozkazu króla Zygmunta I Starego przez kanclerza i wojewodę wileńskiego Mikołaja Radziwiłła. Było miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2], w starostwie kleszczelowskim w ziemi bielskiej województwa podlaskiego w 1795 roku[3].

Kalendarium[edytuj]

  • 1506 – pierwsze prawo lokacyjne
  • 1525 – lokacja miasta królewskiego na prawie chełmińskim[4]
  • 1544 – zbudowano kościół uposażony przez królową Bonę
  • 1560 – pierwsza wzmianka o parafialnych prawosławnych cerkwiach św. Mikołaja i św. Jerzego; obydwie prawdopodobnie istniały już w momencie nadania Kleszczelom praw miejskich[5]
  • 1566 – miasto liczy 385 domów i zamieszkuje około 2310 osób
  • 1581 – Królowa Anna pozwoliła mieszczanom wybudować na rynku ratusz z szynkiem, wagą i postrzygalnią. W drugim przywileju nadała pieczęć i herb - baranek z chorągiewką i łacińskim napisem: Sygillum Civitatis Kleszczeleeviensis.
  • 1631 – ratusz w Kleszczelach spłonął
  • 1633 – cerkwie w Kleszczelach de facto przyjęły unię, siłą odebrane prawosławnym przez unickich duchownych przy pomocy starosty[6]
  • 1659 – miasto zniszczone przez wojska rosyjskie
  • lata 70. XVII wieku – po wojnach miasto zamieszkuje tylko około 200 osób
  • 1777 – odbudowane miasto spłonęło w wyniku wielkiego pożaru po którym zostało tylko 13 domów.
  • 1795 – miasto znalazło się pod administracją zaboru pruskiego
  • 1807 – miasto znalazło się pod administracją zaboru rosyjskiego w powiecie bielskim obwodu białostockiego
  • 1839 – synod połocki: parafie unickie w Kleszczelach zostają włączone do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego
  • 1843 – 1915 likwidacja obwodu białostockiego i włączenie miasta do powiatu bielskiego w guberni grodzieńskiej
  • 1915 – miasto pod okupacją niemiecką (w wyniku działań wojennych)
  • 1919 – w granicach II Rzeczypospolitej, powiat bielski w województwie białostockim
  • 1925 – Powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Kleszczelach
  • 1939 – we wrześniu początkowo okupacja niemiecka po czym przekazanie miasta ZSRR
  • 1939-1941 – w składzie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, rejon kleszczelowski w obwodzie brzeskim
  • 1941-1944 – okupacja niemiecka (czerwiec 1941 – lipiec 1944), powiat bielski w okręgu białostockim
  • 20 lipca 1944 roku Kleszczele zostały zajęte przez oddziały 65 Armii I Frontu Białoruskiego pod dowództwem gen. Pawła Batowa.
  • 23 lipca 1944 miasto zostało zajęte przez niemiecką 4 i 8 kompanię czołgów 5 ppanc SS Wiking, gdzie na moście doszło do spotkania dowódcy I/5 ppanc hauptsturmfuhrer Saumenichta z dowódcą 4 Dywizji Pancernej generałem Clemensem Betzelem.
  • 1944 – w granicach Polski, powiat bielski w województwie białostockim
  • 1948 – powołano do życia Kasę Spółdzielczą przemianowaną w późniejszych latach na Bank Spółdzielczy.
  • 1948 – powstało Koło Łowieckie "Cietrzew" w Kleszczelach
  • W latach 1948-1950 stacjonował tu sztab 19 batalionu Ochrony Pogranicza.
  • 1950 – utrata praw miejskich
  • 1956 – powstał Państwowy Ośrodek Maszynowy, Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", Spółdzielnia Kółek Rolniczych, Spółdzielnia Chemiczna "Betesca"
  • 1983 – Powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne
  • 1 października 1993 – odzyskanie praw miejskich
  • 1997 – Pierwsze Dni Kleszczel
  • 1999 – odsłonięcie pomnika króla Zygmunta I Starego
  • 14 września 2002 – uroczyste otwarcie zbiornika wodnego w Repczycach
  • 2004 – nad miastem przechodzi huragan niszcząc kilka ulic

Demografia[edytuj]

W 1878 roku Kleszczele liczyły 1750 mieszkańców, z których 807 było wyznania prawosławnego, 518 katolickiego, 435 mojżeszowego[7].

Według spisu ludności z 30 września 1921 roku w Kleszczelach mieszkało 1452 osób w 321 domach, 911 podało narodowość polską, 349 – białoruską, 147 – żydowską, 45 – rosyjską narodowość[8]. 263 osób było wyznania rzymsko-katolickiego, 567 osób było wyznania prawosławnego, 621 – wyznania mojżeszowego, 1 – bezwyznaniowiec[8].

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto zamieszkiwało 1373 mieszkańców[9].

  • Piramida wieku mieszkańców Kleszczel w 2014 roku[10].
Piramida wieku Kleszczele.png

Zabytki[edytuj]

Zabytkowy budynek dworca w Kleszczelach

Zabytki nieistniejące:

  • Stara Synagoga (spłonęła w 1881, obecnie nie istnieje)
  • synagoga (rozebrana w 1941 r., obecnie nie istnieje)

Urodzeni w Kleszczelach[edytuj]

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

Na terenie Kleszczel działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Inne[edytuj]

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Kleszczele[12]. W 1993 po przekształceniu jako Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa Kleszczele[13]. Po prywatyzacji jako gospodarstwo indywidualne Zenon Żwirowski[14].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Główny Urząd Statystyczny: Ludność według płci i miast (pol.). [dostęp 2015-10-28].
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  3. Karol de Perthées , Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795
  4. Józef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich w XVI-XVIII w., w: Maria Kwapień; Józef Maroszek; Andrzej Wyrobisz, Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV-XVIII w.), Wrocław 1976, s. 95.
  5. Ł. Bartoszuk, Historia parafii Zaśnięcia Matki Bożej w Kleszczelach [w:]Kalendarz Prawosławny 2012, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, s.227-229
  6. A. Mironowicz: Podlaskie ośrodki i organizacje prawosławne w XVI i XVII wieku. Białystok: Archidiecezja Prawosławna Białostocko-Gdańska i Uniwersytet Warszawski Filia w Białymstoku, 1991, s. 253.
  7. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914, tom IV, cz. 1, s. 135.
  8. a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5, Województwo białostockie, 1924, s. 19.
  9. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-19].
  10. http://www.polskawliczbach.pl/Kleszczele, w oparciu o dane GUS.
  11. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 2 stycznia 2015.
  12. Dz. U. z 1992 r. Nr 61, poz. 307
  13. Dz. U. z 1993 r. Nr 31, poz. 142
  14. Dz. U. z 1994 r. Nr 83, poz. 383

Linki zewnętrzne[edytuj]