Kleszczele

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kleszczele
Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy
Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy
Herb
Herb Kleszczel
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat hajnowski
Gmina Kleszczele
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XV wiek
Prawa miejskie 1523-1950, ponownie 1993
Burmistrz Aleksander Sielicki
Powierzchnia 46,71 km²
Populacja (31.12.2014)
• liczba ludności
• gęstość

1 321[1]
29,39 os./km²
Strefa numeracyjna
+ 48 (85)
Kod pocztowy 17-250
Tablice rejestracyjne BHA
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu hajnowskiego
Kleszczele
Kleszczele
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kleszczele
Kleszczele
Ziemia 52°34′27″N 23°19′33″E/52,574167 23,325833
TERC
(TERYT)
3202605074
SIMC 0031727
Urząd miejski
ul. 1 Maja 4,
17-250 Kleszczele
Strona internetowa
BIP

Kleszczele (biał. Кляшчэлi, Klaszczeli) – miasto w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, nad rzeką Nurzec, położone przy granicy z Białorusią. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kleszczele. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 66 oraz dwie drogi wojewódzkie: 685 i 693. Poprzez połączenia drogowe Kleszczele skomunikowane są z Białymstokiem, Hajnówką i Siemiatyczami, a poprzez linię kolejową (istnieje tu stacja kolejowa) z Białymstokiem i Brześciem.

Historia[edytuj]

Kleszczele założono z rozkazu króla Zygmunta I Starego przez kanclerza i wojewodę wileńskiego Mikołaja Radziwiłła. Było miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2], w starostwie kleszczelowskim w ziemi bielskiej województwa podlaskiego w 1795 roku[3].

Kalendarium[edytuj]

  • 1506 – pierwsze prawo lokacyjne
  • 1525 – lokacja miasta królewskiego na prawie chełmińskim[4]
  • 1544 – zbudowano kościół uposażony przez królową Bonę
  • 1560 – pierwsza wzmianka o parafialnych prawosławnych cerkwiach św. Mikołaja i św. Jerzego; obydwie prawdopodobnie istniały już w momencie nadania Kleszczelom praw miejskich[5]
  • 1566 – miasto liczy 385 domów i zamieszkuje około 2310 osób
  • 1581 – Królowa Anna pozwoliła mieszczanom wybudować na rynku ratusz z szynkiem, wagą i postrzygalnią. W drugim przywileju nadała pieczęć i herb - baranek z chorągiewką i łacińskim napisem: Sygillum Civitatis Kleszczeleeviensis.
  • 1631 – ratusz w Kleszczelach spłonął
  • 1633 – cerkwie w Kleszczelach de facto przyjęły unię, siłą odebrane prawosławnym przez unickich duchownych przy pomocy starosty[6]
  • 1659 – miasto zniszczone przez wojska rosyjskie
  • lata 70. XVII wieku – po wojnach miasto zamieszkuje tylko około 200 osób
  • 1777 – odbudowane miasto spłonęło w wyniku wielkiego pożaru po którym zostało tylko 13 domów.
  • 1795 – miasto znalazło się pod administracją zaboru pruskiego
  • 1807 – miasto znalazło się pod administracją zaboru rosyjskiego w powiecie bielskim obwodu białostockiego
  • 1839 – synod połocki: parafie unickie w Kleszczelach zostają włączone do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego
  • 1843 – 1915 likwidacja obwodu białostockiego i włączenie miasta do powiatu bielskiego w guberni grodzieńskiej
  • 1915 – miasto pod okupacją niemiecką (w wyniku działań wojennych)
  • 1919 – w granicach II Rzeczypospolitej, powiat bielski w województwie białostockim
  • 1925 – Powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Kleszczelach
  • 1939 – we wrześniu początkowo okupacja niemiecka po czym przekazanie miasta ZSRR
  • 1939-1941 – w składzie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, rejon kleszczelowski w obwodzie brzeskim
  • 1941-1944 – okupacja niemiecka (czerwiec 1941 – lipiec 1944), powiat bielski w okręgu białostockim
  • 20 lipca 1944 roku Kleszczele zostały zajęte przez oddziały 65 Armii I Frontu Białoruskiego pod dowództwem gen. Pawła Batowa.
  • 23 lipca 1944 miasto zostało zajęte przez niemiecką 4 i 8 kompanię czołgów 5 ppanc SS Wiking, gdzie na moście doszło do spotkania dowódcy I/5 ppanc hauptsturmfuhrer Saumenichta z dowódcą 4 Dywizji Pancernej generałem Clemensem Betzelem.
  • 1944 – w granicach Polski, powiat bielski w województwie białostockim
  • 1948 – powołano do życia Kasę Spółdzielczą przemianowaną w późniejszych latach na Bank Spółdzielczy.
  • 1948 – powstało Koło Łowieckie "Cietrzew" w Kleszczelach
  • W latach 1948-1950 stacjonował tu sztab 19 batalionu Ochrony Pogranicza.
  • 1950 – utrata praw miejskich
  • 1956 – powstał Państwowy Ośrodek Maszynowy, Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", Spółdzielnia Kółek Rolniczych, Spółdzielnia Chemiczna "Betesca"
  • 1983 – Powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne
  • 1 października 1993 – odzyskanie praw miejskich
  • 1997 – Pierwsze Dni Kleszczel
  • 1999 – odsłonięcie pomnika króla Zygmunta I Starego
  • 14 września 2002 – uroczyste otwarcie zbiornika wodnego w Repczycach
  • 2004 – nad miastem przechodzi huragan niszcząc kilka ulic

Demografia[edytuj]

W 1878 roku Kleszczele liczyły 1750 mieszkańców, z których 807 było wyznania prawosławnego, 518 katolickiego, 435 mojżeszowego[7].

Według spisu ludności z 30 września 1921 roku w Kleszczelach mieszkało 1452 osób w 321 domach, 911 podało narodowość polską, 349 – białoruską, 147 – żydowską, 45 – rosyjską narodowość[8]. 263 osób było wyznania rzymsko-katolickiego, 567 osób było wyznania prawosławnego, 621 – wyznania mojżeszowego, 1 – bezwyznaniowiec[8].

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto zamieszkiwało 1373 mieszkańców[9].

  • Piramida wieku mieszkańców Kleszczel w 2014 roku[10].
Piramida wieku Kleszczele.png

Zabytki[edytuj]

Zabytkowy budynek dworca w Kleszczelach

Zabytki nieistniejące:

  • Stara Synagoga (spłonęła w 1881, obecnie nie istnieje)
  • synagoga (rozebrana w 1941 r., obecnie nie istnieje)

Urodzeni w Kleszczelach[edytuj]

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

Na terenie Kleszczel działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Inne[edytuj]

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Kleszczele[12]. W 1993 po przekształceniu jako Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa Kleszczele[13]. Po prywatyzacji jako gospodarstwo indywidualne Zenon Żwirowski[14].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Główny Urząd Statystyczny: Ludność według płci i miast (pol.). [dostęp 2015-10-28].
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  3. Karol de Perthées , Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795
  4. Józef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich w XVI-XVIII w., w: Maria Kwapień; Józef Maroszek; Andrzej Wyrobisz, Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV-XVIII w.), Wrocław 1976, s. 95.
  5. Ł. Bartoszuk, Historia parafii Zaśnięcia Matki Bożej w Kleszczelach [w:]Kalendarz Prawosławny 2012, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, s.227-229
  6. A. Mironowicz: Podlaskie ośrodki i organizacje prawosławne w XVI i XVII wieku. Białystok: Archidiecezja Prawosławna Białostocko-Gdańska i Uniwersytet Warszawski Filia w Białymstoku, 1991, s. 253.
  7. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914, tom IV, cz. 1, s. 135.
  8. a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5, Województwo białostockie, 1924, s. 19.
  9. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-19].
  10. http://www.polskawliczbach.pl/Kleszczele, w oparciu o dane GUS.
  11. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 2 stycznia 2015.
  12. Dz. U. z 1992 r. Nr 61, poz. 307
  13. Dz. U. z 1993 r. Nr 31, poz. 142
  14. Dz. U. z 1994 r. Nr 83, poz. 383

Linki zewnętrzne[edytuj]