Teologia wyzwolenia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Teologia wyzwolenia – ruch teologiczny w Kościele katolickim powstały po II soborze watykańskim. Szczególnie rozpowszechniona jest w Ameryce Łacińskiej oraz wśród jezuitów.

Idea[edytuj | edytuj kod]

Teologia wyzwolenia opiera się na związku między teologią chrześcijańską (głównie katolicką) i aktywizmem politycznym lewicy chrześcijańskiej, szczególnie w kwestiach sprawiedliwości społecznej i praw człowieka. Ze względu na kontrowersyjną naturę tych zagadnień, ich miejsce w nauce Kościoła, oraz to, w jakim stopniu hierarchowie kościelni powinni się w nie angażować, zawsze była przedmiotem dyskusji.

Teologia wyzwolenia wykorzystuje osobę Jezusa, przedstawianego przez jej zwolenników jako "rewolucjonistę i wyzwoliciela". Nacisk kładzie się na te fragmenty Biblii, gdzie misja Jezusa jest opisana właśnie w rozumieniu wyzwolenia, i gdzie On sam przedstawiony jest jako Ten, który przywraca sprawiedliwość. Popularnym wizerunkiem był "Chrystus z karabinem na ramieniu", który "w szczytnych celach używa przemocy"[1].

Część ze zwolenników tej teologii dodawała do niej elementy marksizmu oraz wspierała sandinistów. Główną kontrowersją jest doktryna o odwiecznej walce klas. Watykańska Kongregacja Doktryny Wiary nakazała teologom katolickim zaprzestania takich publikacji.

Znaczenie współczesne[edytuj | edytuj kod]

Papież Jan Paweł II położył kres oficjalnemu poparciu dla "teologii wyzwolenia" wśród hierarchii Kościoła katolickiego oświadczeniem wygłoszonym w styczniu 1979, podczas wizyty w Meksyku:

Ta koncepcja Chrystusa jako polityka, rewolucjonisty, jako wywrotowca z Nazaretu, nie zgadza się z nauczaniem Kościoła.

Jednak teologia ta w dalszym ciągu cieszy się pewnym poparciem, zwłaszcza wśród laikatu i poszczególnych księży.

Współczesne postrzeganie teologii wyzwolenia[edytuj | edytuj kod]

Według m. in. Iona Mihai Pacepy i Johna Koehlera „teologia wyzwolenia” była ruchem religijnym stworzonym przez KGB, który przez manipulacje religią miał podburzyć ludność Ameryki Łacińskiej do stosowania przemocy, aby ten sposób zdestabilizować kraje Ameryki Łacińskiej, a w dalszym planie wywołać rewolucję i w efekcie zaprowadzić komunizm w Ameryce Łacińskiej[2][3]. Oprócz założeń, nazwa „teologia wyzwolenia” została również stworzona przez KGB[4]. Według Pacepy w 1968 roku KGB nakłoniło grupę biskupów do zwołania konferencji w Medellin w Kolumbii. Na prośbę KGB, Zarząd Wywiadu Zewnętrznego komunistycznej Rumunii (DIE - Departamentul de Informaţii Externe), którego szefem był Pacepa, zapewnił organizatorom konferencji wsparcie logistyczne. Oficjalnie konferencja była poświęcona „problemom eliminacji biedy w Ameryce Łacińskiej”, lecz jej prawdziwym celem było uprawomocnienie stworzonego przez KGB ruchu religijnego nazwanego „teologia wyzwolenia”, który miał podburzyć południowoamerykańskie społeczeństwa do buntu przeciwko „zinstytucjonalizowanemu przymusowi biedy generowanemu przez USA”[5][6]. Na konferencji w Medellin w 1968 roku uznano zasadność ”teologii wyzwolenia”, a delegaci przedłożyli ją Światowej Radzie Kościołów - organizacji z siedzibą w Genewie kontrolowanej przez sowieckie służby wywiadowcze[7], która reprezentowała Rosyjski Kościół Prawosławny i inne mniejsze grupy wyznaniowe z ponad 120 państw. Światowa Rada Kościołów uczyniła „teologię wyzwolenia” jednym ze swoich priorytetów i w marcu 1970 roku oraz lipcu 1971 roku w Bogocie odbyły się pierwsze kongresy południowoamerykańskich katolików poświęcone „teologii wyzwolenia”. W 1979 roku Papież Jan Paweł II potępił „teologię wyzwolenia” na konferencji biskupów rzymskokatolickich w Ameryce Południowej w Pueblo w Meksyku: „Ta koncepcja Chrystusa jako polityka, rewolucjonisty, jako wywrotowca z Nazaretu nie zgadza się z nauczaniem Kościoła”. W ciągu czterech godzin wśród uczestników konferencji rozprowadzona została dwudziestostronicowa polemika z przemówieniem papieża. Kardynał López Trujillo, organizator konferencji, wyjaśnił, że polemika ta „była dziełem osiemdziesięciu zwolenników marksizmu i nowej teologii spoza konferencji biskupów”. Rumuński DIE otrzymał wcześniej gratulacje od KGB za wsparcie logistyczne dla tych działaczy[8].

W związku z tymi informacjami „teologia wyzwolenia” jest postrzegana jako jeden z przykładów dywersji religijnej prowadzonej przez ZSRR[9].

Teologowie wyzwolenia i wspierający teologię wyzwolenia[edytuj | edytuj kod]

Polskojęzyczna bibliografia przedstawicieli teologii wyzwolenia[edytuj | edytuj kod]

  • Juan Alfaro – Chrześcijańska nadzieja i wyzwolenie człowieka; IW Pax 1978
  • Juan Alfaro – Teologia postępu ludzkiego; Biblioteka ODiSS 1971
  • Leonardo Boff – Sakramenty Kościoła; IW Pax 1981
  • Helder Camara – Godzina trzeciego świata; Znak 1973
  • Helder Camara – Żyć ewangelią; IW Pax 1995
  • Ernesto Cardenal – Poezje; Wydawnictwo Literackie 1989
  • Ernesto Cardenal – Poematy; Wydawnictwo Literackie 1990
  • Gustavo Gutierrez – Teologia wyzwolenia. Historia, polityka i zbawienie; IW Pax 1976
  • Jacques Rollet – Społeczne tło teologii współczesnej; IW Pax 1989
  • Camilo Torres – Stuła i karabin; IW Pax 1970
  • Teofilo Cabestrero (red.) – U źródeł teologii wyzwolenia; KAW 1985
  • Dionizy Tanalski (red.) – Teologia wyzwolenia. Wybór tekstów; Akademia Nauk Społecznych PZPR, 1986

Polskojęzyczna literatura o teologii wyzwolenia[edytuj | edytuj kod]

  • Hans Waldenfels – Teologowie Trzeciego Świata – jedenaście szkiców biograficznych z Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej; Verbinum 1987
  • Battista Mondin – Teologowie wyzwolenia; IW Pax 1988
  • Józef Wołowski (red.) – Teologia wyzwolenia a szanse dialogu; IW Pax 1988
  • Wiesław Mysłek, Mirosław Nowaczyk (red.) – Teologia wyzwolenia; Akademia Nauk Społecznych PZPR, 1988
  • Lewą Nogą – Guerilla kolumbijska; Inst. Wyd. KiW, 1999
  • Luis Martinez Andrade – Ameryka Łacińska Religia bez odkupienia; KiP, 2012.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ryszard Kapuściński: Fragmenty książki “Chrystus z karabinem na ramieniu”.
  2. Ion Mihai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Dezinformacja: Były Szef Wywiadu Ujawnia Metody Dławienia Wolności, Zwalczania Religii i Wspierania Terroryzmu. Gliwice: Helion Editio, 2015, s. 112. ISBN 978-83-283-1072-8.
  3. John Koehler: Spies in the Vatican: The Soviet Union's Cold War Against the Catholic Church. New York: Pegasus, 2009, s. 26. ISBN 978-1-60598-050-8.
  4. Former Soviet spy: We created Liberation Theology, CNA, 1 maja 2015
  5. Ion Mihai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Dezinformacja: Były Szef Wywiadu Ujawnia Metody Dławienia Wolności, Zwalczania Religii i Wspierania Terroryzmu. Gliwice: Helion Editio, 2015, s. 112. ISBN 978-83-283-1072-8.
  6. John Koehler: Spies in the Vatican: The Soviet Union's Cold War Against the Catholic Church. New York: Pegasus, 2009, s. 26. ISBN 978-1-60598-050-8.
  7. Keith Armes: Chekists in Cassocks: The Orthodox Church and the KGB (ang.). 1993.
  8. Ion Michai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Teologia wyzwolenia wielkim sukcesem KGB. [dostęp 2015-11-03].
  9. Ion Mihai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Dezinformacja: Były Szef Wywiadu Ujawnia Metody Dławienia Wolności, Zwalczania Religii i Wspierania Terroryzmu. Gliwice: Helion Editio, 2015, s. 112-115. ISBN 978-83-283-1072-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]