Slavoj Žižek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Slavoj Žižek
Ilustracja
Slavoj Žižek (2015)
Data i miejsce urodzenia

21 marca 1949
Lublana

Zawód, zajęcie

filozof

Narodowość

słoweńska

Alma Mater

Uniwersytet Lublański

Małżeństwo

m.in. Renata Salecl, Analia Hounie, Jela Krečič

Dzieci

Tim, Kostja

Slavoj Žižek (ur. 21 marca 1949 w Lublanie) – słoweński socjolog, filozof, marksista i krytyk kultury.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Slavoj Žižek studiował filozofię i socjologię na Uniwersytecie w Lublanie. W 1981 doktoryzował się tam. W 1986 uzyskał drugi doktorat – na Université Paris 8 Vincennes-Saint-Denis(fr.)[1].

Jest profesorem w Instytucie Socjologii Uniwersytetu w Lublanie, wykłada także w European Graduate School i na uniwersytetach amerykańskich. Wprowadza do współczesnej filozofii dorobek psychoanalizy, przede wszystkim na pole analiz zjawisk społecznych, jest także komentatorem myśli francuskiego psychoanalityka Jacques’a Lacana. Inspiruje się również niemieckim idealizmem oraz marksizmem.

Cechą charakterystyczną jego książek są częste odwołania do kina, literatury i sztuk wizualnych, a także kultury masowej. Znawca i komentator współczesnej kinematografii. W 2006 wystąpił w filmie dokumentalnym Sophie Fiennes Z-Boczona historia kina (The Pervert’s Guide to Cinema), do którego sam napisał scenariusz. Komentuje w nim filmy – od tych z lat 30., po hollywoodzkie produkcje – Frankenstein (1931), Ptaki (1963), Matrix (1999) i wiele innych. Bohater pełnometrażowego filmu dokumentalnego Žižek![2] w reżyserii Astry Taylor, wyprodukowanego przez Documentary Campaign w 2005. W 2012 ponownie współpracował z Sophie Fiennes realizując film dokumentalny Perwersyjny przewodnik po ideologiach (The Pervert's Guide to Ideology)[3].

W latach osiemdziesiątych należał do Komunistycznej Partii Słowenii(ang.). W 1990 był jednym z kandydatów do stanowiska prezydenta Republiki Słowenii[1].

W Polsce książki Žižka wydaje m.in. Korporacja Ha!art i Wydawnictwo Krytyki Politycznej. Drukowany w polskiej prasie, głównie w „Dzienniku”, „Le Monde diplomatique” i „Gazecie Wyborczej”.

Czterokrotnie żonaty, m.in. z Renatą Salecl(ang.), Analią Hounie (ślub w 2005) i Jelą Krečič(ang.) (ślub w 2013). Ojciec Tima i Kostji[1].

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Mimo swoich przekonań lewicowych ogłosił w 2016 przed wyborami prezydenckimi w USA, że gdyby był Amerykaninem, oddałby głos na kandydata Partii Republikańskiej Donalda Trumpa, uważając liberalną kontrkandydatkę Partii Demokratycznej Hillary Clinton za większe zagrożenie ze względu na usunięcie przez nią w cień innego, lewicowego kandydata Demokratów, Berniego Sandersa:

Gniew ludu, który zrodził Trumpa, zrodził również Sandersa, i choć obaj wyrażają powszechne społeczne i polityczne niezadowolenie, robią to w przeciwnym sensie, jeden angażując się w prawicowy populizm, a drugi wybierając lewicowe wezwanie do sprawiedliwości. I tu pojawia się podstęp: lewicowe wezwanie do sprawiedliwości zwykle łączy się z walką o prawa kobiet i gejów, o wielokulturowość i przeciwko dyskryminacji, w tym rasizmowi. Strategicznym celem konsensusu Clinton jest odcięcie tych wszystkich zmagań od lewicowego wezwania do sprawiedliwości, dlatego żywym symbolem tego konsensusu jest Tim Cook, dyrektor generalny Apple, który z dumą podpisał list z poparciem dla LGBT i który może teraz łatwo zapomnieć o setkach tysięcy pracowników Foxconn w Chinach, montujących produkty Apple w niewolniczych warunkach – wykonał swój wielki gest solidarności z nieuprzywilejowanymi, żądając zniesienia segregacji płciowej[4].

Swoje stanowisko w tej sprawie potwierdził w 2019[5]. Žižek wyrażał również sprzeciw wobec liberalnego indywidualizmu, którego dominacja w społeczeństwach zachodnich przy porzuceniu wsparcia dla osób wykluczonych materialnie przyczyniła się do rozwoju ideologii alt-right:

Zachodnia poprawność polityczna („wokeness”) zastąpiła dawną walkę klas, tworząc w efekcie liberalną elitę, która twierdzi, że chroni zagrożone mniejszości rasowe i seksualne, co ma na celu odwrócenie uwagi od jej własnej uprzywilejowanej pozycji ekonomicznej i politycznej. To kłamstwo pozwala z kolei populistycznej altprawicy przedstawiać siebie jako tych, którzy bronią „zwykłych” ludzi przed wielkimi korporacjami i „trzymającymi władzę” elitami, nawet jeśli sama również zajmuje wysoką pozycję w ekonomicznej i politycznej hierarchii[6].

Krytykował narastający terror prawicowych reżimów w Rosji, Iranie i Izraelu, widząc w nich „wyraźne oznaki rozkładu etycznego, w którym czyny kiedyś uznawane za niewyobrażalne mogą w bardzo krótkim czasie stać się możliwe i akceptowalne”[7]. Analogicznie kierował swoje zarzuty wobec uniwersyteckiej „woke lewicy” w Stanach Zjednoczonych i Francji, gdzie jego zdaniem zaczął panować podobnie opresyjny system wymierzony przeciwko cispłciowym mężczyznom: „nigdy nie wiemy, czy ktoś z nas skończy jako »skancelowany« za coś, co zrobił lub powiedział […], czy za sam fakt urodzenia się w niewłaściwej kategorii”[7]. Twierdził też, że z powodu erozji silnej państwowości na rzecz gwałtownego rozwoju kapitalizmu kulturowy Zachód oddala się od demokracji[8][9], na rzecz porządku „postkapitalistycznego, postliberalnego i dystopijnego[10].

Tłumaczenia prac na język polski[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

Wybór innych prac w oryginale[edytuj | edytuj kod]

  • For They Do Not Know What They Do. Enjoyment as a Political Factor, 1991
  • Everything You Always Wanted to Know About Lacan But Were Afraid to Ask Hitchcock, 1992
  • Enjoy Your Symptom!, 1992
  • Metastases of Enjoyment. Six Essays on Women and Causality, 1994
  • The Indivisible Remainder. An Essay on Schelling and Related Matters, 1996

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Slavoj Zizek: Chronology - His Life, www.lacan.com [dostęp 2022-11-03].
  2. Strona filmu Žižek!
  3. The Pervert's Guide to Ideology. [dostęp 2020-03-29].
  4. Slavoj Žižek, The Hillary consensus is damaging democracy, Newsweek, 12 sierpnia 2016 [dostęp 2022-09-09] (ang.).
  5. Slavoj Zizek, Was I right to back Donald Trump over Hillary Clinton? Absolutely.
  6. Slavoj Žižek, Žižek: Co ma wspólnego altprawica z „woke” lewicą? Dominika Kotuła (tłum.), KrytykaPolityczna.pl, 5 sierpnia 2022 [dostęp 2022-09-09] (pol.).
  7. a b Slavoj Žižek, Cancel culture jako przejaw etycznego rozkładu, „Gazeta Wyborcza”, 6 stycznia 2023 [dostęp 2023-01-11].
  8. Slavoj Žižek, How capital captured politics, The Guardian, 13 lipca 2014 [dostęp 2023-01-11] (ang.).
  9. Slavoj Žižek, Who can control the post-superpower capitalist world order?, The Guardian, 6 maja 2014 [dostęp 2023-01-11] (ang.).
  10. Slavoj Żiżek, Gdy rewolucja się skończy, Białorusinów może czekać jeszcze gorszy dyktator, „Gazeta Wyborcza”, 5 września 2020 [dostęp 2023-01-11].
  11. Kruchy absolut, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
  12. Rewolucja u bram, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
  13. W obronie przegranych spraw. Wydawnictwo Krytyki Politycznej
  14. Od tragedii do farsy, czyli jak historia się powtarza, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
  15. Rok niebezpiecznych marzeń, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
  16. Hegel i mózg podłączony, Wydawnictwo Krytyki Politycznej

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]