Shintō

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kannushi – kapłan shintō w ceremonialnym stroju kariginu
Ślub sintoistyczny
Niewielka jinja
Model świątyni sintoistycznej w skali 1:50.

Shintō (jap. 神道 shintō, kami-no michi?) lub kannagara-no-michi (jap. 神ながらの道 droga bogów lub droga bóstw?, pol. także shintoizm, sintoizm) – tradycyjna religia Japonii oparta na mitologii japońskiej, charakteryzująca się politeizmem[1] oraz różnorodnością przejawów i kultów. Wierzenia shintō nie mają wspólnego kanonu, organizacji ani świętych ksiąg.

Zwrot kannagara-no-michi jest słownikowo przedstawiany jako synonim shintō i „drogi bogów”, ale według wydawnictw specjalistycznych oznacza „w zgodzie z wolą bogów”. Był używany m.in. w celu odróżnienia ortodoksyjnego shintō świątynnego od sekciarskiego i wierzeń popularnych.

Centralnym dla shintō pojęciem są bóstwa kami.

Mitologia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Mitologia japońska.

Według mitologii zanim powstały niebo i ziemia, w pramaterii rządziła trójca bóstw: Amenominakanushi, Takamimusubi i Kamimusubi. Potem zrodziło się siedem par bóstw, a ostatnia z nich, Izanami i Izanagi, dała życie panteonowi japońskich bóstw i stworzyła świat (Wyspy Japońskie).

Zawiłe dzieje mitologiczne kończą się zstąpieniem wnuka bogini Amaterasu na ziemię i objęciem nad nią panowania. Jej potomek, Kamuyamatoiwarehiko, po latach marszu dotarł do centralnej Japonii i w miejscowości Kashihara 11. dnia 2. miesiąca 660 roku p.n.e. objął godność cesarza Jimmu.

Według mitologii, obecnie panujący cesarz Akihito jest 125. potomkiem bóstw w prostej linii.

Obrzędy[edytuj | edytuj kod]

Domowy ołtarzyk shintō nazywa się kamidana (półka bogów rodziny) lub senzodana (półka przodków). Mogą się na niej znajdować talizmany przyniesione z pobliskiego chramu lub z pielgrzymki do wielkiego chramu w Ise (Ise-jingū). Układa się dewocjonalia oraz przedmioty należące do wybitnych przodków i krewnych, tabliczki z ich imionami, a także oferuje się bogom dary w postaci ryżu, wody, soli czy ryby.

Modlitwa wygląda następująco: należy stanąć przed ołtarzem, ukłonić się, kilka razy klasnąć i wygłosić swoje życzenie czy podziękowanie. Do tego celu nie są potrzebne specjalne słowa, modlitwę można również pomyśleć.

Religia a polityka[edytuj | edytuj kod]

Po restauracji Meiji, gdy przywrócono władzę cesarzowi, shintō stało się podstawą agresywnej i skrajnie szowinistycznej postawy władz japońskich. W połączeniu z dominacją armii w życiu politycznym oraz hegemonią potężnych konglomeratów zaibatsu w gospodarce, shintō było jednym z filarów japońskiego militaryzmu aż do klęski Japonii w II wojnie światowej. Było też elementem propagowania japońskiego nacjonalizmu w koloniach, m.in. na Tajwanie.

Information icon.svg Osobny artykuł: Shintō na Tajwanie.

Po kapitulacji cesarz Hirohito publicznie wyrzekł się wszelkich atrybutów boskości. Konstytucja Japonii zabrania dyskryminacji z powodów religijnych (artykuł 14): Wszystkim gwarantuje się wolność wyznania. Państwo nie udziela żadnych przywilejów organizacjom religijnym; nie mogą one również wykonywać jakiejkolwiek władzy politycznej. Nikt nie może być zmuszany do brania udziału w aktach, ceremoniach, obrzędach i praktykach religijnych. Państwo i jego organy powstrzymują się od nauczania religii oraz od wszelkiej innej działalności religijnej (artykuł 20) [2].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Japońskie słowo shintō (神道) – wymawiane po chińsku shéndào – składa się z dwóch znaków. Pierwszy z nich, czytany po japońsku kami, oznacza „bóstwa”, „bogów”, „święte duchy” w rozumieniu i tradycji japońskiej. Drugi znak ma czytanie japońskie michi i oznacza „drogę”, „sposób postępowania”. Oba znaki złożone w jedno słowo, zgodnie z zasadami języka japońskiego, mają czytanie sinojapońskie shintō. Po raz pierwszy zostało ono wymienione w najstarszych kronikach japońskich Nihon-shoki, ale obecnego znaczenia nabrało znacznie później, w XIII w. Należało bowiem wprowadzić rozróżnienie tych tradycyjnych wierzeń japońskich od znanych już w całym kraju: buddyzmu i konfucjanizmu.

Słowo chińskie shéndào, pisane tymi samymi znakami, było rozumiane w odmienny sposób przez konfucjanistów (w sensie mistycznych praw natury i w odniesieniu do drogi prowadzącej do grobu), taoistów (w sensie magicznych sił specyficznych dla tej szkoły myślenia) i chińskich buddystów (istnieje przypadek nazwania w ten sposób nauki Buddy oraz inny – odnoszący się do koncepcji mistycznej duszy). Żadne z tych znaczeń nie ma związku z wiarą w kami.

Rodzaje shintō[edytuj | edytuj kod]

  • nowe religie japońskie
  • shintō domu cesarskiego – dawne ceremonie z udziałem cesarza, także jako kapłana (kōshitsu-shintō, 皇室神道 lub kōshitsu-saishi, 皇室祭祀)
  • shintō ludowe – wiara ludowa, obszar wierzeń w połączeniu z tradycją ludową (minkan-shintō, 民間神道 lub minkan-shinkō, 民間信仰)
  • shintō sekciarskie – ruchy religijne, które pozostając w głównym nurcie, wytworzyły pewne odrębne praktyki (kyōha-shintō, 教派神道)
  • shintō świątynne – tradycyjne praktyki religijne na terenie chramów (jinja-shintō, 神社神道)
  • zenrin-kyō

Przypisy

  1. Religie. W: Encyklopedia Geografii. T. Australia i Oceania. Warszawa: MUZA SA, 2001, s. 595. ISBN 83-7319-039-2.
  2. Konstytucja Japonii 1946

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kojiki, czyli księga dawnych wydarzeń, PIW, Warszawa 1986 (w tłum. W. Kotańskiego)
  • Wiesław Kotański, Japońskie opowieści o bogach, Iskry, Warszawa 1983
  • Wiesław Kotański, Opowieści o pierwszych władcach japońskich, Iskry, Warszawa 1990
  • Wiesław Kotański, Zarys dziejów religii w Japonii, KiW, Warszawa 1963
  • Wiesław Kotański, Dziedzictwo japońskich bogów, Ossolineum, Wrocław 1995, ISBN 83-04-04198-7
  • Jolanta Tubielewicz, Mitologia Japonii, WAiF, Warszawa 1977
  • Jolanta Tubielewicz, Kultura Japonii. Słownik, WSiP, Warszawa 1996, ISBN 83-02-06378-9
  • Wiesław Kotański, W kręgu shintoizmu, DIALOG, Warszawa 1995, ISBN 83-86483-13-X
  • Praca zbiorowa, Basic Terms of Shinto (Revised Edition), Kokugakuin University, Institute for Japanese Culture and Classics, Tokyo 1985
  • Sokyo Ono, Shinto – the Kami Way, Charles E. Tuttle Co., Inc., Tokyo 1992, ISBN 0-8048-0525-3

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]