Dzwon Zygmunt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Dzwon Zygmunta)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dzwon Zygmunt
Dzwon Zygmunt na krótko przed rozruchem, 2 listopada 2012

Dzwon Zygmunt – najsłynniejszy polski dzwon, powszechnie, lecz nieprawidłowo nazywany Dzwonem Zygmunta. Znajduje się na Wieży Zygmuntowskiej w północnej części katedry wawelskiej w Krakowie. Ufundowany przez Zygmunta I Starego, nazwany jego imieniem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dzwon wykonał w krakowskiej ludwisarni ludwisarz Hans Beham z Norymbergi w 1520 roku. Na płaszczu dzwonu widoczne są postacie świętych: Zygmunta i Stanisława. Znajduje się tam także godło Polski i Litwy. Na wieży umieszczono go 9 lipca 1521 roku. 13 lipca 1521 Kraków po raz pierwszy usłyszał jego głos.

Według legendy, powtarzanej nieraz przez dawnych historyków[1], dzwon został odlany z mołdawskich armat zdobytych w bitwie pod Obertynem, co nie jest prawdą, ponieważ bitwa miała miejsce 10 lat po zawieszeniu dzwonu. Według innej opinii Zygmunta wykonano z armat zdobytych pod Orszą[2][3]. W XIX wieku serce dzwonu trzykrotnie pękało. ale było bezzwłocznie naprawiane. W Wigilię 2000 stwierdzono kolejne pęknięcie. Uszkodzone serce zastąpiono nowoodlanym[4], a dotychczasowe oglądać można przy wejściu na Wieżę Zygmuntowską. Obecne serce dzwonu waży 365 kg i jest o 42 kg cięższe od starego.

Dzwon Zygmunt był największym polskim dzwonem aż do roku 1999, kiedy to przewyższył go masą i rozmiarem licheński dzwon Maryja Bogurodzica.

Znaczenie w kulturze Polski[edytuj | edytuj kod]

Zawieszenie dzwonu Zygmunta Jana Matejki (1874)

Współcześnie Zygmunt bije w najważniejsze święta i uroczystości kościelne i narodowe. Rocznie takich okazji jest około 30, a są to między innymi Nowy Rok, Niedziela Palmowa, Wielkanoc, Dzień Konstytucji 3 Maja, Boże Ciało, Wszystkich Świętych, Święto Niepodległości, Boże Narodzenie. Prócz tego dzwon bije w chwilach ważnych dla Krakowa i Polski, w ostatnich latach między innymi:

Dane[edytuj | edytuj kod]

Dzwon Zygmunt na rycinie z 1841
  • Ton uderzeniowy[4]: g0
  • Masa: dzwon z sercem, jarzmem, łożyskami i huśtawką z linami waży 12600 kg; w tym serce dzwonu: 365 kg i klosz: 9650 kg[4]
  • Średnica klosza: 242 cm[4]
  • Wysokość klosza z koroną: 241 cm[4]
  • Grubość ścian: od 7 do 29 cm
  • Objętość: 1,2 m³
  • Stop: brąz (80% miedzi, 20% cyny)[7]
  • Płaskorzeźby: św. Zygmunta i św. Stanisława oraz wizerunki Orła Polskiego i Pogoni litewskiej
  • Łaciński napis głosi: Bogu Najlepszemu, Największemu i Dziewicy Bogurodzicy, świętym patronom swoim, znakomity Zygmunt, król Polski, ten dzwon godny wielkości umysłu i czynów swoich kazał sporządzić Roku Pańskiego 1520

Dzwon Zygmunt jest częścią unikatowego zespołu historycznych dzwonów zawieszonych na Wieży Zygmuntowskiej katedry wawelskiej. Pozostałe, obecnie nieużywane, dzwony tego zespołu to Półzygmunt z 1463 roku (ton d¹, ok. 5200 kg), Kardynał z 1455 roku (ton es¹, ok. 3400 kg), Urban z 1757 roku (ton h0, ok. 2900 kg) i Głownik z 1460 roku (ton es¹, ok. 1800 kg).

Dzwonnicy[edytuj | edytuj kod]

Dzwon Zygmunt uruchamiany jest ręcznie, przez zespół 8-12 ludzi. Rozkołysanie go wymaga sporej siły. Przywilej bicia w ten dzwon ma zamknięte grono około 35 dzwonników. Część z nich stowarzyszona jest w Bractwie Dzwonników Wawelskich[8]. Wśród dzwonników znajduje się jedna kobieta. Zgodnie z tradycją zapoczątkowaną przywilejem Zygmunta Starego praca dzwonników jest odpłatna. Współcześnie podzwonne wypłaca dzwonnikom po każdym dzwonieniu kapituła katedralna.

Obsługa dzwonu jest pracą ciężką fizycznie, a bywa także niebezpieczną. Według legendy w latach 20. XX wieku niedoświadczony dzwonnik nie puścił liny i został wyciągnięty przez okno dzwonnicy. Szczęśliwie nie puszczał w dalszym ciągu liny, więc powracający dzwon wciągnął go przez to okno z powrotem na wieżę. Dzwonnik nie uległ zranieniu. Od tego czasu okna zostały zabezpieczone siatką. Według innej wersji dzwonnik nie został wciągnięty przez dzwon z powrotem na wieżę, lecz puścił linę będąc poza oknem i zginął po upadku. Historia ta nie znajduje jednak potwierdzenia w dokumentach, nie wspominają o niej akta katedry.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Dzwonie Zygmuncie

Przypisy

  1. Feliks Koneczny, Święci w dziejach narodu polskiego, wyd. Michalineum 1988, str. 272
  2. Józef Szaniawski: Muzeum Narodowe. Zmiany po remoncie. "Dobry Znak" 12(94), 2012. [dostęp 2013-05-22].
  3. Józef Szaniawski: Polska czy rosyjska racja stanu. "Niedziela. Tygodnik Katolicki" nr 26, s. 18-19, 2012. [dostęp 2013-05-22].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Dzwony Katedry Na Wawelu – Królewski Dzwon Zygmunt (pol.). [dostęp 2009-08-05].
  5. Dzwon "Zygmunt" będzie bił podczas pogrzebu Tadeusza Mazowieckiego. onet.pl, 2 listopada 2013. [dostęp 2013-11-02].
  6. Dzwon Zygmunt oznajmił początek kanonizacji. regionalna.tvp.pl. [dostęp 2014-04-27].
  7. Dzwon Zygmunta (pol.). [dostęp 2008-07-09].
  8. Bractwo Dzwonników Wawelskich

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]