Historia Portugalii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Portugal Coat of Arms
Artykuł z serii
Historia Portugalii

Historia Portugalii

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Luzytania na mapie Rzymu

W starożytności ziemie obecnej Portugalii, zamieszkiwali Celtowie oraz ludy iberyjskie. Do wybrzeży docierały wyprawy handlowe Fenicjan i Greków; W III wieku p.n.e. terytorium znalazło się pod zwierzchnictwem Kartaginy, a w następnym stuleciu stały się terenem rzymskim.W latach 154-138 p.n.e pokonali plemię Luzytanów. Pod panowaniem rzymskim ziemie portugalskie należały do prowincji Luzytania. Dzięki okupacji rzymskiej nastąpił znaczny postęp cywilizacyjny. Rzymskie państwo władało na tych terenach do V wieku. Za rządów rzymskich nastąpiła całkowita romanizacja ludności, a w późniejszym okresie także chrystianizacja.

 Osobny artykuł: Luzytania.

Epoka germańska[edytuj | edytuj kod]

Złota moneta bita w Bradze przez Wittiza

W 409 doszło do najazdu Germanów. Większa część kraju znalazła się pod panowaniem Swebów. Utworzyli oni państwo ze stolicą w Bradze. W 469 Wizygoci zajęli południową część dzisiejszej Portugalii, a 585 jej północne obszary. W latach 711-718 Wizygoci zostali rozbici przez Arabów. Władze na ziemiach półwyspu objął kalifat Umajjadów.

 Osobny artykuł: Swebowie.
 Osobny artykuł: Wizygoci.

Panowanie arabskie[edytuj | edytuj kod]

W latach 711–718 półwysep iberyjski został zajęty przez Arabów, nastał okres rządów Umajjadów. Od VIII wieku prowadzona była z północy półwyspu chrześcijańska rekonkwista, która w IX–XI wieku objęła panowaniem chrześcijańskim rejony Porto i Coimbry.

 Osobny artykuł: Al-Andalus.

Portugalia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1097 w ramach Galicji i Leonu wydzielono hrabstwo Portucale z Porto jako ośrodkiem centralnym. W roku 1139 hrabia Alfons I przyjął tytuł króla Portugalii. Aż do XIII wieku trwała rekonkwista zachodniego Półwyspu Iberyjskiego. W 1147 roku zdobyto Lizbonę, która została stolicą. W 1249 Portugalia objęła obszar obecnego terytorium i od tego czasu nie miały miejsca większe zmiany granic. W XIII wieku powstał parlament stanowyKortezy. W 1383 wygasła dotychczasowa dynastia. W wojnie z Kastylią Jan I Wielki obronił niepodległość państwa. Był on założycielem dynastii Aviz.

Imperium kolonialne[edytuj | edytuj kod]

     Posiadłości portugalskie

Portugalia kierowała się w swojej polityce kolonizacyjnej w stronę Afryki. Kraj stał się także potęgą morską. Portugalskie wyprawy inicjowane przez m.in. Henryka Żeglarza zapoczątkowały epokę odkryć geograficznych. Portugalczycy kolonizowali wyspy: Azory, Maderę, Zielonego Przylądka. W 1498 Portugalczycy jako pierwsi Europejczycy dotarli do Indii. W 1500 portugalska wyprawa odkryła Brazylię rozpoczynając jej kolonizację.

Kres świetności[edytuj | edytuj kod]

W 1580 król Hiszpanii Filip II narzucił unię personalną. W 1640 Portugalia odzyskała niezależność, jednak imperium handlowego nie udało się odzyskać. W 1793 Portugalia przystąpiła do koalicji antyrewolucyjnej przeciw Francji i w okresie 1807–1811 była okupowana przez francuskie wojsko. W okresie 1807-1821 władcy przebywali w Brazylii. W 1822 uchwalono liberalną konstytucję, dającą powszechne prawo wyborcze. W 1826 wprowadzono bardziej konserwatywną Kartę Konstytucyjną. W 1822 niepodległość uzyskała Brazylia, Portugalia uznała ten fakt trzy lata później.

Republika Portugalii[edytuj | edytuj kod]

W 1910 obalono monarchię i proklamowano republikę. W 1916 Portugalia przystąpiła do I wojny światowej, wspierając ententę. W 1926 miał miejsce wojskowy zamach stanu. W 1928 funkcję ministra finansów, a 1932 premiera objął Salazar, który władzę autorytarną sprawował do roku 1968. W 1933 nowa konstytucja usankcjonowała dyktaturę, utworzono tzw. Nowe Państwo, a dwa lata później wprowadzono system monopartyjny[1]. Według Grażyny Bernatowicz-Bierut oraz Instytutu Ruchu Robotniczego Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR konstytucja ta wzorowana była na konstytucjach państw faszystowskich[2]. Jednak wówczas jedyną faszystowską konstytucją była konstytucja włoska, a w rzeczywistości konstytucja Salazara oparta była na wzorcach portugalskich z XIX wieku i konstytucji z 1911 roku[3]. Stworzone przez niego autorytarne państwo przez Paula H. Lewisa, D.L Raby i Olgę Hinc określone zostało jako faszystowskie[4][5][6], z czym z kolei nie zgadza się Jacek Bartyzel, który zauważa, że jest to nieuczciwe etykietowanie, sam ustrój ówczesnej Portugalii był od ideologii faszyzmu bardzo odległy, a sam Salazar wyraźnie krytykował zarówno faszyzm, jak i nazizm jako państwa przede wszystkim totalitarne, pogańskie i rasistowskie[7].

W czasie II wojny światowej Portugalia była neutralna, choć udostępniła aliantom bazy lotnicze. W okresie wojny doszło do zjednoczenia opozycji demokratycznej. W 1943 roku socjaliści, komuniści i republikanie weszli w skład Zjednoczonego Antyfaszystowskiego Ruchu Narodowego. Działacze koalicji uważali że wraz z upadkiem faszyzmu w Europie ustrój ten upadnie także w Portugalii. Istnienie dyktatury uratował jednak wybuch zimnej wojny. Wraz z zimną wojną doszło do rozłamu między uczestnikami frontu antysalazarowskiego a współpraca komunistów i socjalistów została zakończona[8]. W 1949 została członkiem NATO, następnie ONZ. W latach sześćdziesiątych trwały wojny wyzwoleńcze w koloniach afrykańskich

Rewolucja goździków[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rewolucja goździków.

W 1974 dokonano przewrotu wojskowego, obalając Marcelo Caetano i przywracając system demokratyczny. Niedługo po rewolucji goździków państwa bloku wschodniego wznowiły stosunki dyplomatyczne z Portugalią które zostały zerwane po II wojnie światowej. W latach 1974–1975 Portugalia uznała niepodległość kolonii.

Po Rewolucji goździków[edytuj | edytuj kod]

Po obaleniu przez rewolucję rządów Marcelo Caetano w 1976 przeprowadzono wybory do parlamentu i prezydenckie potwierdziły poparcie dla socjalistów i centroprawicy. Skutkiem wyborów było wstrzymanie nacjonalizacji oraz przystąpienie Portugalii do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Portugalia uznała prawo do niepodległości swoich kolonii w Afryce. W 1988 Portugalia zobowiązała się zwrócić Makau Chinom w 1999. Po rewolucji goździków nie wykształcił się model partii dominującej, co powodowało konieczność powoływania rządów mniejszościowych, koalicyjnych lub inicjatywy prezydenckiej. Głównymi siłami rządzącymi w Portugalii były PS, Partia Socjaldemokratyczna i chadeckie Centrum Demokratyczno-Społeczne. W 1982 zniesiono radę rewolucji w 1989 lewicowe przepisy w konstytucji. W latach 1985-1995 rządziła Partia Socjaldemokratyczna z premierem Aníbalem Cavaco Silvą. W 1986 roku Portugalia została członkiem EWG, a prezydentem kraju został Mário Soares. Rząd Cavaco Silvy wprowadził politykę reform wolnorynkowych, i prywatyzacji sektorów państwowych w gospodarce. W 1992 roku Portugalia ratyfikowała Traktat z Maastricht. W 1999 Portugalia przystąpiła do strefy euro, w 2002 roku przyjęła nową walutę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Paul H. Lewis "Latin Fascist Elites: The Mussolini, Franco, and Salazar Regimes" 2002
  2. Grażyna Bernatowicz-Bierut, Instytut Ruchu Robotniczego Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR: Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 232-233
  3. Adam Wielomski: Franco i Salazar. Europejscy dyktatorzy. Red.: Maciej Słęcki, Bohdan Szklarski. Von Borowiecky: 2012, s. 251. ISBN 978-83-60748-27-5.
  4. Paul H. Lewis, Latin Fascist Elites: The Mussolini, Franco, and Salazar Regimes, 2002
  5. D.L Raby Fascism and Resistance in Portugal: Communists, Liberals and Military Dissidents in the Opposition to Salazar, 1941-74 0719027977
  6. Olga Hinc Cywilizacyjna interpretacja faszyzmu str. 8
  7. Jacek Bartyzel: Salazaryzm. W: Encyklopedia Białych Plam [on-line]. legitymizm.org. [dostęp 2014-10-17].
  8. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 233

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Historia Portugalii w Encyklopedii PWN