José Saramago

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
José Saramago
JSJoseSaramago.jpg
Imiona i nazwisko José de Sousa Saramago
Data i miejsce urodzenia 16 listopada 1922
Azinhaga, Portugalia
Data i miejsce śmierci 18 czerwca 2010
Tías, Hiszpania
Narodowość portugalska
Dziedzina sztuki literatura
Styl surrealizm
Ważne dzieła Baltazar i Blimunda
Historia oblężenia Lizbony
Wszystkie imiona
Nagrody
Nagroda Nobla w dziedzinie literatury
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach

José de Sousa Saramago (ur. 16 listopada 1922 w Azinhaga, zm. 18 czerwca 2010 w Tías) – portugalski pisarz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1998.

Saramago połączył w swoich dziełach mity, historie swojego kraju oraz surrealistyczne wyobrażenia. W uzasadnieniu przyznania Nagrody Nobla napisano za dzieło, które przypowieściami, podtrzymywanymi przez wyobraźnię, współczucie i ironię, stale umożliwia pojmowanie iluzorycznej rzeczywistości.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzice noblisty nazywali się José de Sousa i Maria da Piedade, ojciec był jednak znany w wiosce pod przydomkiem "Saramago", takie też nazwisko zapisano w rejestrach po urodzeniu syna państwa de Sousa. Mieszkali w wiosce Azinhaga w regionie Ribatejo, żyli bardzo skromnie, wręcz biednie. Ojciec sprzedawał gazety, a matka była pomocą domową. Rodzina przeprowadziła się do Lizbony w 1924, kiedy mały José miał zaledwie 2 lata.

Kilka miesięcy po przybyciu do Lizbony zmarł starszy brat José – Francisco. Sytuacja materialna rodziny uległa poprawie po przeprowadzce do stolicy, ale dopiero kiedy Saramago miał 13-14 lat, rodzina przeprowadziła się do małego domu i nie mieszkała już w wynajmowanych pokojach dzielonych z innymi rodzinami.

W młodości musiał opuszczać lekcje, aby zarobić na życie. Marzył o wstąpieniu na uniwersytet. Jednak ze względu na sytuację materialną rodziny musiał zrezygnować z nauki w liceum i podjąć naukę w technikum. Przez pięć lat uczył się na mechanika samochodowego. Podjął pracę w wyuczonym zawodzie i jednocześnie, zafascynowany literaturą, odwiedzał Bibliotekę Narodową w Lizbonie.

W 1944 ożenił się z Ildą Reis. Trzy lata później, kiedy miał 25 lat, opublikował pierwszą powieść Terra do pecado (1947). W tym samym roku urodziła mu się pierwsza i jedyna córka – Violante. Od 1955 zaczął dorabiać jako tłumacz. Zajmował się takimi autorami jak Hegel, Tołstoj i Baudelaire. Z Ildą rozwiódł się w 1970 i rozpoczął kilkunastoletni związek z portugalską pisarką Isabel da Nóbrega.

W 1969 wstąpił do Komunistycznej Partii Portugalii, która była zakazana przez dyktaturę Salazara; jednocześnie krytykował tę partię.

W 1975 został oskarżony o sprzyjanie skrajnie marksistowskim ideom, w wyniku zawirowań po Rewolucji goździków stracił pracę. W związku z tym zdecydował nie szukać innego zatrudnienia i poświęcić się całkowicie pisaniu.

W 1988 ożenił się z dziennikarką i tłumaczką hiszpańską Maríą del Pilar del Río Sánchez, którą poznał w 1986 r.

W 1993 wyemigrował z Portugalii na Wyspy Kanaryjskie. Skomentował to w autobiografii: "W odpowiedzi na ocenzurowanie i zawetowanie zgłoszenia mojej książki – Ewangelia według Jezusa Chrustusa (1991) – do Europejskiej Nagrody Literackiej pod pretekstem, że obraża katolików, przeprowadziliśmy się, moja żona i ja, w lutym 1993 na wyspę Lanzarote, w archpelagu Wysp Kanaryjskich."[1]

Po wydaniu Terra do Pecado Saramago przedstawił swojemu wydawcy następne dzieło – Clarabóia, odrzucone i do dziś nieopublikowane. 19 lat później postanowił zamienić prozę na poezję i wydał dwa tomiki Provavelmente alegria (1970) i O ano de 1993 (1975). Zamienił także stanowisko w wydawnictwie Estudos Cor na pracę dziennikarza w „Diário de Notícias”, a następnie w „Diário de Lisboa”. W 1975 na 10 miesięcy powraca do „Diário de Notícias” jako zastępca dyrektora.

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Zmarł José Saramago

Zmarł 18 czerwca 2010 w wieku 87 lat w swoim domu na Lanzarote (Wyspy Kanaryjskie), gdzie spędził ostatnie lata życia. Zmarł na białaczkę. Pogrzeb Jose Saramago odbył się 20 czerwca 2010 roku. W pogrzebie uczestniczyło 20 000 osób. Prochy Saramago spoczęły na lizbońskim cmentarzu Alto de São João[2].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W 1991 Saramago opublikował powieść Ewangelia według Jezusa Chrystusa. Została ona skrytykowana jako bluźniercza przez Kościół katolicki. W konsekwencji sekretarz kulturalny rządzącej partii, Pedro Santana Lopes skreślił nazwisko Saramago z listy kandydatów do Europejskiej Nagrody Literackiej. Saramago z kolei protestując przeciwko tej decyzji przeniósł się wraz z żoną na kanaryjską wyspę Lanzarote, gdzie mieszkał aż do śmierci.

Saramago pisał powieści, dramaty, opowiadania, wiersze, dzienniki i przewodniki. Jego druga powieść Manual de pintura e caligrafia pojawiła się w 1977, po długiej przerwie. Jej podstawowym tematem jest geneza artysty, malarza lub pisarza.

W Viagem a Portugal (Podróż do Portugalii) Saramago poszukuje pomysłu "na Portugalię" w kilka lat po upadku dyktatury następców Salazara. Żeby dokładnie widzieć swój kraj, używa trzeciej osoby, pozwala mu to na obserwacje swoich własnych reakcji: Tutaj zmuszony jest do rozpoznania własnego niedostatku i przyznania się do niewiedzy, o cudach i wszystkim innym.

Levantado do Chão, (Podniesiony z ziemi, 1980) to trzypokoleniowa saga o biednych ludziach, rozpoczynająca się od czasu pierwszej wojny światowej do daty portugalskiej Rewolucji Goździków25 kwietnia 1974 Historia ta prezentuje różne formy dialogu i monologu.

Większą popularność na forum międzynarodowym José Saramago zdobył w 1980 powieścią Baltazar i Blimunda (Memorial do convento). Fabuła powieści rozgrywa się w 1. połowie XVIII wieku. Na podstawie tej powieści włoski kompozytor Azio Corghi stworzył operę Blimunda.

O ano da morte de Ricardo Reis (Rok śmierci Ricarda Reisa), powieść wydaną w 1984 roku, autor poświęcił znakomitemu portugalskiemu poecie Fernando Pessoi, a Ricardo Reis był jednym z heteronimów Pessoi. W 1989 wydana została następna powieść pt. Historia oblężenia Lizbony (História do cerco Lisboa).

W 1997 ukazała się kolejna powieść Josè Saramago Wszystkie imiona (Todos os nomes). Książka ta przez wielu czytelników uznawana jest za jego najlepsze dzieło. Jest pełna prawd życiowych i humoru.

W tym samym roku ukazała się również Ensaio sobre a cegueira (Miasto ślepców). To również powieść o totalitaryzmie, to absurd, ale ślepcy w powieści Saramago są alegorią ludzi, którzy nie potrafią dostrzegać tego co powinni widzieć.

Styl Saramago charakteryzują długie zdania oraz niekonwencjonalna interpunkcja. Dialogi nie są wyszczególnione w tekście, stanowią integralną część akapitu – sprawia to wrażenie zapisanego ciągu myśli, gdyż w narracji praktycznie nie ma przystanków. Czytelnik niejednokrotnie gubi się w dialogach nie wiedząc, czy faktycznie zostały one wypowiedziane, czy są to tylko fragmenty myśli bohaterów. Wiele zdań ciągnie się przez całą stronę: w miejscu, gdzie inni autorzy postawiliby kropkę, Saramago konsekwentnie stawia przecinek. Mimo to czytelnik szybko przyzwyczaja się do tego stylu i rytmu narracji.

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • Terra do pecado, 1947
  • O malarstwie i kaligrafii, pol. wyd. 2010 (Manual de pintura e caligrafia), 1977
  • Levantado do chão, 1980
  • Baltazar i Blimunda, pol. wyd. 1993 (Memorial do convento), 1982
  • Rok śmierci Ricarda Reisa, pol. wyd. 2000 (O ano da morte de Ricardo Reis), 1984
  • Kamienna tratwa, pol. wyd. 2003 (A jangada de pedra), 1986
  • Historia oblężenia Lizbony pol. wyd. 2002 (História do cerco de Lisboa), 1989
  • Ewangelia według Jezusa Chrystusa, pol. wyd. 1992 (O Evangelho segundo Jesus Cristo), 1991
  • Cadernos de Lanzarote, 1994
  • Miasto ślepców, pol. wyd. 1999 (Ensaio sobre a cegueira), 1995
  • Wszystkie imiona, pol. wyd. 2000 (Todos os nomes), 1997
  • A caverna, 2000
  • Podwojenie, pol. wyd. 2002 (O homem duplicado), 2002
  • Miasto białych kart, pol. wyd. 2009 (Ensaio sobre a lucidez), 2004
  • As intermitências da morte, 2005
  • Mały pamiętnik, pol. wyd. 2012 (As pequenas memórias), 2006
  • Podróż słonia, pol. wyd. 2012 (A Viagem do Elefante), 2008
  • Kain, pol. wyd. 2013 (Caim), 2009
  • Claraboia, 2011

Sztuki teatralne[edytuj | edytuj kod]

  • A noite
  • Que farei com este livro?
  • A segunda vida de Francisco de Assis
  • In Nomine Dei
  • Don Giovanni lub O dissoluto absolvido

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

  • Objecto quase, 1978
  • Poética dos cinco sentidos – O ouvido, 1979
  • O conto da ilha desconhecida, 1997

Poezja[edytuj | edytuj kod]

  • Os poemas possíveis, 1966
  • Provavelmente alegria, 1970
  • O ano de 1993, 1975

Kroniki[edytuj | edytuj kod]

  • Deste mundo e do outro, 1971
  • A bagagem do viajante, 1973
  • As opiniões que o DL teve, 1974
  • Os apontamentos, 1977

Powieści podróżnicze[edytuj | edytuj kod]

  • Viagem a Portugal, 1981

Literatura dziecięca[edytuj | edytuj kod]

  • A Maior Flor do Mundo, 2001

Przypisy

  1. http://josesaramago.blogs.sapo.pt/95061.html
  2. Portugalia pożegnała Saramago.. W: TVP.INFO [on-line]. Telewizja Polska S.A, 2010-06-20. [dostęp 2010-06-21].
  3. http://josesaramago.blogs.sapo.pt/95483.html