José Saramago
| José Saramago | |
 |
|
| Imiona i nazwisko | José de Sousa Saramago |
| Data i miejsce urodzenia | 16 listopada 1922 Azinhaga, Portugalia |
| Data i miejsce śmierci | 18 czerwca 2010 Tías, Hiszpania |
| Narodowość | portugalska |
| Dziedzina sztuki | literatura |
| Styl | surrealizm |
| Ważne dzieła | Baltazar i Blimunda Historia oblężenia Lizbony Wszystkie imiona |
| Nagrody | |
 |
|
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
 Cytaty w Wikicytatach |
|
José de Sousa Saramago (ur. 16 listopada 1922 w Azinhaga, zm. 18 czerwca 2010 w Tías) – portugalski pisarz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w roku 1998.
Saramago połączył w swoich dziełach mity, historie swojego kraju oraz surrealistyczne wyobrażenia. W uzasadnieniu przyznania Nagrody Nobla napisano za dzieło, które przypowieściami, podtrzymywanymi przez wyobraźnię, współczucie i ironię, stale umożliwia pojmowanie iluzorycznej rzeczywistości.
Spis treści |
Życiorys [edytuj]
Rodzice noblisty nazywali się José de Sousa i Maria da Piedade, ojciec był jednak znany w wiosce pod przydomkiem "Saramago", takie też nazwisko zapisano w rejestrach po urodzeniu syna państwa de Sousa. Mieszkali w wiosce Azinhaga w regionie Ribatejo, żyli bardzo skromnie, wręcz biednie. Ojciec sprzedawał gazety, a matka była pomocą domową. Rodzina przeprowadziła się do Lizbony w 1924, kiedy mały José miał zaledwie 2 lata.
Kilka miesięcy po przybyciu do Lizbony, zmarł starszy brat José - Francisco. Sytuacja materialna rodziny uległa poprawie po przeprowadzce do stolicy, ale dopiero kiedy Saramago maił 13-14 lat rodzina przeprowadziła się do małego domu i nie mieszkała już w wynajmowanych pokojach dzielonych z innymi rodzinami.
W młodości musiał opuszczać lekcje, aby zarobić na życie. Marzył o wstąpieniu na uniwersytet. Jednak ze względu na sytuację materialną rodziny musiał zrezygnować z nauki w liceum i podjąć naukę w technikum. Przez pięć lat uczył sie na mechanika samochodowego. Podjął pracę w wyuczonym zawodzie i jednocześnie, zafascynowany literaturą, odwiedzał Bibliotekę Narodową w Lizbonie.
W 1944 roku ożenił się z Ildą Reis. Trzy lata później, kiedy miał 25 lat opublikował pierwszą powieść Terra do pecado (1947). W tym samym roku urodziła mu się pierwsza i jedyna córka - Violante. Od 1955 roku zaczął dorabiać jako tłumacz. Zajmował się takimi autorami jak Hegel, Tołstoj i Baudelaire. Z Ilda rozwiódł się w 1970 roku i rozpoczął kilkunastoletni związek z portugalską pisarką Isabel da Nóbrega.
W 1969 r. wstąpił do Komunistycznej Partii Portugalii, która była zakazana przez dyktaturę Salazara, a jednocześnie krytykował tę partię.
W 1975 roku został oskarżony o sprzyjanie skrajnie marksistowskim ideom i w wyniku zawirowań po Rewolucji Goździków stracił pracę. W związku z tym zdecydował nie szukać innego zatrudnienia i poświęcić się całkowicie pisaniu.
W 1988 ożenił się z dziennikarką i tłumaczką hiszpańską Maríą del Pilar del Río Sánchez, którą poznał w 1986 r..
W 1993 roku wyemigrował z Portugalii na Wyspy Kanaryjskie. Skomentował to w autobiografii: "W odpowiedzi na ocenzurowanie i zawetowanie zgłoszenia mojej książki - Ewangelia według Jezusa Chrustusa (1991) - do Europejskiej Nagrody Literackiej pod pretekstem, że obraża katolików, przeprowadziliśmy się,moja żona i ja, w lutym 1933 roku na wyspę Lanzarote, w archpelagu Wysp Kanaryjskich."[1]
Po wydaniu Terra do Pecado, Saramago przedstawił swojemu wydawcy następne dzieło - Clarabóia, odrzucone i do dziś nieopublikowane. 19 lat później postanowił zamienić prozę na poezję i wydał dwa tomiki Provavelmente alegria (1970) i O ano de 1993 (1975). Zamienił także stanowisko w wydawnictwie Estudos Cor na pracę dziennikarza w Diário de Notícias, a następnie w Diário de Lisboa. W 1975 na 10 miesięcy powraca do Diário de Notícias jako zastępca dyrektora.
Zmarł 18 czerwca 2010 w wieku 87 lat w swoim domu na Lanzarote (Wyspy Kanaryjskie), gdzie spędził ostatnie lata życia. Zmarł na białaczkę . Pogrzeb Jose Saramago odbył się 20 czerwca 2010 roku. Na pogrzebie uczestniczyło 20 000 osób. Prochy Saramago spoczęły na Lizbońskim cmentarzu Alto de São João.[2]
Nagrody i wyróżnienia [edytuj]
W 1998 roku dostał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Wcześniej, w 1995, został uhonorowany nagrodą Camõesa. 1983 - Nagroda Pen Club za "Baltazara i Blimundę" oraz Nagroda Literacka Miasta Lizbony 1985 - Nagroda Pen Club za "Rok śmierco Ricarda Reisa" Posiadał doktoraty honoris causa uniwersytetów w Turynie (Włochy), Sewilli (Hiszpania), Manchesterze (Wielka Brytania) i Coimbrze, Évorze(Portugalia)[3]. I wiele, wiele innych.
Twórczość [edytuj]
W 1991 Saramago opublikował powieść Ewangelia według Jezusa Chrystusa. Została skrytykowana jako bluźniercza przez Kościół katolicki. W konsekwencji sekretarz kulturalny rządzącej partii, Pedro Santana Lopes skreślił nazwisko Saramago z listy kandydatów do Europejskiej Nagrody Literackiej. Saramago z kolei protestując przeciwko tej decyzji przeniósł się wraz z żoną na kanaryjską wyspę Lanzarote, gdzie mieszkał aż do śmierci.
Saramago pisał powieści, dramaty, opowiadania, wiersze, dzienniki i przewodniki. Jego druga powieść Manual de pintura e caligrafia pojawiła się w roku 1977, po długiej przerwie. Jej podstawowym tematem jest geneza artysty, malarza lub pisarza.
W Viagem a Portugal (Podróż do Portugalii) Saramago poszukuje pomysłu "na Portugalię" w kilka lat po upadku dyktatury następców Salazara. Żeby dokładnie widzieć swój kraj, używa trzeciej osoby, pozwala mu to na obserwacje swoich własnych reakcji: Tutaj zmuszony jest do rozpoznania własnego niedostatku i przyznania się do niewiedzy, o cudach i wszystkim innym.
Levantado do Chão, (Podniesiony z ziemi, 1980) to trzypokoleniowa saga o biednych ludziach, rozpoczynająca się od czasu pierwszej wojny światowej do daty portugalskiej Rewolucji Goździków – 25 kwietnia 1974 r. Historia ta prezentuje różne formy dialogu i monologu.
Większą popularność na forum międzynarodowym José Saramago zdobył w roku 1980 powieścią Baltazar i Blimunda (Memorial do convento). Fabuła powieści rozgrywa się w 1. połowie XVIII wieku. Na podstawie tej powieści włoski kompozytor Azio Corghi stworzył operę Blimunda.
O ano da morte de Ricardo Reis (Rok śmierci Ricarda Reisa), powieść wydaną w 1984 roku, autor poświęcił znakomitemu portugalskiemu poecie Fernando Pessoi, a Ricardo Reis był jednym z heteronimów Pessoi. W 1989 roku wydana została następna powieść pt. Historia oblężenia Lizbony (História do cerco Lisboa).
W 1997 ukazała się kolejna powieść Josè Saramago Wszystkie imiona (Todos os nomes). Książka ta przez wielu czytelników uznawana jest za jego najlepsze dzieło. Jest pełna prawd życiowych i humoru.
W tym samym roku ukazała się również Ensaio sobre a cegueira (Miasto ślepców). To również powieść o totalitaryzmie, to absurd, ale ślepcy w powieści Saramago są alegorią ludzi, którzy nie potrafią dostrzegać tego co powinni widzieć.
Styl Saramago charakteryzują długie zdania oraz niekonwencjonalna interpunkcja. Dialogi nie są wyszczególnione w tekście, stanowią integralną część akapitu - sprawia to wrażenie zapisanego ciągu myśli, gdyż w narracji praktycznie nie ma przystanków. Czytelnik niejednokrotnie gubi się w dialogach nie wiedząc czy faktycznie zostały one wypowiedziane, czy są to tylko fragmenty myśli bohaterów. Wiele zdań ciągnie się przez całą stronę: w miejscu gdzie inni autorzy postawiliby kropkę, Saramago konsekwentnie stawia przecinek. Mimo to czytelnik szybko przyzwyczaja się do tego stylu i rytmu narracji.
Powieści [edytuj]
- Terra do pecado, 1947
- O malarstwie i kaligrafii, pol. wyd. 2010 (Manual de pintura e caligrafia), 1977
- Levantado do chão, 1980
- Baltazar i Blimunda, pol. wyd. 1993 (Memorial do convento), 1982
- Rok śmierci Ricarda Reisa, pol. wyd. 2000 (O ano da morte de Ricardo Reis), 1984
- Kamienna tratwa, pol. wyd. 2003 (A jangada de pedra), 1986
- Historia oblężenia Lizbony pol. wyd. 2002 (História do cerco de Lisboa), 1989
- Ewangelia według Jezusa Chrystusa, pol. wyd. 1992 (O Evangelho segundo Jesus Cristo), 1991
- Cadernos de Lanzarote, 1994
- Miasto ślepców, pol. wyd. 1999 (Ensaio sobre a cegueira), 1995
- Wszystkie imiona, pol. wyd. 2000 (Todos os nomes), 1997
- A caverna, 2000
- Podwojenie, pol. wyd. 2002 (O homem duplicado), 2002
- Miasto białych kart, pol. wyd. 2009 (Ensaio sobre a lucidez), 2004
- As intermitências da morte, 2005
- Mały pamiętnik, pol. wyd. 2012 (As pequenas memórias), 2006
- Podróż słonia, pol. wyd. 2012 (A Viagem do Elefante), 2008
- Caim, 2009
- Claraboia, 2011
Sztuki teatralne [edytuj]
- A noite
- Que farei com este livro?
- A segunda vida de Francisco de Assis
- In Nomine Dei
- Don Giovanni lub O dissoluto absolvido
Opowiadania [edytuj]
Poezja [edytuj]
Kroniki [edytuj]
- Deste mundo e do outro, 1971
- A bagagem do viajante, 1973
- As opiniões que o DL teve, 1974
- Os apontamentos, 1977
Powieści podróżnicze [edytuj]
- Viagem a Portugal, 1981
Literatura dziecięca [edytuj]
- A Maior Flor do Mundo, 2001
Przypisy
- ↑ http://josesaramago.blogs.sapo.pt/95061.html
- ↑ Portugalia pożegnała Saramago.. W: TVP.INFO [on-line]. Telewizja Polska S.A, 2010-06-20. [dostęp 2010-06-21].
- ↑ http://josesaramago.blogs.sapo.pt/95483.html
|
|||||||
