Elfriede Jelinek

Elfriede Jelinek
Data i miejsce urodzenia	20 października 1946, Mürzzuschlag
Narodowość	austriacka
Dziedzina sztuki	literatura
Cytaty w Wikicytatach

Elfriede Jelinek (ur. 20 października 1946 w Mürzzuschlag) – austriacka pisarka i feministka, laureatka Literackiej Nagrody Nobla w roku 2004.

Życiorys

Jej ojciec, Friedrich Jelinek, z wykształcenia chemik, był czeskim Żydem, a matka Ilona, córka rzeźnika, pochodziła z Wiednia. Urodziła córkę w wieku 43 lat.

Pierwsze próby literackie Elfriede Jelinek podejmowała w wieku 6 lat. W 1966 wysłała swoje wiersze do Austriackiego Towarzystwa Literackiego, które zaprosiło ją w 1967 na spotkanie młodych twórców w Innsbrucku. W tym samym roku wydany został tomik jej wierszy pt. Lisas Schatten (Cień Lizy).

Od wczesnych lat uczyła się gry na fortepianie. Mimo poważnych problemów zdrowotnych ukończyła Konserwatorium w Wiedniu (dyplom w 1971). Na Uniwersytecie w Wiedniu ukończyła historię sztuki.

Jest związana z lewicą – przez lata utrzymywała bliskie kontakty ze środowiskami komunistycznymi (w latach 1974−1991 była członkiem Komunistycznej Partii Austrii).

Jelinek żyje z dala od mediów, cierpi na agorafobię^{[potrzebne źródło]} (dlatego też nie odebrała osobiście Nagrody Nobla), prawie wcale nie udziela wywiadów. Zabiera jednak głos w wielu kwestiach (np. w głośnej sprawie Josefa Fritzla), wypowiadając się na swej stronie internetowej. Tutaj też umieściła w 2009 r. tekst swej ostatniej powieści, pt. Zazdrość (Neid), rezygnując z druku.

Twórczość

Głównymi tematami jej feministycznej prozy są kobieca seksualność i walka płci. W ostatnich utworach bardziej skupiła się na satyrycznym i demaskatorskim opisie współczesnych problemów społecznych, m.in. walce z przejawami antysemityzmu, odradzającym się nazizmem i związkiem nazizmu z katolicyzmem. Dotyka też w swej twórczości tematyki ekologicznej.

W środowisku literackim jest uważana za pisarkę kontrowersyjną i skandalizującą. Także przyznanie Jelinek Nagrody Nobla nie obyło się bez kontrowersji. Jeden z członków Akademii Szwedzkiej zrezygnował z dalszego uczestnictwa w jej pracach, zaznaczając, iż ta decyzja "rujnuje nagrodę". Jak brzmi uzasadnienie werdyktu, nagrodę przyznano za "demaskowanie absurdalności stereotypów społecznych w powieściach i dramatach". Akademia wyeksponowała też "nadzwyczajną lingwistyczną pasję" w twórczości Jelinek.

Powieść Pianistka została zekranizowana w 2001 przez austriackiego reżysera Michaela Hanekego. Główną rolę w tym filmie zagrała francuska aktorka Isabelle Huppert.

Wyróżnienia

• 1998: Georg-Büchner-Preis
• 2002: Mülheimer Dramatikerpreis za Macht Nichts
• 2003: Else-Lasker-Schüler-Preis
• 2004: Lessing-Preis für Kritik
• 2004: Mülheimer Dramatikerpreis za Das Werk
• 2004: Nagroda Nobla w dziedzinie literatury

Powieści

• bukolit. hörroman; Wien 1979
• jesteśmy przynętą, kochanie! (wir sind lockvögel baby!); Reinbek 1970; wydanie polskie: W.A.B., 2009
• Michael. Ein Jugendbuch für die Infantilgesellschaft; Reinbek 1972
• Amatorki (Die Liebhaberinnen); Reinbek 1975; wydanie polskie: W.A.B., 2005
• Wykluczeni (Die Ausgesperrten); Reinbek 1980; wydanie polskie: W.A.B., 2005
• Pianistka (Die Klavierspielerin); Reinbek 1983; wydanie polskie: Sic!, 1997
• Oh Wildnis, oh Schutz vor ihr; Reinbek 1985
• Pożądanie (Lust); Reinbek 1989; wydanie polskie: W.A.B., 2007
• Dzieci umarłych (Die Kinder der Toten); Reinbek 1995; wydanie polskie: W.A.B., 2009
• Żądza (Gier); Reinbek 2000; wydanie polskie: W.A.B., 2007
• Zazdrość (Neid) 2009 − opublikowana w Internecie

Dramaty

• Was geschah, nachdem Nora ihren Mann verlassen hatte; 1977
• Clara S.; 1981
• Burgtheater; 1983
• Choroba, albo współczesne kobiety; 1984
• Präsident Abendwind; 1987
• Wolken.Heim; 1988
• Totenauberg; 1991
• Raststätte; 1994
• Stecken, Stab und Stangl; 1996
• Ein Sportstück; 1998
• er nicht als er; 1998
• In den Alpen
• Das Werk
• Prinzessinnendramen
• Bambiland; 2003'

Linki zewnętrzne

• Witryna internetowa Elfriede Jelinek (niem.)
• Elfriede Jelinek-Forschungszentrum (niem.)