Mario Vargas Llosa

Mario Vargas Llosa
Mario Vargas Llosa (2005)
Imiona i nazwisko	Jorge Mario Pedro Vargas Llosa Marqués de Vargas Llosa
Data i miejsce urodzenia	28 marca 1936 Arequipa
Narodowość	peruwiańska
Język	hiszpański
Obywatelstwo	peruwiańskie, hiszpańskie
Alma Mater	Universidad Nacional Mayor de San Marcos
Gatunki	powieść, esej, literatura faktu
Ważne dzieła	Miasto i psy, Święto kozła, Rozmowa w Katedrze
Odznaczenia
Nagrody Nagroda Nobla 2010 Nagroda Księcia Asturii 1986 Nagroda Cervantesa 1994
Multimedia w Wikimedia Commons
Mario Vargas Llosa w Wikicytatach
Strona internetowa

Mario Vargas Llosa, właśc. Jorge Mario Pedro Vargas Llosa Marqués de Vargas Llosa (ur. 28 marca 1936 w Arequipie) – peruwiański pisarz, dziennikarz, myśliciel, polityk. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 2010.

Biografia

Urodził się w Arequipie w Peru jako jedyne dziecko Ernesto Vargasa Maldonado oraz Dory Llosa Ureta.

W rok po urodzeniu jego rodzice rozwiedli się, a rodzina Llosów przeniosła się do Cochabamby w Boliwii, gdzie jego dziadek Pedro Llosa podpisał 10-letni kontrakt na uprawę ziemi w hacjendzie Siapina (mieszkając w Boliwii, pełnił także funkcję honorowego konsula Peru). W 1945 José Luis Bustamante y Rivero, krewny dziadka Pedra, został wybrany na stanowisko prezydenta Peru. Zaproponował Pedro Llosie stanowisko prefekta Piury. LLosa przyjął je i natychmiast się tam udał. Reszta rodziny dołączyła do niego na przełomie lat 1945/1946. W 1947 jego rodzice ponownie wzięli ślub i przenieśli się do Limy.

Gdy był młodzieńcem, zaczął pisać opowiadania i poezje. W zdominowanym przez męską siłę społeczeństwie (kult macho) literatura była uznawana za domenę kobiet. Ojciec Maria Vargasa Llosy, zaniepokojony zainteresowaniami syna, wysłał czternastolatka do szkoły kadetów Colegio Militar Leoncio Prado w Limie. Miał nadzieję, że wojskowe życie zmieni zainteresowania syna. Przeżycia pisarza z okresu pobytu w szkole były podstawą jego pierwszej powieści Miasto i psy. Po dwóch latach w szkole wojskowej wrócił do Piury, żeby dokończyć szkołę średnią. Obserwacja tego miasta zaowocowała powieścią Zielony dom. W czasie nauki Mario Vargas Llosa zaczął pracować w lokalnej gazecie. Jeszcze przed ukończeniem szkoły średniej napisał opowiadanie Los jefes i rozpoczął pracę nad swym pierwszym dramatem scenicznym La Huida del Inca.

W 1953 rozpoczął studia na wydziale humanistycznym Uniwersytetu Świętego Marka w Limie. Jego decyzja została przyjęta w rodzinie jako rebelia, gdyż odrzucił ofertę studiów na Pontyfikalnym Uniwersytecie Katolickim Peru, do którego uczęszczała młodzież pochodząca z klas wyższych. W 1955, w atmosferze skandalu obyczajowego, poślubił Julię Urquidi, swą daleką ciotkę, starszą od siebie o 10 lat (zm. 10 marca 2010 w Santa Cruz, w Boliwii). Swe przygody z tego okresu przedstawił w humorystycznej powieści Ciotka Julia i skryba – autobiograficznym dziele pisarza. Po ukończeniu studiów pracował w kilku miejscach jednocześnie, między innymi redagował kronikę policyjną dla lokalnej gazety i pisał skrypty do audycji radiowych. Jego pierwszą opublikowaną informacją prasową była depesza w dzienniku „La Prensa”.

W 1959 Vargas Llosa wraz z żoną przeniósł się do Paryża, gdzie pracował jako nauczyciel hiszpańskiego i dziennikarz. W 1964 rozwiódł się z Julią, a w 1965 ożenił się po raz drugi – z młodszą kuzynką Patricią Llosa Urquidi. Z drugą żoną miał troje dzieci: syna Alvara (ur. w 1966), pisarza, drugiego syna Gonzala (ur. w 1967) oraz córkę Morganę, fotografkę (ur. w 1974). W 1966 przeniósł się z Paryża do Londynu, gdzie zaczął wykładać literaturę iberoamerykańską na Queen Mary College. Jednocześnie zaczął się udzielać w emigracyjnym życiu politycznym. W całym okresie swej emigracji pisał powieści przynoszące mu światową sławę oraz zajmował się studiami nad literaturą hiszpańską.

W 1990 Mario Vargas Llosa kandydował w wyborach na prezydenta Peru z ramienia liberalnego Ruchu Wolności. W pierwszej turze głosowania, 8 kwietnia, nieznaczną liczbą głosów wyprzedził Alberta Fujimori z sojuszu wyborczego Cambio 90. Przegrał z nim w drugiej turze, która odbyła się 10 czerwca.

Współcześnie Mario Vargas Llosa dzieli swe życie pomiędzy okresy w ojczystym kraju i na emigracji. Publikuje powieści, szkice i artykuły publicystyczne, wykłada, prowadzi programy telewizyjne.

Jego książki tłumaczyli w Polsce m.in. Wojciech Charchalis, Małgorzata Lewicka, Filip Łobodziński, Carlos Marrodán Casas, Kazimierz Piekarec, Danuta Rycerz, Joanna Skórnicka, Dorota Walasek-Elbanowska, Zofia Wasitowa, Ewa Zaleska.

Laureat Premio Nacional de Novela del Perú (1967), Nagrody Księcia Asturii (1986), w 1994 otrzymał Nagrodę Cervantesa – najwyższe możliwe trofeum w świecie literatury hiszpańskojęzycznej. W 2002 otrzymał prestiżową PEN/Nabokov Award – nagrodę amerykańskiego PEN Clubu, a w 2005 przyznawaną przez American Enterprise Institute Nagrodę Irvinga Kristola jako pisarz, „obrońca demokracji, wolnego rynku i indywidualnej wolności”.

7 października 2010, w wieku 74 lat, Mario Vargas Llosa został uhonorowany Nagrodą Nobla. Szwedzka Akademia werdykt uzasadniała tym, że Vargas Llosa został nagrodzony za „kartografię struktur władzy oraz wyraziste obrazy oporu, buntu i porażek jednostki”.

W 2011 otrzymał od króla Hiszpanii nobilitację i tytuł markiza de Vargas Llosa.

Publikacje

Powieści i zbiory opowiadań

• 1959: Wyzwanie (Los jefes) – tom opowiadań – pol. wyd. 1976
• 1963: Miasto i psy (La ciudad y los perros) – powieść – pol. wyd. 1971
• 1966: Zielony dom (La casa verde) – powieść – pol. wyd. 1975
• 1967: Szczeniaki (Los cachorros) – powieść – pol. wyd. 1973
• 1969: Rozmowa w Katedrze (Conversación en La Catedral) – powieść – pol. wyd. 1973
• 1973: Pantaleon i wizytantki (Pantaleón y las visitadoras) – powieść – pol. wyd. 1976
• 1977: Ciotka Julia i skryba (La tía Julia y el escribidor) – powieść – pol. wyd. 1983
• 1981: Wojna końca świata (La guerra del fin del mundo) – powieść – pol. wyd. 1992
• 1984: Historia Alejandra Mayty (Historia de Mayta) – powieść – pol. wyd. 1991.
• 1986: Kto zabił Palomina Molero? (Quién mató a Palomino Molero?) – powieść – pol. wyd. 1995
• 1987: Gawędziarz (El hablador) – powieść – pol. wyd. 1997
• 1988: Pochwała macochy (Elogio de la madastra) – powieść – pol. wyd. 1993
• 1993: Lituma w Andach (Lituma en los Andes) – powieść – pol. wyd. 1998
• 1997: Zeszyty don Rigoberta (Los cuadernos de don Rigoberto) – powieść – pol. wyd. 1997
• 2000: Święto kozła (La fiesta del Chivo) – powieść – pol. wyd. 2002
• 2003: Raj tuż za rogiem (El paraíso en la otra esquina) – powieść – pol. wyd. 2003
• 2006: Szelmostwa niegrzecznej dziewczynki (Travesuras de la niña mala) – powieść – pol. wyd. 2007
• 2010: Marzenie Celta (El sueño del celta) – powieść – pol. wyd. 2011

Literatura faktu

• 1971: García Márquez: Historia de un deicidio – polskie tłumaczenie ukazało się w „Literaturze na Świecie” w 1983, numer 9 (146), str. 96-135
• 1975: La orgia perpetua: Flaubert y madame Bovary
• 1981: Entre Sartre y Camus
• 1990: La verdad de las mentiras - Prawda kłamstw – eseje o literaturze
• 1993: El pez en el agua – Jak ryba w wodzie. Wspomnienia - autobiografia
• 1997: Cartas a un joven novelista - Listy do młodego pisarza
• 2004: La tentación de lo imposible
• 2006: Israel – Palestina. Paz o guerra santa - Izrael – Palestyna. Pokój czy święta wojna
• 2007: El Pregón de Sevilla
• 2009: El Viaje a la Ficcion
• 2012: La civilización del espectáculo

Sztuki teatralne

• El loco de los balcones
• Kathie y el hipopótamo
• La Chunga
• 1981: Panienka z Tacny
• Ojos bonitos, cuadros feos

Inne

• 2001: Andy – tekst do albumu ze zdjęciami Pablo Corrala Vegi

Linki zewnętrzne

• Polska strona o Vargasie Llosie
• Strona Vargasa Llosy prowadzona przez jego polskiego wydawcę S.I.W. Znak
• Strona poświęcona literaturze iberoamerykańskiej
• "Wyznania liberała", przemowa Llosy po odbiorze nagrody im. Irvinga Kristola