Prezydenci Stanów Zjednoczonych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Prezydenci USA)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prezydenci Stanów Zjednoczonych
The President of the United States of America
Pieczęć Prezydenta Stanów Zjednoczonych
Pieczęć Prezydenta Stanów Zjednoczonych
Obecny Prezydent
Barack Hussein Obama II
Barack Hussein Obama II
Stanowisko
Państwo  Stany Zjednoczone
Data utworzenia 1789
Pierwszy Prezydent George Washington
Długość kadencji 4 lata
Obecny Prezydent Barack Hussein Obama II
Obecny od od 20 stycznia 2009
Siedziba Biały Dom, Waszyngton
Miejsce w sukcesji Pierwsze
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Stany Zjednoczone
Godło USA
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Stanów Zjednoczonych

Wikiprojekt Polityka

Prezydenci Stanów Zjednoczonychgłowa państwa, szef administracji federalnej, naczelny dowódca sił zbrojnych, szef rządu, a także lider swojej partii. Konstytucja nadała mu wiele prerogatyw, co sprawia iż zajmuje on kluczowe miejsce w systemie politycznym Stanów Zjednoczonych.

Kadencja[edytuj | edytuj kod]

Prezydent Stanów Zjednoczonych jest wybierany na cztery lata; wybory zawsze odbywają się w pierwszy wtorek po pierwszym poniedziałku listopada roku podzielnego przez cztery. Od 1937 roku zaprzysiężenie odbywa się 20 stycznia następnego roku, o godzinie 12:00 czasu waszyngtońskiego (18:00 czasu polskiego), do 1933 roku miało to miejsce 4 marca. Liczba kadencji jest konstytucyjnie ograniczona do dwóch. Jeżeli jednak wiceprezydent obejmuje opróżniony urząd w trakcie trwania kadencji dotychczasowego prezydenta przez okres dłuższy niż dwa lata, wtedy może być wybrany tylko jeden raz. W 1951 roku weszła w życie XXII Poprawka Do Konstytucji Stanów Zjednoczonych regulującą ten problem. Przedtem istniało prawo zwyczajowe ograniczające liczbę kadencji do dwóch, które złamał jedynie Franklin Delano Roosevelt (wybrany w 1940 roku na trzecią i w 1944 roku na czwartą kadencję). W przypadku śmierci, zrzeczenia się lub usunięcia z urzędu dotychczasowej głowy państwa, prezydentem zostaje wiceprezydent, który jest wybierany wspólnie z prezydentem. Dotychczas w historii Stanów Zjednoczonych działo się tak dziewięć razy: po raz pierwszy w 1841 roku kiedy wiceprezydent John Tyler został prezydentem po śmierci Williama Henry’ego Harrisona, a po raz ostatni w 1974 roku, kiedy Gerald Rudolph Ford wstąpił do Białego Domu po rezygnacji Richarda Milhousa Nixona. Wiceprezydent „dokańcza” wtedy kadencję swego poprzednika.

Sposób wyboru[edytuj | edytuj kod]

Prezydent Stanów Zjednoczonych jest wybierany w wyborach pośrednich. W dniu głosowania wybiera się teoretycznie, elektorów, tworzących Kolegium Elektorów. Ciało to nigdy nie konstytuuje się, a jego członkowie są – dla większości wyborców – anonimowi; elektorzy z każdego stanu zbierają się w pierwszy poniedziałek po drugiej środzie grudnia w siedzibie władz stanowych i tam oddają głosy. Zgodnie z art. II Konstytucji Stanów Zjednoczonych o sposobie doboru elektorów decyduje stanowa legislatura (a zatem wcale nie musieliby oni być wybierani w głosowaniu powszechnym, zresztą w XIX wieku wiele stanów praktykowało wybór elektorów przez stanowe legislatywy). System ten (liczba miejsc w kolegium zależy od liczby reprezentantów + 2 senatorów danego stanu) zakłada, że kandydat, który uzyskał choćby jeden głos przewagi w danym stanie uzyskuje cały pakiet jego głosów; system ten (który nie obowiązuje w Nebrasce i Maine, które umożliwiają wybór elektorów z różnych partii) ma swoje wady. Zdarza się bowiem, że kandydat, który uzyskał mniejszość w głosowaniu powszechnym, uzyskuje przewagę w kolegium elektorskim i zostaje prezydentem. Taka sytuacja miała miejsce w latach: 1824, 1876, 1888 i niedawno w 2000.

Od początku istnienia Stanów Zjednoczonych istnieją dwie główne partie polityczne, które praktycznie zmonopolizowały władzę w tym kraju. Najstarszą z nich jest powstała w końcu XVIII wieku Partia Demokratyczna (wcześniej znana jako partia Republikańska i Republikańsko-Demokratyczna), której przeciwnikiem było początkowo stronnictwo Federalistów, potem Partia Wigów a obecnie powstała w latach 50. XIX wieku Partia Republikańska. Obecnie w Białym Domu zasiada demokrata Barack Hussein Obama II, wybrany na drugą kadencję w wyborach 4 listopada 2012 roku.

Nigdy w historii Stanów Zjednoczonych nie zdarzyło się (oprócz pierwszych wyborów, które wygrał bezpartyjny George Washington), aby wybory wygrał kandydat niezależny lub reprezentujący tzw. „trzecie partie”[1]. Jednak udawało im się niekiedy uzyskać poważne poparcie, jak w roku 1912, kiedy kandydat Partii Postępowej i były prezydent Theodore Roosevelt zajął drugie miejsce przed oficjalnym kandydatem republikanów (w tych samych wyborach socjalista Eugene Victor Debs uzyskał około miliona głosów), w roku 1968 kiedy gubernator Alabamy George Wallace uzyskał około 10 milionów głosów i 46 w kolegium elektorskim, co umożliwiło wobec podziału w obozie demokratów zwycięstwo Richardowi Milhousowi Nixonowi oraz w latach 1992 i 1996, kiedy kandydat Partii Reform Ross Perot uzyskał kolejno 19 milionów i osiem milionów głosów, co dało zwycięstwo Williamowi Jeffersonowi Billowi Clintonowi.

Lista[edytuj | edytuj kod]

Urząd prezydenta sprawowały dotąd 43 osoby. Różnica pomiędzy liczbą osób, a numeracją prezydentów (obecnie urząd ten sprawowany jest przez 44. prezydenta) wynika z faktu, że Stephen Grover Cleveland sprawował go dwukrotnie, jako dwudziesty drugi (18851889) i dwudziesty czwarty prezydent Stanów Zjednoczonych (18931897). Jego kadencje zostały rozdzielone prezydenturą dwudziestego trzeciego prezydenta Stanów Zjednoczonych Benjamina Harrisona (18891893).

lp. Prezydent Data objęcia urzędu Data złożenia urzędu Partia Wiceprezydent
1 George Washington Gilbert Stuart, George Washington (Lansdowne portrait, 1796).jpg 30 kwietnia 1789 4 marca 1797 bezpartyjny John Adams
2 John Adams, Jr. Adamstrumbull.jpg 4 marca 1797 4 marca 1801 federalista Thomas Jefferson
3 Thomas Jefferson Thomas Jefferson by Rembrandt Peale, 1800.jpg 4 marca 1801 4 marca 1809 demokratyczny republikanin Aaron Burr
George Clinton[2]
4 James Madison James Madison.jpg 4 marca 1809 4 marca 1817 demokratyczny republikanin Elbridge Gerry[2]
5 James Monroe James Monroe 02.jpg 4 marca 1817 4 marca 1825 demokratyczny republikanin Daniel Tompkins
6 John Quincy Adams John Quincy Adams by GPA Healy, 1858.jpg 4 marca 1825 4 marca 1829 demokratyczny republikanin John C. Calhoun
7 Andrew Jackson Andrew jackson head.jpg 4 marca 1829 4 marca 1837 demokrata John C. Calhoun[3]
Martin Van Buren
8 Martin Van Buren Martin Van Buren by George PA Healy, 1858.gif 4 marca 1837 4 marca 1841 demokrata Richard Johnson
9 William Henry Harrison[4] William Henry Harrison by James Reid Lambdin, 1835.jpg 4 marca 1841 4 kwietnia 1841 wig John Tyler
10 John Tyler WHOportTyler.jpg 4 kwietnia 1841 4 marca 1845 wig[5] brak
11 James Knox Polk James Knox Polk by GPA Healy, 1858.jpg 4 marca 1845 4 marca 1849 demokrata George Dallas
12 Zachary Taylor[4] Zachary Taylor 2.jpg 4 marca 1849[6] 9 lipca 1850 wig Millard Fillmore
13 Millard Fillmore Millard Fillmore.1.jpg 9 lipca 1850 4 marca 1853 wig brak
14 Franklin Pierce Franklin Pierce by GPA Healy, 1858.jpg 4 marca 1853 4 marca 1857 demokrata William R. King[7]
15 James Buchanan, Jr. Jb15.gif 4 marca 1857 4 marca 1861 demokrata John Breckinridge
16 Abraham Lincoln[8] Abraham Lincoln by George Peter Alexander Healy.jpg 4 marca 1861 15 kwietnia 1865 republikanin Hannibal Hamlin
Andrew Johnson
17 Andrew Johnson Andrew Johnson portrait.jpg 15 kwietnia 1865 4 marca 1869 demokrata[9] brak
18 Ulysses Simpson Grant Ulysses S. Grant.jpg 4 marca 1869 4 marca 1877 republikanin Schuyler Colfax
Henry Wilson[7]
19 Rutherford Birchard Hayes Daniel Huntington - Rutherford Birchard Hayes - Google Art Project.jpg 4 marca 1877 4 marca 1881 republikanin William Wheeler
20 James Abram Garfield[8] James Garfield portrait.jpg 4 marca 1881 19 września 1881 republikanin Chester Arthur
21 Chester Alan Arthur Chester A Arthur by Daniel Huntington.jpeg 19 września 1881 4 marca 1885 republikanin brak
22 Stephen Grover Cleveland Grover Cleveland portrait2.jpg 4 marca 1885 4 marca 1889 demokrata Thomas A. Hendricks[7]
23 Benjamin Harrison Benjamin Harrison by Eastman Johnson (1895).jpg 4 marca 1889 4 marca 1893 republikanin Levi Parsons Morton
24 Stephen Grover Cleveland Grover Cleveland, painting by Anders Zorn.jpg 4 marca 1893 4 marca 1897 demokrata Adlai Ewing Stevenson I
25 William McKinley[8] Official White House portrait of William McKinley.jpg 4 marca 1897 14 września 1901 republikanin Garret Hobart[7]
Theodore Roosevelt
26 Theodore Roosevelt, Jr. TRSargent.jpg 14 września 1901 4 marca 1909 republikanin brak[10]
Charles W. Fairbanks
27 William Howard Taft TaftOfficial Portrait.jpg 4 marca 1909 4 marca 1913 republikanin James Sherman[7]
28 Thomas Woodrow Wilson Ww28.jpg 4 marca 1913 4 marca 1921 demokrata Thomas Marshall
29 Warren Gamaliel Harding[4] Wh29.gif 4 marca 1921 2 sierpnia 1923 republikanin Calvin Coolidge
30 John Calvin Coolidge, Jr. Calvin Coolidge.jpg 2 sierpnia 1923 4 marca 1929 republikanin brak[11]
Charles Dawes
31 Herbert Clark Hoover Herbert Clark Hoover by Greene, 1956.jpg 4 marca 1929 4 marca 1933 republikanin Charles Curtis
32 Franklin Delano Roosevelt[4] Franklin Roosevelt - Presidential portrait.jpg 4 marca 1933 12 kwietnia 1945 demokrata John Nance Garner
Henry Wallace
Harry Truman
33 Harry S. Truman HarryTruman.jpg 12 kwietnia 1945 20 stycznia 1953 demokrata brak[12]
Alben Barkley
34 Dwight David Eisenhower Dwight D. Eisenhower, official Presidential portrait.jpg 20 stycznia 1953 20 stycznia 1961 republikanin Richard Nixon
35 John Fitzgerald Kennedy[8] John F Kennedy Official Portrait.jpg 20 stycznia 1961 22 listopada 1963 demokrata Lyndon B. Johnson
36 Lyndon Baines Johnson 37 Lyndon Johnson 3x4.jpg 22 listopada 1963 20 stycznia 1969 demokrata brak[13]
Hubert Humphrey
37 Richard Milhous Nixon[14] Richard Nixon - Presidential portrait.jpg 20 stycznia 1969 9 sierpnia 1974 republikanin Spiro T. Agnew[3]
brak[15]
Gerald Ford
38 Gerald Rudolph Ford, Jr. Gerald Ford.jpg 9 sierpnia 1974 20 stycznia 1977 republikanin brak[16]
Nelson Rockefeller
39 James Earl Jimmy Carter, Jr. James E. Carter - portrait.jpg 20 stycznia 1977 20 stycznia 1981 demokrata Walter Mondale
40 Ronald Wilson Reagan Official Portrait of President Reagan 1981.jpg 20 stycznia 1981 20 stycznia 1989 republikanin George H. W. Bush
41 George Herbert Walker Bush George H. W. Bush, President of the United States, official portrait.jpg 20 stycznia 1989 20 stycznia 1993 republikanin James Danforth Quayle III
42 William Jefferson Bill Clinton Bill Clinton.jpg 20 stycznia 1993 20 stycznia 2001 demokrata Albert Arnold Gore, Jr.
43 George Walker Bush George-W-Bush.jpeg 20 stycznia 2001 20 stycznia 2009 republikanin Richard B. Cheney
44 Barack Hussein Obama II Official portrait of Barack Obama.jpg 20 stycznia 2009 sprawuje urząd demokrata Joe Biden

Byli prezydenci[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z prawem ustalonym we wczesnych latach 60. XX wieku byłym prezydentom Stanów Zjednoczonych (jak i wiceprezydentom) przysługuje, po odejściu z urzędu, dożywotnie uposażenie w wysokości pensji sekretarza gabinetu, dodatki na fundusze reprezentacyjne i prowadzenie biura, oraz ochrona osobista Secret Service. Byli prezydenci mogą też, jeśli wyrażą takie życzenie, dożywotnio otrzymywać codzienny, ściśle tajny przegląd najnowszych materiałów wywiadowczych (tzw. President’s Daily Brief). Jest to ten sam dokument, z którym co rano zapoznaje się urzędujący prezydent, przy czym przepisy wymagają, aby obecny prezydent USA otrzymywał go wcześniej (choćby o kilka minut) niż jego poprzednicy. Każdy były prezydent zakłada też bibliotekę własnego imienia, gdzie gromadzi materiały związane ze swoją prezydenturą. Niektórzy tworzą też własne fundacje. Przywileje te są niezbywalne, chyba że prezydent zostanie usunięty z urzędu i ich pozbawiony. Można się też ich zrzec. Tak uczynił w latach 80. Richard Milhous Nixon, który zrezygnował z ochrony osobistej.

W 1994 roku Kongres zdecydował, że każdemu prezydentowi, który obejmie urząd po 1 stycznia 1997 roku, ochrona będzie przysługiwała przez okres 10 lat po odejściu z urzędu, nie zaś dożywotnio. Ostatnim prezydentem, który miał być chroniony do końca życia, był wedle tych przepisów William Jefferson Bill Clinton. Po zamachach terrorystycznych z 11 września 2001 roku w Kongresie toczyła się debata nad przywróceniem byłym prezydentom tego przywileju. Ostatecznie w 2012 roku uchwalono nową ustawę regulującą tę kwestię, która weszła w życie w styczniu 2013 po złożeniu pod nią podpisu przez prezydenta Obamę. Ustawa przywróciła dożywotnią ochronę dla wszystkich byłych prezydentów, działając retroaktywnie również wobec prezydenta George'a W. Busha. Wprowadziła ona również zasady dotyczące ochrony członków najbliższej rodziny byłych prezydentów. I tak dzieci byłych prezydentów mają być chronione do ukończenia 16. roku życia, zaś małżonkowie byłych prezydentów dożywotnio. Jedynym wyjątkiem ma być sytuacja, w której po śmierci byłego prezydenta albo rozwodzie jego były współmałżonek wejdzie w nowy związek małżeński. Gdyby tak się stało, ochrona wygasa z chwilą ponownego ślubu[17].

Często prezydenci prowadzą na emeryturze aktywne życie, jak np. James Earl Jimmy Carter, będący autorem wielu bestsellerowych książek, międzynarodowym działaczem humanitarnym i na rzecz praw człowieka, za co wyróżniono go Pokojową Nagrodą Nobla w roku 2002. William Howard Taft został zaś Prezesem Sądu Najwyższego z nominacji Warrena Gamaliela Hardinga.

Obecnie żyje czterech byłych prezydentów:

Najdłużej żyjącym prezydentem na emeryturze jest żyjący do dziś James Earl Jimmy Carter (od 1981). Po nim w tej statystyce są: Herbert Clark Hoover (1933-1964) i Gerald Rudolph Ford (1977-2006). Najkrócej, bo zaledwie kilka miesięcy, James Knox Polk.

Nietypowe sytuacje[edytuj | edytuj kod]

Na mapie zaznaczono stany, w których urodzili się prezydenci USA

Oznacza to, że zamordowano ponad 9% urzędujących prezydentów. Obecnie każdy prezydent USA, także po zakończeniu kadencji, jest chroniony przez Secret Service.

Pierwszy lotniskowiec USN nazwany imieniem Prezydenta Unii, to CV 42 „Franklin D Roosevelt” Pierwszy Prezydent Unii, który żywy doczekał wodowania lotniskowca swego imienia – to Ronald W Reagan (1911-2004). Okręt nazwany imieniem Reagana to CVN-76.

Rycina ukazująca zamach na Abrahama Lincolna

W historii Stanów Zjednoczonych ośmiu prezydentów zmarło podczas sprawowania urzędu[18]. Spośród nich czterech zostało zamordowanych, zaś pozostali zmarli z przyczyn naturalnych[19] We wszystkich ośmiu przypadkach wiceprezydent Stanów Zjednoczonych przejmował stanowisko prezydenta, na skutek linii sukcesji prezydenckiej w USA[20]. Pierwszym prezydentem, który zmarł w czasie pełnienia kadencji był William Henry Harrison, który jest także najkrócej urzędującym prezydentem USA (31 dni)[21]. Franklin Delano Roosevelt sprawował funkcję głowy państwa najdłużej spośród wszystkich prezydentów USA, łącznie trzy pełne kadencje oraz 82 dni czwartej, w sumie 4422 dni[22].

William Henry Harrison zmarł 4 kwietnia 1841 r. na zapalenie płuc[21]. Niecałe dziesięć lat później, 9 lipca 1850, na zapalenie żołądka zmarł Zachary Taylor[23]. 15 kwietnia 1865 w Teatrze Forda aktor John Wilkes Booth, oddał strzały w kierunku Abrahama Lincolna. Prezydent zmarł następnego dnia, o godzinie 7:22[24]. Szesnaście lat później, 19 września 1881 r., James Garfield został zastrzelony przez Charlesa Guiteau[25]. Dwadzieścia lat po morderstwie Garfielda, na skutek ran odniesionych po strzale Leona Czolgosza, zmarł prezydent William McKinley[26]. 2 sierpnia 1923 na zawał serca umarł Warren Harding[27]. Franklin Delano Roosevelt w wieku 39 lat uległ wypadkowi podczas wakacji w Kanadzie, wskutek czego do końca życia poruszał się na wózku inwalidzkim. 12 kwietnia 1945 zmarł z powodu krwotoku mózgowego[22]. Ostatnim prezydentem, który umarł podczas sprawowania swojej funkcji jest John F. Kennedy. 22 listopada 1963 podczas kampanii wyborczej w Dallas został zastrzelony przez Lee Harveya Oswalda[28].

Prezydenci Stanów Zjednoczonych, którzy zmarli podczas pełnienia kadencji[edytuj | edytuj kod]

nr
kadencji
Prezydent Rok elekcji Długość kadencji
(dni)
Data śmierci Przyczyna śmierci Wiek następca Źr.
9 Harrison, William HenryWilliam Henry Harrison 1840 31 4 kwietnia 1841 zapalenie płuc 68 Tyler, JohnJohn Tyler [21]
12 Taylor, ZacharyZachary Taylor 1848 491 9 lipca 1850 zakażenie żołądka 65 Fillmore, MillardMillard Fillmore [23]
16 Lincoln, AbrahamAbraham Lincoln 1860, 1864 1503 15 kwietnia 1865[29] zamordowany przez Johna Wilkesa Bootha 56 Johnson, AndrewAndrew Johnson [24]
20 Garfield, JamesJames Garfield 1880 199 19 września 1881 zamordowany przez Charlesa Guiteau’a 49 Arthur, ChesterChester Arthur [25]
25 McKinley, WilliamWilliam McKinley 1896, 1900 1654 14 września 1901 zastrzelony przez Leona Czolgosza 58 Roosevelt, TheodoreTheodore Roosevelt [26]
29 Harding, WarrenWarren Harding 1920 881 2 sierpnia 1923 zawał serca 57 Coolidge, CalvinCalvin Coolidge [27]
32 Roosevelt, Franklin DelanoFranklin Delano Roosevelt 1932, 1936, 1940, 1944 4422 12 kwietnia 1945 krwotok śródmózgowy 63 Truman, HarryHarry Truman [22]
35 Kennedy, John FitzgeraldJohn Fitzgerald Kennedy 1960 1036 22 listopada 1963 zastrzelony przez Lee Harveya Oswalda 46 Johnson, Lyndon B.Lyndon B. Johnson [28]

Kadencje prezydentów USA[edytuj | edytuj kod]

Prezydenci amerykańscy wobec spraw polskich[edytuj | edytuj kod]

Związki polsko-amerykańskie sięgają czasów wojny o niepodległość (1776-1783), w której uczestniczyli również Polacy, z których najważniejsi to Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski. Pierwszy prezydent USA, Jerzy Waszyngton, spotykał się z Polakami jeszcze przed objęciem prezydentury. Pułaski uratował mu życie w bitwie pod Brandywine.

William Henry Harrison (prezydent 1841 r.) jeszcze jako kongresmen wygłosił w 1818 r. przemówienie w Kongresie w związku ze śmiercią Kościuszki. Powstanie listopadowe w latach 1830-1831 przypada na okres prezydentury Andrew Jacksona. Do Stanów Zjednoczonych przybyła wtedy znacząca grupa uchodźców politycznych, będących uczestnikami tego powstania. Wtedy też z jego reperkusjami spotkał się James Buchanan, poseł amerykański w Petersburgu w latach 1832-1833 i prezydent w latach 1857-1861.

Następca Buchanana, Abraham Lincoln (1861-1865) zasiadał w Białym Domu w czasie, gdy w USA trwała wojna secesyjna, a w Królestwie Polskim powstanie styczniowe. Prezydent zachował w nim neutralność, gdyż w wojnie secesyjnej carska Rosja popierała Unię, a Lincoln nie chciał zrażać do siebie ważnego sojusznika, aczkolwiek sekretarz stanu William Henry Seward nie wierzył w możliwość sukcesu powstania.

Dziesięciu prezydentów urzędujących w latach 1865-1913 nie łączy praktycznie nic ze sprawami polskimi. Pewne ślady polskie da się zauważyć w przypadku Grovera Clevelanda (1885-1889, 1893-1897). i Williama McKinleya (1897-1901). Grover Cleveland był jednym z niewielu polityków amerykańskich tego okresu, którzy nie służyli w wojsku w czasie wojny secesyjnej. Dwaj jego bracia uczestniczyli w niej. Cleveland nie chciał zaciągnąć się do armii, wolał więc znaleźć kogoś, kto odbyłby służbę za niego. Znalazł analfabetę, polskiego imigranta, któremu zapłacił 150 dolarów za to, że poszedł za niego na front. Zaciągnął za to pożyczkę, którą spłacał przez kilka następnych lat.

William McKinley został postrzelony przez syna polskich imigrantów, Leona Czolgosza 6 września 1901 r. i w wyniku odniesionych obrażeń zmarł 8 dni później, 14 września. Zabójcę schwytano natychmiast i skazano na śmierć; wyrok wykonano 29 października 1901 r. poprzez śmierć na krześle elektrycznym w więzieniu stanowym w Auburn w stanie Nowy Jork.

Pierwszym prezydentem, który osobiście zaangażował się w sprawy polskie, był Woodrow Wilson (1913-1921). Wniósł on wkład w dzieło niepodległości Polski, choć jako autor książki Historia narodu amerykańskiego nie wyrażał się pochlebnie o Polakach. To właśnie w czasie jego prezydentury Polska nawiązała w 1919 r. stosunki dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi i utrzymuje je nieprzerwanie do dziś. Warren Harding (prezydent 1921-1923), podobnie jak Wilson, też wyrażał się negatywnie o Polakach, określając ich pogardliwie Polacks. 20 maja 1921 r. wręczył on noblistce Marii Curie-Skłodowskiej kapsułkę z zawartością radu o wartości 100 000 dolarów.

W okresie prezydentury Calvina Coolidge’a (1923-1929) główny nacisk w stosunkach polsko-amerykańskich położony był na sprawy gospodarcze. Jesienią 1924 r. amerykańskie towarzystwo Ulen zaproponowało Polsce kredyt w wysokości 10 mln dolarów na zaprojektowanie i wykonanie instalacji wodociągowo-kanalizacyjnych. Co prawda warunki kredytu nie były dogodne, jednak władzom polskim zależało na tej transakcji, by przyciągnąć kapitał zagraniczny. W 1925 r. jeden z największych banków amerykańskich, Dillon Read and Co, zaproponował Polsce pożyczkę w wysokości 20 mln dolarów. Rozmowy w sprawie tej pożyczki były bardzo trudne. Amerykanie stawiali warunki, których nie akceptowała strona polska. Początkowo Polska ubiegała się o pożyczkę w wysokości 50 mln dolarów, jednak przedstawiciele banku nie byli tym zainteresowani i w efekcie podpisano porozumienie na ok. 21 mln dolarów.

Herbert Hoover (prezydent w latach 1929-1933) nie zapisał się najlepiej w historii USA. Jego prezydentura przypadła na okres wielkiego kryzysu gospodarczego, któremu najpierw nie potrafił w porę zapobiec, a potem wyciągnąć kraju z niego. Jednak jeszcze przed wstąpieniem do Białego Domu zbił fortunę jako inżynier geolog i odkrywca żył złota, znany był też jako działacz humanitarny w skali międzynarodowej. W tej roli dobrze zapisał się w pamięci Polaków. W listopadzie 1915 r. próbował zorganizować dostawy żywności dla głodującej ludności polskiej, ale nie udało mu się to z powodu trudności stawianych przez Niemców i Anglików. W 1922 r. Sejm przyznał mu honorowe obywatelstwo Polski. Hoover trzykrotnie odwiedził Polskę, choć nigdy jako urzędujący prezydent (w 1913, 1938 i 1946 roku).

Franklin Delano Roosevelt, prezydent w latach 1933-1945, do końca lat 30., kiedy w stosunkach polsko-niemieckich wystąpiły poważne napięcia, nie wykazywał szczególnego zainteresowania sprawami polskimi. Bogate są natomiast polonika rooseveltowskie z okresu II wojny światowej. W miesiącach poprzedzających wybuch wojny, gdy Polska była już wyraźnie zagrożona ze strony Niemiec, Stany Zjednoczone odsuwały się od problemów europejskich, z czego Polska nie mogła być zadowolona. Polskie koła rządowe wiązały duże nadzieje ze stanowiskiem Waszyngtonu. Jednak polskie depesze przesyłane do Departamentu Stanu nie były traktowane jako pilne.

O wybuchu wojny Roosevelt dowiedział się telefonicznie od ambasadora USA w Paryżu, Bullitta. Stany Zjednoczone ogłosiły neutralność w tej wojnie. 25 października prezydent zaproponował prezydentowi RP, Ignacemu Mościckiemu, gościnę w USA. Mościcki tę propozycję odrzucił. W okresie 24 marca12 maja 1941 r. premier rządu polskiego, gen. Władysław Sikorski przebywał z wizytą w USA i Kanadzie. W Waszyngtonie odbył rozmowy m.in. z prezydentem Rooseveltem. Roosevelt, mimo iż Stany Zjednoczone były krajem neutralnym, przygotowywał amerykańską opinię publiczną do możliwości przystąpienia do wojny.

W połowie lutego 1942 r. Roosevelt przyjął w Waszyngtonie p.o obowiązki ministra spraw zagranicznych, Edwarda Raczyńskiego, który miał przygotować drugą wizytę Sikorskiego w USA (odbyła się ona w dniach 24 – 30 marca 1942 r.). Roosevelt zapewnił go, iż USA i Wielka Brytania koordynują swe posunięcia w polityce zagranicznej i nie wyrażą zgody na zmiany terytorialne i polityczne w czasie trwania wojny. Pod koniec listopada 1942 r. Sikorski złożył trzecią wizytę w USA. Po jego tragicznej śmierci w Gibraltarze 4 lipca 1943 r. Roosevelt w depeszy do Władysława Raczkiewicza podziękował mu za życzenia z okazji święta narodowego USA. W czasie konferencji Wielkiej Trójki w Teheranie (28 listopada – 1 grudnia 1943 r.) prezydent wypowiedział się na temat spraw polskich (sprawa jej terytorium była już przesądzona), ów jednak prosił by nie mówiono o tym, iż liczył na głosy Polonii.

Wizyty urzędujących prezydentów w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Data Prezydent Miejsce wizyty Prezydent RP
31 maja1 czerwca 1972 Richard Nixon[30] Warszawa Henryk Jabłoński
Przewodniczący Rady Państwa
2829 lipca 1975 Gerald Ford Warszawa, Kraków
2931 grudnia 1977 Jimmy Carter Warszawa
911 lipca 1989 George H. W. Bush Warszawa, Gdańsk Wojciech Jaruzelski
Przewodniczący Rady Państwa
5 lipca 1992 Warszawa Lech Wałęsa
67 lipca 1994 Bill Clinton Warszawa
1011 lipca 1997 Warszawa Aleksander Kwaśniewski
1516 czerwca 2001 George W. Bush Warszawa
30 maja31 maja 2003 Kraków
8 czerwca 2007 Gdańsk, Hel Lech Kaczyński
27 maja28 maja 2011 Barack Obama Warszawa Bronisław Komorowski
3 czerwca4 czerwca 2014

Charakterystyka prezydentów[edytuj | edytuj kod]

Najniższym prezydentem XX wieku w USA był William McKinley (170 cm) urzędujący do 1901 roku. Drugim od końca biorąc pod uwagę to kryterium był Harry Truman (173 cm). Poza nim mniej niż 180 cm miał jeszcze Jimmy Carter (175 cm) oraz John Calvin Coolidge, Jr. (178 cm) reszta urzędujących prezydentów po roku 1901 mierzyła 180 cm lub więcej. Również prezydent George W. Bush urzędujący już w XXI wieku mierzy 180 cm wzrostu. Najwyższymi prezydentami Stanów Zjednoczonych byli Abraham Lincoln i Lyndon B. Johnson mierzący po 193 cm wzrostu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Przede wszystkim dlatego, że istnieje system preferencyjny uzależniający uzyskanie dotacji federalnych od osiągnięcia pułapu 3 procent w prawyborach.
  2. 2,0 2,1 Zmarł będąc wiceprezydentem.
  3. 3,0 3,1 Zrezygnował będąc wiceprezydentem.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Zmarł.
  5. Demokrata na liście Wigów.
  6. Nie zaprzysiężony tego dnia, który przyjęło się uważać za początek jego kadencji.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Zmarł będąc wiceprezydentem, nie zastąpiony.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Zamordowany.
  9. Demokrata na liście Republikanów.
  10. do 4 marca 1905
  11. do 4 marca 1925
  12. do 20 stycznia 1949
  13. do 20 stycznia 1965
  14. Zrezygnował.
  15. do 6 grudnia 1973
  16. do 19 grudnia 1974
  17. Inside Politics: Obama signs protection bill for former presidents (ang.). Washington Times, 2013-01-13. [dostęp 2013-11-18].
  18. Borgna Brunner: Presidential Trivia (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  19. President of the United States (ang.). [dostęp 2010-04-23].  Cytat: Eight presidents have died in office (four by assassination)
  20. Presidential and Vice Presidential Succesion: Overwiev and Current Legislation (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  21. 21,0 21,1 21,2 Harrison’s Inauguration (ang.). American Treasures of the Library of Congress. [dostęp 2010-04-23].
  22. 22,0 22,1 22,2 32 Franklin D. Roosevelt 1933-1945. Biały Dom. [dostęp 2010-04-23].
  23. 23,0 23,1 12. Zachary Taylor 1849-1850 (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  24. 24,0 24,1 Assassination of President Abraham Lincoln (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  25. 25,0 25,1 Douglas MacGowan: Charles J. Guiteau (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  26. 26,0 26,1 Mark Gado: The Assassination of President William McKinley (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  27. 27,0 27,1 Hardin a Farm Boy Who Rose by Work (ang.). The New York Times. [dostęp 2010-04-23].
  28. 28,0 28,1 The President John F. Kennedy Assassination Records Collection (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  29. Lincoln postrzelony został 14 kwietnia, zaś zmarł dzień później.
  30. Richard Nixon w 1959 odwiedził Polskę także jako urzędujący wiceprezydent za czasów prezydentury Eisenhowera.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • World Book of America’s Presidents: Portraits of the Presidents. Robert O. Zeleny (red.). Chicago: World Book, Inc., 1989. ISBN 0-7166-3213-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]