Alitretynoina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alitretynoina
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C20H28O2
Masa molowa 300,44 g/mol
Wygląd żółty proszek
Identyfikacja
Numer CAS 5300-03-8
PubChem 449171[1]
DrugBank DB00523[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC D11 AH04, L01 XX 22

Alitretynoina – analog kwasu retinowego, stosowany jako lek przeciwnowotworowy w leczeniu mięsaka Kaposiego[7].

Mechanizm działania[edytuj]

Alitretynoina jest występującym w organizmie hormonem endogennym, wywodzącym się z witaminy A[8]. Związek ten aktywuje wszystkie poznane dotychczas podtypy wewnątrzkomórkowych receptorów retinoidowych: RARα, RARβ, RARγ, RXRα, RXRβ, RXRγ, przez co powoduje, iż receptory te zaczynają działać jako czynniki transkrypcyjne zależne od ligandów, które sterują ekspresją specyficznych genów[9][10]. Regulacja ekspresji tych genów ma związek z procesem różnicowania i namnażania komórek, bez względu na to, czy są one zdrowe czy też zrakowaciałe[11]. Nie wiadomo jednak dokładnie, jaki mechanizm odpowiada za skuteczność miejscowego leczenia mięsaka Kaposiego w przebiegu AIDS. Alitretynoina hamuje wzrost komórek mięsaka Kaposiego u 66,7% pacjentów w próbach klinicznych[12].

Budowa receptora retinoidowego RXRα powiązanego z jego naturalnym ligandem – alitretynoiną[13]. Jasnożółtym kolorem zaznaczono cząsteczki alitretynoiny.

Farmakokinetyka[edytuj]

Lek podawany jest miejscowo, choć badania kliniczne nie wskazują na to, by wchłaniał się przez skórę. U chorych leczonych alitretynoiną badano stężenie kwasu 9-cis-retinowego przez okres 60 tygodni. Nie stwierdzono, by stosowanie miejscowe alitretynoiny powodowało zwiększenie jego stężenia we krwi w porównaniu osobami nieleczonymi tym lekiem.

Wskazania[edytuj]

Alitretynoina stosowana jest w postaci żelu do stosowania miejscowego w leczeniu mięsaka Kaposiego w przebiegu AIDS[14], o ile[15]:

Leczenie alitretynoiną powinno trwać nie mniej niż 12 tygodni.

Przeciwwskazania[edytuj]

  • nadwrażliwość na alitretynoinę, inne retinoidy lub na jakikolwiek inny składnik preparatu,
  • ciąża i karmienie piersią,
  • leczenie mięsaka Kaposiego znajdującego się w pobliżu innych zmian skórnych,
  • dzieci i młodzież do 18. roku życia (ze względu na brak badań).

Ostrzeżenia specjalne[edytuj]

  1. Leczenie alitretynoiną powinno być prowadzone przez lekarza mającego doświadczenie w leczeniu mięsaka Kaposiego.
  2. Należy poinformować pacjenta, aby unikał nadmiernej ekspozycji na światło słoneczne lub promieniowanie ultrafioletowe, ze względu na możliwość wystąpienia reakcji nadwrażliwości.
  3. Nie należy przekraczać dobowej normy spożycia witaminy A podczas leczenia alitretynoiną.
  4. Badania na zwierzętach wskazują, że alitretynoina wykazuje, podobnie jak inne retinoidy, działanie uszkadzające płód. Dlatego też kobiety w wieku rozrodczym, które są leczone alitretynoinę, muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez całą terapię, a także miesiąc po jej zakończeniu.
  5. Brak szczegółowych badań dotyczących skuteczności leczenia u kobiet i mężczyzn po 65. roku życia. W tych grupach rzadko obserwuje się występowanie mięsaka Kaposiego.
  6. Należy obserwować działania niepożądane pojawiające się w miejscu zastosowania leku. W przypadku ich znacznego nasilenia, należy zmniejszyć częstość jego podawania lub zrezygnować z leczenia alitretynoiną.

Interakcje[edytuj]

Zaleca się unikanie stosowania innych substancji na zmiany skórne leczone alitretynoiną. Można stosować oleje mineralne w celu uniknięcia świądu i wysuszenia skóry z zachowaniem dwugodzinnego odstępu przed i po nałożeniu preparatu.
Alitretynoina znacznie zwiększa toksyczność N,N-dietylo-m-toluamidu (DEET), który jest składnikiem wielu środków odstraszających owady.
Brak informacji wskazujących na interakcje alitretynoiny z preparatami podawanymi ogólnoustrojowo.

Działania niepożądane[edytuj]

Działania niepożądane powodowane przez alitretynoinę są podobne do tych, jakie występują podczas stosowania innych retinoidów. Częstość i nasilenie ich występowania wiąże się z częstością stosowania alitretynoiny. Objawy uboczne, w przeważającej większości, mają charakter miejscowy. Najczęściej występują:

  • pękanie naskórka, powstawanie strupów, wysięki, wysypka i inne zmiany skórne o różnym nasileniu[16],
  • ból, kłucie, mrowienie w miejscu nałożenia preparatu,
  • krwawienia ze zmiany skórnej lub wokół niej, obrzęk, w tym obrzęki obwodowe.

Rzadziej mogą pojawić się:

Preparaty[edytuj]

  • PanretinEisai Ltd. – żel 0,1% (1 mg alitretynoiny na 1 g żelu).

Przypisy

  1. Alitretynoina (CID: 449171) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. a b c d Alitretynoina (DB00523) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. DailyMed (ang.). [dostęp 24 kwietnia 2009].
  4. a b 9-cis-Retinoic acid. BIOSYNTH AG, Switzerland, 2016-04-21. [dostęp 2016-07-06].
  5. a b ChemSpider (ang.). [dostęp 24 kwietnia 2009].
  6. 9-cis-Retinoic Acid. Kimberlite Softwares Pvt. Ltd., India. [dostęp 2016-07-06].
  7. González de Arriba A., Pérez-Gala S., Goiriz-Valdés R., Ríos-Buceta L., García-Díez A. [Kaposi's sarcoma treated with topical alitretinoin]. „Actas dermo-sifiliográficas”. 1 (98). s. 50–3. PMID: 17374335. 
  8. Tryggvason K., Romert A., Eriksson U. Biosynthesis of 9-cis-retinoic acid in vivo. The roles of different retinol dehydrogenases and a structure-activity analysis of microsomal retinol dehydrogenases.. „The Journal of biological chemistry”. 22 (276), s. 19253–8, czerwiec 2001. DOI: 10.1074/jbc.M100215200. PMID: 11279029. 
  9. Zapata-Gonzalez F., Rueda F., Petriz J., Domingo P., Villarroya F., de Madariaga A., Domingo JC. 9-cis-Retinoic acid (9cRA), a retinoid X receptor (RXR) ligand, exerts immunosuppressive effects on dendritic cells by RXR-dependent activation: inhibition of peroxisome proliferator-activated receptor gamma blocks some of the 9cRA activities, and precludes them to mature phenotype development.. „Journal of immunology (Baltimore, Md. : 1950)”. 10 (178), s. 6130–9, maj 2007. PMID: 17475839. 
  10. Egea PF., Mitschler A., Moras D. Molecular recognition of agonist ligands by RXRs.. „Molecular endocrinology (Baltimore, Md.)”. 5 (16), s. 987–97, maj 2002. PMID: 11981034. 
  11. Szabo E. Proliferative changes in chemoprevention trials: learning from secondary endpoints.. „Journal of the National Cancer Institute”. 21 (99), s. 1565–7, listopad 2007. DOI: 10.1093/jnci/djm206. PMID: 17971524. 
  12. Bodsworth NJ., Bloch M., Bower M., Donnell D., Yocum R. Phase III vehicle-controlled, multi-centered study of topical alitretinoin gel 0.1% in cutaneous AIDS-related Kaposi's sarcoma.. „American journal of clinical dermatology”. 2 (2), s. 77–87, 2001. PMID: 11705307. 
  13. Egea PF., Mitschler A., Rochel N., Ruff M., Chambon P., Moras D. Crystal structure of the human RXRalpha ligand-binding domain bound to its natural ligand: 9-cis retinoic acid.. „The EMBO journal”. 11 (19), s. 2592–601, czerwiec 2000. DOI: 10.1093/emboj/19.11.2592. PMID: 10835357. 
  14. Dedicoat M., Vaithilingum M., Newton R. Treatment of Kaposi's sarcoma in HIV-1 infected individuals with emphasis on resource poor settings.. „Cochrane database of systematic reviews (Online)”. 3, s. CD003256, 2003. DOI: 10.1002/14651858.CD003256. PMID: 12917957. 
  15. Morganroth GS. Topical 0.1% alitretinoin gel for classic Kaposi sarcoma.. „Archives of dermatology”. 4 (138), s. 542–3, kwiecień 2002. PMID: 11939830. 
  16. Varani J., Fligiel H., Zhang J., Aslam MN., Lu Y., Dehne LA., Keller ET. Separation of retinoid-induced epidermal and dermal thickening from skin irritation.. „Archives of dermatological research”. 6 (295), s. 255–62, listopad 2003. DOI: 10.1007/s00403-003-0416-5. PMID: 14564458. 

Bibliografia[edytuj]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.