Aldehyd mrówkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „formaldehyd”. Zobacz też: Formaldehyde (singiel grupy postpunkowej).
Aldehyd mrówkowy
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny CH2O
Inne wzory HCHO, H2CO
Masa molowa 30,03 g/mol
Wygląd bezbarwny gaz[1] o charakterystycznym[2], nieprzyjemnym zapachu[3]
Identyfikacja
Numer CAS 50-00-0
PubChem 712
DrugBank DB03843
Podobne związki
Pochodne acetaldehyd, formamid, kwas mrówkowy
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Aldehyd mrówkowy, formaldehyd, E240[12] (nazwa systematyczna: metanal), HCHO – organiczny związek chemiczny, pierwszy w szeregu homologicznym aldehydów. Został odkryty przez rosyjskiego chemika Aleksandra Butlerowa w 1859 roku[13]. W handlu najczęściej spotyka się jego 35–40% roztwór w wodzie, zwany formaliną. Produktem kondensacji formaldehydu jest polioksymetylen (zwany także paraformaldehydem)[2][3].

Formaldehyd powstaje podczas niepełnego spalania substancji zawierających węgiel[14] (na przykład podczas wędzenia pokarmów bogatych w białka[12]). Przemysłowo otrzymuje się go przez utlenianie i odwodornianie, na katalizatorze tlenkowym (molibdeniany żelaza lub bizmutu) albo srebrowym, metanolu[15][14].

Formaldehyd Darstellung.svg

Dobrze rozpuszcza się w wodzie, do stężenia około 40% (wagowo)[14]. Działa silnie bakteriobójczo oraz denaturująco na białka[2][3].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Aldehyd mrówkowy jest konserwantem[12][15][14] oraz środkiem odkażającym[2][3][12][14] stosowanym przy produkcji tuszów do rzęs, utwardzaczy i lakierów do paznokci, mydeł, odżywek do włosów i szamponów, kremów przeciw starzeniu się skóry, płynów do kąpieli, dezodorantów, fornirów, lakierów przemysłowych, wosków samochodowych, wypełniaczy szczepionek, środków zapobiegających pienieniu oraz karmy dla zwierząt[15]. Ponadto używa się go do wyrobu żywic syntetycznych, włókien chemicznych, barwników[3][14], a także do utrwalania preparatów anatomicznych[3].

Formaldehyd znajduje się na kanadyjskiej liście niezalecanych składników kosmetyków. W niektórych krajach jego stosowanie jest całkowicie zakazane, jest bowiem toksyczny dla wątroby, skóry oraz układów oddechowego, odpornościowego, rozrodczego i nerwowego. Wywołuje on również podrażnienia oczu, nosa i gardła, krwawienie z nosa, kaszel, wysypkę oraz astmę. Podejrzewa się go także o teratogenność i kancerogenność[15]. Jego dopuszczalne dzienne spożycie wynosi 0,15 mg/kg masy ciała[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Haynes 2014 ↓, s. 3-278.
  2. a b c d Wielka encyklopedia zdrowia. Wojciech Twardosz (red.). T. I: Ab–Az. Poznań: Wydawnictwo HORYZONT, 2002, s. 35–36. ISBN 83-89242-01-X.
  3. a b c d e f Mała encyklopedia medycyny. Wyd. IV. T. I: A–G. Warszawa: PWN, 1988, s. 321. ISBN 83-01-08835-4.
  4. Haynes 2014 ↓, s. 5-196.
  5. Haynes 2014 ↓, s. 5-94.
  6. a b c d Aldehyd mrówkowy (ZVG: 10520) (ang. • niem.) w bazie GESTIS, Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA). [dostęp 2016-03-20].
  7. a b Formaldehyde, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB03843 (ang.).
  8. Haynes 2014 ↓, s. 9-57.
  9. a b Aldehyd mrówkowy (ang.) w wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2016-03-20].
  10. a b c Haynes 2014 ↓, s. 16-18.
  11. Aldehyd mrówkowy (nr 252549) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2016-03-20]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  12. a b c d e E240: Formaldehyd (pol.). Food-Info.net. [dostęp 2018-08-22].
  13. Friedrich Wöhler, Justus Liebig, Herman Kopp: Annalen der Chemie und Pharmacie. T. 111. Liepzig und Heiderberg, 1859, s. 242.
  14. a b c d e f CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M. Haynes (red.), wyd. 95, Boca Raton: CRC Press, 2014, ISBN 978-1-4822-0867-2.
  15. a b c d Bill Statham: E213: Tabele dodatków i składników chemicznych. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2006, s. 222. ISBN 978-83-7243-529-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]