Miasto zamknięte

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Główny punkt kontrolny na wjeździe do rosyjskiego miasta zamkniętego Siewiersk
Punkt kontrolny na wjeździe do rosyjskiego miasta zamkniętego Żeleznogorsk

Miasto zamknięte (ros. ЗАТО – закрытые административно-территориальные образования; ZATO – zakrytyje administratiwno-tierritorialnyje obrazowanija; pol. zamknięta struktura administracyjno-terytorialna) – określenie miasta lub osiedla o ograniczeniach w przemieszczaniu się i zamieszkaniu, szczególnie w Związku Radzieckim i obecnie Federacji Rosyjskiej. Obecnie istnieją przede wszystkim dwa rodzaje miast zamkniętych: z uwagi na znaczenie militarne i atomistykę.

Miasta zamknięte miały zakonspirowane nazwy, nawiązujące do nazw rejonów, w których były usytuowane; zazwyczaj nazwy te składały się z nazwy najbliższego dużego miasta i liczby, np. Tomsk-7, Krasnojarsk-45 itd. Miasta te były wówczas tajne i nie pojawiały się na żadnych oficjalnych mapach aż do roku 1992, kiedy ówczesny prezydent Rosji Borys Jelcyn zarządził, że miasta te mogą zostać odtajnione i mogą powrócić do swoich historycznych nazw (np. Tomsk-7 zmieniono na Siewiersk). Nadal jednak występują restrykcje w odwiedzaniu tychże miast.

Oprócz restrykcji dotyczących przemieszczania się, zakonspirowane były tu też numery i nazwy ulic, szkół itd. Oprócz problemów związanych z ich opuszczaniem były też pewne zalety: zarobki wyższe niż na zewnątrz, niska przestępczość, bardzo dobra opieka socjalna, w sklepach dostępne towary deficytowe gdzie indziej niedostępne.

Oprócz istniejących ZATO były też miasta zamknięte z uwagi na ich znaczenie strategiczne, np. Kaliningrad, Sewastopol, Władywostok (bazy wojskowe), Gorki (ośrodek przemysłu zbrojeniowego) i Perm (otwarte w 1987).

ZSRR i Rosja[edytuj]

Wraz z powstaniem Federacji Rosyjskiej ZATO zostały odtajnione. Obecnie jest 45 ZATO, w których mieszka 1.345 tys. osób. Liczba ZATO ulega zmniejszeniu, jednak od 30 października 2001, pomimo nieposiadania takiego statusu, zostały dla obcokrajowców (z wyjątkiem obywateli Białorusi) zamknięte miasta: Norylsk, Dudinka, Igarka, Tałnach i Kajerkan. Część ZATO jest otwarta na inwestycje zagraniczne przy ruchu obcokrajowców tylko za pozwoleniem – dotyczy to sfery atomistyki i miast zrzeszonych w ramach amerykańsko-rosyjskiej inicjatywy NCI (Nuclear Cities Initiative).

Obecnie lista ZATO w Federacji Rosyjskiej:

  • 10 miast Rosatomu (Federalnej Agencji Energii Atomowej):
    • Żeleznogorsk (Железногорск, Красноярский край)
    • Zariecznyj (Заречный, Пензенская область)
    • Zielenogorsk (Зеленогорск, Красноярский край)
    • Lesnoj (Лесной, Свердловская область)
    • Nowouralsk (Новоуральск, Свердловская область)
    • Oziorsk (Озёрск, Челябинская область)
    • Sarow (Саров, Нижегородская область)
    • Siewiersk (Северск, Томская область)
    • Snieżynsk (Снежинск, Челябинская область)
    • Triochgornyj (Трёхгорный, Челябинская область)
  • ZATO Ministerstwa Obrony:
    • bazy morskie marynarki wojennej:
      • Widiajewo (Видяево, Мурманская область)
      • Bolszoj Kamień (Большой Камень, Приморский край)
      • Wiluczinsk (Вилючинск, Камчатская область)
      • Gadżyjewo[1] (Гаджиево, Мурманская область)
      • Zaoziorsk (Заозёрск, Мурманская область)
      • Ostrownoj (Островной, Мурманская область)
      • Polarnyj[1] (Полярный, Мурманская область)
      • Siewieromorsk (Североморск, Мурманская область)
      • Snieżnogorsk[1] (Снежногорск, Мурманская область)
      • Fokino (Фокино, Приморский край)
    • bazy wojsk rakietowych strategicznego znaczenia:
      • Gornyj (Горный, Читинская область)
      • Zwiozdnyj (Звёздный, Пермский край)
      • Kiedrowyj (Кедровый, Красноярский край)
      • Komarowskij (Комаровский, Оренбургская область)
      • Łokomotiwnyj (Локомотивный, Челябинская область)
      • Mołodiożnyj (Молодёжный, Московская область)
      • Oziornyj (Озёрный, Тверская область)
      • Pierwomajskij (Первомайский, Кировская область)
      • Swietłyj (Светлый, Саратовская область)
      • Swobodny (Свободный, Свердловская область)
      • Sibirskij (Сибирский, Алтайский край)
      • Sołnecznyj (Солнечный, Красноярский край)
      • Uralskij (Уральский, Свердловская область)
    • bazy kosmiczne:
      • Znamiensk (Знаменск, Астраханская область)
      • Krasnoznamiensk (Краснознаменск, Московская область)
      • Mirnyj (Мирный, Архангельская область)
      • Sołnecznyj (Солнечный, Тверская область)
      • Uglegorsk (Углегорск, Амурская область)
    • produkcja i unieszkodliwianie broni chemicznej:
      • Michałjowskij (Михайловский, Саратовская область)
      • Szichany (Шиханы, Саратовская область)
    • znaczenie wojenne:
      • Woschod (Восход, Московская область)
      • Prioksk (Приокск, Московская область)
    • broń laserowa:
      • Radużnyj (Радужный, Владимирская область)
    • budownictwo obiektów podziemnych:

Oprócz tego status ZATO straciło osiedle Wułkannyj czyli Pietropawłowsk Kamczacki-35 (Вулканный, Петропавловск-Камчатский-35, Мирный, Елизовский район Камчатской области). Oprócz tego miasta zamknięte znajdowały się także na terenie Kazachstanu: Bajkonur, Prioziorsk, Stiepnogorsk, w Kirgistanie Majłu Su (Майлуу Суу).

Specjalny status miast zamkniętych mają tzw. naukogrady (Наукоград), podlegające prezydentowi Federacji Rosyjskiej.

Ukraina[edytuj]

Na terenie Ukrainy status miasta zamkniętego miały Sewastopol i Dniepropetrowsk (do połowy lat 90. XX wieku).

Polska[edytuj]

W Polsce miasta zamknięte związane były z przebywaniem wojsk Związku Radzieckiego i jego bazami wojskowymi w ramach tzw. Północnej Grupy Wojsk. Najbardziej znanym przykładami jest Borne Sulinowo i Świętoszów, zajętymi przez wojska radzieckie m.in. na mocy "Umowy o statusie prawnym wojsk radzieckich czasowo stacjonujących w Polsce" z 17 grudnia 1956. W 1966 wojska radzieckie stacjonowały w 76 miejscowościach, w listopadzie 1989 wojska radzieckie użytkowały 6 300 różnych budynków, w tym 1 400 mieszkalnych, 13 lotnisk wojskowych (w tym pięć zapasowych), 1 bazę morską w Świnoujściu, 23 bocznice kolejowe o łącznej długości 64 km, a także 4 poligony wojskowe zajmujące razem 58 000 ha – razem około 70 000 ha obszaru Polski. W okresie od 8 kwietnia 1991 do 17 września 1993 zostały wycofane wszystkie oddziały rosyjskie z Polski.

Miastem częściowo zamkniętym - ze względu na przejazd lądem przez tereny wojskowe - był do 1992[2] Hel. Osoby nie będące mieszkańcami miały prawo wjazdu samochodem prywatnym jedynie na zaproszenie, za specjalną przepustką. Przy wjeździe na drogę do Helu (w Juracie) był postawiony szlaban i wartownia, drugi mieścił się bezpośrednio przed wjazdem do miasta. Podróż na Hel pociągiem lub autobusem PKS nie wymagała przepustek.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]