8 Pułk Piechoty Legionów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
8 Pułk Piechoty Legionów
Odznaka 8 Pulk Piechoty Legionow.svg
Odznaka 8 pp leg.
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 15 maja 1918 roku
Rozformowanie 27 września 1939 roku
Nazwa wyróżniająca Legionów
Tradycje
Święto 15 maja
Nadanie sztandaru 15 maja 1920 roku
Rodowód 8 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego, 8 Pułk Piechoty Liniowej Królestwa Kongresowego
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 8 Pułk Piechoty Legionów Armii Krajowej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Ferdynand Zarzycki
Ostatni ppłk Antoni Cebulski
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Lublin
Podporządkowanie I BP PSZ (1918), V BP Leg. (1919-1921), 3 DP Leg. (1921-1939)
Rodzaj wojsk piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska Lądowe
Skład 3 bataliony, pododdziały specjalne

8 Pułk Piechoty Legionów (8 pp Leg.) – oddział piechoty Polskiej Siły Zbrojnej, a następnie Wojska Polskiego II RP.

Pułk nawiązywał do tradycji bojowej 8 Pułku Piechoty Armii Księstwa Warszawskiego, którego dowódcą był płk Cyprian Godebski oraz legendy po wsławionym w bitwie pod Iganiami i Ostrołęką 8 Pułku Piechoty Liniowej Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego (1815-1831).

Zalążek jednostki formował się w Ostrowi Mazowieckiej w ramach Polskiej Siły Zbrojnej, począwszy od maja 1918 roku. Nadano mu wówczas nazwę 2 Pułku Piechoty. W 1919 roku, podczas trwania wojny polsko-ukraińskiej, przemianowany został na 8 Pułk Piechoty Legionów. Pod tą nazwą występował do końca swojego istnienia – do października 1939 roku. Podczas wojny z Ukraińcami torował sobie i innym polskim oddziałom drogę do broniącego się Lwowa. Skierowany pod Rawę Ruską, brał udział w walkach o: Skniłów, Magierów, Niemirów, Kulików, Stary Sambor, Stanisławów. Toczył walki nad Dniestrem i Zbruczem[1]. Bronił też, na prośbę rządu łotewskiego, niepodległości tego kraju, zagrożonej inwazją sowiecką. W wojnie polsko-bolszewickiej od 16 maja do 26 września 1920 roku brał udział w walkach pod: Dokszycami, Pokostem, Żyżniewem, Cybulkami oraz w decydującej dla polskiego zwycięstwa bitwie nad Niemnem. Po zakończonej wojnie pułk powrócił do miejsca stałego pobytu – Lublina.

W 1926 roku, w czasie przewrotu majowego w Warszawie, pułk wziął udział w walkach po stronie marszałka Józefa Piłsudskiego.

W kampanii wrześniowej 1939 roku był przydzielony do Armii Odwodowej „Prusy”. Uczestniczył w kilku znaczących bitwach: pod Iłżą, pod Krasnobrodem i II pod Tomaszowem Lubelskim. Po zakończeniu kampanii wrześniowej, na początku października 1939 roku, 8 pp Leg. został rozwiązany przez dowódcę pułku – płk. Antoniego Cebulskiego.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Lublin – miasto garnizonowe 8 pp Leg.

Od lata 1917 r. do wiosny 1918 r. trwały w garnizonach Polskiej Siły Zbrojnej w Ostrowi Mazowieckiej i Zegrzu prace organizacyjne i szkolenie, które doprowadziły do sformowania w dniu 15 maja 1918 r. 2 pułku piechoty. Początkowo I/2 pp i II/2 pp posiadały po cztery kompanie piechoty, zaś III/2 pp – trzy kompanie. 1 listopada 1918 r. poszczególne bataliony 1 pp skierowane zostały – do Krakowa (I – mjr Czesław Jarnuszkiewicz), do Lublina (II – mjr Mieczysław Smorawiński) oraz do Warszawy (III – kpt. Franciszek Kruk-Grzybowski). I/2 pp znalazł się w Krakowie 5 listopada. 7 listopada w Lublinie II/2 pp podporządkował się rządowi Ignacego Daszyńskiego. W Lublinie zorganizowano kompanię karabinów maszynowych oraz wydzielono 7 kompanię, która wysłana została w Siedleckie. W jej miejsce sformowano nową kompanię z ochotników POW. III/2 pp brał w Warszawie udział w zajęciu Cytadeli, następnie do grudnia 1918 r. pełnił służbę wartowniczą. W tym czasie zorganizowane zostały 12 kompania oraz kompania karabinów maszynowych (która dopiero 1 stycznia 1919 r, otrzymała broń)[2][3].

W związku z odtworzeniem pułków legionowych, 2 pułk piechoty, jako faktycznie młodszy, został na 16 stycznia 1919 r. przemianowany na 8 pp legionów. Miało to miejsce, gdy oddział jeszcze jako 2 pułk piechoty walczył pod Lwowem, pod dowództwem Ferdynanda Zarzyckiego. On też otrzymał nominację na stanowisko dowódcy pułku. Na miasto garnizonowe, a zarazem miejsce docelowego stacjonowania, wyznaczony został dla 8 pułku piechoty legionów Lublin.

Udział w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

Szlak bojowy 8 pp Leg. – lata 1918-1920

Pułk brał udział w działaniach bojowych w czasie wojny polsko-ukraińskiej oraz wojny polsko-bolszewickiej. I batalion pod dowództwem majora Czesława Jarnuszkiewicza, razem z batalionem podhalańskim, walczył pod wsią Tarło i Wołczuchami. Obsadził odcinek NiżankowiceNowe Miasto, utrzymując tę pozycję do czasu połączenia się z resztą oddziału. II batalion, pełniący dotychczas służbę wartowniczą w Lublinie, 4 grudnia 1918 roku został wysłany na front pod Rawę Ruską, skąd część pododdziału – 5 i 6 kompania – wyruszyły wraz z grupą „Bug”, wchodzącą w skład Frontu Wołyńskiego, pod Lwów, gdzie uczestniczyły w walkach wraz ze stacjonującym tam wcześniej III batalionem.

Intensywne walki, toczone m.in. pod wsią Skniłów[4] od 13 stycznia 1919 roku, spowodowały wykrwawienie się 5 i 6 kompanii do tego stopnia, że z pozostających przy życiu żołnierzy uformowano jedną nową 9 kompanię, którą wcielono do równie zdziesiątkowanego III batalionu.

Do końca kwietnia 1919 roku pododdziały walczyły oddzielnie i staczały zwycięskie potyczki: pod Żółkwią – 9 marca 1919 roku, pod Magierowem i Niemirowem – 12 marca 1919 roku oraz Bełzem. W tym okresie III batalion, skierowany do Warszawy, uczestniczył w rozbrajaniu Niemców. Zdobywał i zajmował Cytadelę Warszawską, a 3 stycznia 1919 roku, wysłany pod Rawę Ruską, brał udział w odsieczy Lwowa. Atakował tam wojska ukraińskie pod Kulikowem, Skniłowem, a 16-17 marca 1919 roku pod Kozicami. W tym boju poległ dowódca batalionu Franciszek Kruk-Grzybowski. Po jego bohaterskiej śmierci dowództwo III baonu objął kpt. Zdzisław Maćkowski.

W pierwszych dniach maja 1919 roku, w Nowym Mieście, nastąpiło połączenie wszystkich trzech batalionów. Pułk, uzupełniony poprzez wcielenie Batalionu Strzelców nr 4 i pięciu kompanii marszowych, wszedł w skład 3 Dywizji Piechoty Legionów generała Zielińskiego. W ramach organizacyjnych tej dywizji, razem z 7 Pułkiem Piechoty Legionów, tworzył V Brygadę Piechoty Legionów.

Pierwszy bój scalonego oddziału miał miejsce 15 maja 1919 roku nad Wołczą[5], następne – pod Starym Samborem oraz – 17 maja 1919 roku w okolicach wsi Schodnica[6]. Postój w miejscowości Jezupol, który miał miejsce 13 czerwca, przerwała wiadomość o niespodziewanej kontrofensywie czortkowskiej wojsk ukraińskich na polskie pozycje[7].

Pułk wraz z 3 DP Leg. został w trybie natychmiastowym skierowany do walki. Stoczono zwycięskie bitwy pod Denysowem[8] i Kupczyńcami[9] w dniach 13-14 czerwca 1919 roku. Podczas bitew często dochodziło do walki na bagnety. Pułk brał udział w obronie miasta Brzeżany od 17 do 21 czerwca 1919 roku. Dalsze walki toczono powstrzymując natarcie w dniu 24 czerwca 1919 roku na miejscowości: Janczyn[10], Wołkowo[11] i Firlejów. Wzięto tam do niewoli ponad 200 jeńców. 10 lipca 1919 roku pułk dotarł – tocząc nieustanne potyczki i forsując rzekę Zbrucz – do Skierzyńca, a następnie skierowano oddział na tyły do Wilna, celem uzupełnienia zapasów amunicji, żywności i sprzętu. Po uzupełnieniach oddział wyruszył na front w kierunku rzeki Dźwiny.

W grudniu 1919 roku, wraz z 3 DP Leg. – na prośbę rządu łotewskiego, postanowiono skierować 8 pp Leg. na Łotwę w celu obrony tego państwa przed nacierającą Armią Czerwoną. Pułk przebywał tam do 13 marca 1920 roku, broniąc niepodległości młodej republiki. Po powrocie z Łotwy żołnierze dotarli w rejon Budsławia, w miejsce stacjonowania odwodu 1 Armii.

16 maja 1920 roku do stacjonującego w Budsławiu wojska dotarła alarmująca wiadomość o nadciągającej ofensywie bolszewickiej. W związku z tą informacją jednostka wyruszyła w kierunku rzeki Czernicy. Stoczono z czerwonoarmiejcami krwawą bitwę pod Dokszycami. Podczas walki – pomiędzy 17 a 27 maja 1920 roku poległo lub zostało rannych ponad 200 żołnierzy 8 pp Leg. Po zajęciu przez oddział odcinka Korytnica[12] – Władyki[13] mobilizowano siły do mającej rozpocząć się polskiej kontrofensywy. Biorąc udział w kontruderzeniu, stoczono szereg potyczek. 28 maja pod Pohostem, 30 maja pod Żyżniewem, 31 maja pod Cybulkami, 1 czerwca pod Kamionką i 3 czerwca pod Ostrowem. Pułk wraz ze swoją dywizją brał udział w tych walkach, tocząc zwycięskie boje aż do 3 czerwca 1920 roku.

Twierdza w Brześciu zdobyta i obsadzona przez legionistów 8 pp Leg. po rozbiciu bolszewickiej 58 Dywizji Strzelców (FSRR)

W czerwcu 3 DP Leg., a wraz z nią 8 pp Leg., zostały wysłane na Front Ukraiński w celu powstrzymania nacierającej Armii Konnej Budionnego. 19 czerwca, po dotarciu transportem kolejowym do Zwiahla, pułk został zmuszony do odwrotu przez kawalerię bolszewicką. 22 czerwca oddział dotarł do wsi Karpiówka i pełnił funkcję odwodu dywizji. 25 czerwca ponownie dotarł do Zwiahla, gdzie otrzymał zadanie opanowania przyczółka mostowego „Hulsk”. Tego zadania jednak nie zrealizował. Polski atak na przyczółek został odparty. Pułk wycofał się do Korca i obsadzał go 28 czerwca. Zanim zdołano wystarczająco ufortyfikować miasto, kawaleria Budionnego wdarła się w obronę, biorąc w niewolę grupę polskich żołnierzy wraz z dowódcą I batalionu kpt. Gustawem Świderskim. Jednostka po tej dotkliwej stracie wycofała się za rzekę Horyń do miasta Równe. 18 lipca pułk obsadził pozycje nad rzeką Styr, gdzie wraz z 7pp Leg. – w dniach 19-20 lipca uczestniczył w obronie powierzonego odcinka.

Podczas przegrupowania wojsk przygotowujących się do bitwy o Warszawę, 5 sierpnia 1920 roku, pułk wyruszył w kierunku Bugu, maszerując przez Włodzimierz Wołyński. W dniach 12-13 sierpnia jeden z batalionów uczestniczył w zwycięskiej bitwie o Hrubieszów. W kontrofensywie znad Wieprza pułk walczył wraz z całą 3 DP Leg., tocząc walki pod Włodawą, przeciwko 58 Dywizji Strzelców (RFSRR). Dywizję wroga rozbito, wzięto licznych jeńców i zdobyto sprzęt. I i II batalion zajął następnie forty twierdzy brzeskiej. Od 31 sierpnia pułk wyruszył poprzez Hajnówkę do Gródka i tu pozostał w odwodzie 3 DP Leg.

Po zakończonej polskim zwycięstwem bitwie warszawskiej, w obliczu bolszewickich planów ponownego ataku na Warszawę, Józef Piłsudski dokonał wyprzedzającego manewru, atakując na północnym odcinku frontu. Zdarzenie to zostało później nazwane bitwą nad Niemnem. 8 pp Leg., uczestniczył podczas tych zmagań, walcząc w składzie 3 DP Leg.

Bitwy z udziałem pułku w latach 1919-1920[edytuj | edytuj kod]

Udział 3 DP Leg w bitwie nad Niemnem. W składzie tej dywizji walczył 8 pp Leg.
Bitwa o granice 1920.png

Miejsca bitew i potyczek na szlaku bojowym 8 pp Leg. w latach 1919-1920[14]

  • pod Rawą Ruską – 7 stycznia 1919 roku
  • pod Żółkwią – 8 stycznia 1919 roku
  • pod Kozicami – 17 lutego 1919 roku[15]
  • pod Kozicami – 17 marca 1919 roku
  • pod Borkami Janowskimi – 30 kwietnia 1919 roku[16]
  • pod Brzeżanami – 19 czerwca 1919 roku
  • nad Dźwiną – 15 listopada 1919 roku
  • nad Czernicą – 18 maja 1920 roku[17]
  • pod Dokszycami – 20 maja 1920 roku
  • pod Dołginowem – 25 maja 1920 roku
  • pod Korcem – 27 czerwca 1920 roku
  • pod Równem – 4 lipca 1920 roku
  • pod Brzostowicą Wielką – 21 października 1920 roku
  • nad Niemnem – (do 28 października 1920 roku)

Podczas tych działań wojennych poległo 25 oficerów oraz 471 szeregowych i podoficerów[18]. Rannych zostało 96 oficerów oraz 1112 szeregowych i podoficerów. Ich pamięci poświęcony został pomnik w formie kopca, wzniesiony w 1928 roku w Lublinie na terenie koszar pułku.

Żołnierze 8 pp Leg. odznaczeni Krzyżem Orderu Virtuti Militari w latach 1918-1920
Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 8-go pułku piechoty legionów” s. 40

Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari wz 1992.jpg

Za bohaterstwo na polu walki przyznano 51 żołnierzom srebrne krzyże Orderu Virtuti Militari w tym 10 pośmiertnie[18].

Galeria miejsc pamięci
Pomnik ku czci 840 żołnierzy 8 Pułku Piechoty Legionów, poległych w latach 1918-1920, wzniesiony w Lublinie przy ul. Kraśnickiej i al. Racławickiej, na terenie jednostki wojskowej i koszar 8 pp Leg.
Pomnik ku czci 840 żołnierzy 8 Pułku Piechoty Legionów, poległych w latach 1918-1920, wzniesiony w Lublinie przy ul. Kraśnickiej i al. Racławickiej, na terenie jednostki wojskowej i koszar 8 pp Leg.

Odznaczeni:

Bałazy Henryk sierż. VM V kl.;
Bolkowski Jan kpr. VM V kl.;
Bończa-Uzdowski Władysław mjr VM V kl.;
Bucholc Ignacy plut. VM V kl.;
Cieśla Roman por. pośmiertnie; VM V kl.;
Cymer Leon st. sierż. VM V kl.;
Dawid Seweryn por. VM V kl.;
Dzikowski Marjan kpr. VM V kl.;
Gankiewicz Antoni ppor. VM V kl.;
Grochowski Michał st. sierż. VM V kl.;
Grzybowski Franciszek ppłk pośmiertnie VM V kl.;
Hniłko Ignacy por. VM V kl.;
Krzemien Stanisław kpr. VM V kl.;
Legel Bolesław plut. pośmiertnie; VM V kl.;
Małkowski Kazimierz mjr pośmiertnie; VM V kl.;
Mańkowski Roman por. pośmiertnie; VM V kl.;
Marciniak Wacław szer. VM V kl.;
Masłocha Franciszek ppor. pośmiertnie; VM V kl.;
Mirski – Woleński Tadeusz ppor. VM V kl.;
Mitkiewicz Stanisław por. pośmiertnie; VM V kl.;
Niezgoda Franciszek plut. VM V kl.;
Nowak Bolesław plut. VM V kl.;
Nowakowski Wacław sierż. VM V kl.;
Olszowski Zygmunt sierż. VM V kl.;
Panfil Antoni kpr. VM V kl.;
Sawicki Jan plut. VM V kl;
Sikorski Antoni ppor. VM V kl.;
Smoliński Wacław pchor. VM V kl.;
Srokosz Piotr st. sierż. VM V kl.;
Stachelski Marjan ppor. VM V kl.;
Strag Jan szer. VM V kl.;
Szafranowski Zygmunt kpt. VM V kl.;
Świderski Gustaw kpt. VM V kl.;
Tabaczyński Franciszek ppor. VM V kl.;
Targowski Mieczysław ppor. VM V kl.;
Tippe Kazimierz por. VM V kl.;
Tupikowski Jan ppor. VM V kl.;
Wilamowski Wacław sierż. VM V kl.;
Wilczyński Stanisław kpt. VM V kl.;
Winiarski Leon kpt. VM V kl.;
Wnuk Wincenty ppor. VM V kl.;
Wroński Stefan ppor. VM V kl.;
Wróbel Stanisław ppor. VM V kl.;
Zawała Józef szer. VM V kl.;
Zieliński Zbigniew ppor. VM V kl.

Wśród odznaczonych Krzyżem Orderu Virtuti Militari byli również oficerowie, którzy podczas tej wojny pułkiem dowodzili: ppłk Ferdynand Zarzycki, kpt. Franciszek Kruk-Grzybowski, mjr Mieczysław Smorawiński, mjr Czesław Jarnuszkiewicz, ppłk Franciszek Daniel Paulik, ppłk Władysław Bończa-Uzdowski, kpt. Zygmunt Szafranowski.

Krzyżem Walecznych odznaczono 418 legionistów.

Pułk w okresie dwudziestolecia międzywojennego[edytuj | edytuj kod]

Jeden z najbardziej dramatycznych momentów w dziejach oddziału przypadł na maj roku 1926, kiedy to dowództwo pułku stanęło wobec konieczności dokonania wyboru i opowiedzenia się po jednej ze stron w czasie przewrotu majowego. W wypadkach wzięły udział dwa bataliony pułku, liczące łącznie 21 oficerów, 5 chorążych, 444 szeregowców i 20 koni, uzbrojone w 430 karabinów i 12 ciężkich karabinów maszynowych. Załadowanie batalionów na transport kolejowy nastąpiło wieczorem 13 maja, na stacji kolejowej w Lublinie. Dowództwo nad baonami sprawował dowódca piechoty dywizyjnej 3 DP Leg., płk Władysław Bończa-Uzdowski. Po załadunku oddział wyjechał do stolicy. 14 maja około godz. 8.00 na Dworcu Gdańskim w Warszawie rozpoczął się wyładunek pozostałych oddziałów 3 DP Leg. (dwa baony 7 pp Leg. i dwa baony 9 pp Leg. pod dowództwem gen. bryg. Kazimierza Fabrycego)[19]. W walkach w stolicy poległ jeden oficer pułku, por. Józef Niedzielski[20].

Okoliczności poprzedzające decyzję o przybyciu batalionów pułku wraz ze swoją dywizją do Warszawy wspomniał w swojej publikacji również Stanisław Haller – stojący wówczas po stronie prezydenta RP Wojciechowskiego. Według relacji Hallera, oddziały prorządowe weszły w posiadanie radiotelegraficznego rozkazu marszałka Józefa Piłsudskiego, skierowanego do 3 DP leg. w Zamościu, polecającego przybycie dywizji do Warszawy i podjęły próbę powstrzymania transportu wojska zmierzającego ku Warszawie poprzez zniszczenie mostu kolejowego na rzece Wieprz[21].

W okresie pokojowym pułk realizował program zasadniczych i rutynowych celów związanych z doskonaleniem i ćwiczeniem umiejętności i zdolności bojowej żołnierzy oraz pododdziałów. Odbywało się to na terenie poligonu usytuowanego w Górkach Czechowskich. Poza tą działalnością wdrażanych było wiele innych inicjatyw prospołecznych, skierowanych zarówno do nowo rekrutowanych poborowych, jak i do ludności Lublina i jego okolic. Do takich należała: walka z analfabetyzmem, szkolenia w zakresie nauki rachunkowości, przysposobienie do niektórych zawodów cywilnych. Ponadto na terenie jednostki zorganizowana została spółdzielnia, której członkami mogli zostać wojskowi. Działania gospodarcze pozwalały osiągać pewne dochody, które umożliwiały następnie organizowanie wycieczek krajoznawczych dla żołnierzy do wielu miast polskich oraz dożywianie dzieci z ubogich rodzin. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej[22], pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[23].

Pułk posiadał własną orkiestrę wojskową, która towarzyszyła wszystkim uroczystościom legionowym – tak na terenie jednostki, jak i poza nią. Kapelmistrzem orkiestry był kpt. Faustyn Kulczycki[24]. Święta pułkowe uświetniła dwukrotnie swoim występem Hanka Ordonówna. Na te uroczystości była zapraszana ludność Lublina. Pułk organizował także zbiórkę na Fundusz Obrony Narodowej.

W Czechowie Górnym (obecnie dzielnica Lublina) powstało staraniem dowództwa osiedle domów dla rodzin etatowych oficerów i podoficerów pułku. Pułk propagował również wśród młodzieży aktywność sportową. Był tam zorganizowany „Wojskowy Klub Sportowy”, którego członkowie, wspólnie z pozostałymi klubami wojskowymi garnizonu DOK II w Lublinie, utworzyli późniejszą „WKS. Lubliniankę”. Pułk wielokrotnie wizytowali marszałkowie: Józef Piłsudski i Edward Rydz-Śmigły[25].

Kampania wrześniowa 1939[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja i koncentracja[edytuj | edytuj kod]

st.sierż Czesław Kurowski[26] z synami na terenie koszar 8 ppLeg
Bitwa pod Iłżą (1939). W dniach 8–9 września, I i II batalion 8 ppLeg brały udział w walkach w składzie 3 DPLeg Południowego Zgrupowania Armii „Prusy”
Bitwa pod Tomaszowem Lubelskim, w której walczyła 39 DPRez – w składzie której: II (rez.)/8 ppLeg, oraz przyłączony do 9 ppLeg – III/8 ppLeg – mjr. Wacława Smolińskiego oraz batalion marszowy 8 ppLeg

Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” 8 ppLeg rozwijał się w I rzucie mobilizacji powszechnej. Gotowość bojową osiągnąć miał 4. dnia mobilizacji. Mobilizacja ogłoszona została 30 sierpnia 1939, a pierwszym jej dniem wyznaczono 31 sierpnia. Według założeń planu operacyjnego „Zachód”, 8 ppLeg wraz z macierzystą 3 DPLeg przewidziany został do składu Armii Odwodowej „Prusy”[27][28]. Miejscem planowanym formowania bojowego pułku były miejscowości podlubelskie: Konopnica, Jastków, Czechów, Sławin, Motycz i Węglin. Zmobilizowanych zostało 91 oficerów oraz 3212 podoficerów i szeregowych. Wobec szybkiego rozwoju sytuacji na froncie, mobilizacja przebiegała w trudnych warunkach i pod nieustannym zagrożeniem ze strony niemieckich bombardowań.

Nocą z 2 na 3 września 1939 roku I batalion został wyekspediowany pociągiem z Lublina na front. Z 3 na 4 września wyjechał z Lublina pociąg z dowództwem pułku, a 4 września II batalion. Te transporty dojechały do Dęblina – ostatni dotarł 5 września. Do formowania bojowego III batalionu 8 Pułku Piechoty Legionów doszło 1 września 1939 we wsi Czechów w godzinach przedpołudniowych. To miejsce wybrano z powodu wcześniejszego zbombardowania koszar przez niemieckie lotnictwo. Pułk wchodził w skład 3 Dywizji Piechoty Legionów dowodzonej przez płk. Mariana Turkowskiego.

III batalion został oddzielony od reszty pułku – nie dotarł do miejsca zgrupowania w Dęblinie. W czasie transportu kolejowego doszło do zniszczenia mostu na Wiśle, skutkiem czego III batalion pozostał po wschodniej stronie rzeki i zgodnie z rozkazem Wodza Naczelnego od 6 września 1939 został podporządkowany 9 ppLeg dowodzonemu przez ppłk. Zygmunta Bierowskiego. Jego zadaniem była obrona odcinka DęblinKazimierz Dolny. Do zaciętych walk z Niemcami doszło 10 września podczas obrony przyczółka mostowego w Puławach. Od 11 września III batalion 8 ppLeg wszedł w skład 39 DPRez dowodzonej przez gen. Brunona Olbrychta i został podporządkowany planom Grupie Operacyjnej dowodzonej przez gen. bryg. Jana Kruszewskiego. W tym okresie, 21–23 września, stoczono m.in. zwycięskie bitwy pod Barchaczowem i Cześnikami.

Ponadto 8 ppLeg sformował w mobilizacji alarmowej:

  • Kompanię Karabinów Maszynowych Przeciwlotniczych typu B nr 21 (dowódca – kpt. Stefan Karol Łysakowski)
  • Kompanię Karabinów Maszynowych Przeciwlotniczych typu B nr 22 (dowódca – kpt. rez. Bronisław Sikorski)
  • Dowództwo Grupy Kompanii Asystencyjnych nr 2
  • Kompanię Asystencyjną nr 24
  • Kompanię Asystencyjną nr 25
  • Kompanię Asystencyjną nr 26
  • Kompanię Asystencyjną nr 206

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Kompanię Kolarzy nr 21 dla 3 DPLeg (dowódca – por. rez. Józef Baranowski)
  • Kolumnę Taborową Parokonną nr 202 dla 3 DPLeg

w II rzucie mobilizacji powszechnej:

  • II batalion 93 Pułku Piechoty (Rezerwowego) dla 39 DPRez (dowódca – mjr Jan Lasota)
  • Batalion Marszowy 8 Pułku Piechoty Legionów (dowódca – por. rez. Tadeusz Andrzej Moszyński)
  • Uzupełnienie marszowe Kompanii Kolarzy nr 21

oraz przeprowadził mobilizację materiałową Rejonowych Komend Uzupełnień: Lublin-Miasto i Lublin-Powiat.

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Działko przeciwpancerne wz. 36 – stosowane przez polskie jednostki piechoty we wrześniu 1939
Pistolet Vis wz. 35, był bronią osobistą oficerów i podoficerów 8 pp Leg.

Uzbrojenie 8 Pułku Piechoty Legionów przed niemiecką agresją na Polskę we wrześniu 1939 roku było, jak na ówczesne standardy europejskie, wyposażeniem dobrym i w dużej części nowoczesnym[29]. Pułk był do ostatnich chwil dozbrajany również dzięki szczodrości mieszkańców Lublina i jego okolic m.in. ze środków FON. Głównym problemem, z którym oddział spotkał się w konfrontacji z Niemcami, okazał się niewydolny ze względu na niemieckie bombardowania transport, oparty głównie na przewozach kolejowych.

Na wyposażeniu oddziału znajdowało się wówczas[29]:

Walki[edytuj | edytuj kod]

Położenie wojsk Frontu Północnego, dowodzonego przez gen. Stefana Dęba-Biernackiego, w dniu 17 września 1939 roku

Pułk w ramach 3 Dywizji Piechoty Legionów, stanowiącej część Armii Prusy, brał udział w następujących bitwach kampanii wrześniowej: w bitwie pod Samsonowem – 6 września, w bitwie pod Iłżą – 8-9 września, w bitwie pod Puławami – 10-11 września, pod dowództwem ppłk. Antoniego Cebulskiego.

Spod Iłży i Puław nastąpił odwrót I i II batalionu w kierunku Rejowca. Tam połączono się z III batalionem 8 pp Leg., dowodzonym przez mjr. Wacława Smolińskiego, odtwarzając skład pułku dzięki przybyłym z Chełma posiłkom pod dowództwem mjr. Kiczaka. Do bitwy z Niemcami doszło następnie pod Krasnobrodem 24 września oraz pod Tarnawatką 22-23 września. Te dwie ostatnie bitwy znane są w historii jako druga bitwa pod Tomaszowem Lubelskim, która rozgrywała się pomiędzy 22 a 27 września 1939 roku. W czasie tych zmagań pułk został ostatecznie rozbity.

Do podpisania kapitulacji jednostki doszło 25 września we wsi Szopowe. Złożenie broni nastąpiło w Tereszpolu 27 września 1939 roku. Stało się to po bardzo krwawych zmaganiach z przeważającą technicznie armią wroga. W tych walkach 8 pp Leg. walczył będąc w strukturze organizacyjnej 3 DP Leg., dowodzonej od 11 września przez płk. Stanisława Tatara, a po ujęciu przez Niemców ciężko rannego płk. Turkowskiego, podlegającej armii gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego, wchodzącej w skład Frontu Północnego, dowodzonego przez gen. Stefana Dęba-Biernackiego.

Część z wycofujących się zgodnie z rozkazem generała Brunona Olbrychta za rzekę Wieprz polskich oddziałów, która uniknęła niemieckiej niewoli, napotkała na swojej drodze sowieckie forpoczty. Rosjanie przekonali polskich dowódców, że idą z pomocą polskim wojskom. Skutkiem tego podstępu wielu z oficerów i podoficerów 8 pp Leg. dostało się do sowieckiej niewoli. Rozbrojeni wojskowi zgrupowani zostali na rynku w Zamościu, a następnie wywiezieni w zakratowanych wagonach na wschód do jenieckich obozów, gdzie zostali zamordowani zgodnie z rozkazem Józefa Stalina w ramach akcji nazywanej współcześnie zbrodnią katyńską.

Bitwy z udziałem pułku[edytuj | edytuj kod]

Podczas kampanii wrześniowej w efekcie zniszczenia mostu na Wiśle w Puławach doszło do nieplanowanego rozdzielenia oddziału, który od tego momentu walczył w składzie dwóch formacji: częściowo w składzie organizacyjnym 3 DP oraz 39 DPRez. Walczące bataliony 8 ppLeg wzięły udział podczas tej wojny w następujących potyczkach i bitwach[30][31]:

Organizacja wojenna i obsada personalna[edytuj | edytuj kod]

Szczegółową organizację pułku piechoty na stopie wojennej oraz jego uzbrojenie i wyposażenie przedstawiono w Ordre de Bataille polskiej dywizji piechoty w 1939 roku. Organizacja wojenna i obsada personalna we wrześniu 1939 roku przedstawiała się następująco[32][33]:

Mundur żołnierza piechoty Wojska Polskiego z września 1939 roku

Dowództwo

  • dowódca – ppłk Antoni Cebulski
  • I adiutant – kpt. Henryk Żelewski (od 12 IX w niewoli); kpt. Eugeniusz Bogucki (od 12 IX 1939, zginął 14 IX)
  • II adiutant – ppor. rez. Jerzy Józef Lachowicz
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Izydor Lefelt-Lewelt
  • oficer łączności – por. Wacław Sadowski (zm. 9 X 1939)
    • zastępca oficera łączności – st. sierż. Kazimierz Klimczak
  • kwatermistrz – kpt. Włodzimierz Makowski
  • oficer płatnik – chor. Ludwik Ossowski
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Stefan Jedynak
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. rez. Ludwik Lawin
  • naczelny lekarz – por. dr med. Ludwik Turecki (zginął 8 IX 1939 pod Iłżą)
  • felczer – st. sierż. Czesław Kurowski[34][35]
  • podoficer san. – plut. Józef Różyk[35]
  • kapelan – ks. kpt. Stanisław Małek[36]
  • kapelmistrz – kpt. Lucjan Ksionek
  • kierownik kancelarii – st. sierż. Stanisław Mazurek
  • dowódca taborów – por. Teodor Karwowski

I batalion

  • dowódca – mjr Michał Kaseja
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Witold Stanisław Jaworski
    • dowódca I plutonu – ppor. rez. Józef Andrzej Charnasson
    • dowódca III plutonu – ppor. rez. Wacław Bryszewski
  • dowódca 2 kompanii – por. rez. Mieczysław Tudrej
  • dowódca 3 kompanii – ppor. Kazimierz Rzepka
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Kazimierz Władysław Klubiński
    • dowódca I plutonu – ppor. rez. Zbigniew Iżycki (zginął 6 IX 1939)

II batalion

  • dowódca – mjr Józef Koper (od 14 IX w niewoi niemieckiej); mjr Tadeusz Zygmunt Sabatowski
  • adiutant – ppor. rez. Tadeusz Radomski
  • dowódca plutonu łączności – ppor. rez. Adolf Dzyr
  • dowódca 4 kompanii – por. Stefan Mazurek
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Józef Okoński; ppor. Władysław Przybylski (od 9 IX)
    • dowódca I plutonu – ppor. Władysław Przybylski
    • dowódca II plutonu – chor. Bolesław Kowalski
    • dowódca III plutonu – ppor. rez. Bronisław Jan Mazurek (zginął 8 IX pod Iłżą)
  • dowódca 6 kompanii – por. rez. Zenon Leon Radomski
    • dowódca I plutonu – ppor. rez. Mieczysław Stryjecki
    • dowódca II plutonu – ppor. rez. Aleksander Kucharczyk
    • dowódca III plutonu – sierż. Stanisław Burzak
  • dowódca 2 kompanii ckm – por. Tadeusz Wacław Pytlakowski
    • dowódca I plutonu – ppor. rez. Jan Kurowski

III batalion

  • dowódca – mjr Wacław Smoliński (ciężko ranny 21 IX pod Barchaczowem)[37]; por. Jan Wilhelm (od 21 IX)
  • adiutant – ppor. rez. Marian Kalicki
  • dowódca plutonu łączności – ppor. rez. Tadeusz Sowa
  • oficer płatnik – ppor. rez. Zygmunt Rutkowski
  • dowódca 7 kompanii – por. Bolesław Holicz (poległ 22 IX pod Cześnikami)
    • dowódca I plutonu – ppor. Edward Bis (zm. z ran 22 IX pod Cześnikami)
    • dowódca II plutonu – ppor. rez. Piotr Targowski (zginął 22 IX pod Cześnikami)
    • dowódca III plutonu – sierż. Józef Łapan
  • dowódca 8 kompanii – por. Jerzy Gąssowski (poległ 21 IX pod Barchaczowem)
    • dowódca I plutonu – ppor. Ludwik Patla
    • dowódca II plutonu – ppor. rez. Bolesław Wielgus
  • dowódca 9 kompanii – por. rez. Zygmunt Zalewski
    • dowódca I plutonu – ppor. rez. Pius Jóźwik
    • dowódca II plutonu – ppor. rez. Stanisław Surdacki[37]
    • dowódca III plutonu – ppor. rez. Jan Zalewski
  • dowódca 3 kompani ckm – por. Jan Wilhelm (od 21 IX – dowódca III batalionu)
    • dowódca I plutonu – ppor. rez. Roman Krzyżanowski (zginął 23 IX pod Tarnawatką)
    • dowódca II plutonu – ppor. rez. Walerian Karwatowski
    • dowódca III plutonu – ppor. rez. Emil Seruga

Pododdziały specjalne

  • dowódca kompanii zwiadowczej – por. Jan Henryk Wosik
    • dowódca plutonu kolarzy – por. Stanisław Bonarowski
    • dowódca plutonu konnego – st. wachm. Władysław Sobieszczański
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Michał Piotr Steczyszyn
    • dowódca I plutonu – ppor. Wojciech Jan Kwiatkowski
    • dowódca II plutonu – ppor. rez. Julian Zubek
    • dowódca III plutonu – plut. pchor. rez. Aleksander Gieysztor
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Władysław Ocepa
    • zastępca dowódcy plutonu – st. ogn. Stanisław Mazurek
  • dowódca plutonu pionierów – por. Władysław Koc
  • dowódca plutonu łączności – st. sierż. Kazimierz Klimczak

Dowódcy pułku i ich zastępcy w latach 1918-1939[edytuj | edytuj kod]

W latach 1918-1939 dowodzenie 8 Pułkiem Piechoty Legionów powierzane było kolejno wybitnym i bardzo wysoko klasyfikowanym w rankingu not absolwenckich oficerom piechoty WP. Wywodzili się oni m.in. z Pierwszej Kompanii Kadrowej – spośród wiernych towarzyszy i zaufanych przyjaciół marszałka Józefa Piłsudskiego. Kilku z nich było odznaczonych elitarnym Oficerskim Znakiem „Parasola”. Wszyscy dowódcy 8 pp Leg. byli kawalerami najwyższego polskiego odznaczenia wojskowego – Orderu Virtuti Militari[38].

Dowódcy 8 pp Leg.
Ferdynand Zarzycki – pierwszy dowódca 8 pp Leg. Od 10 maja 1933 do 13 marca 1934 był ministrem przemysłu i handlu za premierostwa Aleksandra Prystora
Ferdynand Zarzycki – pierwszy dowódca 8 pp Leg. Od 10 maja 1933 do 13 marca 1934 był ministrem przemysłu i handlu za premierostwa Aleksandra Prystora

Obowiązki zastępcy dowódcy pułku pełnili następujący oficerowie:

Oficerowie pułku – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

1943, Fernand de Brinon na czele francusko-niemieckiej delegacji (stoi w środku w białym prochowcu) oraz żołnierzy Sturmbrigade SS Frankreich przed grobami polskich generałów Mieczysława Smorawińskiego i Bohatyrewicza. Zdjęcie wykonane po ujawnieniu przez Niemców sowieckiej zbrodni na polskich żołnierzach.
Uroczystość pośmiertnego awansowania żołnierzy polskich zamordowanych przez NKWD, Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie 11 listopada 2007

W Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie upamiętniono na zamieszczonych tam tablicach nazwiska polskich oficerów wymordowanych w 1940 roku w Katyniu, w wyniku zbrodni zwanej mordem katyńskim. Pośród wymienionych znajdują się również ci, którzy oddali swoje życie za Polskę, służąc w 8 Pułku Piechoty Legionów.

Oto ich poczet:

  • por. Józef Majka
  • ppor. Bohdan Kruszewski
  • por. Teodor Karwowski – dow. kolumny taboru 8 pp Leg.
  • ppor. Julian Cała
  • por. Bronisław Skibniewski
  • ppor. Stefan Ciesielski
  • ppor. Wiktor Stadnik
  • por. Michał Franciszek Sagański
  • ppor. rez. Ludwik Kacper Szałajko
  • ppor. Wacław Lancmański
  • ppor. Zygmunt Bogdanowicz
  • kpt. Jan Osiński
  • ppor. Mieczysław Osiński
  • ppor. Zygmunt Kulczycki
  • ppor. Edward Teodor Dziewicki
  • ppor. Jan Pruszyński
  • por. Stanisław Machowski
  • por. Romuald Timme
  • por. Kazimierz Kalicki
  • ppor. Jarosław Hryńków
  • por. tab. rez. Mieczysław Dziewoński
  • kpt. Julian Kłobukowski
  • kpt. Stanisław Marceli Połczyński[42][43]
  • mjr Józef Hornberger

W Katyniu zostali zamordowani dwaj byli dowódcy pułku, pełniący podczas wojny służbę w innych jednostkach:

Na ukraińskiej liście katyńskiej znajduje się nazwisko trzeciego byłego dowódcy 8 pp Leg. zamordowanego przez NKWD w więzieniu na Brygidkach

Information icon.svg Osobny artykuł: Zbrodnia katyńska.

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar pułkowy[edytuj | edytuj kod]

Sztandar 8 pp Leg. – graficzna rekonstrukcja strony lewej płata
Sztandar 8 pp Leg. – graficzna rekonstrukcja strony prawej płata

Historia sztandaru[edytuj | edytuj kod]

15 maja 1920 roku, w Budsławiu, w drugą rocznicę utworzenia oddziału, płk. Leon Berbecki, ówczesny dowódca 3 DP Leg., wręczył pułkownikowi Władysławowi Bończy-Uzdowskiemu chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Lublina i ziemi lubelskiej. Akt wręczenia poprzedzony został mszą polową, w trakcie której ks. bp Władysław Bandurski poświęcił chorągiew.

Chorągiew pułkowa przywieziona została na front przez delegację złożoną z fundatorów, wśród których byli rodzice chrzestni: Maria Siano, Janina Skibińska, Maria Sobieszczańska, Natalia Turczynowicz, Zofia Dobrucka, Zygmunt Sobieszczański, Jan Turczynowicz, Czesław Szczepański.

Od 28 stycznia 1938 chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[44].

Podczas kampanii wrześniowej sztandar towarzyszył żołnierzom na froncie do 9 września 1939 roku. Podczas wycofywania się spod Iłży zaistniała konieczność ukrycia zagrożonej chorągwi. Grupa podoficerów dowodzona przez płatnika pułku chor. Ludwika Ossowskiego otrzymała rozkaz jej ukrycia. Dotarli oni w okolice Frampola, gdzie zakopali zabezpieczony wcześniej sztandar nieopodal tamtejszej leśniczówki. Miejsca jego ukrycia po wojnie nie odnaleziono.

Opis chorągwi[edytuj | edytuj kod]

Sztandar wykonany został zgodnie z wzorem chorągwi pułkowej w piechocie, określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej[45]. Chorągiew składała się z płata w kształcie kwadratu o boku jednego metra, drzewca, głowicy i szarfy:

Płachta sztandaru 8 pp Leg. była wykonana z białego adamaszku. Po obu stronach widniał krzyż kawalerski koloru czerwonego. Na prawej stronie sztandaru, pośrodku krzyża, wieniec laurowy, wewnątrz którego orzeł w koronie. Pomiędzy ramionami krzyża wyhaftowana dewiza Wojska Polskiego „Honor i Ojczyzna”. Płachtę zdobiła z trzech stron frędzla złota długości 5 cm. Do drewnianego drzewca wykonanego z jesionu – o długości 2,5 m, płachtę mocowało 21 gwoździ. Sztandar zwieńczony był [głowicą] orłem w koronie, wspartym na puszce, na której umieszczona była cyfra 8. Zdobiony był dwoma szarfami szerokości 7,5 cm w kolorach białym oraz czerwonym, spływającymi wzdłuż sztandaru. Szarfy zawiązane były w kokardę pod puszką z orłem, zwisając swoimi końcami aż do dolnej linii płachty sztandaru. Ich zakończenia były obszyte frędzlą złotą[46].
Strona prawa sztandaru
W środku krzyża kawalerskiego barwy czerwonej, w złotym wieńcu z wawrzynu, godło Polski według wzoru zatwierdzonego w 1919 roku. Na białych polach pomiędzy ramionami krzyża umieszczone złote cyfry 8 wpisane wewnątrz złotych wieńców z wawrzynu – po jednej w każdym z pól.
Strona lewa sztandaru
W środku krzyża kawalerskiego barwy czerwonej, w złotym wieńcu z wawrzynu, takaż dewiza Wojska Polskiego „Honor i Ojczyzna”. Od strony drzewca w górnym białym polu pomiędzy ramionami krzyża, wewnątrz tarczy heraldycznej, odznaka 8 Pułku Piechoty Legionów w wersji oficerskiej – emaliowanej. W drugim polu górnym białym, takaż odznaka pułkowa, w tarczy heraldycznej, w wersji żołnierskiej – srebrnej. W dolnym białym polu herb Lublina – miasta fundującego sztandar. W dolnym drugim białym polu, herb Ostrowi Mazowieckiej – miasta w którym powstawał zalążek 8 pp Leg. Na górnym ramieniu krzyża, napis haftowany złotą nicią, rozpisany w kolumnie w dwa wiersze – Ostrów Mazowiecka; 15 V 1918. Na dolnym ramieniu krzyża, napis złotą nicią Lublin; 16 I 1919.

Odznaka pułkowa[edytuj | edytuj kod]

Legitymacja do odznaki 8 pp Leg. wydana w 1928 r. przez dowódcę pułku Leopolda Endel-Ragisa, dla st.sierż. Czesława Kurowskiego
Pierwsza wersja odznaki pułkowej
Druga wersja odznaki pułkowej

Pułk miał w swojej historii dwie odznaki. Projektantem pierwszej był Czesław Jarnuszkiewicz. Projekt ten powstał w 1921 roku i został zatwierdzony w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. – nr 49 poz. 872 z 13 grudnia 1921 roku. Była to odznaka o wymiarach 30x30 mm w kształcie krzyża Ruperta – dwuczęściowa. Ramiona krzyża pokryte były emalią w kolorze granatowym. Na górnym ramieniu krzyża widniała data 1807, przypominająca rok powstania 8 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego, którego tradycję dziedziczył 8 pp Leg. Na bocznych zaś i na dolnym ramieniu krzyża rozpisane cyfry (1) i (5) oraz data 1918 – przypominające o początkach odrodzenia się pułku w Polskich Siłach Zbrojnych, które miało miejsce 15 maja 1918 roku w Ostrowi Mazowieckiej. W środku odznaki umieszczony był emaliowany na czerwono medalion, na którym nałożony został stylizowany monogram (8 PPL.).

Druga wersja odznaki pochodzi z roku 1928 i została zatwierdzona w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk.- pod nr 23 poz. 260 z dnia 23 sierpnia 1928 roku. Jej wymiary: 40x40 mm. Analogicznie do swojej poprzedniczki, miała formę krzyża Ruperta, a jej kolorystyka, zawarta w 12 promieniach w centralnym medalionie, nawiązywała do barw munduru piechoty (kolor granatowy z żółtymi wyłogami). Pośrodku tego medalionu znajdowała się cyfra 8, oznaczająca numer pułku, a na biało emaliowanych ramionach krzyża rozpisany napis „P.P. Leg” i daty 1807 oraz 1918 – nawiązujące do dat zawiązania 8 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego oraz do powołania zalążka 8 pp Leg. na terenie Ostrowi Mazowieckiej. Nowa odznaka była wykonywana w dwóch wersjach – dla kadry i szeregowych. Wersja dla szeregowych nie była emaliowana. Odznaki były wykonywane ze srebra lub srebrzonego tombaku.

Odznakę nadawał dowódca pułku za nienaganną służbę w czasie pokoju.

Uroczystość z udziałem sztandaru
Karta wojskowa z pieczęcią dowództwa 8 pp Leg

Święto pułku[edytuj | edytuj kod]

Świętem pułku był 15 maja.

W tym dniu organizowano szereg uroczystości patriotycznych, w których uczestniczyli, oprócz żołnierzy i ich rodzin, również przybywający na zaproszenie dowództwa pułku przedstawiciele władz państwowych i kościelnych oraz władz Lublina, a przede wszystkim mieszkańcy Lublina i okolic.

Dzień rozpoczynał się uroczystym apelem, podczas którego dokonywane były wręczenia odznaczeń i awansów oficerom i żołnierzom 8 pp Leg.

Kolejnymi elementami uroczystości były: defilada wojska z udziałem orkiestry wojskowej, msza święta przy „Kopcu Legionistów” – celebrowana przez arcybiskupa lubelskiego i księży lubelskiego ordynariatu polowego. Niejednokrotnie uroczystości pułkowe odbywały się również poza terenem jednostki, a defilada na Placu Litewskim w centrum Lublina. Po zakończeniu oficjalnych uroczystości rozpoczynał się festyn, w którym uczestniczyli goście wraz z żołnierzami i przybyłą ludnością Lublina.

Podczas festynu odbywały się również koncerty z udziałem zaproszonych artystów i orkiestry pułkowej dyrygowanej przez kpt. Faustyna Kulczyckiego[24]. Podczas festynu organizowane były często zbiórki pieniędzy i darów dla dzieci z ubogich rodzin.

Pieczęć dowództwa pułku[edytuj | edytuj kod]

W latach 1919-1927 dowództwo oddziału posługiwało się pieczęcią urzędową, okrągłą, o średnicy 49 milimetrów, z wizerunkiem godła państwowego wz. 1919 i napisem w otoku 8 PUŁK PIECHOTY LEGIONÓW * DOWÓDZTWO *. W kolejnych latach posługiwano się pieczęcią urzędową z godłem wzoru 1927.

Odtworzenie pułku w Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

W latach 1943-1944 podjęte zostały starania odtworzenia 8 pp Leg. na bazie dawnej kadry oficerskiej i podoficerskiej – w ramach 3 Dywizji Piechoty Legionów AK[47], w związku z potrzebami dotyczącymi planowanej Akcji Burza. Od czerwca 1944 roku oddział wcielony w skład 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Jednym z dowódców batalionów tej jednostki był Zdzisław Broński, dowódcą pierwszej kompanii Hieronim Dekutowski.

Żywa legenda 8 Pułku Piechoty Legionów[edytuj | edytuj kod]

O dziejach lubelskiego pułku piechoty z okresu II RP, nie zapominają współcześni członkowie Grupy Rekonstrukcji Historycznej. Od kilku lat na terenie Lubelszczyzny istnieje i działa powołana do życia przez mieszkańców okolic: Lublina, Kocka, Lubartowa i Radzynia Podlaskiego, GRH 8pp. Leg – biorąc aktywny udział w inscenizacjach bitew, w których niegdyś walczyli żołnierze tej jednostki. Grupa przy pomocy społeczeństwa i władz samorządowych odtworzyła samochód Ford T „torpedo”, będący niegdyś na wyposażeniu wojska. Poza tym, jej członkowie odnowili i uzupełnili eksponaty, znajdujące się w Izbie Pamięci Czynu Zbrojnego w pałacu w Kocku. Dowódcą grupy jest Kamil Zydlewski[48].

16 maja 2010 roku w Kocku, odbyła się uroczystość wręczenia im kopii sztandaru 8 pp Leg. Replikę zaginionego we wrześniu 1939 roku sztandaru pułkowego, wykonano staraniem członków Grupy. Koszty odtworzenia sztandaru pokryły datki okolicznej ludności, w tym też rodzin żołnierzy 8 Pułku Piechoty Legionów[49][50].

Przypisy

  1. Maciej Kozłowski: Między Sanem a Zbruczem. Kraków: „Znak”, 1990. ISBN 83-7006-094-3.
  2. Mieczysław Targowski: Zarys historii wojennej 8-go pułku piechoty legionów. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1928.
  3. Grażyna i Przemysław Witek. Lista imienna Żołnierzy Pierwszej Kompani Kadrowej (poprawiona i uzupełniona). „Oleandry”. 28 (1), s. 12-33, 2008. Kielce: Związek Piłsudczyków Oddział Świętokrzyski. ISSN 7108 1896 7108. Lista Lista imienna Żołnierzy Pierwszej Kompani Kadrowej (pol.). W: Oleandry [on-line]. [dostęp 09-04-2012].
  4. Skniłów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
  5. Wołcza w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  6. Schodnica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
  7. Rafał Galub: Niech nas rozsądzi krew i miecz. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2004. ISBN 83-7177-281-5.
  8. Denysów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.
  9. Kupczyńce w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  10. Janczyn w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 1 (Abablewo – Januszowo) z 1900 r.
  11. Wołkowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  12. Korytnica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  13. Władyki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  14. Mieczysław Targowski: Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich (1918-1920) – 8 Pułk Piechoty Legionów. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928.
  15. Kozice w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  16. Borki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.
  17. Czernica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 1 (Abablewo – Januszowo) z 1900 r.
  18. 18,0 18,1 Janusz Stankiewicz: Lista poległych żołnierzy 8 pp Leg. z lat (1918-1920). [dostęp 8 sierpnia 2009].
  19. Sprawozdania dowódcy 3 DP Leg., gen. bryg. Kazimierza Fabrycego do Komisji Likwidacyjnej gen. broni Lucjana Żeligowskiego z działalności dywizji podczas wypadków majowych w: Przewrót wojskowy w Polsce w 1926 r. Wybór dokumentów s. 260-264.
  20. Wykaz imienny zabitych w oddziałach Wojska Polskiego w czasie wypadków majowych (od 12 do 15.5.) sporządzony przez Komisję Likwidacyjną gen. broni Lucjana Żeligowskiego w: Przewrót wojskowy w Polsce w 1926 r. Wybór dokumentów, zakończenie s. 161.
  21. Stanisław Haller: Wypadki Warszawskie od 12 do 15 maja 1926 r. Kraków: Księgarnia Krakowska, 1926.
  22. Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930.
  23. Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
  24. 24,0 24,1 Janusz Odziemkowski: Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich... s. 11,12.
  25. Janusz Odziemkowski: Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich... s. 10-22.
  26. Profil Czesława Kurowskiego (pol.). Ogrody Wspomnień. [dostęp 2012-03-08].
  27. Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”, Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: „AJAKS”, 1995. ISBN ISBN 83-85621-87-3.
  28. Jan Wróblewski: Armia Prusy 1939. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1986. ISBN 83 11 07212 4.
  29. 29,0 29,1 Janusz Odziemkowski: Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich W Kampanii Wrześniowej 8 Pułk Piechoty Legionów. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1993, s. 22. ISBN 83-85621-15-6.
  30. Janusz Odziemkowski: Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich... s. 27-40.
  31. Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Warszawa: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2.
  32. Janusz Odziemkowski: Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich... s. 23-26.
  33. Komisja Historyczna Polskiego Sztabu Głównego: Polskie Siły Zbrojne w Drugiej Wojnie Światowej, Tom III i IV. Londyn: Instytut Historyczny im. Władysława Sikorskiego w Londynie, edycja od 1950.
  34. Akta personalno-odznaczeniowe A.P. 820; A.P.7438 st. sierż. zawodowego Czesława Kurowskiego. „Zeszyty Ewidencyjne 8 p.p.Leg.”. Centralne Archiwum Wojskowe. 
  35. 35,0 35,1 Henryk Żelewski: Dzieje bojowe 8 Pułku Piechoty Legionów w walkach obronnych 1939 r. Lublin: KUL, 1984, s. 88. ISBN 8300006729.
  36. Kościół Garnizonowy w Lublinie, Parafia Cywilno-Wojskowa pw. Niepokalanego Poczęcia NMP. Kuria Diecezji Lubelskiej KK. [dostęp 2010 11 3].
  37. 37,0 37,1 Paweł Surdacki. Wspomnienia o płk doc. dr. hab. Stanisławie Surdackim (1914-2003). „Głos Ziemi Urzędowskiej”, Grudzień 2004. Towarzystwo Ziemi Urzędowskiej. ISSN 1134 4893 4893 1134 4893. 
  38. Janusz Odziemkowski: Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich... s. 9, 22.
  39. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 43 z 17.04.1919 r. („Mianuję pułkownika Jatelnickiego Bolesława dowódcą 8 pułku Legionów. Dnia 4 kwietnia 1919 r. Wódz Naczelny Józef Piłsudski.”).
  40. Katedra Polowa Wojska Polskiego, Warszawa: Tablice Pamięci. [dostęp 8 sierpnia 2009].
  41. Maciej Sobieraj: Cybulski Antoni. Dziedzictwo kulturowe Lublina i Lubelszczyzny – Pamięć Miejsca, 1997. [dostęp 31.08.2009].
  42. Adam Moszyński: Lista Katyńska. Londyn: Gryf Publications LTD, 1982, s. 153. ISBN ISBN 83-85028-81-1.
  43. 43,0 43,1 43,2 43,3 W. Roman, Z. Sawicki, K. Banaszek: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: 2000, s. 230. ISBN 83 211 1408 3.
  44. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej Dz. U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.
  45. Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej Dz. U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416.
  46. Mieczysław Targowski: Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich (1918-1920) – 8 Pułk Piechoty Legionów. Warszawa: 1928.
  47. Ireneusz Caban: 8 Pułk Piechoty Legionów Armii Krajowej – Organizacja I Działania Bojowe. Warszawa: „Bellona”, 1994. ISBN 83-11-08235-9.
  48. Rejestracja filmowa, obchodów święta pułkowego 8 pp Leg. – Kock 15 maja 2011 roku[1].
  49. Dariusz Palusiński: 8 pułk piechoty Legionów – nadanie sztandaru i święto pułkowe. 2010. [dostęp 2010-05-16, godz. 20:46].
  50. Dariusz Palusiński: Zdjęcie do artykułu „8 pułk piechoty Legionów – nadanie sztandaru i święto pułkowe”. 2010. [dostęp 2010-05-16, godz. 20:46].

Przypisy do nazw miejscowości – wyjaśnienie

W tej sekcji w wielu przypisach podane zostały linki odnoszące się do miejscowości leżących obecnie poza granicami Polski, o które toczyły się w latach 1918-1920 zacięte walki pomiędzy Polakami, Ukraińcami oraz Sowietami. O wielu z nich, już nieistniejących pod swoimi dawnymi nazwami, lub nieistniejących obecnie fizycznie, podane zostały informacje zawarte w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, monumentalny słownik encyklopedyczny wydany w latach 1880–1902 w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, rejestrował toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niektórych terenów ościennych (np. Śląska). Wielokrotnie wznawiany, stanowi do dziś cenne źródło wiadomości geograficznych, historycznych, gospodarczych, demograficznych i biograficznych swojej epoki. Jest często – tak jak w powyższym artykule – jedynym dowodem istnienia co niektórych miejscowości, pozwalającym zlokalizować czytelnikowi owe miejsca na współczesnej mapie Europy.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]