Nowa Dęba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Nowa Dęba (ujednoznacznienie).
Nowa Dęba
Nowa Dęba, Fontanna na Placu mjr Jana Gryczmana, 2011 r.
Nowa Dęba, Fontanna na Placu mjr Jana Gryczmana, 2011 r.
Herb
Herb Nowej Dęby
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat tarnobrzeski
Gmina Nowa Dęba
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1961
Burmistrz Wiesław Kazimierz Ordon
Powierzchnia 16,7[1] km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

11 237[1]
678 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 15
Kod pocztowy 39-460
Tablice rejestracyjne RTA
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nowa Dęba
Nowa Dęba
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Dęba
Nowa Dęba
Ziemia 50°24′53″N 21°45′12″E/50,414722 21,753333
TERC
(TERYT)
3182420044
Urząd miejski
ul. Rzeszowska 3
39-460 Nowa Dęba
Strona internetowa

Nowa Dęba – miasto w województwie podkarpackim, w powiecie tarnobrzeskim, siedziba władz miejsko-wiejskiej gminy Nowa Dęba.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnobrzeskiego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest wśród lasów Puszczy Sandomierskiej przy drodze krajowej DK9[2], będącej częścią drogi europejskiej E371. Przez południowe krańce miasta przebiega odcinek drogi wojewódzkiej nr 872. Nowa Dęba położona jest przy linii kolejowej nr 71.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba mieszkańców miasta: 11 443, całej gminy Nowa Dęba: 18 301[3].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajdują się tereny należące do Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej „EURO-PARK WISŁOSAN”, w której znajdują się m.in. Zakłady Metalowe „Dezamet” wchodzące w skład Grupy Kapitałowej Bumar. W pobliżu miejscowości znajduje się duży poligon wojskowy należący do jednostki wojskowej nr 2090 (m.in. wynajmowany na ćwiczenia wojsk NATO).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie miasta Nowa Dęba związane jest ściśle z utworzeniem w latach 30-tych XX wieku na terenie Puszczy Sandomierskiej Centralnego Okręgu Przemysłowego. Jednak początki gminy Nowa Dęba sięgają XII wieku, kiedy to na obrzeżach Puszczy Sandomierskiej powstała wieś królewska Chmielów. Na jej obrębach wyrosły przysiółki, które następnie przekształciły się we wsie: Cygany i Jadachy. W XVI i XVII wieku możny ród Tarnowskich herbu Leliwa utworzył na terenie puszczy ogromne Dominium Dzikowskie, do którego weszła wieś Dęba z przysiółkiem Poręby Dębskie (początek XVII w.), a później Tarnowska Wola, Alfredówka i Rozalin (XVIII w.).

Biurowiec Nadleśnictwa Nowa Dęba
Nowa Dęba, ul. 1 Maja, 2011 r.
Nowa Dęba, ul. Jana Pawła II, 2011 r.
Zmodernizowany przystanek Nowa Dęba, 2013 r.

Gospodarka na tym terenie oparta była o las. Mieszkańcy zajmowali się pozyskiwaniem drewna, wypalaniem węgla drzewnego, potażu i popiołu, polowaniem i bartnictwem. Poprzez karczowanie lasu starano się pozyskać ziemię na pola uprawne, łąki i pastwiska. Słabej jakości ziemia nie była w stanie zapewnić wysokich plonów, co było powodem nagminnej emigracji ludności za chlebem do Austrii, Prus i Ameryki. Ówczesny ród Tarnowskich starał się wesprzeć poddanych poprzez tworzenie małych zakładów, między innymi w Chmielowie (gdzie założono młyn, tartak oraz terpentyniarnię) oraz w Budzie Stalowskiej (stawy rybne). Odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku nie poprawiło radykalnie sytuacji mieszkańców. Prawdziwą rewolucją na tym terenie okazały się narodziny Centralnego Okręgu Przemysłowego - największego przedsięwzięcia międzywojennej Polski. W 1927 roku rząd polski wykupił część terenu u zbiegu rzek Wisły i Sanu od hrabiego Tarnowskiego i utworzył tu poligon.

Najważniejszym wydarzeniem w historii Dęby była decyzja o budowie w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego Wytwórni Amunicji Nr 3. Wpływ na decyzję miał właśnie istniejący na terenie miasta poligon wojskowy, na którym można było przeprowadzać próby z amunicją oraz bliska odległość zakładów przemysłu metalowego i chemicznego. Inwestycja ta finansowana była z państwowych funduszów, które pochodziły z francuskiej pożyczki zbrojeniowej. Zamierzano wybudować 16 km linii kolejowej, 32 km dróg bitych, 28 km linii wodociągowej, 18 km sieci kanalizacyjnej, 20 km gazociągów, 12 km linii elektrycznej wysokiego napięcia i 50 km linii niskiego napięcia oraz 20 km linii telefonicznej. Obok hal fabrycznych i magazynów budowana była elektrownia o mocy 2200 kW oraz wieża ciśnień. W roku 1938 rozpoczęto budowę osiedla mieszkaniowego dla przybywających z różnych stron fachowców, szczególnie kadry technicznej. Oprócz infrastruktury technicznej powstało osiedle mieszkaniowe, szkoła, szpital, stołówka i basen kąpielowy. Produkcja amunicji ruszyła w lipcu 1939 roku.

Rozwój wytwórni i ściśle związanej z nią Dęby zahamował wybuch II wojny światowej. We wrześniu 1939 roku Dębę zajęli Niemcy, którzy zagospodarowali ją na własne cele wojskowe. Teren zakładu i osiedla zajęły wojska niemieckie, które przygotowywały się tutaj do dalszych podbojów na wschodzie. W dawnej willi dyrektora Wytwórni Amunicji, jak głosi jedna z wersji, zamieszkał generał von Paulus, bezpośrednio przygotowujący wyprawę na Związek Radziecki. Wojsko ćwiczy na poligonie, a na terenie zakładu zostają uruchomione, pracujące na rzecz zakładu, warsztaty samochodowe, stolarnie, rzeźnia, fabryka konserw. Po odejściu pierwszej fali wojsk, Dęba staje się ośrodkiem ćwiczebnym, aż do wejścia wojsk radzieckich w lecie 1944 roku.

Po wojnie fabryka została odbudowana ze zniszczeń wojennych (niemała w tym zasługa mieszkańców, jeszcze w tym czasie osiedla i wsi Dęba) i przekształcona w przedsiębiorstwo państwowe o nazwie Zakłady Metalowe PREDOM-DEZAMET. Na okres ten przypada intensywny rozwój zakładu, i co za tym idzie, Dęby. ZM DEZAMET obok wyrobów zbrojeniowych produkowały żelazka, silniki motocyklowe, motorowerowe i łodziowe, (bardzo udane konstrukcje m.in. inż. Wiatra). Osiedle kwitnie - powstają nowe szkoły, przedszkola, dom kultury, ośrodek wypoczynkowy „Nad Zalewem”. W 1957 roku powstał drugi ważny zakład – Spółdzielnia Inwalidów „Zjednoczenie”, która na stałe związała się z miastem, pełniąc również ważną rolę społeczną, jaką jest integracja osób niepełnosprawnych z resztą mieszkańców miasta. Ten nowy etap w historii osiedla kończy się 31 grudnia 1961 roku nadaniem praw miejskich Dębie, która zmieniła nazwę na Nowa Dęba.

Od tej pory Nowa Dęba - miasto - stale szuka nowych szans na dalszy rozwój, umiejętnie wykorzystuje swoje atuty. Okres zmian gospodarczych w Polsce, który trwał przez lata siedemdziesiąte – przyniósł rozwój górnictwa, przetwórstwa siarki, przemysłu hutniczego, metalowego, zbrojeniowego, maszynowego, kosztem wielu istotnych gałęzi gospodarki, a był pochodną panującego wtedy ustroju politycznego. Wraz ze zmianami ustrojowymi w Polsce na początku lat 90-tych rozpoczął się trudny etap w życiu miasta i gminy, nowe warunki ekonomiczne narzuciły konieczność restrukturyzacji przemysłu na terenie Nowej Dęby. Z Zakładów Metalowych DEZAMET wydzieliło się kilka spółek, z których zajmujące się silnikami i produkcją żelazek nie poradziły sobie w nowych warunkach ekonomicznych.

Znaczący wpływ na zmiany w rozwoju gospodarczym miasto miało powstanie w 1997 roku Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej ”Euro-Park Wisłosan”, której podstrefa zlokalizowana na terenie Zakładów Metalowych DEZAMET umożliwiła ściągnięcie nowych inwestorów. W Nowej Dębie kapitałowo zaangażowała się Polfa Warszawa, budując spółkę farmaceutyczną Sanfarm, która łamała stereotyp przemysłu metalowego. Podobnie i Marma, która produkuje w naszym mieście folie dachowe. Bester Medical System zaczynał od narzędzi chirurgicznych, a dziś wzbogacił produkcję o protezy stawów. Innowacja - córka Zapelu - to produkcja odlewnicza, która dobrze była znana robotnikom z Dezametu. Promost i Eltex to okna, Unidez - produkcja metalowa.

W mieście i gminie Nowa Dęba poza strefą ekonomiczną działa ponad 800 podmiotów gospodarczych. Doskonałe walory inwestycyjne , nieskażona przyroda, aktywność i pracowitość mieszkańców to podstawowe atuty Nowej Dęby, nic więc dziwnego, że wzbudzają one zainteresowanie także za granicą. Miasto ma podpisane została umowy partnerskie z Ploemeur we Francji, Fermoy w Irlandii oraz z Komarnem z Ukrainy. Strony podpisując umowę zobowiązały się wspierać wymianę pomiędzy mieszkańcami miast w działalności kulturalnej, sportowej i turystycznej. Współpraca obejmuje również wymianę doświadczeń w dziedzinie ochrony środowiska, rozwoju gospodarczego i gospodarki przestrzennej.

Mimo swej krótkiej historii, Nowa Dęba stała się ważnym miejscem na mapie Polski, ważnym dla inwestorów, miłośników przyrody, wreszcie dla jej mieszkańców. 

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). [dostęp 2011-09-22].
  2. Położenie geograficzne (pol.). archiwum.nowadeba.pl. [dostęp 2013-02-21].
  3. Według statystyk GUS 2009-06-30.
  4. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 24 stycznia 2013.
  5. 5,0 5,1 KOMITET MIAST BLIŹNIACZYCH NOWA DĘBA – FERMOY – PLOEMEUR (pol.). infoveriti.pl. [dostęp 2009-07-07].
  6. 6,0 6,1 Marcin Flis: 25-lecie współpracy Fermoy i Ploemeur (pol.). archiwum.nowadeba.pl, 2013-02-21. [dostęp 2009-07-07].
  7. 7,0 7,1 7,2 Małgorzata Rokoszewska: Irlandczycy skopiowali naszą remizę (pol.). Super Nowości, 2008-09-25. [dostęp 2009-07-07].
  8. Pracowita wizyta Suhowoli (pol.). archiwum.nowadeba.pl, 2013-02-21. [dostęp 2013-02-21].
  9. 9,0 9,1 Małgorzata Rokoszewska: To nie byli banderowcy, tylko sympatycy Polski (pol.). Super Nowości, 2012-06-14. [dostęp 2012-06-15].
  10. Nowi partnerzy z Ukrainy (pol.). archiwum.nowadeba.pl, 2011-11-07. [dostęp 2013-02-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]