Nowa Dęba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Nowa Dęba (ujednoznacznienie).
Nowa Dęba
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Nowa Dęba, fontanna na placu mjr. Jana Gryczmana, 2011 r.
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat tarnobrzeski
Gmina Nowa Dęba
Prawa miejskie 1961
Burmistrz Wiesław Kazimierz Ordon
Powierzchnia 16,7[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

11 336[2]
678,8 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 15
Kod pocztowy 39-460
Tablice rejestracyjne RTA
Położenie na mapie gminy Nowa Dęba
Mapa lokalizacyjna gminy Nowa Dęba
Nowa Dęba
Nowa Dęba
Położenie na mapie powiatu tarnobrzeskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnobrzeskiego
Nowa Dęba
Nowa Dęba
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nowa Dęba
Nowa Dęba
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Dęba
Nowa Dęba
Ziemia50°24′53″N 21°45′12″E/50,414722 21,753333
TERC (TERYT) 1820044
SIMC 0980636
Urząd miejski
ul. Rzeszowska 3
39-460 Nowa Dęba
Strona internetowa

Nowa Dęba (do 1961 Dęba[3]) – miasto w województwie podkarpackim, w powiecie tarnobrzeskim, siedziba władz miejsko-wiejskiej gminy Nowa Dęba.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnobrzeskiego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest wśród lasów Puszczy Sandomierskiej przy drodze krajowej DK9[4], będącej częścią drogi europejskiej E371. Przez południowe krańce miasta przebiega odcinek drogi wojewódzkiej nr 872. Nowa Dęba położona jest przy linii kolejowej nr 71.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba mieszkańców miasta: 11 443, całej gminy Nowa Dęba: 18 301[5].

  • Piramida wieku mieszkańców Nowej Dęby w 2014 roku[2].


Piramida wieku Nowa Deba.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajdują się tereny należące do Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej „EURO-PARK WISŁOSAN”, w której znajdują się m.in. Zakłady Metalowe „Dezamet” wchodzące w skład Grupy Kapitałowej Bumar. W pobliżu miejscowości znajduje się duży poligon wojskowy należący do jednostki wojskowej nr 2090 (m.in. wynajmowany na ćwiczenia wojsk NATO).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie Nowej Dęby było ściśle związane z założeniem na terenach Puszczy Sandomierskiej Centralnego Okręgu Przemysłowego. Wtedy to właśnie postanowiono wybudować w niewielkiej wsi Dęba wytwórnie amunicji nr 3. Jej budowniczym i pierwszym dyrektorem był płk Jan Szypowski, wcześniejszy wicedyrektor Wytwórni Amunicji nr 2 w Skarżysku-Kamiennej. Wpływ na decyzję miał właśnie istniejący w pobliżu poligon wojskowy, na którym można było przeprowadzać próby z amunicją, oraz bliskość zakładów przemysłu metalowego i chemicznego. Pieniądze na budowę fabryki pochodziły z francuskiej pożyczki zbrojeniowej. W 1938 roku rozpoczęto budowę osiedla mieszkaniowego dla przybywających z różnych stron Polski fachowców, głównie kadry technicznej. Oprócz infrastruktury technicznej powstało osiedle mieszkaniowe, szkoła, szpital, stołówka oraz basen kąpielowy o wymiarze 50 m.

Po wybuchu II wojny światowej Dębę zajęli Niemcy, którzy dostosowali fabrykę do swoich celów. Na terenach dębskiego poligonu wraz ze swoimi żołnierzami ćwiczyła armia generała Paulusa, bezpośrednio przygotowująca wyprawę na Związek Radziecki. Tematem spornym jest, czy sam Paulus w ogóle w Dębie się pojawił. Badania przeprowadzone w Archiwum Bundesarchiv-Militärarchiv we Fryburgu Bryzgowijskim w 2008 roku, ostatecznie wykazały, że gen. Friedrich Paulus nigdy na terenie Dęby nie przebywał[6][7][8]. 29 lipca 1944 roku Dęba została wyzwolona spod okupacji niemieckiej przez oddziały radzieckie (ku czci poległych w walkach na pl. Zwycięstwa ustawiono po wojnie pomnik - czołg[9]).

Po wojnie fabryka została odbudowana i przekształcona w przedsiębiorstwo państwowe o nazwie Zakłady Metalowe DEZAMET. Wtedy właśnie nastąpił największy rozwój tego zakładu oraz miejscowości. Zakłady Metalowe obok wyrobów zbrojeniowych produkowały żelazka, gofrownice, silniki motocyklowe, motorowerowe i łodziowe. W 1957 roku powstał drugi ważny zakład – Spółdzielnia Inwalidów „Zjednoczenie”, która na stałe związała się z miastem, pełniąc również ważną rolę społeczną, jaką jest integracja osób niepełnosprawnych z resztą mieszkańców miasta. Nadanie praw miejskich Dębie miało miejsce 31 grudnia 1961 roku. Wtedy też zmieniono nazwę na Nowa Dęba[7][8]. Obecnie jedna z ulic Nowej Dęby oraz Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych noszą imię płk. Jana Szypowskiego („Leśnika”).

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). [dostęp 2011-09-22].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Deba, w oparciu o dane GUS.
  3. Zarządzenie nr 35 Prezesa Rady Ministrów z dnia 2 marca 1961 r. w sprawie zmiany i ustalenia nazw niektórych miejscowości i obiektów fizjograficznych (M.P. z 1961 r. Nr 22, poz. 106)
  4. Położenie geograficzne (pol.). archiwum.nowadeba.pl. [dostęp 2013-02-21].
  5. Według statystyk GUS 2009-06-30.
  6. Sobieniewska-Pyłka, Katarzyna: Na poligonie w Nowej Dębie był... Stalingrad (pol.). echodnia.eu, 2009-09-25. [dostęp 2009-11-23].
  7. a b Rys historyczny (pol.). archiwum.nowadeba.pl. [dostęp 2013-02-21].
  8. a b Ewa Serwańska Z dębem w herbie, Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA, Warszawa 1978.
  9. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 716
  10. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-09].
  11. a b KOMITET MIAST BLIŹNIACZYCH NOWA DĘBA – FERMOY – PLOEMEUR. infoveriti.pl. [dostęp 2009-07-07].
  12. a b Marcin Flis: 25-lecie współpracy Fermoy i Ploemeur. archiwum.nowadeba.pl, 2013-02-21. [dostęp 2009-07-07].
  13. Wieczór irlandzki z gośćmi z Fermoy. infonowadeba.pl, 2017-09-18. [dostęp 2017-09-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-21)].
  14. Pracowita wizyta Suhowoli. archiwum.nowadeba.pl, 2013-02-21. [dostęp 2013-02-21].
  15. a b Małgorzata Rokoszewska: To nie byli banderowcy, tylko sympatycy Polski. Super Nowości, 2012-06-14. [dostęp 2012-06-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-29)].
  16. Nowi partnerzy z Ukrainy. archiwum.nowadeba.pl, 2011-11-07. [dostęp 2013-02-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]