Tyczyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Tyczyn (ujednoznacznienie).
Tyczyn
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Pomnik przy głównym skrzyżowaniu w Tyczynie
Herb Flaga
Herb Tyczyna Flaga Tyczyna
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat rzeszowski
Gmina Tyczyn
Aglomeracja rzeszowska
Data założenia 1368
Prawa miejskie 1368 (Kazimierz Wielki)
Burmistrz Janusz Wiktor Skotnicki
Powierzchnia 9,67 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

3694[1]
382,0 os./km²
Strefa numeracyjna 17
Kod pocztowy 36-020
Tablice rejestracyjne RZE
Położenie na mapie gminy Tyczyn
Mapa lokalizacyjna gminy Tyczyn
Tyczyn
Tyczyn
Położenie na mapie powiatu rzeszowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu rzeszowskiego
Tyczyn
Tyczyn
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Tyczyn
Tyczyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tyczyn
Tyczyn
Ziemia49°57′55″N 22°01′59″E/49,965278 22,033056
TERC (TERYT) 1816144
SIMC 0975078
Urząd miejski
Rynek 18
36-020 Tyczyn
Strona internetowa

Tyczynmiasto w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, graniczące bezpośrednio z Rzeszowem. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tyczyn.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1368 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[2]. W latach 1920–1945 miasto administracyjnie należało woj. lwowskiego, a w okresie 1945–1975 i 1975–1998 do woj. rzeszowskiego.

Przez miasto przepływa Strug, niewielka rzeka dorzecza Sanu.

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto miało 3602 mieszkańców. Miasto zabudowane jest głównie na terenie zwartym, szeregowym budownictwem mieszkaniowym, znajduje się w nim kilka niskich bloków.

Dodatkowo można wyróżnić następujące części miasta: Księży Lasek, Lasek, Łany, Łany Tyczyńskie, Mokra Strona, Potoki, Pułanek[a], Tyczyńskie Potoki, Zagrody.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze dokumenty dotyczące osadnictwa na tym terenie pochodzą już z 1340 r. Tyczyn założony został na prawie magdeburskim[3] na mocy dokumentu króla Kazimierza Wielkiego, wystawionego w Niepołomicach, datowanego 14 marca 1368 r. Król zezwolił Bartoldowi Tycznerowi na lokację nowego miasta w lasach królewskich nad rzeką Białą (dziś jest to Strug), w pobliżu wsi o tej samej nazwie, w ziemi sanockiej. Pod lokację miasta król przeznaczył znaczny obszar, bo 112 łanów frankońskich, czyli 2464–2912 ha. W 1450 właścicielem miasta wraz z przedmieściami był Jan z Pilczy syn Elżbiety Granowskiej trzeciej żony Władysława Jagiełło[4].

Związani z Tyczynem[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy z Tyczyna (przed 1510–1591) – poeta humanistyczny sekretarz królewski, polski dyplomata na papieskim dworze. Urodzony w Tyczynie w rodzinie mieszczańskiej;
  • Jan Kostka, herbu Dąbrowa (1557–1582), pierwszy mąż Anny Pileckiej – właścicielki Tyczyna;
  • Krzysztof Kostka, herbu Dąbrowa (1556–1602), drugi mąż Anny Pileckiej od 1586 roku. Z tego małżeństwa urodziło się pięcioro dzieci: Katarzyna, żona Stanisława Jana Wapowskiego; Zofia, żona Piotra Opalińskiego; Anna, która była ksienią w Jarosławiu; Jan, który była starostą w Sejnach i zarządcą Sędziszowa; Mikołaj Rafał, który otrzymał nominację na wojewodę brzeskiego, na jego dworze w Tyczynie był wychowywany Aleksander Kostka-Napierski.
  • Adam Fedorowicz (1854–1917), urzędnik – honorowy obywatel Tyczyna[5]

W Tyczynie urodziła się Kasia Sobczyk (1945–2010), piosenkarka, solistka Czerwono-Czarnych[6].

Zabytek[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny św. Katarzyny i Świętej Trójcy
Pałac Wodzickich, obecnie Liceum Ogólnokształcące
Pomnik Grunwaldu z figurą Matki Bożej ustawiony w 1910 r. w centrum Tyczyna
  • Kościół św. Katarzyny i Świętej Trójcy – pierwszy kościół powstał w 2 połowy XV w. W 1629 r. kościół spłonął wraz z miastem. W latach 1631–1638 został odbudowany przez Mikołaja Kostkę, który dobudował kaplicę św. Stanisława, w której został pochowany. W 1657 r. w czasie węgierskiego najazdu Jerzego Rakoczego, kościół został spalony. Od początku XVIII w. kościół był rozbudowywany, w szczególności przez Jana Klemensa Branickiego w latach 1720–1730 i 1759–1763. W 1727 r. do prezbiterium dobudowano kaplicę św. Trójcy (naprzeciw kaplicy św. Stanisława). W latach 1735–1745 wykonano nowy zespół sześciu murowanych ołtarzy ozdobionych gipsem i mozaikami. Trzy ołtarze – główny, Św. Stanisława i Św. Trójcy, wzorowane były na rzymskich wzorach, a wykonali je architekci – Jan Henryk Klemm i Gottfried Schulz. Dobudowano też dwie wieże według projektu Jana Henryka Klemma. Sztukaterie wykonał Gottfried Schulz, a freski malował Antoni Herliczka[7]. Z tego okresu pochodzi nowy budynek wikarówki, piętrowa plebania oraz nowe organy. W dniu 26 maja 1782 r. w uroczystość Św. Trójcy nowy proboszcz ks. Antoni Betański konsekrował na nowo kościół, któremu nadano potrójne wezwanie: Św. Trójcy, Wniebowzięcia Matki Bożej i Św. Katarzyny. Kościół jest siedzibą parafii św. Katarzyny, należącej do dekanatu Tyczyn, diecezji rzeszowskiej.
  • Pałac Wodzickich wraz z 11 hektarowym parkiem oraz budynki gospodarcze (II. poł. XIX / pocz. XX w.), w stylu historyzującym, eklektycznym. Obecnie w pałacu mieści się Liceum[8]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza w Tyczynie (obecnie Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie)
  • Zespół Szkół w Tyczynie im. Władysława Orkana
  • Gimnazjum Publiczne im. Jana Pawła II w Tyczynie
  • Szkoła Podstawowa im. Stanisława Staszica w Tyczynie


Sport w Tyczynie[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa klub sportowy MKS „Strug” Tyczyn, rozgrywający mecze na stadionie miejskim. Największym sukcesem klubu jest zdobycie w sezonie 2002/2003 Pucharu Polski na szczeblu wojewódzkim[9]. Przy gimnazjum publicznym znajduje się hala sportowa.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Tyczyna w 2014 roku[10].


Piramida wieku Tyczyn.png

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Taka jest pisownia nazwy ulicy, podczas gdy TERYT w wykazie integralnych części miasta stosuje zapis „Półanek”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://www.polskawliczbach.pl/Tyczyn, w oparciu o dane GUS.
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 172.
  3. Anna Berdecka, Nowe lokacje miast królewskich w Małopolsce w latach 1333–1370 : chronologia i rozmieszczenie, w: Przegląd Historyczny, T. 65 (1974), z. 4, tabela 2 po s. 617.
  4. Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwów tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego, 1888 rok, Tom 13, Termini terrestres Przeworscenses 1450.
  5. Kronika. Wiadomości osobiste. „Głos Rzeszowski”, s. 2, Nr 44 z 4 listopada 1917. 
  6. Ryszard Wolański: Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej. T. II. Warszawa: Agencja Artystyczna MTJ, 2003, s. 119. ISBN 83-911-888-8-4.
  7. Jan Nieciecki, Tyczyńskie malowidła Antoniego Herliczki, wybitnego malarza dworu Jana Klemensa Branickiego, w: Z dziejów Tyczyna i regionu, Tyczyn 1998.
  8. Strona gminy.
  9. Tyczyn w bazie 90minut.pl
  10. http://www.polskawliczbach.pl/Tyczyn, w oparciu o dane GUS.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski słownik biograficzny, T. 11, Wrocław 1964–1965.
  • Jerzy z Tyczyna: Polski dyplomata na papieskim dworze.
  • Wybór listów Jerzego z Tyczyna do Marcina Kromera (1554–1585), Warszawa 1982.
  • Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, s. 79, 81, 82,108, 109, 110, 114, 115, 118,119, 120, 256, i 257, ​ISBN 978-83-89976-40-6​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]