Tyczyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Tyczyn (ujednoznacznienie).
Tyczyn
Pomnik przy głównym skrzyżowaniu w Tyczynie
Pomnik przy głównym skrzyżowaniu w Tyczynie
Herb Flaga
Herb Tyczyna Flaga Tyczyna
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat rzeszowski
Gmina Tyczyn
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja rzeszowska
Data założenia 1368
Prawa miejskie 1368 (Kazimierz Wielki)
Burmistrz Janusz Wiktor Skotnicki
Powierzchnia 9,67 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

3694[1]
382,0 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 17
Kod pocztowy 36-020
Tablice rejestracyjne RZE
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Tyczyn
Tyczyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tyczyn
Tyczyn
Ziemia49°57′55″N 22°01′59″E/49,965278 22,033056
TERC
(TERYT)
3182416144
SIMC 0975078
Urząd miejski
Rynek 18
36-020 Tyczyn
Strona internetowa

Tyczynmiasto w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, graniczące bezpośrednio z Rzeszowem. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tyczyn.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1368 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[2]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. rzeszowskiego.

Przez miasto przepływa Strug, niewielka rzeka dorzecza Sanu.

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto miało 3602 mieszkańców. Miasto zabudowane jest głównie na terenie zwartym, szeregowym budownictwem mieszkaniowym, znajduje się w nim kilka niskich bloków.

Dodatkowo można wyróżnić następujące części miasta: Księży Lasek, Lasek, Łany, Łany Tyczyńskie, Mokra Strona, Potoki, Pułanek[a], Tyczyńskie Potoki, Zagrody.

Historia[edytuj]

Pierwsze dokumenty dotyczące osadnictwa na tym terenie pochodzą już z 1340 r. Tyczyn założony został na prawie magdeburskim[3] na mocy dokumentu króla Kazimierza Wielkiego, wystawionego w Niepołomicach, datowanego 14 marca 1368 r. Król zezwolił Bartoldowi Tycznerowi na lokację nowego miasta w lasach królewskich nad rzeką Białą (dziś jest to Strug), w pobliżu wsi o tej samej nazwie, w ziemi sanockiej. Pod lokację miasta król przeznaczył znaczny obszar, bo 112 łanów frankońskich, czyli 2464–2912 ha. W 1450 właścicielem miasta wraz z przedmieściami był Jan z Pilczy syn Elżbiety Granowskiej trzeciej żony Władysława Jagiełło[4].

Związani z Tyczynem[edytuj]

  • Jerzy z Tyczyna (przed 1510–1591) – poeta humanistyczny sekretarz królewski, polski dyplomata na papieskim dworze. Urodzony w Tyczynie w rodzinie mieszczańskiej;
  • Jan Kostka, herbu Dąbrowa (1557–1582), pierwszy mąż Anny Pileckiej – właścicielki Tyczyna;
  • Krzysztof Kostka, herbu Dąbrowa (1556–1602), drugi mąż Anny Pileckiej od 1586 roku. Z tego małżeństwa urodziło się pięcioro dzieci: Katarzyna, żona Stanisława Jana Wapowskiego; Zofia, żona Piotra Opalińskiego; Anna, która była ksienią w Jarosławiu; Jan, który była starostą w Sejnach i zarządcą Sędziszowa; Mikołaj Rafał, który otrzymał nominację na wojewodę brzeskiego, na jego dworze w Tyczynie był wychowywany Aleksander Kostka-Napierski.
  • Adam Fedorowicz (1854-1917), urzędnik – honorowy obywatel Tyczyna[5]

W Tyczynie urodziła się Kasia Sobczyk (1945–2010), piosenkarka, solistka Czerwono-Czarnych[6].

Zabytek[edytuj]

Kościół parafialny św. Katarzyny i Świętej Trójcy
Pałac Wodzickich, obecnie Liceum Ogólnokształcące
Pomnik Grunwaldu z figurą Matki Bożej ustawiony w 1910 r. w centrum Tyczyna
  • Kościół św. Katarzyny i Świętej Trójcy – z 2 połowy XV w., przebudowany za czasów Jana Klemensa Branickiego w latach 1720–1730, 1735–45 i 1759–63 w stylu barokowym. Dobudowano wtedy kaplicę św. Trójcy i dwie wieże według projektu Jana Henryka Klemma. Sztukaterie wykonał Gottfried Schulz, a freski malował Antoni Perliczka.
  • zespół pałacowy Wodzickich obejmuje ponad 11-hektarowy park, budynek pałacu oraz budynki gospodarcze (II. poł. XIX / pocz. XX w.), w stylu historyzującym, eklektycznym, obecnie mieści Liceum[7]

Kościół jest siedzibą parafii św. Katarzyny, należącej do dekanatu Tyczyn, diecezji rzeszowskiej.

Edukacja[edytuj]

  • Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza w Tyczynie (obecnie Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie)
  • Zespół Szkół w Tyczynie im. Władysława Orkana
  • Gimnazjum Publiczne im. Jana Pawła II w Tyczynie
  • Szkoła Podstawowa im. Stanisława Staszica w Tyczynie


Sport w Tyczynie[edytuj]

W mieście działa klub sportowy MKS „Strug” Tyczyn, rozgrywający mecze na stadionie miejskim. Największym sukcesem klubu jest zdobycie w sezonie 2002/2003 Pucharu Polski na szczeblu wojewódzkim[8]. Przy gimnazjum publicznym znajduje się hala sportowa.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Tyczyna w 2014 roku[9].


Piramida wieku Tyczyn.png

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Taka jest pisownia nazwy ulicy, podczas gdy TERYT w wykazie integralnych części miasta stosuje zapis „Półanek”.

Przypisy

  1. http://www.polskawliczbach.pl/Tyczyn, w oparciu o dane GUS.
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 172.
  3. Anna Berdecka, Nowe lokacje miast królewskich w Małopolsce w latach 1333-1370 : chronologia i rozmieszczenie, w: Przegląd Historyczny, T. 65 (1974), z. 4, tabela 2 po s. 617.
  4. Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwów tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego, 1888 rok, Tom 13, Termini terrestres Przeworscenses 1450.
  5. Kronika. Wiadomości osobiste. „Głos Rzeszowski”, s. 2, Nr 44 z 4 listopada 1917. 
  6. Ryszard Wolański: Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej. T. II. Warszawa: Agencja Artystyczna MTJ, 2003, s. 119. ISBN 83-911-888-8-4.
  7. Strona gminy.
  8. Tyczyn w bazie 90minut.pl
  9. http://www.polskawliczbach.pl/Tyczyn, w oparciu o dane GUS.

Bibliografia[edytuj]

  • Polski słownik biograficzny, T. 11, Wrocław 1964-1965.
  • Jerzy z Tyczyna: Polski dyplomata na papieskim dworze.
  • Wybór listów Jerzego z Tyczyna do Marcina Kromera (1554–1585), Warszawa 1982.
  • Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, s. 79, 81, 82,108, 109, 110, 114, 115, 118,119, 120, 256, i 257, ​ISBN 978-83-89976-40-6​.

Linki zewnętrzne[edytuj]