Sokołów Małopolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sokołów Małopolski
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
ilustracja
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

rzeszowski

Gmina

Sokołów Małopolski

Aglomeracja

rzeszowska

Prawa miejskie

1569

Burmistrz

Andrzej Mariusz Ożóg

Powierzchnia

15,54[1] km²

Populacja (2020)
• liczba ludności
• gęstość


4236[2]
272,6 os./km²

Strefa numeracyjna

17

Kod pocztowy

36-050

Tablice rejestracyjne

RZE

Położenie na mapie gminy Sokołów Małopolski
Mapa konturowa gminy Sokołów Małopolski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Sokołów Małopolski”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Sokołów Małopolski”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Sokołów Małopolski”
Położenie na mapie powiatu rzeszowskiego
Mapa konturowa powiatu rzeszowskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Sokołów Małopolski”
Ziemia50°13′57″N 22°07′15″E/50,232500 22,120833
TERC (TERYT)

1816114

SIMC

0974966

Urząd miejski
ul. Rynek 1
36-050 Sokołów Małopolski
Strona internetowa
BIP

Sokołów Małopolskimiasto w woj. podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sokołów Małopolski. Jest jednym z miast aglomeracji rzeszowskiej. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 878, 875 i 881.

Sokołów Małopolski leży w historycznej ziemi przemyskiej[3], w XVI w. położony był w powiecie przeworskim w województwie ruskim[4].

Według danych z 1 stycznia 2018 Sokołów Małopolski liczył 4133 mieszkańców[5].

Ośrodek usługowy; drobny przemysł: metalowy, drzewny i spożywczy.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Sokołów Małopolski leży na skrzyżowaniu historycznych szlaków handlowych: „krakowskiego” z Tarnowa przez Krzeszów i „Madziarskiego” z Sandomierza przez Rzeszów i Duklę na Węgry. Usytuowane w węźle pięciu gościńców, w widłach Wisły i Sanu, na Płaskowyżu Kolbuszowskim w granicach Kotliny Sandomierskiej, w odległości 24 kilometrów na północ od Rzeszowa i 128 kilometrów na południe od Lublina. W pobliżu znajduje się Port Lotniczy w Jasionce (11 km).

Teren gminy leży na obszarze dawnej Puszczy Sandomierskiej, a najbardziej wartościowe fragmenty tego kompleksu leśnego zostały objęte ochroną krajoznawczą tworząc Sokołowsko-Wilczowolski Obszar Chronionego Krajobrazu. Miasto i Gmina Sokołów Małopolski posiada łagodny klimat, z niewielką ilością opadów.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. rzeszowskiego.

Południowo-zachodni narożnik rynku w Sokołowie po pożarze 25–26 lipca 1904 r. Po lewej ruiny dawnej apteki
Przedwojenny sokołowski rynek wraz z kościołem i jego starą wieżą w tle

Historia[6][edytuj | edytuj kod]

Początek miastu Sokołów Małopolski dała stara osada łowiecka i targowa w Puszczy Sandomierskiej, powstała prawdopodobnie w XIV wieku. W 1569 roku Jan z Pilczy Pilecki otrzymał od Zygmunta Augusta prawa miejskie dla Sokołowa i nakreślił renesansowe rozplanowanie sieci ulic z centralnie położonym obszernym rynkiem. Miasto zostało ulokowane na prawie chełmińskim, a mieszkańcy zwolnieni byli z podatków na najbliższych 20 lat. Rozwój miasta zostaje przerwany w roku 1608, kiedy to Sokołów zniszczył i ograbił Stanisław Stadnicki z Łańcuta zwany „Diabłem Łańcuckim”. Miasto rozwijało się szybko, uzyskując status prężnego ośrodka rzemieślniczego, którego wyroby szewskie, stolarskie, garncarskie, tkackie i kowalskie słynęły w szerokiej okolicy. W roku 1641 wydany zostaje ponadto dekret powołujący do życia w Sokołowie cech wspólny obejmujący bednarzy, stolarzy, kołodziejów i garncarzy.

W roku 1657 Sokołów po raz kolejny zostaje zniszczony, tym razem za sprawą węgierskich wojsk pod wodzą księcia Siedmiogrodu, Jerzego II Rakoczego. Miasto zostaje wtedy spalone, a wraz z nim miejscowy kościół. W XVII w. próbą obrony, przeciw rozmaitym najazdom, była budowa fortyfikacji. Wcześniej miasto nękali między innymi Węgrzy oraz Tatarzy, pustosząc również okoliczne miejscowości. Po 1772 Sokołowszczyzna wraz z samym Sokołowem wcielona zostaje do zaboru austriackiego. Mimo licznych tragicznych wydarzeń miasto wzrasta i w połowie XIX wieku zostaje stolicą powiatu sokołowskiego.[potrzebny przypis] Niepomyślny koniec XIX wieku i pierwsza połowa wieku XX przyhamowują jednak rozwój gospodarczy miasta.

W 1863 (pożar dzielnicy żydowskiej), a następnie 25 lipca 1904 roku w wielkim pożarze, w ciągu zaledwie trzech godzin Sokołów doszczętnie spłonął, co zmusiło dużą część mieszkańców do opuszczenia miasta. Zmniejszyła się również liczba ludności żydowskiej w mieście, szczególnie tej bogatszej, która udaje się na emigrację m.in. do Stanów Zjednoczonych.

Miasto po tych zdarzeniach wyraźnie podupada, a w okresie międzywojennym staje się to coraz bardziej widoczne. Likwidowane zostają urzędy, zniesiony zostaje urząd podatkowy, a w mieście nie zostaje wybudowana żadna fabryka, podczas gdy miasto leżało w obrębie Centralnego Okręgu Przemysłowego, nie powstała również planowana linia kolejowa, która miała przebiegać przez Sokołów.

W 1944 roku w pobliskim lesie w Turzy NKWD przeprowadzało egzekucje żołnierzy Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Sokołowa Małopolskiego w 2014 roku[5].
Piramida wieku Sokolow Malopolski.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pierwotny układ ulic, wpisany został do Rejestru Zabytków. W wyniku pożarów (szczególnie z 1904 roku) nie przetrwało zbyt wiele budowli z dawniejszych okresów. Miasto posiada zwartą zabudowę z XIX i XX wieku.

W XVII wieku Sokołów posiadał wały ziemne wraz z pięcioma bramami wjazdowymi i fosą. Ich fragmenty zachowały się obecnie jedynie w plebańskim ogrodzie oraz od strony wschodniej miasta przy ulicy Zawale.

W Sokołowie znajduje się również najlepiej zachowany w województwie podkarpackim nowy cmentarz żydowski z 300 nagrobkami z XVII-XX wieku. Przy ul. Kochanowskiego na miejscu starszego cmentarza żydowskiego stoi odbudowany ohel z macewami ku pamięci sokołowskiego rabina Meilecha Weichselbauma.

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela wybudowany w stylu neogotyckim w latach 1908–1916 według projektu Jana Sas Zubrzyckiego. Nowy hełm wyniosłej wieży tego kościoła, zniszczonej w wyniku działań wojennych w lipcu 1944 roku zaprojektował prof. Wiktor Zin. W miasteczku znajduje się drugi filialny kościół pw. Ducha Świętego wybudowany w II połowie XIX wieku. Na obrzeżach Sokołowa znajduje się wiele XVIII-to wiecznych krzyży i figur. W gminie znajdują się cztery zabytkowe kościoły, z których na największe uznanie zasługuje drewniany kościółek z XVII wieku w Wólce Niedźwiedzkiej.

Wybrane obiekty zabytkowe Sokołowa Małopolskiego
Magistrat w Sokołowie Małopolskim
„Stara Poczta” ul. Podstawskiego


Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:

Przez Sokołów Małopolski przebiega droga ekspresowa S19 wraz z wschodnią obwodnicą miasta.

Miasto posiada bardzo dobre połączenia autobusowe z Rzeszowem i Stalową Wolą.

Szkoły[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół w Sokołowie Małopolskim, ul. Lubelska 37 – link
  • Zespół Szkół im. Jana Pawła II, ul. Lubelska 41 – link
  • Niepaństwowa Szkoła Muzyczna I i II st., ul. Lubelska 41 – link

Instytucje i organizacje kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Sokołowie Małopolskim – link
  • Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Sokołowie Małopolskim – strona oficjalna
  • Fundacja Wspierania Edukacji Artystycznej w Sokołowie Małopolskim – link
  • Towarzystwo Miłośników Ziemi Sokołowskiej – link

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Trybuna stadionu przy ul. Polnej (2013)

Początkowo za boisko do piłki nożnej mieszkańcom Sokołowa i okolic służyły błonia pod Turzą. Tuż po I wojnie światowej podjęto działania mające na celu budowę dużego stadionu sportowego przy wylocie ulicy Raniżowskiej (obecnie Podstawskiego). Stadion został oddany do użytku na początku lat dwudziestych.

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Okolice Sokołowa Małopolskiego posiadają dużą liczbę ścieżek, które idealnie nadają się do letniej turystyki rowerowej i pieszej. W zimie natomiast leśne ścieżki w okolicy Turzy wykorzystywane są przez amatorów biegów narciarskich. Przez miasto, w którym zlokalizowana jest mała baza hotelowa i restauracja, przebiega niebieski szlak turystyczny z Głogowa Młp. do Leżajska[9]. W Wólce Niedźwiedzkiej oddano do użytku zbiornik wodny „Niedźwiadek” o powierzchni 8,0 ha lustra wody z przyległym obszarem rekreacyjnym. Podobny zbiornik znajduje się także tuż obok osiedla „Pod Lasem”[10].

Ludzie związani z Sokołowem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Sokołowem Małopolskim.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2011 r.). [dostęp 2013-03-18].
  2. Raport o stanie gminy w roku 2020. Stan ludności 31.12.2020 str. 10 [dostęp 2022-02-02]
  3. „Historia”, tomy LXIV–LXVII (wyd. zbiorcze), red. Wacław Korta. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1988, s. 254.
  4. Piotr Ożóg, Leszek Zugaj: Historia administracji w gminie Sokołów Małopolski. Lublin 2012, s. 4.
  5. a b Sokołów Małopolski w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  6. https://web.archive.org/web/20160702095629/http://www.sokolow-mlp.pl/page.php?5.
  7. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2017-01-15].
  8. Walicki B., Walicki L., W biało-niebieskich barwach. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” i jego dziedzictwo w latach 1894–2004. Towarzystwo Miłośników Ziemi Sokołowskiej. Sokołów Młp. 2005.
  9. [1], na dole mapka.
  10. https://web.archive.org/web/20120820122437/http://www.sokolow-mlp.pl/page.php?4.
  11. https://web.archive.org/web/20130407042620/http://www.sokolow-mlp.pl/news.php, zakładka „Miasta Partnerskie”.
  12. a b c https://web.archive.org/web/20120826085928/http://www.sokolow-mlp.pl/page.php?35.
  13. a b c https://web.archive.org/web/20130531175701/http://falcontowns.org/.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]