Sokołów Małopolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sokołów Małopolski
Sokołów Małopolski
Herb
Herb Sokołowa Małopolskiego
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat rzeszowski
Gmina Sokołów Małopolski
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja rzeszowska
Prawa miejskie 1569
Burmistrz Andrzej Mariusz Ożóg
Powierzchnia 15,54[1] km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

4048[1]
260 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 17
Kod pocztowy 36-050
Tablice rejestracyjne RZE
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Sokołów Małopolski
Sokołów Małopolski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sokołów Małopolski
Sokołów Małopolski
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Sokołów Małopolski
Sokołów Małopolski
Ziemia 50°13′57″N 22°07′15″E/50,232500 22,120833
TERC
(TERYT)
3182416114
Urząd miejski
ul. Rynek 1
36-050 Sokołów Małopolski
Strona internetowa
BIP

Sokołów Małopolskimiasto w woj. podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sokołów Małopolski. Jest jednym z miast aglomeracji rzeszowskiej. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 19, oraz dwie drogi wojewódzkie: 875 i 881.

Według danych z 2010 r. miasto zamieszkiwało 4048 osób.

Ośrodek usługowy; drobny przemysł: metalowy, drzewny i spożywczy.

Położenie[edytuj]

Sokołów Małopolski leży na skrzyżowaniu historycznych szlaków handlowych: „krakowskiego” z Tarnowa przez Krzeszów i „Madziarskiego” z Sandomierza przez Rzeszów i Duklę na Węgry. Usytuowane w węźle pięciu gościńców, w widłach Wisły i Sanu, na Płaskowyżu Kolbuszowskim w granicach Kotliny Sandomierskiej, w odległości 24 kilometrów na północ od Rzeszowa i 128 kilometrów na południe od Lublina. W pobliżu znajduje się Port Lotniczy w Jasionce (11 km).

Teren gminy leży na obszarze dawnej Puszczy Sandomierskiej, a najbardziej wartościowe fragmenty tego kompleksu leśnego zostały objęte ochroną krajoznawczą tworząc Sokołowsko-Wilczowolski Obszar Chronionego Krajobrazu. Miasto i Gmina Sokołów Małopolski posiada łagodny klimat, z niewielką ilością opadów.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. rzeszowskiego.

Południowo-zachodni narożnik rynku w Sokołowie po pożarze 25-26 lipca 1904 r. Po lewej ruiny dawnej apteki
Przedwojenny sokołowski rynek wraz z kościołem i jego starą wieżą w tle
[1] Dawna Synagoga, obecnie Dom Kultury, [2] Rynek

Historia[2][edytuj]

Początek miastu Sokołów Małopolski dała stara osada łowiecka i targowa w Puszczy Sandomierskiej, powstała prawdopodobnie w XIV wieku. W 1569 roku Jan z Pilczy Pilecki otrzymał od Zygmunta Augusta prawa miejskie dla Sokołowa i nakreślił renesansowe rozplanowanie sieci ulic z centralnie położonym obszernym rynkiem. Miasto zostało ulokowane na prawie chełmińskim, a mieszkańcy zwolnieni byli z podatków na najbliższych 20 lat. Rozwój miasta zostaje przerwany w roku 1608, kiedy to Sokołów zniszczył i ograbił Stanisław Stadnicki z Łańcuta zwany „Diabłem Łańcuckim”. Miasto rozwijało się szybko, uzyskując status prężnego ośrodka rzemieślniczego, którego wyroby szewskie, stolarskie, garncarskie, tkackie i kowalskie słynęły w szerokiej okolicy. W roku 1641 wydany zostaje ponadto dekret powołujący do życia w Sokołowie cech wspólny obejmujący bednarzy, stolarzy, kołodziejów i garncarzy.

W roku 1657 Sokołów po raz kolejny zostaje zniszczony, tym razem za sprawą węgierskich wojsk pod wodzą księcia Siedmiogrodu, Jerzego II Rakoczego. Miasto zostaje wtedy spalone, a wraz z nim miejscowy kościół. Po 1772 Sokołowszczyzna wraz z samym Sokołowem wcielona zostaje do zaboru austriackiego. Mimo licznych tragicznych wydarzeń miasto wzrasta i w połowie XIX wieku zostaje stolicą powiatu sokołowskiego.[potrzebny przypis] Niepomyślny koniec XIX wieku i pierwsza połowa wieku XX przyhamowują jednak rozwój gospodarczy miasta.

W 1863 (pożar dzielnicy żydowskiej), a następnie 25 lipca 1904 roku w wielkim pożarze, w ciągu zaledwie trzech godzin Sokołów doszczętnie spłonął, co zmusiło dużą część mieszkańców do opuszczenia miasta. Zmniejszyła się również liczba ludności żydowskiej w mieście, szczególnie tej bogatszej, która udaje się na emigrację m.in. do Stanów Zjednoczonych.

Miasto po tych zdarzeniach wyraźnie podupada, a w okresie międzywojennym staje się to coraz bardziej widoczne. Likwidowane zostają urzędy, zniesiony zostaje urząd podatkowy, a w mieście nie zostaje wybudowana żadna fabryka, podczas gdy miasto leżało w obrębie Centralnego Okręgu Przemysłowego, nie powstała również planowana linia kolejowa, która miała przebiegać przez Sokołów.

W 1944 roku w pobliskim lesie w Turzy NKWD przeprowadzało egzekucje żołnierzy Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Sokołowa Małopolskiego w 2014 roku[3].
Piramida wieku Sokolow Malopolski.png

Zabytki[edytuj]

Miasto od samego początku swojego istnienia wyróżniało się spośród innych z okolicy dużym placem handlowym. Było to bezpośrednio związane z nadziejami jakie wiązał dla miasta jego pierwszy właściciel Jan Pilecki. Po dziś dzień Sokołów zachował swój pierwotny układ ulic, który oficjalnie został wpisany do Rejestru Zabytków, jednak w wyniku pożarów (szczególnie tego z 1904 roku) nie przetrwało zbyt wiele budowli z dawniejszych okresów. Miasto posiada zwartą zabudowę z XIX i XX wieku.

W XVII wieku Sokołów posiadał wały ziemne wraz z pięcioma bramami wjazdowymi i fosą. Ich fragmenty zachowały się obecnie jedynie w plebańskim ogrodzie oraz od strony wschodniej miasta przy ulicy Zawale. Budowa fortyfikacji była w tamtym czasie próbą obrony przeciw rozmaitym najazdom. Wcześniej miasto nękali między innymi Węgrzy oraz Tatarzy, pustosząc również okoliczne miejscowości.

W Sokołowie znajduje się również najlepiej zachowany w województwie podkarpackim nowy cmentarz żydowski z 300 nagrobkami z XVII-XX wieku. Przy ul. Kochanowskiego na miejscu starszego cmentarza żydowskiego stoi odbudowany ohel z macewami ku pamięci sokołowskiego rabina Meilecha Weichselbauma.

Warto obejrzeć kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela wybudowany w stylu neogotyckim w latach 1908–1916 według projektu Jana Sas Zubrzyckiego. Nowy hełm wyniosłej wieży tego kościoła, zniszczonej w wyniku działań wojennych w lipcu 1944 roku projektował prof. Wiktor Zin. W miasteczku znajduje się drugi filialny kościół pw. Ducha Świętego wybudowany w II połowie XIX wieku. Na obrzeżach Sokołowa znajduje się wiele bardzo interesujących XVIII-to wiecznych krzyży i figur. W gminie znajdują się cztery zabytkowe kościoły, z których na największe uznanie zasługuje drewniany kościółek z XVII wieku w Wólce Niedźwiedzkiej.

Wybrane obiekty zabytkowe Sokołowa Małopolskiego
Magistrat w Sokołowie Małopolskim
Budynek "Starej Poczty" przy ul.Podstawskiego


Transport i komunikacja[edytuj]

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez Sokołów Małopolski w przyszłości przebiegać będzie droga ekspresowa S19 wraz z obwodnicą miasta. Miasto posiada bardzo dobre połączenia autobusowe z Rzeszowem i Stalową Wolą.

Miasta partnerskie[edytuj]

Sport[edytuj]

Kryta pływalnia przy ul.Pileckich

Kluby sportowe[edytuj]

Obiekty sportowe[edytuj]

Rekreacja[edytuj]

Okolice Sokołowa Małopolskiego posiadają dużą liczbę ścieżek, które idealnie nadają się do letniej turystyki rowerowej i pieszej. W zimie natomiast leśne ścieżki w okolicy Turzy wykorzystywane są przez amatorów biegów narciarskich. W mieście krzyżują się szlaki turystyczne oraz zlokalizowana jest w nim mała baza hotelowa i restauracja. W Wólce Niedźwiedzkiej oddano do użytku zbiornik wodny "Niedźwiadek" o powierzchni 8,0 ha lustra wody z przyległym obszarem rekreacyjnym. Podobny zbiornik znajduje się także tuż obok osiedla "Pod Lasem"[11].

Szkoły[edytuj]

  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, ul. Lubelska 37 – link
  • Zespół Szkół im. Jana Pawła II, ul. Lubelska 41 – link
  • Niepaństwowa Szkoła Muzyczna I i II st., ul. Lubelska 41 – link

Instytucje i organizacje kulturalne[edytuj]

  • Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Sokołowie Małopolskim – link
  • Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Sokołowie Małopolskim – strona oficjalna
  • Fundacja Wspierania Edukacji Artystycznej w Sokołowie Małopolskim – link
  • Towarzystwo Miłośników Ziemi Sokołowskiej – link

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Jana Chrzciciela, należącej do dekanatu Sokołów Małopolski, diecezji rzeszowskiej. W mieście znajduje się też Sala Królestwa miejscowego Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy[12].

Ludzie związani z Sokołowem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Sokołowem Małopolskim.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]